intTypePromotion=1

Báo cáo " Bàn về mô hình bảo hiếm ở Việt Nam: Từ giám sát bởi Quốc hội chuyển sang tài phán bằng toà án hiến pháp "

Chia sẻ: Nguyen Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9

0
78
lượt xem
8
download

Báo cáo " Bàn về mô hình bảo hiếm ở Việt Nam: Từ giám sát bởi Quốc hội chuyển sang tài phán bằng toà án hiến pháp "

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bàn về mô hình bảo hiếm ở Việt Nam: Từ giám sát bởi Quốc hội chuyển sang tài phán bằng toà án hiến pháp

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Báo cáo " Bàn về mô hình bảo hiếm ở Việt Nam: Từ giám sát bởi Quốc hội chuyển sang tài phán bằng toà án hiến pháp "

  1. nghiªn cøu - trao ®æi PGS.TS. bïi xu©n ®øc * Quy n giám sát hi n pháp c a Qu c h i 1. Giám sát hi n pháp hi n hành xu t phát t v trí "cơ quan quy n l c nhà Vi t Nam - nh ng b t c p và h n ch nư c cao nh t" c a Qu c h i trong b máy 1.1. Cơ ch giám sát vi c tuân th hi n nhà nư c. M t trong nh ng ch c năng th pháp hi n hành hi n tính cơ quan quy n l c nhà nư c cao Hi n nay, trên th gi i v cơ b n ang nh t c a Qu c h i là: “Qu c h i th c hi n t n t i ba mô hình giám sát hi n pháp (b o quy n giám sát t i cao i v i toàn b ho t hi n) thông d ng là giám sát b i ngh ng c a Nhà nư c”, "th c hi n quy n vi n/qu c h i (áp d ng c ác nư c theo giám sát t i cao vi c tuân theo hi n pháp, ch i ngh i n hình là nư c Anh); lu t, ngh quy t c a Qu c h i" (các i u 83, giám sát b i toà án chung ( nhi u nư c, 84 Hi n pháp năm 1992). i n hình là Hoa Kì) và giám sát b i toà án N i dung chính c a giám sát hi n pháp hi n pháp chuyên trách ( các nư c châu là b o m vi c tuân th các quy nh c a Âu i n hình như Áo, c, Italia). Vi t hi n pháp trong ho t ng c a t oàn b Nhà Nam theo mô hình nhà nư c xã h i ch nư c, trư c h t là i v i vi c ban hành nghĩa, vi c giám sát tuân th hi n pháp và văn b n quy ph m pháp lu t. Theo tinh pháp lu t ư c t ch c theo cơ ch phân th n ó, n i dung cơ b n c a ho t ng công phân nhi m t Qu c h i xu ng ch giám sát hi n pháp c a Qu c h i t p trung t ch nư c, Chính ph , Toà án nhân dân t i vào các vi c sau: cao, Vi n ki m sát nhân dân t i cao cho - Giám sát tính h p hi n, h p pháp, tính n h i ng nhân dân các c p, trong ó th ng nh t (th b c) c a văn b n pháp lu t; Qu c h i gi vai trò là cơ quan giám sát - Giám sát nh ng sơ h , thi u sót c a t i cao. N u xét riêng phương di n giám văn b n pháp lu t trong quá trình áp d ng. sát hi n pháp thì Qu c h i là cơ quan gi - Xem xét tính tuân th hi n pháp và vai trò chính (có s phân công, phân nhi m pháp lu t (khi ra quy t nh áp d ng pháp cho các cơ quan trong Qu c h i và các cơ lu t), tính hi u qu c a các văn b n ( quan nhà nư c c p cao khác). Do ó, có kh ng nh ch t lư ng), tính phù h p c a th coi mô hình giám sát hi n pháp Vi t Nam và các nư c xã h i ch nghĩa là giám * Vi n nhà nư c và pháp lu t sát b i Qu c h i. Vi n khoa h c xã h i Vi t Nam 10 t¹p chÝ luËt häc sè 8/2007
  2. nghiªn cøu - trao ®æi các pháp l nh, ngh nh c l p ( nâng v Qu c h i và Ch t ch nư c, giám sát lên thành lu t). Chính ph , Th tư ng Chính ph ; giám sát Hình th c th c hi n quy n giám sát H i ng th m phán Toà án nhân dân t i hi n pháp c a Qu c h i ư c thông qua h cao và vi n trư ng Vi n ki m sát nhân dân th ng các cơ quan theo s phân công, phân t i cao, giám sát h i ng nhân dân các c p nhi m. phù h p v i i u ki n ho t ng (giao cho U ban thư ng v Qu c h i). c a mình Qu c h i ch t p trung giám sát b. Vai trò giám sát c a Ch t ch nư c, i v i văn b n c a các cơ quan nhà nư c Chính ph , toà án nhân dân, vi n ki m sát c p cao (U ban thư ng v Qu c h i, ch nhân dân và h i ng nhân dân các c p. t ch nư c, Chính ph , Th tư ng Chính Theo tinh th n c a i u 83 Hi n pháp ph , Toà án nhân dân t i cao, Vi n ki m sát năm 1992 thì, "Qu c h i th c hi n quy n nhân dân t i cao) và thông qua các cơ c u giám sát t i cao i v i toàn b ho t ng c a mình giám sát n các cơ quan c thù c a Nhà nư c", do v y, ph i hi u r ng (như U ban thư ng v Qu c h i giám sát Qu c h i th c hi n quy n giám sát t i cao h i ng nhân dân c p t nh). Vì v y, khi không ch i v i các cơ quan nhà nư c xem xét ho t ng giám sát c a Qu c h i, c p cao ã ư c phân tích trên ây (như c a trư c h t là nói n chính ho t ng c a Ch t ch nư c, U ban thư ng v Qu c h i, Qu c h i và các cơ c u bên trong c a Qu c Chính ph , Toà án nhân dân t i cao và Vi n h i mà Qu c h i và các cơ c u c a Qu c ki m sát nhân dân t i cao) mà còn i v i h i có th m quy n giám sát tr c ti p theo các cơ quan nhà nư c khác như các b , các quy nh c a hi n pháp và pháp lu t. Ti p cơ quan ngang b , các cơ quan thu c Chính ó, vi c giám sát ư c giao cho các cơ quan ph , các cơ quan chính quy n a phương, nhà nư c khác theo hình th c "u quy n" t ch c kinh t , t ch c xã h i, ơn v vũ hay còn g i là "phân công, phân nhi m". ó trang và công dân. Vi c giám sát ho t ng là vai trò giám sát c a Ch t ch nư c, Chính c a các cơ quan này ư c phân giao (phân ph , toà án nhân dân và vi n ki m sát nhân c p, phân t ng) cho các cơ quan khác nhau dân cũng như c a h i ng nhân dân các th c hi n. Trư c h t, là vai trò giám sát c a c p i v i các cơ quan, t ch c theo quy Ch t ch nư c i v i U ban thư ng v nh. Các cơ quan này ch u trách nhi m tr- Qu c h i, Chính ph , toà án nhân dân và ư c Qu c h i v ho t ng ó. vi n ki m sát nhân dân, vai trò ki m tra c a Nói c th hơn vi c giám sát ư c th c Chính ph và h th ng hành chính nhà nư c hi n theo nh ng hình th c sau: i v i các cơ quan c p dư i, như Th a. Qu c h i và các cơ c u c a Qu c h i tư ng Chính ph có quy n " ình ch vi c tr c ti p th c hi n quy n giám sát. thi hành ho c bãi b nh ng quy t nh, ch Qu c h i và các cơ c u c a Qu c h i th , thông tư c a b trư ng, các thành viên th c hi n giám sát i v i U ban thư ng khác c a Chính ph , quy t nh, ch t h t¹p chÝ luËt häc sè 8/2007 11
  3. nghiªn cøu - trao ®æi bình di n b o hi n (ch t p trung vào vi c c a y ban nhân dân t nh, thành ph tr c phán xét vi c tuân th hi n pháp) thì có có thu c trung ương trái v i Hi n pháp, lu t quá nhi u b t c p, th hi n qua các m t sau: và các văn b n c a cơ quan nhà nư c c p trên", " ình ch vi c thi hành nh ng ngh - M t là, cơ ch giám sát quá nhi u ch th và nhi u t ng n c làm h n ch và lu m quy t c a h i ng nhân dân t nh, thành vai trò giám sát t i cao c a Qu c h i ng ph t r c thu c trung ương trái v i Hi n th i làm h n ch , gi m i tính t i cao, tính pháp, lu t v à các v ăn b n c a cơ quan nhà hi u l c c a ho t ng ó. nư c c p trên, ng th i ngh U ban thư ng v Qu c h i bãi b " ( i u 114 Trên th c t , giám sát hi n pháp và Hi n pháp năm 1992). Pháp lu t quy nh pháp lu t ta là t ng hoà các ch th t toà án nhân dân khi xét x các v án hình Qu c h i n Ch t ch nư c, Chính ph r i s , dân s , kinh t , hành chính mà phát hi n c toà án, vi n ki m sát, h i ng nhân dân các văn b n quy ph m pháp lu t sai trái là các c p. M i cơ quan ư c quy nh cho nguyên nhân gây ra v án thì có quy n nh ng quy n h n nh t nh trong ph m vi ngh cơ quan có th m quy n s a ch a, bãi ch c năng, nhi m v c a mình và ư c hi u b . Vi n ki m sát nhân dân m t th i gian là b t ngu n t Qu c h i, theo s phân dài t Hi n pháp năm 1959 n Hi n pháp công, phân nhi m t Qu c h i. ơn c như năm 1992 (s a i năm 2001) th c hi n vi n ki m sát nhân dân th c hi n quy n vi c giám sát i v i các cơ quan hành ki m sát (trư c ây là ki m sát chung, nay chính nhà nư c t c p b tr xu ng, các t là ki m sát ho t ng tư pháp) ư c coi là ch c kinh t , t ch c xã h i, ơn v vũ trang hình th c giám sát c a Qu c h i, thay Qu c và công dân v i tính cách như là m t hình h i giám sát các cơ quan nhà nư c t b tr th c th c hi n quy n giám sát c a Qu c xu ng, các t ch c kinh t , t ch c xã h i, h i. Nay Ngh quy t c a Qu c h i v s a ơn v vũ trang và công dân. i u ó có i, b sung m t s i u c a Hi n pháp nghĩa là ch th giám sát Hi n pháp không năm 1992 (s a i b sung năm 2001) ã h n ch có mình Qu c h i mà có nhi u cơ bãi b ch c năng này c a vi n ki m sát quan th c hi n quy n này. nhưng v n gi l i quy n ki m sát ho t ng Khi ã ư c coi là hình th c giám sát tư pháp. H i ng nhân dân bãi b nh ng c l p thì m i cơ c u ( c bi t là trong quy t nh sai trái c a u ban nhân dân Qu c h i) ư c quy nh nh ng th m cùng c p, nh ng ngh quy t sai trái c a h i quy n nh t nh và cũng “ c l p” theo ng nhân dân c p dư i tr c ti p. nghĩa ó. Chưa nói n s y , úng sai trong các th m quy n giám sát này, riêng 1.2. Nh ng b t c p và h n ch nhìn t vi c không t p trung các th m quy n giám góc b o v hi n pháp (b o hi n) Hi n t i, cơ ch giám sát vi c tuân th sát v cho kì h p Qu c h i xem xét t ó có hi n pháp và pháp lu t nư c ta n u xét trên các k t lu n c n thi t t o s c m nh c n thi t 12 t¹p chÝ luËt häc sè 8/2007
  4. nghiªn cøu - trao ®æi b t bu c ph i ch p hành mà m i cơ c u nêu quy nh cho Qu c h i. Khi ã cao hi n trên ch ưa ra các ki n ngh (có c ki n pháp, th y rõ s c n thi t ph i b o v hi n ngh i v i nh ng ho t ng do Qu c h i pháp, ti n hành xây d ng cơ ch b o hi n và U ban thư ng v Qu c h i th c hi n) thì ph i gi i quy t v n lí lu n cơ b n này mà vi c có th c hi n các ki n ngh ó hay t c gi i quy t v n v trí c a Qu c h i không l i không có cơ ch b t bu c cho trong cơ ch nhà nư c. Ch ng nào chúng ta th y tính phân tán và tính không hi u l c v n cho Qu c h i là cơ quan quy n l c nhà c a các k t lu n giám sát. V i cơ ch như nư c cao nh t, ư c th c hi n t t c các v y th t khó mà th c hi n giám sát hi n quy n l p hi n, l p pháp, hành pháp, tư pháp t c nh m vào phán xét s vi ph m pháp, giám sát và quy n nào cũng là cao hi n pháp c a các cơ quan l p pháp, hành nh t hay t i cao thì chưa th nói t i giám pháp, tư pháp có hi u qu ư c. sát hi n pháp úng nghĩa. - Hai là, chưa phân bi t giám sát hi n 2. V n xây d ng cơ ch giám sát pháp v i các lo i giám sát khác d n n vi c hi n pháp m i nư c ta hi n nay: Thi t giám sát b n thân Qu c h i còn b ng . l p Toà án hi n pháp chuyên trách c l p Giám sát hi n pháp là b o m quán 2.1. S c n thi t ph i i m i (xây d ng) tri t và tuân th nguyên t c tính t i cao và cơ ch b o hi n (chuyên b o v hi n pháp) b t kh xâm ph m c a hi n pháp. B o v M t là, áp ng yêu c u xây d ng nhà hi n pháp không ch i v i ho t ng nư c pháp quy n xã h i ch nghĩa, m t cơ hành pháp hay t ư pháp như hi n t i ta ang ch b o hi n có hi u l c hi u qu s góp hư ng t p trung vào mà ph i c t rên ph- ph n áp ng m c tiêu ó, vì: ương di n ho t ng l p pháp hay nói r ng - M c ích c a nhà nư c pháp quy n là ra là toàn b ho t ng c a Nhà nư c (l p b o v các quy n c a công dân ư c quy pháp, hành pháp, t ư pháp) u ph i ư c nh trong hi n pháp mà cơ ch b o hi n th c hi n t rong khuôn kh hi n pháp. Theo l i chính là b o m quy n t do c a tinh th n ó, toàn b ho t ng c a Qu c công dân không b vi ph m t phía các cơ h i mà trư c h t là ho t ng l p pháp, t quan nhà nư c. Chính ho t ng b o hi n trư c n nay tuy có nguy cơ vi hi n r t cao l i có nhi u kh năng g n li n v i nhi m nhưng chưa ư c x p vào i tư ng giám v quan tr ng nh t c a Nhà nư c là b o v sát c a cơ quan nào mà do Qu c h i t quy n con ngư i và quy n công dân. giám sát - cũng ph i là i tư ng c a giám Quy n c on ngư i và quy n công dân t o sát hi n pháp. nên m t trong nh ng cơ s cho nhà nư c V i nh n th c như v y thì i u hi n pháp quy n, b i v y, b o v nh ng quy n nhiên là ã n lúc ph i xem xét l i v trí, ó chính là c ng c nhà nư c pháp quy n. tính ch t cơ quan quy n l c nhà nư c cao Theo nghiên c u c a nư c ngoài vào cu i nh t c a Qu c h i và quy n giám sát t i cao nh ng năm 1980, u nh ng năm 1990, t¹p chÝ luËt häc sè 8/2007 13
  5. nghiªn cøu - trao ®æi vi c b o v các quy n và t do chi m kh i và có kh năng vi hi n nhi u nh t. lư ng chính trong ho t ng c a H i ng - S th ng nh t và n nh trong cách b o hi n C ng hoà Pháp và áng chú ý là hi u n i dung và ý nghĩa c a các quy ph m b o v quy n và t do l i ch y u ư c hi n pháp và lu t còn th hi n trong s gi i ti n hành trong khuôn kh giám sát tính thích chính th c, có tính ch t b t bu c các h p hi n c a văn b n pháp lu t.(1) T ó quy nh c a hi n pháp và lu t cũng như ngư i ta ã kh ng nh r ng H i ng b o các văn b n tương ương. Quy n gi i thích hi n t nay có th ho t ng như “cơ quan hi n pháp c a cơ quan b o hi n không ch c ng c ch hi n pháp, b o ms b o v các quy n và t do công dân trư c s vi ph m c a chính quy n”.(2) th ng nh t, n nh trong cách hi u các quy - Cơ ch b o hi n b o m tính t i ph m hi n pháp mà qua vi c th c hi n th m thư ng c a hi n pháp cũng có nghĩa là áp quy n này, cơ quan b o hi n tác ng lên ng ư c tinh th n c a nhà nư c pháp quy n quá trình sáng t o lu t và m t m c , là m i ch th k c nhà nư c u ph i ch u góc nào ó tham gia vào quá trình này. s ki m soát c a hi n pháp và pháp lu t. - Cơ ch b o hi n còn có m c ích b o Ngay c cơ quan l p pháp (ngh vi n/qu c m s ki m soát và cân b ng các nhánh h i) dù có hoàn thi n n âu thì có lúc quy n l c tránh s l m quy n c a các không tránh kh i vi c ban hành nh ng o nhánh quy n l c ó - m t òi h i quan lu t, i u lu t trái hi n pháp. Tác h i c a tr ng c a nhà nư c pháp quy n. Thông qua nh ng o lu t trái hi n pháp ho c th m chí vi c giám sát hi n pháp, cơ quan b o hi n ph n hi n pháp thì khó ánh giá h t. t ho t ng c a ngh vi n/qu c h i không Khi giám sát tính h p hi n c a văn b n ư c vư t kh i khuôn kh hi n pháp, ph i pháp lu t, cơ quan b o hi n m b o s t i phù h p v i hi n pháp. Khi nh ng nh h- thư ng c a hi n pháp, lo i tr nh ng văn ư ng sai l m chi m ưu th trong ngh b n trái v i o lu t cơ b n ra kh i h th ng vi n/qu c h i, nh ng o lu t sai l ch có pháp lu t m i ho t ng l p pháp u th ư c thông qua, cơ quan b o hi n s ph i ư c ti n hành phù h p v i hi n pháp óng vai trò tích c c h n ch áng k và như v y b o m s th ng nh t c a h nh ng tr ch hư ng ó. th ng pháp lu t. Trong ó, như th c ti n Trong ch i ngh , khi chính ph d a cho th y i tư ng giám sát chính c a cơ trên a s n nh trong su t nhi m kì c a quan b o hi n c l p không nh ng là các ngh vi n, cơ quan b o hi n có vai trò như i tr ng quy n l c”(3) i v i chính ph o lu t do ngh vi n thông qua mà còn là “s các văn b n c a hành pháp, trư c h t là vì th c t nhi u nư c cho th y i a s các o lu t là c a chính ph .(4) Trong i u pháp lu t u quy n. Chính các văn b n c a hành pháp t o nên m ng chính trong h ki n như v y, giám sát hi n pháp tr thành th ng pháp lu t c a m t nhà nư c hi n i hình th c giám sát chính ph . 14 t¹p chÝ luËt häc sè 8/2007
  6. nghiªn cøu - trao ®æi Hai là, kh c ph c nh ng h n ch khi m pháp thì h u nh ư c h ưa m t l n nào ư c khuy t khi chưa có cơ ch b o hi n chuyên trách. t h c h i n vì không kh t hi. M c d u Hi n pháp và Lu t ban hành Lu t ban hành văn b n quy ph m pháp văn b n quy ph m pháp lu t quy nh: lu t cũng có quy nh vi c ph i b o m tính h p hi n, h p pháp trong quá trình “Hi n pháp là lu t cơ b n c a Nhà nư c, có so n th o và thông qua các o lu t t i hi u l c pháp lí cao nh t. Văn b n quy ph m Qu c h i nhưng giao cho các cơ c u c a pháp lu t ư c ban hành ph i phù h p v i Qu c h i như H i ng dân t c và các u Hi n pháp, b o m tính th ng nh t, th b c ban c a Qu c h i th c hi n. ây, tính h p hi u l c pháp lí c a văn b n trong h th ng hi n ư c ưa ra xem xét trong quá trình pháp lu t” song cái gì mbo iu ó th m tra các d án lu t, pháp l nh. Tính m t cách h u hi u thì cơ ch giám sát hi n ch t c a ho t ng này có bóng dáng c a hành chưa cho th y i u ó. hình th c “giám sát trư c” các nư c Hi n nay, có tình tr ng, trong t ch c nhưng các nư c ó, phán quy t c a cơ b máy nhà nư c, th m quy n hu b các quan b o hi n có tính ch t b t bu c và văn b n trái hi n pháp, lu t, pháp l nh - chung th m, bu c các ch th c a d lu t ư c quy nh không th ng nh t và thu c ph i s a i nh ng quy nh không phù h p nhi u cơ quan khác nhau. Ch ng h n, theo v i hi n pháp. Còn nư c ta, U ban pháp quy nh t i kho n 9 i u 84 Hi n pháp lu t ch có quy n ki n ngh , báo cáo v i năm 1992 thì Qu c h i có quy n “bãi b Qu c h i, U ban thư ng v Qu c h i v các văn b n c a Ch t ch nư c, U ban th- tính h p hi n hay không còn vi c ti p thu ư ng v Qu c h i, Chính ph , Th tư ng n âu thì không có cơ ch b t bu c. Và Chính ph , Toà án nhân dân t i cao và n u văn b n lu t c a Qu c h i ã ban hành Vi n ki m sát nhân dân t i cao trái v i m i phát hi n th y không h p hi n thì s x Hi n pháp, lu t và ngh quy t c a Qu c lí như th nào? C lí lu n, quy nh pháp h i ”. T i kho n 4 i u 114 Hi n pháp năm lu t và th c ti n nư c ta u hoàn toàn b 1992 quy nh th m quy n c a Chính ph tr ng v n này. trong vi c “bãi b nh ng quy t nh, ch 2.2. S l a ch n cơ ch b o hi n thích th , thông tư c a b trư ng, các thành viên h p: Ti n t i thi t l p m t cơ quan tài phán c a C hính ph , quy t nh, ch th c a u hi n pháp c l p - toà án hi n pháp ban nhân dân và Ch t ch u b an nhân i u c n thi t nh t bây gi là ph i ch n dân t n h, thành ph t r c thu c t rung ươ ng ra mô hình b o hi n chuyên trách. Dù cơ trái v i Hi n pháp, lu t v à các v ăn b n quan này ư c t ch c dư i hình th c là h i c a các c ơ quan nhà n ư c c p t rên”. Trên ng b o hi n, toà án chung hay toà án hi n th c t không có quy trình c th , rõ ràng pháp c l p thì nó ph i là m t nh ch có t h c h i n, nh t là th m quy n c a tính c l p tương i và ho t ng như Qu c h i bãi b c ác vă n b n t rái hi n t¹p chÝ luËt häc sè 8/2007 15
  7. nghiªn cøu - trao ®æi m t cơ quan tài phán, theo th t c tư pháp b o hi n ư c trao th m quy n gi i thích (tư pháp hi n pháp) t c có vi c kh i ki n, hi n pháp và lu t như là m t n i dung ho t m phiên toà và có b n án (phán quy t). Ưu ng phán x . th c a cơ ch b o hi n này ã ư c ng + Th m quy n liên quan t i vi c b o và Nhà nư c ta ghi nh n. Văn ki n ih i m s tuân th nguyên t c phân chia i bi u toàn qu c l n th X c a ng quy n l c: Xem xét nh ng tranh ch p v (2006) ch rõ: “Xây d ng cơ ch phán quy t th m quy n gi a các cơ quan nhà nư c (gi a l p pháp, hành pháp, tư pháp), gi a v nh ng vi ph m Hi n pháp trong ho t ng l p pháp, hành pháp và tư pháp”.(5) nhà nư c và các ph n lãnh th c u thành i u quan tr ng th hai là vi c xác nh gi a các cơ quan nhà nư c trung ương v i úng th m quy n c a cơ quan ó. Có th k các ơn v lãnh th ). ra m t s th m quy n ph quát nh t sau: Khi gi i quy t xung t gi a nhà nư c + Th m quy n liên quan t i vi c b o và các ph n lãnh th c u thành, cơ quan m tính t i thư ng c a hi n pháp trong h b o hi n có nhi m v : M t m t, b o m th ng lu t pháp qu c gia: Giám sát tính h p v trí pháp lí c a các ch th liên bang, các hi n c a các văn b n quy ph m pháp lu t. lãnh th t tr , các th c th lãnh th khác; Hi n pháp - m t b n văn quan tr ng m t khác, b o v s v n t oàn và th ng nh t không ch v m t chính tr mà còn v m t c a nhà nư c. Ví d , Toà án hi n pháp Tây pháp lí. Hi n pháp ng trên n c cao nh t Ban Nha có vai trò áng k trong vi c gi i c a h th ng pháp lu t. Uy quy n c bi t quy t xung t gi a Nhà nư c và các vùng c a hi n pháp th hi n trong vi c thi t l p t tr . Toà không ch hoàn thành vai trò s giám sát tính h p hi n c a nh ng lu t tr ng tài m t cách thành công mà còn “góp khác, trong ó các cơ quan giám sát và các ph n l àm gi m s căng th ng và gi i quy t phương pháp giám sát có th r t a d ng. các xung t, c bi t gi a Nhà nư c và + Th m quy n gi i thích hi n pháp, lu t. các vùng lãnh th hùng m nh như x Catalan và x Basque”.(6) ây là s gi i thích chính th c (như m t i u lu t) ch không ph i là s gi ng + Th m quy n liên quan t i vi c b o v gi i theo ki u làm sáng t quy ph m hi n các quy n và t do hi n nh c a công dân. pháp c a c h th áp d ng quy ph m ó. Hi n pháp và lu t pháp i a s các Trên th c t vi c ph i gi i t hích chính th c nư c quy nh b o v các quy n và t do c a các quy nh nêu trên thư ng ch x y ra con ngư i là m t trong nh ng nhi m v trong quá trình áp d ng mà có nh ng cách quan tr ng nh t c a cơ quan b o hi n mà hi u khác nhau, không th ng nh t. Khi ó không ph thu c vào mô hình cơ quan b o ngư i ta m i t v n khi u ki n ra toà hi n m i nư c. i m khác bi t ch ch là án yêu c u ưa ra cách hi u úng. Cơ quan các cơ quan b o hi n th c hi n vi c b o v 16 t¹p chÝ luËt häc sè 8/2007
  8. nghiªn cøu - trao ®æi các quy n và t do hi n nh trong khuôn nhau trong quy trình lu n t i nguyên th kh nh ng quy trình khác, ch y u khi giám qu c gia các nư c. m t s nư c, cơ sát tính h p hi n trong các văn b n pháp quan b o hi n tr c ti p phán quy t v s lu t, trong hành ng hay b t hành ng c a tru t quy n nguyên th qu c gia, t c là v công quy n. Ch ng h n, khi nói v H i ng l i bu c t i do ngh vi n ưa ra. Trong ó, b o hi n c a Pháp, F. Luchaire nh n nh ví d như Áo, Toà án hi n pháp có th r ng H i ng ã b o m các quy n và t ưa ra phán quy t không ch v s tru t do hi n nh b ng cách v n d ng các quy quy n t ng th ng (cũng như m t s quan trình, th t c như ti n giám sát và h u giám ch c khác) mà còn v trách nhi m hình s sát v tính h p hi n c a các văn b n pháp c a nhân v t này. Các cơ quan b o hi n lu t.(7) V n giám sát ti n trình b u c và thu c nhóm nư c khác thì ch ưa ra k t trưng c u dân ý, gi i quy t nh ng tranh ch p lu n v nh ng v n khác nhau liên quan v b u c cũng thu c nhóm này, b i l ây n quy trình lu n t i. Ví d , Toà án hi n nói n vi c b o v m t trong nh ng quy n pháp Nga, theo ngh c a H i ng Liên chính tr quan tr ng nh t c a công dân - bang ch ưa ra k t lu n v vi c tuân th quy n b u c . trình t bu c t i T ng th ng, Toà án hi n + Th m quy n liên quan t i vi c b o v pháp Belarus - k t lu n v vi c t ng th ng hi n pháp kh i s vi ph m c a các ch c s c vi hi n (k t lu n v vi c t ng th ng ph m nhà nư c cao c p, c a các ng phái chính tr . t i do m t u ban c bi t c a Toà án t i cao ưa ra).(9) Th m quy n này th hi n vi c tham gia vào quy trình lu n t i và nh ng quy Như v y, t kinh nghi m các nư c, qua trình tương t ; giám sát ho t ng c a các th c ti n Vi t Nam, m t k t lu n ư c rút ra ng phái chính tr . là ã n lúc chúng ta c n xây d ng cơ ch T i nhi u nư c, các cơ quan b o hi n có b o hi n dư i hình th c tài phán hi n pháp th m quy n gi i quy t nh ng v n liên c l p nư c ta. Cơ ch này xem xét, gi i quan t i vi c truy t các quan ch c cao c p quy t tính h p hi n không ph i ch v i tư (nguyên th qu c gia, các thành viên chính cách m t cơ quan nào ó (như hi n nay là ph , các quan toà...) nhưng ây ch y u Qu c h i) mà sâu xa là nhân danh hi n pháp nói t i quy trình lu n t i i v i nguyên th do nhân dân l p ra, d a trên hi n pháp. qu c gia, “s t t y u c a m t quy trình như ây, b ng hi n pháp nhân dân trao quy n l c cho các thi t ch i di n quy n l c (l p v y c bi t rõ nét khi thi u v ng nh ng pháp, hành pháp, tư pháp). Các thi t ch ó quy trình hi u qu tru t quy n b ng ph- u t ch c và ho t ng trên n n t ng hi n ương th c chính tr , ví d như i v i t ng th ng do nhân dân tr c ti p b u ra...”.(8) pháp, trong khuôn kh hi n pháp. Hi n Các cơ quan b o hi n óng vai trò khác pháp có tính t i thư ng, t t c u ph i tuân t¹p chÝ luËt häc sè 8/2007 17
  9. nghiªn cøu - trao ®æi th . Ngay b n thân Qu c h i tuy là cơ quan ó, các cơ quan ch trì so n th o lu t cũng i di n quy n l c nhà nư c cao nh t c a ph i c n c n tr ng hơn trên phương di n nhân dân nhưng ho t ng c a Qu c h i này. Th nhưng, dù c g ng n âu thì v n cũng không ư c vư t kh i khuôn kh hi n không th ch c ch n hoàn toàn r ng s pháp, ph i phù h p v i hi n pháp. Như v y, không có văn b n vi hi n. Do ó, như ã c p trên, ã n lúc cơ quan b o hi n không t ý chí c a mình chúng ta c n có cách nhìn i m i, trên cơ i l p v i ý chí c a nhân dân khi ki m tra s v n d ng sáng t o lí lu n kinh i n, phù tính h p hi n trong các o lu t c a Qu c h p v i xu th chung c a th i i và nhu h i ban hành: Cơ quan này ư c trao nhi m c u th c ti n t ra, có như v y m i mong v b o v hi n pháp kh i m i s vi ph m là em l i m t cơ ch giám sát hi n pháp m i, s th hi n long tr ng nh t, sâu s c nh t ý có hi u qu ./. chí c a nhân dân. V cách th c ho t ng nó theo phương th c phán x (tư pháp). (1). M. A Krutogolov, H i ng b o hi n CH Pháp, Cũng có ngư i băn khoăn, nư c ta, M. 1993, tr. 129. quy n l c nhà nư c ư c t ch c theo (2).Xem: H th ng tư pháp các nư c phương Tây, T p th tác gi , M. 1991, tr. 189-190. nguyên t c th ng nh t (t p trung) quy n (3) L. Hamon t u ph cho cu n sách c a mình l c. Qu c h i là cơ quan t p trung th ng “Quan toà c a lu t” là “S ra i và vai trò c a i nh t quy n l c nhà nư c, Qu c h i thành tr ng quy n l c: H i ng b o hi n”. Hamon L. Les l p toà án nhân dân, phân nhi m cho toà án juges de la loi. Nassance et rôle d’un contre-pouvour: Le conseil constitutionnel. P. 1987 (theo H th ng tư th c hi n quy n tư pháp và dư i s giám pháp các nư c phương Tây, Tl d., tr. 130). sát t i cao i c a Qu c h i thì không th (4). Anh có n 97-98% các d lu t do Chính ph có m t toà án khác m t v trí cao hơn v i ưa ra tr thành o lu t. c, Chính ph ban hành Qu c h i phán quy t v hành vi c a hơn 2/3 các quy ph m pháp lu t và có nh ng lúc thông qua nh ng quy t nh ràng bu c nhà l p pháp. Chính Qu c h i v.v.. S băn khoăn này là d hi u ph cũng hình thành ph n l n các d lu t ư c ưa ra nhưng như ã nói c n ph i có nh n th c và ngh vi n. Pháp 95% các o lu t là c a Chính ph v n d ng m i nguyên t c này, t l i v trí (theo Lu t hi n pháp các nư c, M. 1996, tr. 556). c a Qu c h i cho phù h p. (5). ng c ng s n Vi t Nam. Văn ki n ih i i bi u toàn qu c l n th X, Nxb. Chính tr qu c gia, Cũng có quan i m khác cho r ng do H., 2006, tr.127. hi n nay không th thi t l p m t cơ ch b o (6). L. Favoreu, Toà án hi n pháp, M., 1992, tr. 105. hi n như các nư c, th i gian t i Vi t Nam (7). F. Luchaire, B o v các quy n và t do hi n nh v n nên ti p t c duy trì và tăng cư ng hi u c a công dân, M., 1993, tr. 59. (8). Ch c, M., hi n pháp ương i CHLB qu c a cơ ch hi n nay như th m nh, 1994, tr. 35. th m tra, th t ch t quy trình th o lu n, (9). Ph n kinh nghi m nư c ngoài này d a theo: thông qua lu t không l t các quy Nguy n c Lam, Cơ quan b o v hi n pháp các nư c, T p chí nghiên c u l p pháp, s 7/2001. nh, các văn b n trái hi n pháp. Bên c nh 18 t¹p chÝ luËt häc sè 8/2007
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2