Đặc điểm hình thái các giống ong Apis mellifera nhập nội: Báo cáo khoa học kết quả xác định

Báo cáo khoa học:

Kết quả xác định một số đặc điểm hình thái

của các giống ong (Apis mellifera) nhập nội

T¹p chÝ KHKT N«ng nghiÖp 2007: TËp V, Sè 2: 11-16 §¹i häc N«ng nghiÖp I

kÕt qu¶ x¸c ®Þnh mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i

cña c¸c gièng ong (

Apis mellifera)

nhËp néi

Morphological characteristics of some introduced Apis mellifera bee varieties

§ång Minh H¶i

, Phïng H÷u ChÝnh

, §inh V¨n ChØnh

SUMMARY

This study was conducted to estimate morphological characteristics of several

introduced varieties of Apis mellifera bee in compared with A. mellifera bees, a check

vietnamese variety. At the most developing, 3 stocks of each varietty were selected and

60 bees were randomly collected of each bee stocks variety for measuring

morphologiucal characteristis viz., wing size, spout size and body size. The result

showed that some morphological indexes of the introduced Italy bees were significantly

different and higher than those of the Vietnamese A. mellifera.

After three years keeping in Vietnam, some sub-species showed the defferent in

morphological characteristics to each of original ones. Some indexes of morphology of

A. mellifera ligustica L. (introduced from Italia and Newzealand) and Apis mellifera

carnica P (original in Germany) were reduced but Apis mellifera carnica P (original in

Austria) was increased.

Key words: A. mellifera bees, estimation, introduced variety, morphological

characteritics.

1. §ÆT VÊN §Ò

Sù kh¸c nhau vÒ c¸c ®Æc ®iÓm h×nh th¸i

cña ong mËt lµ mét trong nh÷ng c¬ së quan

träng ®Ó x¸c ®Þnh sù ®a d¹ng sinh häc vµ chÊt

l−îng cña c¸c gièng. Ong thî cña mçi gièng

ong kh¸c nhau cã mµu s¾c vµ kÝch th−íc c¸c

bé phËn c¬ thÓ kh¸c nhau. Gièng ong (Apis

mellifera ligustica) ®−îc nhËp vµo ViÖt Nam

tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1960 ®· ®−îc nu«i thµnh

c«ng, nh−ng víi sè l−îng Ýt chØ kho¶ng 200

®µn (T¹ Thµnh CÊu, 1986). N¨m 1983, C«ng

ty ong Trung −¬ng nhËp 150 ong chóa Apis

mellifera caucasica, 150 ong chóa Apis

mellifera carpatica tõ Liªn X« cò vµ 150 ong

chóa Apis mellifera tõ Cu Ba. Tuy nhiªn sau

mét vµi n¨m nu«i, c¸c gièng ong trªn bÞ chÕt

do ve ký sinh Varroa vµ ®Æc biÖt lµ do

Tropilaelaps g©y h¹i (TrÇn §øc Hµ, 1991).

Sau vµi thËp kû tån t¹i vµ thÝch nghi, ong

A. m. ligustica ViÖt Nam ®· ph¸t triÓn thµnh

vµi tr¨m ngh×n ®µn. Tuy nhiªn, chóng cã mét

sè biÓu hiÖn kh«ng ®ång nhÊt vÒ h×nh th¸i,

mµu s¾c vµ cã tû lÖ cËn huyÕt cao 10-12%, søc

®Î trøng trung b×nh thÊp 846 trøng/ngµy ®ªm,

n¨ng suÊt mËt kh«ng cao 25-30 kg/®µn/n¨m

(Ph¹m Xu©n Dòng, 1996). Do vËy, ®Ó n©ng

cao chÊt l−îng gièng ong phôc vô s¶n xuÊt,

ngoµi viÖc chän läc gièng ong A. m. ligustica

trong n−íc th× cÇn thiÕt nhËp mét sè gièng ong

cã chÊt l−îng cao ®Ó nu«i thuÇn, bæ sung

nguån gen, lai t¹o víi gièng ong ®· cã. Trªn

c¬ së ®ã, tõ n¨m 2001 ®Õn 2002, Trung t©m

nghiªn cøu ong ®· nhËp c¸c ong chóa thuéc

c¸c gièng ong Apis mellifera carnica (tõ §øc

vµ ¸o), Apis mellifera ligustica (tõ Niu Di L©n

vµ ý). C¸c ong chóa trªn ®· ®−îc nu«i c¸ch ly

bÖnh t¹i ®¶o C¸i BÇu, huyÖn V©n §ån, tØnh

Qu¶ng Ninh tõ 6 ®Õn 9 th¸ng, sau ®ã ®−îc ®−a

Trung t©m Nghiªn cøu Ong.

Khoa Ch¨n nu«i Thuû s¶n, §¹i häc N«ng nghiÖp I.

§ång Minh H¶i, Phïng H÷u ChÝnh, §inh V¨n ChØnh

vµo ®Êt liÒn ®Ó nu«i thÝch nghi, theo dâi vµ

lµm vËt liÖu lai t¹o. Môc ®Ých cña nghiªn cøu

nµy lµ x¸c ®Þnh mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i cña

c¸c gièng ong thuÇn nhËp néi vµ ®êi con cña

chóng, kÕt qu¶ thu ®−îc lµ c¬ së quan träng ®Ó

ph©n lo¹i vµ ®¸nh gi¸ chÊt l−îng gièng ong.

2. VËT LIÖU Vµ PH¦¥NG PH¸P NGHI£N

CøU

2.1. VËt liÖu nghiªn cøu

Nghiªn cøu sö dông c¸c gièng ong nhËp

néi (thÕ hÖ xuÊt ph¸t): Gièng ong Apis

mellifera carnica nhËp tõ §øc; Gièng ong

Apis mellifera ligustica nhËp tõ Niu Di L©n;

Gièng ong Apis mellifera carnica nhËp tõ ¸o;

Gièng ong Apis mellifera ligustica nhËp tõ ý.

Ngoµi ra, nghiªn cøu cßn sö dông gièng ong

Apis mellifera ligustica cña ViÖt Nam (A. m.

Ligustica ViÖt Nam) lµm ®èi chøng.

2.2. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu

2.2.1. Ph−¬ng ph¸p thu thËp mÉu

Ong thî cña c¸c gièng ong nhËp néi ®−îc

thu thËp vµo thêi ®iÓm ®µn ong ph¸t triÓn tèt

nhÊt. Mçi gièng ong thu 180 mÉu ong thî tõ 3

®µn, mçi ®µn 60 con. Dïng n−íc nãng

(kho¶ng 90

C) giÕt chÕt ong ®Ó cho vßi duçi

th¼ng ra. Sau ®ã b¶o qu¶n mÉu trong lä nót

nh¸m 50 ml ®· cã s½n cån 70%. Trªn lä cã

nh·n ghi ngµy thu mÉu, ký hiÖu ®µn, gièng

ong nhËp néi.

2.2.2. Ph−¬ng ph¸p x¸c ®Þnh c¸c ®Æc ®iÓm

h×nh th¸i

C¸c chØ tiªu vÒ kÝch th−íc c¸c bé phËn c¬

thÓ ong ®−îc x¸c ®Þnh theo ph−¬ng ph¸p cña

Anpatob B. B. (1948) vµ Ruttner (1988). TÝnh

chØ sè cubital theo ph−¬ng ph¸p cña Goetze

(1964) (trÝch dÉn cña Ruttner, 1988).

KÝch th−íc c¸c chØ tiªu ®−îc tÝnh b»ng

milimet (mm), sè mãc c¸nh ®−îc tÝnh theo sè

tù nhiªn. Ph−¬ng ph¸p ®o cô thÓ nh− sau:

§o chiÒu dµi vßi b»ng c¸ch chän nh÷ng

con ong cã vßi duçi dµi. Dïng kÑp nhän ®−a

s©u vµo phÇn phô miÖng ong ®Ó gì nguyªn vÑn

toµn bé c¸c phÇn cña vßi vµ cho vµo chÐn nhá

cã Ýt n−íc. Sau ®ã xÕp 10 vßi duçi th¼ng lªn

mét lam kÝnh, dïng tÊm kÝnh kh¸c ®Ì lªn vµ

®o d−íi kÝnh ®o ë ®é phãng ®¹i 12 x 2 lÇn.

§o chiÒu dµi, chiÒu réng c¸nh tr−íc,

chiÒu dµi c¸c ®o¹n g©n cubital vµ sè mãc

c¸nh: Dïng kÑp gì c¸nh tr−íc bªn ph¶i cña

tõng con ong thî. Khi gì chó ý lÊy ®−îc c¶

phÇn gèc c¸nh vµ kh«ng lµm r¸ch chóng. C¸c

c¸nh ®−îc xÕp lªn lam kÝnh, dïng lam kÝnh

kh¸c ®Ëy lªn. ChiÒu dµi c¸nh tr−íc ®−îc ®o tõ

gèc tíi cuèi mÐp c¸nh, chiÒu réng ®−îc ®o ë

chç réng nhÊt cña c¸nh, sè mãc c¸nh ®−îc

®Õm ë phÝa sau c¸nh. §é dµi c¸c g©n cubital a

vµ cubital b ®−îc ®o ë ®é phãng ®¹i 12 x 4

lÇn. ChØ sè cubital ®−îc x¸c ®Þnh theo c«ng

thøc sau:

Trong ®ã: CI lµ chØ sè cubital

a lµ ®é dµi ®o¹n g©n cubital a

b lµ ®é dµi ®o¹n g©n cubital b

§o chiÒu dµi vµ chiÒu réng ®èt bµn: Dïng

kÑp t¸ch ch©n sau bªn ph¶i ra khái ngùc ong.

T¸ch ®èt èng vµ ®èt ®ïi khái ®èt bµn. T¸ch

®èt thø nhÊt ®èt bµn ra khái c¸c ®èt cßn l¹i vµ

®Æt lªn tiªu b¶n. C¸ch lµm tiªu b¶n ®Ó ®o còng

gièng nh− lµm tiªu b¶n víi vßi vµ c¸nh ong.

§o chiÒu ngang, chiÒu däc cña c¸c tÊm

l−ng, tÊm bông vµ g−¬ng s¸p ë ®èt bông thø 3:

T¸ch ®èt bông thø 3 ra khái phÇn bông ong,

sau ®ã t¸ch riªng tÊm l−ng vµ tÊm bông. §èi

víi tÊm l−ng, tiªu b¶n ®−îc lµm sau khi gì ra

vµ ®o ngay. TÊm bông do dÝnh nhiÒu c¬ nªn

®−îc ng©m trong dung dÞch xót 10% (KOH

hoÆc NaOH) trong 1- 2 giê ®Ó tÈy s¹ch, sau ®ã

röa s¹ch b»ng n−íc l· vµ lµm tiªu b¶n ®Ó ®o.

C¸c chØ tiªu nghiªn cøu bao gåm: ChiÒu

dµi vßi hót, chiÒu dµi vµ chiÒu réng c¸nh tr−íc,

ChiÒu dµi ®o¹n g©n a vµ g©n b cña « cubital 3,

sè l−îng mãc c¸nh, chiÒu dµi vµ chiÒu réng ®èt

bµn thø nhÊt cña bµn ch©n sau, chiÒu ngang vµ

chiÒu däc tÊm l−ng vµ ®èt bông thø 3, chiÒu

ngang vµ chiÒu däc g−¬ng s¸p.

2.3. Ph−¬ng ph¸p xö lý sè liÖu

C¸c sè liÖu ®−îc xö lý b»ng ph−¬ng ph¸p

thèng kª sinh vËt häc, sö dông ch−¬ng tr×nh

KÕt qu¶ x¸c ®Þnh mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i cña c¸c gièng ong (Apis mellifera) nhËp néi

Excel c¸c tham sè cÇn tÝnh: gi¸ trÞ trung b×nh

(

), ®é lÖch chuÈn (SD).

3. KÕT QU¶ Vµ TH¶O LUËN

3.1. §¸nh gi¸ mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i cña

c¸c gièng ong nhËp néi

KÕt qu¶ x¸c ®Þnh ®Æc ®iÓm h×nh th¸i vµ

xÕp h¹ng c¸c chØ tiªu h×nh th¸i ®èi víi c¸c

gièng ong nhËp néi vµ ong A. m. ligustica ViÖt

Nam cho thÊy gi¸ trÞ trung b×nh cña chiÒu dµi

vßi gièng ong ý ®¹t 6,61±0,097 mm lµ lín

nhÊt xÕp thø 1, thø ®Õn gièng ong A. m.

ligustica ViÖt Nam, råi ®Õn gièng ong ¸o vµ

cuèi cïng lµ gièng ong Niu Di L©n (B¶ng 1 vµ

b¶ng 2). Gi¸ trÞ trung b×nh cña chiÒu dµi c¸nh

tr−íc gièng ong §øc ®¹t 9,55 ± 0,114 mm lµ

lín nhÊt, thø ®Õn gièng ong Niu Di L©n vµ

cuèi cïng lµ gièng ong A. m. ligustica ViÖt

Nam. TiÕp tôc ®¸nh gi¸ c¸c chØ tiªu kh¸c ta

®−îc c¸c gi¸ trÞ xÕp h¹ng t−¬ng øng. Sau ®ã ta

tÝnh ®−îc trung b×nh xÕp h¹ng cña tõng gièng

ong. Trong ®ã gièng ong §øc cã trung b×nh

xÕp h¹ng = 1,67 ± 0,888 lµ nhá nhÊt, nªn

gièng ong §øc cã chØ tiªu h×nh th¸i lín nhÊt,

thø ®Õn gièng ong Niu Di L©n vµ sau cïng lµ

gièng ong A. m. ligustica ViÖt Nam. C¸c

gièng ong míi ®−îc nhËp vÒ tõ c¸c n−íc cã

®iÒu kiÖn khÝ hËu l¹nh h¬n nªn ong cã kÝch

th−íc lín h¬n.

B¶ng 1. KÕt qu¶ vÒ mét sè chØ tiªu h×nh th¸i cña c¸c gièng ong nhËp néi

vµ ong A. m. ligustica ViÖt Nam

C¸c gièng ong nhËp (n = 180)

§øc (A. m.

carnica)

Niu Di L©n (A.

m. ligustica)

¸o (A. m.

carnica)

ý (A. m.

ligustica)

Ong A. m.

ligustica ViÖt

Nam (180)

C¸c chØ tiªu

X SD

ChiÒu dµi vßi (mm) 6,54 ± 0,094

6,53 ± 0,092

6,55 ± 0,083 6,61 ± 0,097 6,59 ± 0,014

ChiÒu dµi c¸nh tr−íc (mm) 9,55 ± 0,114

9,47 ± 0,181

9,44 ± 0,104 9,40 ± 0,117 9,36 ± 0,018

ChiÒu réng c¸nh tr−íc (mm) 3,32 ± 0,058

3,30 ± 0,067

3,27 ± 0,045 3,27 ± 0,050 3,27 ± 0,008

Cubital b/a 0,40 ± 0,070

0,49 ± 0,067

0,49 ± 0.061 0,50 ± 0,063 0,49 ± 0,066

Sè mãc c¸nh (chiÕc) 21,4 ± 1,368

20,4 ± 1,648

20,3 ± 1,881 20,5 ± 1,756 20,5 ± 1,722

ChiÒu dµi ®èt bµn (mm) 2,20 ± 0,037

2,18 ± 0,055

2,17 ± 0,042 2,16 ± 0,041 2,18 ± 0,027

ChiÒu réng ®èt bµn (mm) 1,25 ± 0,031

1,33 ± 0,040

1,25 ± 0,032 1,20 ± 0,034 1,25 ± 0,016

ChiÒu ngang tÊm l−ng 3 (mm) 9,66 ± 0,175

9,84 ± 0,275

9,42 ± 0,160 9,38 ± 0,160 9,25 ± 0,033

ChiÒu dµi tÊm l−ng 3 (mm) 2,28 ± 0,039

2,31 ± 0,065

2,23 ± 0,031 2,24 ± 0,045 2,19 ± 0,029

ChiÒu ngang tÊm bông 3 (mm) 5,45 ± 0,102

5,55 ± 0,106

5,28 ± 0,076 5,31 ± 0,075 5,19 ± 0,062

ChiÒu dµi tÊm bông 3 (mm) 2,78 ± 0,052

2,74 0,072 2,69 ± 0,046 2,73 ± 0,055 2,57 ± 0,038

ChiÒu ngang g−¬ng s¸p (mm) 2,35 ± 0,060

2,38 ± 0,062

2,26 ± 0,057 2,27 ± 0,061 2,34 ± 0,037

ChiÒu dµi g−¬ng s¸p (mm) 1,29 ± 0,040

1,27 ± 0,042

1,25 ± 0,035 2,22 ± 0,067 1,24 ± 0,027

§ång Minh H¶i, Phïng H÷u ChÝnh, §inh V¨n ChØnh

B¶ng 2. Thø tù xÕp h¹ng mét sè chØ tiªu h×nh th¸i cña c¸c gièng ong nhËp néi

vµ ong A. m. mellifera ViÖt Nam

C¸c gièng ong nhËp néi

Ong A. m.

ligustica ViÖt Nam

ChiÒu dµi vßi 4 5 3 1 2

ChiÒu dµi c¸nh tr−íc 1 2 3 4 5

ChiÒu réng c¸nh tr−íc 1 2 3 3 3

Sè mãc c¸nh 1 3 4 2 2

ChiÒu dµi ®èt bµn 1 2 3 4 2

ChiÒu réng ®èt bµn 2 1 2 3 2

ChiÒu ngang tÊm l−ng 3 2 1 3 4 5

ChiÒu däc tÊm l−ng 3 2 1 4 3 5

ChiÒu ngang tÊm bông 3 2 1 4 3 5

ChiÒu däc tÊm bông 3 1 2 4 3 5

ChiÒu ngang g−¬ng s¸p 2 1 5 4 3

ChiÒu däc g−¬ng s¸p 1 2 3 5 4

Trung b×nh xÕp h¹ng 1,67

1,92

3,42

3,25

3,58

Trung b×nh xÕp h¹ng cña gièng ong cµng

nhá th× kÝch th−íc trung b×nh cña gièng ®ã

cµng lín. Thø tù 1, 2, 3, 4, vµ 5 lµ sù gi¶m dÇn

vÒ kÝch th−íc. Qua ®ã thÊy ®−îc c¸c gièng

ong nhËp khÈu vµo ViÖt Nam trong nh÷ng

n¨m 2001-2002 ®¹t tiªu chuÈn chÊt l−îng vÒ

mÆt h×nh th¸i, lín h¬n so víi gièng ong A. m.

ligustica ViÖt Nam ®· cã tr−íc ®ã.

3.2. §¸nh gi¸ mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i cña

®êi con c¸c gièng ong nhËp néi vµ ong A. m.

ligustica ViÖt Nam

Nghiªn cøu c¸c chØ tiªu h×nh th¸i vµ xÕp

h¹ng c¸c chØ tiªu nµy cña ®êi con c¸c gièng

ong nhËp néi vµ ong A. m. ligustica ViÖt Nam

cho kÕt qu¶ gi¸ trÞ trung b×nh vµ thø tù xÕp

h¹ng cña c¸c gièng ong ®· cã sù thay ®æi

(B¶ng 3). Trong ®ã chiÒu dµi vßi cña gièng

ong ¸o ®¹t 6,66 mm lµ lín nhÊt vµ xÕp thø 1,

tiÕp ®Õn gièng ong A. m. ligustica ViÖt Nam

xÕp thø 5. Gi¸ trÞ trung b×nh cña chiÒu dµi

c¸nh tr−íc cña gièng ong ¸o = 9,56 mm lµ

lín nhÊt xÕp thø 1, sau ®ã lµ gièng ong §øc

xÕp thø 2 vµ sau cïng lµ gièng ong ý.

h¹ng ®−îc chØ ra ë b¶ng 4. Trong ®ã trung

2,00 lµ nhá nhÊt. Nh− vËy c¸c gi¸ trÞ trung

b×nh cña mét sè chØ tiªu h×nh th¸i gièng ong

lªn thø nhÊt (®êi con), t−¬ng tù gièng ong ¸o

tõ thø 4 lªn thø 2, gièng ong §øc tõ thø nhÊt

xuèng thø 3, gièng ong ý tõ thø 3 xuèng thø 5

vµ gièng ong A. m. ligustica ViÖt Nam tõ vÞ trÝ

thø 5 lªn thø 4. Trong sù biÕn ®æi gi¸ trÞ trung

b×nh cña mét sè chØ tiªu h×nh th¸i gièng ong

nhËp néi, sù gi¶m vÒ h×nh th¸i cña gièng ong

theo h−íng n¨ng suÊt mËt cao. Cßn gièng A.

m. carnica ¸o ®−îc chän läc thuÇn.

Báo cáo khoa học: Kết quả xác định một số đặc điểm hình thái của các giống ong (Apis mellifera) nhập nội

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi