Đ
Ạ
I
H
Ọ
C
M
Ở
À
N
Ộ
I
H
H
A
N
O
I
O
P
E
N
U
N
I
V
E
R
S
I
T
Y
Bài 1: Cơ sở quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh
11
BÀI 1: CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT
TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Bài này bao gồm 3 mục lớn:
Cơ sở hình thành Tư tưởng Hồ Chí Minh
Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh
Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh
Mục tiêu
Sau khi học xong bài này, anh chị sẽ:
Nắm được cơ sở khách quan và chủ quan hình thành Tư tưởng Hồ Chí Minh;
Nắm được các giai đoạn chủ yếu trong quá trình hình thành và phát triển
Tư tưởng Hồ Chí Minh;
Hiểu đúng giá trị, tầm vóc to lớn của Tư tưởng Hồ Chí Minh.
Đ
Ạ
I
H
Ọ
C
M
Ở
À
N
Ộ
I
H
H
A
N
O
I
O
P
E
N
U
N
I
V
E
R
S
I
T
Y
Bài 1: Cơ sở quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh
12
1.1. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh
1.1.1. Cơ sở khách quan
Bối cảnh lịch sử hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh
Hoàn cảnh xã hội Việt Nam
Nguyễn Sinh Cung - tên lúc nhỏ của Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ra
khi dân tộc Việt Nam đang chìm đắm trong cảnh nô lệ dưới ách
thống trị của thực dân Pháp xâm lược và phong kiến tay sai. Từ một
nước phong kiến độc lập trở thành một nước thuộc địa nửa phong
kiến, trong xã hội Việt Nam xuất hiện nhiều mâu thuẫn và nhu cầu
phát triển mới. Nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu và phụ thuộc cùng
sự bạc nhược của chính quyền phong kiến dân tộc Việt Nam, không
phát huy được những tiềm năng về tài nguyên, vị trí địa lý và trí tuệ
con người; không tạo ra được sức mạnh đủ chống trả sự xâm lược
của thực dân Pháp. Yêu nước và anh dũng trong chiến đấu chống lại
các kẻ thù xâm lược là truyền thống quý báu của dân tộc ta. Nhưng
chính quyền phong kiến không những không phát huy được truyền
thống ấy, mà ngược lại, vì lợi ích riêng của Hoàng tộc, họ còn nhân
nhượng, cam chịu thất bại và đầu hàng.
Mặc dù triều đình phong kiến ươn hèn, trong những năm cuối thế
kỷ XIX, nửa đầu thế kỷ XX, phong trào đấu tranh chống thực dân
Pháp vẫn rầm rộ trong cả nước.
o Các cuộc đấu tranh vũ trang do các sĩ phu, văn thân phong kiến
yêu nước lãnh đạo không thành, ý thức hệ tư tưởng phong kiến
thể hiện rõ sự lỗi thời của mình trước nhiệm vụ lịch sử.
o Tiếp theo đó là cuộc đấu tranh theo xu hướng dân chủ tư sản rầm
rộ một thời gian ngắn rồi cũng lần lượt bị dập tắt. Nguyên nhân
thất bại của những cuộc đấu tranh này là do sự bât lực của ý thức
hệ của các lãnh tụ phong trào, do chưa có đường lối đấu tranh
đúng đắn nên không lôi kéo được các tầng lớp quần chúng Yêu
nước tham gia đông đảo. Yêu cầu phải có tư tưởng chỉ đạo đúng
đắn, phải có một con đường mới cho phong trào cứu nước giải
phóng dân tộc đã trở thành vấn đề cấp thiết.
Đ
Ạ
I
H
Ọ
C
M
Ở
À
N
Ộ
I
H
H
A
N
O
I
O
P
E
N
U
N
I
V
E
R
S
I
T
Y
Bài 1: Cơ sở quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh
13
Hoàn cảnh gia đình, quê hương
Hồ Chí Minh sinh ra trong một gia đình trí thức phong kiến yêu
nước, cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là một nhà nho cấp tiến, gần
gũi nhân dân, yêu nước, thương dân. Cụ là tâm gương cho các con
về ý chí kiên cường vượt khó về sự hiếu học và đặc biệt là tâm
gương về lòng yêu nước, về tư tưởng thương dân, thân dân. Điều
này đã ảnh hưởng sâu sắc tới Nguyễn Tất Thành trong quá trình
hình thành nhân cách và bản lĩnh, để sau này, khi bắt gặp tư tưởng
mới của thời đại, chủ nghĩa Mác-Lênin, Người đã nâng lên thành tư
tưởng cốt lõi trong quan điểm, đường lối Chính trị của mình.
Nghệ An – quê hương của Hồ Chí Minh là một vùng quê giàu
truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm; đây cũng là địa danh
nổi tiếng với những tên tuổi anh hùng, danh nhân văn hóa trong lịch
sử dựng nước và giữ nước.
Vùng đất Kim Liên - Nam đàn là địa danh đã thâm máu của các
nghĩa liệt kháng Pháp, nơi mà anh và chị ruột của Nguyễn Tất
Thành đã tham gia các hoạt động yêu nước, chống ngoại xâm và bị
bắt, bị tù đày. Có thể nói, Nghệ An là địa danh đã tác động, góp
phần tạo nên nhân cách, tư tưởng của nhiều danh nhân văn hóa,
nhiều anh hùng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây
dựng đât nước. Đây là một trong những yếu tố quan trọng, tác động
mạnh mẽ vào quá trình hình thành nhân cách người thanh niên
Nguyễn Tất Thành.
Điều kiện thời đại
Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước và bước lên vũ đài
chính trị khi chủ nghĩa tư bản đã bước sang giai đoạn chủ nghĩa đế
quốc, tranh giành ảnh hưởng và quyền lợi lẫn nhau, vừa liên kết với
nhau trong việc nô dịch và bóc lột các dân tộc thuộc địa. Vì vậy,
nhiều mâu thuẫn mới của thời đại xuât hiện, cuộc đấu tranh giải
phóng dân tộc của các nước thuộc địa và phụ thuộc đã trở thành một
phong trào chung gắn liền với phong trào cách mạng của giai cấp
vô sản quốc tế.
Trước lúc Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước, Anh mới
chỉ nhận xét con đường cứu nước của các bậc cha anh là cũ kỹ,
không có hiệu quả. Mục đích ra đi lúc đầu là tìm hiểu tại sao và
Đ
Ạ
I
H
Ọ
C
M
Ở
À
N
Ộ
I
H
H
A
N
O
I
O
P
E
N
U
N
I
V
E
R
S
I
T
Y
Bài 1: Cơ sở quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh
14
bằng cách nào mà các nước phương Tây giàu mạnh; là tìm hiểu cái
gì ẩn náu đằng sau những câu châm ngôn lý tưởng về tự do, bình đẳng,
bác ái.
Cách mạng tháng Mười Nga (1917) thành công đã mở ra một thời
đại mới trong lịch sử loài người. Gần hai năm sau, tháng 3-1919,
Quốc tế Cộng sản được thành lập và có những hoạt động thiết thực
đã làm tiếng vang và ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười lan
rộng khắp nơi trên thế giới.
Tháng 7-1920, Báo Nhân đạo đăng Sơ thảo lần thứ nhất những
luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I.Lênin
được đọc văn kiện này, trong Nguyễn Ái Quốc đã có bước phát
triển nhảy vọt về nhận thức, tư tưởng:
o Từ nhận thức về mối quan hệ áp bức dân tộc, Người đi tới nhận
thức về sự áp bức giai cấp và mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản với
vô sản;
o Từ nhận thức về quyền độc lập tự do của các dân tộc bị áp bức,
Người đi tới nhận thức về quyền tự do dân chủ của con người, về
vấn đề giải phóng con người và giải phóng loài người;
o Từ chỗ xác định chủ nghĩa tư bản đế quốc là kẻ thù của các dân
tộc thuộc địa, của giai cấp công nhân và nhân dân lao động quốc
tế, người th ấy rõ giai cấp vô sản và nhân dân lao động ở các
nước Chính quốc là bạn đồng minh của các dân tộc thuộc địa
trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
o Từ những nhận thức cực kỳ quan trọng này, cuối tháng 12-1920,
tại đại hội lần thứ 18 đảng Xã hội Pháp, họp tại thành phố Tua,
Nguyễn Ái Quốc đã bỏ phiếu tán thành việc đảng Xã hội Pháp
gia nhập Quốc tế III. Người trở thành một trong những người
sáng lập đảng Cộng sản Pháp và là người cộng sản Việt Nam
đầu tiên. Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt cơ bản trong cuộc đời
hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc: Từ chủ nghĩa yêu
nước, Người đến với chủ nghĩa Mác-Lênin và tìm thấy con
đường cứu nước, giải phóng dân tộc.
Nói tóm lại, hoàn cảnh lịch sử ra đời tư tưởng Hồ Chí Minh Chính là sự
vận động, phát triển của tư tưởng yêu nước Việt Nam những năm cuối
Đ
Ạ
I
H
Ọ
C
M
Ở
À
N
Ộ
I
H
H
A
N
O
I
O
P
E
N
U
N
I
V
E
R
S
I
T
Y
Bài 1: Cơ sở quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh
15
thế kỷ XIX đến những năm 20 của thế kỷ XX; là sự gặp gỡ giữa trí tuệ
mẫn cảm, thiên tài của Hồ Chí Minh với trí tuệ thời đại, chủ nghĩa
Mác-Lênin, đã hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh.
Những tiền đề tư tưởng - lý luận Hồ Chí Minh
Giá trị truyền thống dân tộc
Hồ Chí Minh tkế thừa, phát triển và nâng cao các giá trị văn hóa dân tộc.
Chủ nghĩa Yêu nước chân Chính và tinh thần bất khuất trong lịch sử
đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam luôn là
niềm tự hào của mọi người dân Việt Nam Yêu nước. Từ những
truyền thuyết trong văn học dân gian, đến các nhân vật anh hùng
thời sơ sử, các vị anh hùng dân tộc thời phong kiến... luôn hun đúc
một ý chí kiên cường, bất khuất trước các thế lực ngoại xâm hung
bạo. Chủ nghĩa yêu nước là một dũng chảy xuyên suốt mọi thời kỳ
lịch sử, là bản sắc văn hóa, là thước đo phẩm giá con người Việt
Nam. Đây là hành trang tư tưởng quan trọng của Nguyễn Tất thành
khi rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước.
Đoàn kết, tương thân tương ái, sống nhân nghĩa là truyền thống văn
hóa quý báu của dân tộc Việt Nam. Truyền thống này được hình
thành và phát triển từ nhu cầu người dân Việt Nam phải chống chọi
với thiên tai khắc nghiệt, với các thế lực ngoại xâm hung bạo. Là
người Việt Nam, ai cũng thuộc, cũng nhớ những câu tục ngữ như
"Lá lành đùm Lá rách", hoặc câu ca dao:
“Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng”
Kế thừa truyền thống ấy, trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp cách
mạng của đảng và dân tộc, Hồ Chí Minh luôn Yêu cầu cán bộ,
đảng viên và các tầng lớp nhân dân phải thực hiện bốn chữ
"đồng": Đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh.
Cần cù, dũng cảm, thông minh và sáng tạo trong lao động sản xuât
và chống giặc ngoại xâm cũng là truyền thống quý báu của dân tộc
Việt Nam. Với truyền thống hiếu học, cầu tiến, người dân nước Việt
luôn sẵn sàng đón nhận những tinh hoa văn hóa của nhân loại, cả
phương Đông và phương Tây. Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là
biểu hiện sinh động của truyền thống tốt đẹp này.
