BỘ CÔNG THƯƠNG
DỰ ÁN HỖ TRỢ THƯƠNG MẠI ĐA BIÊN
EU – VIỆT NAM
HOẠT ĐỘNG CB - 2A “HỖ TRỢ BỘ CÔNG THƯƠNG
XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN XUẤT
NHẬP KHẨU THỜI KỲ 2011 - 2020”.
BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ
CÁC CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU TRỌNG ĐIỂM
PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM
ĐẢM BẢO CÁC ĐIỀU KIỆN CHỦ YẾU CHO VIỆC THỰC
HIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN XUẤT NHẬP KHẨU
THỜI KỲ 2011 - 2020
CN. Ngô Thị Lan Hương
Ban Nghiên cứu chiến lược phát triển thương mại,
Viện Nghiên cứu Thương mại - Bộ Công Thương
Hà Nội, 11 - 2010
1
LỜI MỞ ĐẦU
Dự thảo chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 – 2020 và các văn kiện
trình Đại hội XI của Đảng đã xác định một số định hướng, mục tiêu chiến lược
phát triển kinh tế nước ta trong thời kỳ tới 2020. Trong đó, đã xác định: Phấn đấu
đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại,
tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 7 – 8%/năm, GDP năm 2020 bẳng 2,2 lần
năm 2010. Trong cơ cấu GDP, tỷ trọng các nganh công nghiệp và dịch vụ chiếm
khoảng 8%, giá trị sản phẩm công nghệ cao đạt khoảng 45% tổng GDP . Giá trị
sản phẩm công nghiệp chế tạo chiếm khỏang 40% tổng giá trị sản xuất công
nghiệp. Chuyển đổi mô hình tăng trưởng chủ yếu phát triển theo chiều rộng sang
phát triển hợp lý giữa chiều rộng và chiều sâu, vừa mở rộng qui mô vừa chú
trọng nâng cao chất lượng và hiệu quả. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế,
thực hiện tái cấu trúc nền kinh tế, trọng tâm là cơ cấu lại các ngành sản xuất, dịch
vụ gắn với các vùng kinh tế, thúc đẩy cơ cấu lại doanh nghiệp và điều chỉnh
chiến lược thị trường, tăng nhanh hàm lượng nội địa, giá trị gia tăng và sức cạnh
tranh của sản phẩm. Đón bắt xu hướng sản phẩm sạch, năng lượng sạch và tiêu
dùng sạch của thế giới để phát triển sản xuất và xuất khẩu. Phát triển kinh tế tri
thức, phấn đấu yếu tố năng suất lao động tổng hợp (TFP), đóng góp trên 35% vào
tăng trưởng, giảm tiêu hao năng lượng tính trên GDP 2,5 – 3%/năm. Xây dựng
kết cấu hạ tầng tương đối đồng bộ và hiện đại.
Để góp phần thực hiện các mục tiêu và định hướng chiến lược phát triển
kinh tế - xã hội thời kỳ 2011 – 2020 nêu trên, lĩnh vực xuất nhập khẩu phải phát
triển nhanh, hiệu quả và bền vững. Phát triển xuất khẩu phải hợp lý giữa chiều
rộng và chiều sâu, hài hòa lợi ích giữa các ngành hướng về xuất khẩu và các
ngành thay thế nhập khẩu. Phải cơ cấu lại xuất nhập khẩu, đổi mới mô hình tăng
trưởng xuất nhập khẩu để nâng cao chất lượng, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát
triển nhanh và bền vững, đẩy mạnh CNH, HĐH. Phải điều chỉnh chiến lược thị
trường gắn với lộ trình hội nhập quốc tế, đa dạng hoá thị trường và phương thức
xuất khẩu, gắn thị trường trong nước với phát triển thị trường nước ngoài. Đẩy
2
mạnh thu hút đầu tư trong và ngoài nước vào các ngành công nghiệp chế biến,
chế tạo hàng xuất khẩu. Đảm bảo các điều kiện thuận lợi về kết cấu hạ tầng, cơ
sở hạ tầng luật pháp, chính sách, nhân lực và thanh toán cho phát triển XNK,
giảm chi phí và nâng cao hiệu quả xuất khẩu.
Phát triển xuất nhập khẩu thời kỳ tới cũng phải góp phần thực hiện thành
công các khâu đột phá chiến lược đã xác định trong dự thảo chiến lược phát triển
kinh tế - xã hội 2011 – 2020: 1) Hoàn thiện thể chế thị trường định hướng
XHCN; 2) Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng
cao; 3) Xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ và một số công trình hiện đại.
Xuất nhập khẩu thời kỳ tới phải phát triển nhanh theo hướng hiệu quả và
bền vững. Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu phải nhanh hơn tốc độ tăng trưởng GDP
gần 2 lần; giảm nhịp độ tăng trưởng nhập khẩu so với xuất khẩu để phấn đấu đến
năm 2020 cân bằng được xuất - nhập, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, cải thiện
cán cân thanh toán. Cần chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu xuất khẩu theo hướng tăng
nhanh tỷ trọng nhóm hàng công nghiệp chế biến chế tạo, nhóm hàng có hàm
lượng công nghệ cao, có giá trị gia tăng cao, giảm tỷ trọng nhóm hàng thô và sơ
chế, nhóm nguyên nhiên liệu thô trong cơ cấu xuất khẩu. Tăng nhanh tỷ trọng
nhóm hàng máy móc thiết bị và công nghệ tỏng tổng kim ngạch nhập khẩu.
Theo định hướng chung đó, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng xuất khẩu
hàng hoá bình quân 13 – 14%/năm trong thời kỳ 2011 – 2020, kim ngạch tăng từ
khoảng 71 tỷ USD năm 2010 lên trên 250 tỷ USD vào năm 2020. Nhập khẩu
hàng hoá tăng trưởng bình quân 12 – 13%./năm trong thời kỳ chiến lược; giảm
dần tỷ lệ nhập siêu so với xuất khẩu, đến năm 2020 cân bằng cán cân xuất – nhập
khẩu.
Để thực hiện được mục tiêu, định hướng nêu trên, cần xác định đúng các
khâu đột phá chiến lược phát triển xuất nhập khẩu trong thời kỳ tới 2020 và phải
có các giải pháp, chương trình phát triển xuất khẩu cụ thể, mang tính đồng bộ,
cùng các biện pháp thực thi hiệu quả. Trong đó, các chương trình mục tiêu trọng
điểm phát triển xuất khẩu thời kỳ tới 2020 phải hướng vào tạo ra bước đột phá
nâng cao chất lượng và hiệu quả xuất khẩu, phát triển kết cấu hạ tầng thương mại
3
đồng bộ và phát triển nhanh dịch vụ logistics. Đến năm 2020, trong cơ cấu mặt
hàng xuất khẩu, tỷ lệ hàng chế biến chế tạo phải chiếm trên 80%, tỷ lệ nhóm
hàng có hàm lượng công nghệ cao phải chiếm trên 25%; tỷ lệ giá trị gia tăng của
nhóm hàng công nghiệp chế tạo đạt trên 50%, của nhóm hàng nông sản và
khoáng sản xuất khẩu đạt trên 65%, tỷ lệ hàng đã qua chế biến trong nhóm hàng
nông sản xuất khẩu tính theo kim ngạch xuất khẩu phải đạt khoảng 80%, chi phí
xuất khẩu phải giảm xuống dưới mức trung bình của khu vực.
Để góp phần thực hiện các mục tiêu có tính đột phá chiến lược nêu trên,
việc xây dựng và thực thi hiệu quả các chương trình mục tiêu trọng điểm phát
triển xuất khẩu hàng hoá là rất cần thiết.
Chuyên đề khoa học này được thực hiện nhằm góp phần thực hiện các mục
tiêu, định hướng chiến lược phát triển xuất khẩu hàng hoá thời kỳ đến 2020 nêu
trên.
Nội dung chuyên đề được trình bày thành 2 phần:
I. Định hướng chiến lược tổng quát phát triển công nghiệp và thương mại
Việt Nam thời kỳ đến năm 2020 và các trọng điểm ưu tiên phát triển.
II.
4
I. ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC TỔNG QUÁT VỀ PHÁT TRIỂN
CÔNG NGHIỆP VÀ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM THỜI KỲ ĐẾN NĂM
2020 VÀ CÁC TRỌNG ĐIỂM ƯU TIÊN PHÁT TRIỂN
1. định hướng chiến lược tổng quát phát triển công nghiệp và thương
mại thời kỳ 2011- 2020
a. Mục tiêu tổng quát phát triển Công Thương đến năm 2020
Đến năm 2020 Việt Nam trở thành nước có trình độ phát triển công nghiệp
trung bình, cán cân thương mại cân bằng và là một đối tác tin cậy, một bộ phận
khăng khít của hệ thống công thương khu vực và thế giới.
b. Định hướng và mục tiêu phát triển công nghiệp – thương mại thời kỳ
2011 - 2020
Định hướng phát triển công nghiệp:
- Duy trì phát triển với tốc độ cao các ngành công nghiệp, thực hiện tái cơ
cấu ngành để thích ứng một cách hiệu quả với quá trình hội nhập. Đặt công
nghiệp vào vị trí động lực thúc đẩy phát triển đất nước, trong đó tập trung phát
triển mạnh các ngành công nghiệp đang có lợi thế cạnh tranh, nâng cao chất
lượng xuất khẩu, và giải quyết nhiều lao động như chế biến nông – lâm – thủy
sản, thực phẩm, gia công cơ khí, lắp ráp điện từ, vật liệu xây dựng; kết hợp phát
triển có chọn lọc một số ngành công nghiệp sản xuất tư liệu sản xuất quan trọng
như năng lượng, hoá chất, luyện kim ... để tăng khả năng tự chủ của nền kinh tế.
Chú trọng các ngành công nghiệp chế tác có tiềm năng, có hàm lượng công nghệ
cao để tạo bước nhảy vọt về chất lượng phát triển, nâng cao năng suất lao động.
Phát triển ngành công nghiệp môi trường non trẻ để nâng dần tỷ trọng ngành này
ngang bằng với các nước trong khu vực.
- Thực hiện phân bố phát triển công nghiệp hợp lý trên toàn lãnh thổ để
đảm bảo phát triển cân đối, hiệu quả giữa các vùng, miền. Chuyển dịch và phát
triển công nghiệp ở nông thôn, gắn kết phát triển công nghiệp với quá trình đô thị
hoá, giữ vững an ninh lương thực thực phẩm và phát triển bền vững.
- Đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ (CNHT). Coi CNHT là chìa
khoá để nâng cao chất lượng tăng trưởng công nghiệp, tăng cường chuyển giao
công nghệ - kỹ thuật, đào tạo lao động lành nghề, thúc đẩy sự tham gia của Việt
