nh h−ëng cña v¨n hãa §«ng S¬n…
43
Tr×nh N¨ng Chung*
Òn v¨n ho¸ §«ng S¬n cã vÞ
trÝ v« cïng quan träng trong
lÞch sö d©n téc ta, lµ nÒn
t¶ng cho mét nhµ n−íc s¬ khai, nhµ n−íc
Hïng V−¬ng víi tr×nh ®é v¨n minh cao ë
khu vùc §«ng Nam ¸ vµ c¶ khu vùc phÝa
Nam d·y Ngò LÜnh ®−¬ng thêi.
Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn, v¨n ho¸
§«ng S¬n kh«ng ®ãng kÝn mµ hÊp thô
nhiÒu nÐt v¨n ho¸ xa gÇn. V¨n ho¸ §«ng
S¬n cã nh÷ng mèi giao l−u v¨n ho¸ lín
réng, tr−íc tiªn bëi ®©y lµ mét v¨n ho¸
®Çy søc sèng, ®Çy b¶n lÜnh, trong qu¸
tr×nh giao l−u v¨n ho¸, cã sù to¶ s¸ng vµ
còng cã sù tiÕp nhËn.
Cho ®Õn nay, khi bµn ®Õn mèi quan
hÖ cña v¨n ho¸ §«ng S¬n víi c¸c v¨n ho¸
kh¸c trong khu vùc th× vïng phÝa Nam
Trung Quèc ®−îc xem nh− mét miÒn
®¸ng quan t©m nhÊt, cã nhiÒu ¶nh
h−ëng qua l¹i víi v¨n ho¸ §«ng S¬n. §·
cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu ®Ò cËp
®Õn vÊn ®Ò nµy, ®Æc biÖt lµ mèi quan hÖ
gi÷a v¨n ho¸ §«ng S¬n víi v¨n ho¸ §iÒn
ë vïng V©n Nam (9 ; 20).
Trong bµi viÕt nµy, chóng t«i muèn ®Ò
cËp ®Õn ¶nh h−ëng cña v¨n ho¸ §«ng
S¬n tíi vïng Qu¶ng T©y vµ Qu¶ng §«ng
(cßn gäi lµ L−ìng Qu¶ng), Trung Quèc.
Theo quan ®iÓm kh¸ phæ biÕn gi÷a
c¸c nhµ nghiªn cøu hiÖn nay th× tr−íc
khi cã sù bµnh tr−íng cña nhµ TÇn
xuèng c¸c tØnh phÝa Nam, ë miÒn Nam
s«ng D−¬ng Tö ®−îc coi trung t©m cña
c¸c nhãm “B¸ch ViÖt” cæ ®¹i. Mçi
nhãm B¸ch ViÖt l¹i c− tró kh¸ tËp
trung trªn mét vµi ®Þa bµn nhÊt ®Þnh,
vÝ nh− nhãm Vu ViÖt ë vïng ChiÕt
Giang, M©n ViÖt ë vïng Phóc KiÕn,
nhãm §iÒn ViÖt ë V©n Nam, nhãm
Nam ViÖt ë Qung §«ng, nhãm L¹c
ViÖt, T©y ¢u ë Qung T©y vv... Trong
qu¸ tr×nh ph¸t triÓn hä ®· ®Ó l¹i nhiÒu
di sn v¨n ho¸ mang b¶n s¾c riªng
kh¸ ®éc ®¸o.
Cho ®Õn nay t¹i hai tØnh Qu¶ng T©y
vµ Qu¶ng §«ng ng−êi ta ®· ph¸t hiÖn
hµng tr¨m di tÝch thêi kim khÝ cã niªn
®¹i tr−íc TÇn hoÆc TÇn- H¸n ph©n bè
kh¸ réng kh¾p ë c¸c huyÖn thÞ trong
vïng. Nh−ng so víi V©n Nam th× vïng
L−ìng Qu¶ng Ýt t×m thÊy nh÷ng di tÝch
®å ®ång lín næi tiÕng nh− Th¹ch Tr¹i S¬n
* TS. ViÖn Kh¶o cæ häc
Lý Gia S¬n, V¹n Gia B¸, Ngao Phong.
PhÇn lín nh÷ng di vËt thêi kim khÝ vïng
L−ìng Qu¶ng thu ®−îc tõ nh÷ng ®å tuú
t¸ng trong mé hoÆc nh÷ng vËt ®−îc cÊt
N
nghiªn cøu trung quèc
sè 4(68)-2006
44
giÊu trong hÇm kho, hoÆc ph¸t hiÖn lÎ tÎ
trªn bÒ mÆt.
Dùa vµo mét sè tµi liÖu kh¶o cæ häc
mé t¸ng tiªu biÓu cña c− d©n cæ ë vïng
®Êt Qu¶ng T©y vµ Qu¶ng §«ng, chóng
t«i muèn gãp phÇn t×m hiÓu nh÷ng ¶nh
h−ëng cña v¨n ho¸ §«ng S¬n ë vïng
L−ìng Qu¶ng. §iÓm nhÊn quan träng
nhÊt lµ nh÷ng di tÝch cã niªn ®¹i tõ thêi
ChiÕn Quèc ®Õn th¬× H¸n (tõ thÕ kû V tr.
CN ®Õn thÕ kû II, III sau CN).
I. T¹i tØnh Qu¶ng T©y
1. ë nói Ng©n S¬n LÜnh, huyÖn B×nh
L¹c ngay tõ n¨m 1958, khi nh÷ng ng−êi
c«ng nh©n khai th¸c má kho¸ng vËt ë
®©y ®· t×m thÊy nhiÒu di vËt cæ b»ng
gèm vµ kim lo¹i. Th¸ng 10 - 1974, ®Þa
®iÓm nµy ®−îc khai quËt. §©y lµ khu mé
®Þa, tÊt c¶ cã 165 ng«i mé ®−îc ph¸t lé,
trong ®ã cã 110 ng«i mé thêi ChiÕn Quèc,
45 mé H¸n, 1 mé TÊn vµ 9 mé ch−a x¸c
®Þnh ®−îc niªn ®¹i (6).
Toµn bé 110 mé ChiÕn Quèc lµ mé
huyÖt ®Êt ®øng, ®å tuú t¸ng kh¸ phong
phó víi 1044 hiÖn vËt bao gåm vò khÝ ,
c«ng cô s¶n xuÊt, ®å dïng sinh ho¹t víi
3 d¹ng chÊt liÖu chñ yÕu lµ ®å gèm, ®å
kim lo¹i vµ ®¸ ngäc. Theo nh÷ng nhµ
kh¶o cæ häc Qu¶ng T©y cho biÕt bé di
vËt ë ®©y mang ®Ëm s¾c th¸i ®Þa ph−¬ng
(18).
Trong bé vò khÝ b»ng ®ång ë ®©y
chóng ta b¾t gÆp nh÷ng lo¹i h×nh mang
phong c¸ch §«ng S¬n rÊt râ nÐt. §ã lµ
nh÷ng dao g¨m c¸n ch¾n tay ngang,
gi¸o l−ìi h×nh tam gi¸c, l−ìi h×nh l¸
t−¬ng tù di vËt cïng lo¹i ë Phó L−¬ng,
ThiÖu D−¬ng, Hoµng Ph−îng. §¸ng chó
ý lµ nhãm r×u xoÌ c©n (h¬n 10 chiÕc) víi
®Çy ®ñ c¸c tiÓu lo¹i t×m thÊy ë r×u l−ìi
xoÌ §«ng S¬n. Cã c¶ lo¹i r×u ®ång vai
kÐp gièng r×u Phó L−¬ng. Trªn mét sè
r×u cã h×nh ch¹m kh¾c trang trÝ h×nh
tam gi¸c vµ ch÷ S ®èi xøng nhau. §Æc
biÖt h¬n c¶ lµ nhãm r×u h×nh l−ìi xÐo
gåm 7 chiÕc víi tiÓu lo¹i r×u h×nh bµn
ch©n vµ r×u l−ìi xÐo gãt trßn th−êng thÊy
ë ®Þa ®iÓm Trung Mµu, §×nh Chµng,
Vinh Quang ë vïng ®ång b»ng B¾c bé
n−íc ta(6).
Trong sè nhãm c«ng cô s¶n xuÊt
b»ng s¾t ë Ng©n S¬n LÜnh cã lo¹i cuèc
h×nh ch÷ U víi phÇn r×a l−ìi cuèc h¬i
kh¸c nhau chót Ýt, t−¬ng tù c«ng cô cïng
lo¹i ë §«ng S¬n, §«ng TiÕn, Thä Xu©n,
Ph−¬ng Tó, ChiÒn VËy, §«ng L©m (6).
Còng cÇn ph¶i nãi thªm r»ng, t¹i Ng©n
S¬n LÜnh ®· t×m thÊy lo¹i khuyªn tai 4
mÊu b»ng ®¸ ngäc cã nÐt ph¶ng phÊt
khuyªn tai Gß Mun. Do chç Ng©n S¬n
LÜnh n»m trong vïng QuÕ Giang gi¸p
víi Hå Nam ë phÝa B¾c mµ nhiÒu nhµ
nghiªn cøu xem ®©y lµ di tÝch v¨n ho¸
cña nhãm T©y ¢u trong khèi B¸ch ViÖt.
2. T¹i khu vùc H÷u Giang cã hai ng«i
mé ChiÕn Quèc ë c«ng x· T−êng Chu,
huyÖn §iÒn §«ng. Th¸ng 6 - 1977 nhãm
mé nµy ®−îc tiÕn hµnh khai quËt. §©y lµ
nh÷ng ng«i mé huyÖt ®Êt cã x−¬ng cèt
bªn trong cïng nhiÒu ®å tuú t¸ng b»ng
®ång vµ ®¸.
Cã thÓ nãi bé di vËt t×m thÊy ë ®©y
mang ®Ëm phong c¸ch §«ng S¬n. Tr−íc
hÕt ®ã lµ chiÕc trèng ®ång kiÓu §«ng S¬n
bÞ vì phÇn th©n. Hoa v¨n mÆt trèng :
PhÇn trung t©m lµ mét ng«i sao cã 8
c¸nh, gi÷a c¸c c¸nh sao lµ tam gi¸c phñ
g¹ch xiªn chÐo. PhÇn hai lµ mét vµnh ®Ó
tr¬n. PhÇn ba lµ 4 chim bay theo chiÒu
ng−îc kim ®ång hå. PhÇn bèn lµ c¸c vµnh
r¨ng c−a. B¨ng hoa v¨n ë tang trèng lµ
håi v¨n h×nh ch÷ S. ChiÕc trèng gîi l¹i
nh h−ëng cña v¨n hãa §«ng S¬n…
45
nh÷ng nÐt gÇn gòi víi trèng Lµng V¹c IV,
thuéc l−u vùc s«ng C¶, NghÖ An(7).
Theo nhµ kh¶o cæ häc Ph¹m Minh
HuyÒn th× “nh÷ng n¬i nµo ph¸t hiÖn
®−îc trèng §«ng S¬n th× nÐt ®Æc tr−ng
tèi thiÓu lµ n¬i ®ã ®· chÞu ¶nh h−ëng cña
yÕu tè §«ng S¬n”(4). Nh÷ng dÊu Ên
§«ng S¬n cßn thÓ hiÖn râ ë nhãm di vËt
mòi gi¸o, hoÆc nhãm r×u xoÌ c©n. Vµ
thËt thó vÞ khi b¾t gÆp nh÷ng nÐt t−¬ng
®ång vÒ h×nh d¸ng còng nh− phong c¸ch
trang trÝ trªn chiÕc dao g¨m ch¾n tay
th¼ng §iÒn §«ng víi di vËt ®ång lo¹i ë
Lµng C¶. ChiÕc vßng tay b»ng ®¸ cã mÆt
c¾t ch÷ T, vµ hai chiÕc khuyªn tai 4 mÊu
t×m thÊy ë ®©y cã nhiÒu nÐt gÇn gòi víi
di vËt cïng lo¹i ë ViÖt Nam (7).
3. T¹i l−u vùc s«ng H÷u Giang, trªn
mét nói ®Êt nhá cã tªn lµ An §¼ng ¦¬ng
thuéc th«n M· §Çu, huyÖn Vò Minh cã
mét nhãm mé thêi ChiÕn Quèc. Th¸ng
10 - 1985 c¸c nhµ kh¶o cæ Trung Quèc ®·
tiÕn hµnh khai quËt khu mé nµy. Cã tÊt
c¶ 86 ng«i mé, phÇn lín lµ mé huyÖt ®Êt.
§å tuú t¸ng kh¸ phong phó gåm ®å gèm,
®å kim khÝ, vµ ®å ®¸(8).
Ph©n tÝch bé di vËt ë ®©y chóng ta dÔ
rµng nhËn thÊy dÊu Ên §«ng S¬n ®−îc
thÓ hiÖn thËt sinh ®éng. Trong sè di vËt
b»ng ®ång næi bËt lµ nhãm r×u l−ìi xoÌ
c©n cã sè l−îng lín nhÊt, tiÕp ®Õn lµ
nhãm mòi tªn, nhãm gi¸o ®ång vµ r×u
l−ìi xÐo gãt trßn mang ®Æc tr−ng §«ng
S¬n. §¸ng chó ý lµ 5 chiÕc chu«ng h×nh
thang c©n, quai chu«ng cã h×nh ch÷ U.
Chu«ng ®−îc xÎ r·nh 2 bªn, miÖng
chu«ng h×nh thÊu kÝnh, bªn trong cã
then ngang vµ qu¶ l¾c. Lo¹i chu«ng nµy
còng kh¸ phæ biÕn ë ®Þa ®iÓm §«ng S¬n
vµ Lµng V¹c. Trong sè 10 chiÕc vßng tay
b»ng ®ång cã mét sè chiÕc ®−îc trang trÝ
kh¾c ch×m bªn ngoµi b¶n vßng håi v¨n
h×nh ch÷ S- mét ho¹ tiÕt quen thuéc cña
phong c¸ch trang trÝ §«ng S¬n. ChiÕc
cuèc s¾t duy nhÊt t×m thÊy ë ®©y lµ lo¹i
cuèc h×nh ch÷ U gÇn gòi víi di vËt
cïng lo¹i ë §«ng TiÕn, §«ng L©m ë
®ång b»ng B¾c ViÖt Nam (8). Nhãm di
vËt trang søc b»ng ®¸ gåm vßng tai víi
mÆt c¾t h×nh thang vµ khuyªn tai 4
mÊu gièng khuyªn tai Gß Mun, vïng
trung du B¾c Bé.
4. N¨m 221 tr−íc C«ng nguyªn,
sau khi thèng nhÊt ®−îc vïng Trung
Nguyªn réng lín, TÇn Thñy Hoµng
tiÕn hµnh cuéc chinh ph¹t vÒ phÝa
Nam tiÕn nh»m më réng bê câi. T×nh
h×nh LÜnh Nam cã nh÷ng thay ®æi lín.
§øng vÒ gãc ®é v¨n ho¸ kh¶o cæ cho thÊy
®©y lµ giai ®o¹n mµ nÒn v¨n ho¸ Trung
Nguyªn, hay v¨n ho¸ TÇn- H¸n ®· x©m
nhËp m¹nh xuèng vïng Nam Trung
Quèc. Tuy nhiªn bn s¾c v¨n ho¸ cña
ng−êi ViÖt cæ ph−¬ng Nam vÉn ®−îc
g×n gi÷ vµ nu«i d−ìng bÒn v÷ng. §iÒu
nµy ®−îc ph¶n ¸nh hÕt søc râ rÖt qua
tµi liÖu mé t¸ng thêi TÇn H¸n.
GÇn biªn giíi ViÖt-Trung, t¹i khu vùc
T¶ Giang cã khu mé sè 1 ë La B¹c Loan,
huyÖn Quý. Cuèi n¨m 1976, c¸c nhµ
kh¶o cæ Qu¶ng T©y ®· tiÕn hµnh khai
quËt khu mé nµy. Quy m« mé kh¸ ®å sé,
kÕt cÊu kh¸ phøc t¹p. D−íi nÊm mé lµ
phßng mé víi 3 quan tµi, mé ®¹o vµ hè
ch«n ®å tuú t¸ng, d−íi ®¸y mé còng cã
hè ch«n ®å tuú t¸ng vµ 7 quan tµi trong
®ã cã 4 chiÕc lµm b»ng th©n c©y khoÐt
rçng, 3 chiÕc quan tµi 6 tÊm.
Di vËt ch«n theo kh¸ phong phó gåm
h¬n 200 di vËt ®ång, h¬n 20 ®å s¾t; gÇn
10 hiÖn vËt kim lo¹i vµng vµ thiÕc, h¬n
50 ®å gèm; mét sè ®å ®¸. §å ®ång cã
chu«ng, ®Ønh, th¹p, lä vu«ng, lä dÑt ®Çu
cñ tái, lä h×nh qu¶ ®¹n, siªu, Êm ba ch©n,
nghiªn cøu trung quèc
sè 4(68)-2006
46
®Üa bµn, mu«i, chËu , ®Ìn chÝn nh¸nh,
g−¬ng, mãc ®ai l−ng, mò bÞt gäng mui xe,
®Çu trôc xe vv…Trong sè ®å tuú t¸ng
trªn cã nhiÒu ®å vËt mang phong c¸ch
v·n kú ChiÕn Quèc vµ ®êi TÇn, nh−
g−¬ng ®ång cã 4 ch÷ “ s¬n”, cuèc s¾t
h×nh ch÷ “ao”th−êng thÊy trong mé Së
thêi kú ChiÕn Quèc. Lä vu«ng, ®Ønh cã
n¾p gièng víi nh÷ng hiÖn vËt t×m ®−îc
trong mé TÇn.
§å gèm gåm lo¹i vß 3 ch©n trang trÝ
dµy ®Æc nh÷ng vßng chØ trßn, cèc thÊp
kh«ng hoa v¨n, vµ v¨n in « vu«ng, hép 3
ch©n cã n¾p, miÖng cã gê óp n¾p, trang
trÝ v¨n sãng n−íc, v¨n l−îc. ChiÕc cèc
b»ng ®¸ ngäc mang phong c¸ch v·n kú
ChiÕn Quèc- TÇn. Nh÷ng chÕ phÈm s¬n
mµi nh− nh÷ng chiÕc hép trßn cã n¾p rÊt
®Ñp, vµ thÎ tre cã viÕt ch÷. Nh÷ng ng−êi
khai quËt xÕp mé La B¹c Loan thuéc s¬
kú T©y H¸n, thÕ kû II tr−íc c«ng
nguyªn(4).
Theo nhËn xÐt cña nh÷ng ng−êi viÕt
b¸o c¸o khai quËt th× bªn c¹nh nh÷ng ®å
tuú t¸ng cã ¶nh h−ëng râ nÐt cña v¨n
ho¸ ®å ®ång Trung Nguyªn pha lÉn yÕu
tè §iÒn Së, th× nh÷ng di vËt mang s¾c
th¸i ®Þa ph−¬ng cßn ®−îc b¶o l−u m¹nh
mÏ. Theo chóng t«i s¾c th¸i ®Þa ph−¬ng
®ã chÝnh lµ chÊt §«ng S¬n cßn thÊm
®Ém trong v¨n ho¸ mé t¸ng nµy. Tr−íc
hÕt ph¶i kÓ bé di vËt tuú t¸ng ch«n theo
chñ nh©n ng«i mé.
Trong sè di vËt ®ång næi bËt lµ 2 chiÕc
trèng ®ång §«ng S¬n rÊt ®Ñp. Trªn mÆt
trèng M1:10 ë chÝnh gi÷a mÆt cã h×nh
ng«i sao 12 c¸nh, cã 7 vµnh hoa v¨n tõ
trong ra. Vµnh chÝnh cã kh¾c h×nh 10
con chim ngËm c¸ bay ng−îc chiÒu kim
®ång hå. Trªn tang trèng lµ c¶nh ng−êi
ho¸ trang l«ng chim chÌo thuyÒn, th©n
trèng lµ c¶nh ho¸ trang nh¶y móa rÊt
gÇn gòi phong c¸ch trang trÝ §«ng S¬n
trªn th©n trèng ®ång S«ng §µ vµ MiÕu
M«n I. Trèng M1:11 chÝnh gi÷a lµ h×nh
ng«i sao 12 c¸nh, cã 6 vµnh hoa v¨n lµ
nh÷ng b¨ng hoa v¨n h×nh häc mang
phong c¸ch trang trÝ cña ®å ®ång §«ng
S¬n. ë tang cã 2 nhãm ng−êi trang søc
l«ng chim chÌo thuyÒn (4).
Bãng d¸ng §«ng S¬n cßn thÓ hiÖn râ
qua 4 chiÕc th¹p ®ång t×m thÊy ë Mé 1.
Nh÷ng chiÕc th¹p La B¹c Loan cã th©n
h×nh trô, miÖng loe, th©n thu nhá tõ trªn
xuèng. Hai bªn th©n th¹p gÇn miÖng cã
®«i quai h×nh ch÷ U lén ng−îc trang trÝ
hoa v¨n d©y thõng tÕt. Cã chiÕc cã n¾p
®Ëy, cã chiÕc thuéc lo¹i kh«ng n¾p. Trªn
th©n th¹p lµ hoa v¨n h×nh häc quen thuéc
cña v¨n ho¸ §«ng S¬n. §Æc biÖt chiÕc th¹p
M1:2 cã ho¹ tiÕt trang trÝ t−¬ng tù nh−
chiÕc th¹p Lµng V¹c. Cã thÓ nãi nh÷ng
chiÕc th¹p La B¹c Loan lµ s¶n phÈm cña
céi nguån v¨n ho¸ §«ng S¬n (4).
Cßn n÷a, di vËt M1:13 lµ mét chiÕc ¸n
®ång cã 3 ch©n (c¸c nhµ kh¶o cæ Trung
Quèc gäi lµ “tam tóc ¸n”), nÕu ta lËt
phÇn ®¸y lªn trªn th× Ên t−îng thËt s©u
®Ëm nh− khi ta chiªm ng−ìng mét mÆt
trèng ®ång §«ng S¬n (4). Cã nhµ nghiªn
cøu cho r»ng di vËt nµy vèn lµ chiÕc
trèng ®ång bÞ c¾t phÇn th©n ®Ó söa
thµnh chiÕc ¸n (17) . Chóng ta cßn thÊy
thÊp tho¸ng bãng d¸ng cña nh÷ng chiÕc
chu«ng, lôc l¹c §«ng S¬n trong bé s−u
tËp La B¹c Loan (4).
Lèi sèng §«ng S¬n cßn thÓ hiÖn ë chç
nh÷ng chñ nh©n khu mé La B¹c Loan
®−îc ch«n cÊt trong quan tµi ®−îc t¹o tõ
th©n c©y khoÐt rçng. §ã còng lµ mét
lo¹i h×nh ®Æc tr−ng quan träng cña v¨n
ho¸ t¸ng tôc §«ng S¬n.
nh h−ëng cña v¨n hãa §«ng S¬n…
47
5. Nh©n nãi vÒ nh÷ng chiÕc trèng
®ång §«ng S¬n ë La B¹c Loan chóng t«i
muèn nhÊn m¹nh ®Õn tÝnh chÊt lan to¶
cña v¨n ho¸ §«ng S¬n th«ng qua sù
ph©n bè cña nh÷ng trèng §«ng S¬n ®−îc
t×m thÊy trong c¸c mé cæ Qu¶ng T©y.
Cho ®Õn nay míi chØ cã 9 chiÕc t×m thÊy
ë trong mé t¸ng cæ t×m thÊy ë Qu¶ng
T©y(17). Ngoµi nh÷ng trèng ®ång ®·
®−îc tr×nh bµy ë trªn ë §iÒn §«ng, vµ La
B¹c Loan, cßn cã 1 trèng trong mé T©y
H¸n ë Cao Trung Bé, huyÖn Quý vµ 4
chiÕc trèng trong mé T©y H¸n ë Phæ §µ,
huyÖn T©y L©m (5).
Trong ng«i mé sè 8 tr−êng trung häc
Cao Trung §é, huyÖn Quý ®−îc khai
quËt n¨m 1955, ng−êi ta ph¸t hiÖn ®−îc
1 trèng ®ång cã ®−êng kÝnh mÆt 42,2 cm,
th©n bÞ vì, chiÒu cao cßn l¹i 27,5 cm.
Trªn mÆt kh«ng cã t−îng cãc. PhÇn
trung t©m mÆt trèng lµ mét ng«i sao cã 8
c¸nh, gi÷a c¸c c¸nh sao lµ nh÷ng h×nh
ch÷ V lång nhau. Tõ trong ra ngoµi cã 7
vµnh hoa v¨n víi vµnh thø 4 lµ 8 con
chim bay, sè vµnh cßn l¹i lµ hoa v¨n
h×nh häc quen thuéc cña v¨n ho¸ §«ng
S¬n (10). VËy lµ phong c¸ch trang trÝ
trªn chiÕc trèng nµy thËt gÇn gòi víi
trèng §«ng S¬n
Bèn chiÕc trèng ®ång ®−îc ph¸t hiÖn
trong cuéc khai quËt ch÷a ch¸y ë ®Þa
®iÓm Phæ §µ, huyÖn T©y L©m n¨m 1972
thùc sù lµ nh÷ng trèng §«ng S¬n ®iÓn
h×nh. Bèn chiÕc trèng ®−îc ch«n lång vµo
nhau, chiÕc trèng trong cïng cã ®ùng
x−¬ng cèt ng−êi ®−îc c¶i t¸ng. §©y lµ
kiÓu mai t¸ng trong quan ngoµi qu¸ch
kh¸ ®éc ®¸o. Trèng Phæ §µ I lín nhÊt
®Æt trªn cïng óp lªn 3 chiÕc trèng kh¸c.
MÆt cu¶ 4 trèng ®Òu cã ng«i sao vµ vµnh
hoa v¨n chÝnh cã h×nh chim cß bay. §¸ng
chó ý lµ ë trªn tang vµ th©n cña hai
chiÕc trèng thø nhÊt vµ thø hai cã hoa
v¨n ng−êi trang søc l«ng chim chÌo
thuyÒn, vµ nh¶y móa (5).
C¸c nhµ kh¶o cæ Trung Quèc ®· so
s¸nh c¸c trèng ®ång Phæ §µ vµ nh÷ng
hiÖn vËt ch«n theo víi di vËt Th¹ch Tr¹i
S¬n (5 ; 13) . Thùc ra nÕu xÕp nh÷ng
trèng ®ång ë ®©y bªn c¹nh trèng Th¹ch
Tr¹i S¬n chóng ta sÏ nhËn ra nh÷ng sù
kh¸c biÖt râ nÐt, ®Æc biÖt lµ vÒ phong
c¸ch trang trÝ trªn mÆt trèng. NÕu ®i
s©u ph©n tÝch nh÷ng ho¹ tiÕt trang trÝ
cña nh÷ng trèng nµy sÏ cho ta nh÷ng Ên
t−îng §«ng S¬n thËt m¹nh mÏ kh«ng
thÓ hoµ lÉn ®−îc. Tuy nhiªn trong sè
hiÖn vËt ch«n theo, ta còng b¾t gÆp ®−îc
phong c¸ch Th¹ch Tr¹i S¬n qua nh÷ng
t−îng h×nh ng−êi , t−îng thó, xe ngùa,
tÊm trang søc h×nh dª. §iÒu nµy cã thÓ
®−îc gi¶i thÝch lµ do ®Þa ®iÓm nµy n»m
vÒ phÝa T©y B¾c Qu¶ng T©y gÇn víi khu
vùc c− tró cña nhãm §iÒn ViÖt cæ, nªn ë
nh÷ng khu vùc gi¸p ranh cña c¸c v¨n
ho¸ th−êng thÊy hiÖn t−îng nµy.
II. T¹i tØnh Qu¶ng §«ng
Còng gièng nh− Qu¶ng T©y, ë
Qu¶ng §«ng hÇu hÕt c¸c di tÝch ®−îc
ph¸t hiÖn ®Òu lµ nh÷ng khu mé hoÆc mé
®¬n lÎ. RÊt Ýt t×m ®−îc nh÷ng di chØ c−
tró thêi kú nµy. Cho ®Õn nay ng−êi ta ®·
ph¸t hiÖn ®−îc hµng tr¨m di tÝch ®å
®ång thau- s¾t sím, ph¸t hiÖn ®−îc hµng
ngµn di vËt ®å ®ång, phÇn lín lµ thu
®−îc tõ nh÷ng ®å tuú t¸ng trong mé
hoÆc nh÷ng vËt ®−îc cÊt giÊu trong hÇm,
hoÆc ph¸t hiÖn lÎ tÎ trªn bÒ mÆt.
1. §Çu n¨m 1972, c¸c nhµ kh¶o cæ häc
Qu¶ng §«ng khai quËt ch÷a ch¸y mét
ng«i mé ChiÕn Quèc trªn nói L¹c Nh¹n
thuéc c«ng x· M· Kh− huyÖn §øc