1
Ministry of Agriculture & Rural Development
B¸o c¸o tiÕn ®é cña dù ¸n
004/05VIE: Ph¸t triÓn ch¨n nu«i lîn bÒn v÷ng
qui m« n«ng hé
t¹i mét sè tØnh miÒn Trung ViÖt Nam
MS2: b¸o c¸o 6 th¸ng lÇn thø nhÊt
04/2006 – 10/2006
2
1. Th«ng tin vÒ c¸c ®èi t¸c
Tªn dù ¸n Ph¸t triÓn ch¨n nu«i lîn bÒn v÷ng qui m« n«ng hộ
tại mét sè tØnh miÒn Trung ViÖt Nam
§èi t¸c phÝa ViÖt Nam ViÖn Ch¨n nu«i Quèc gia (NIAH); Tr−êng §¹i häc N«ng l©m HuÕ
(HUAF); ViÖn Thó Y Quèc gia (NIVR)
Tr−ëng Dù ¸n phÝa VN Dr. NguyÔn QuÕ C«i
§èi t¸c phÝa Australia The University of Queensland/Victorian Department of Primary
Industry/South Australian Research and Development Institute/University
of Sydney
Tªn c¸n bé tham gia dù
¸n phÝa Australia
Dr Darren Trott, Dr Ian Wilkie, Dr Colin Cargill, Dr Tony Fahy, Dr Trish
Holyoake
Ngµy b¾t ®Çu 1 th¸ng 4 n¨m 2006
Ngµy kÕt thóc (dù ®Þnh
ban ®Çu)
th¸ng 4 n¨m 2009
Ngµy kÕt thóc (sau khi
®· söa ch÷a
th¸ng 4 n¨m 2009
Giai ®o¹n viÕt b¸o c¸o th¸ng 4 n¨m 2006 - th¸ng 10 n¨m 2006
C¸c ®Þa chØ liªn l¹c:
PhÝa Australia: Tr−ëng dù ¸n
Tªn Dr Darren Trott Telephone: 617 336 52985
Chøc vô Gi¶ng viªn chÝnh, §¹i häc Thó
Y, §¹i häc Tæng hîp Queensland
Fax: 617 336 51355
C¬ quan §¹i häc Thó Y, §¹i häc Tæng
hîp Queensland
Email: d.trott@uq.edu.au
PhÝa Australia: Hµnh chÝnh
Tªn May Montecino Telephone: 61 7 33652651
Chøc vô Tr−ëng phßng c¸c dù ¸n nghiªn
cøu
Fax: 61 7 33651188
C¬ quan §¹i häc vÒ ®Êt vµ thøc ¨n, §¹i
häc Tæng hîp Queensland
Email: m.montecino@uq.edu.au
PhÝa ViÖt nam
Tªn TS. NguyÔn QuÕ C«i Telephone: 84 4 7572803
Chøc vô Tr−ëng Bé m«n Nghiªn cøu TiÓu
Gia Sóc
Fax: 84 4 8389775
C¬ quan NIAH Email: quecoi@netnam.vn
3
2. Tóm tắt Dự án
C¸c hé nghÌo Ýt vèn ë miÒn Trung ViÖt Nam chØ nu«i ®−îc c¸c gièng lîn néi ®Ó lµm n¸i nÒn
lai víi lîn ®ùc gièng ngo¹i nh»m gãp phÇn t¨ng thu nhËp v n©ng cao møc sèng cho gia ®×nh
nh−ng n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ thÊp. ViÖc thay thÕ gièng Mãng c¸i cã n¨ng suÊt cao, Ýt
bÖnh tËt ®Ó lµm n¸i nÒn lµ gi¶i ph¸p h÷u hiÖu n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt vµ t¨ng lîi nhuËn cho
n«ng hé nÕu ®−îc ¸p dông viÖc qu¶n lý ch¨n nu«i khÐp kÝn (Chó träng ®Õn ch¨n nu«i, thó y,
thøc ¨n vµ chuång tr¹i) ®Ó t¨ng n¨ng suÊt vµ h¹n chÕ c¸c vÊn ®Ò bÖnh tËt. Cïng víi gi¶i ph¸p
gièng cÇn n©ng cao kiÕn thøc vµ kü n¨ng cho n«ng hé vÒ kü thuËt ch¨n nu«i, vÖ sinh phßng
bÖnh, qu¶n lý s¶n xuÊt vµ b¶o vÖ m«i tr−êng th«ng qua tËp huÊn do c¸c chuyªn gia ViÖt nam vµ
óc h−íng dÉn
3. Tãm t¾t kÕ ho¹ch:
Dù ¸n ®−îc b¾t ®Çu víi 6 môc tiªu chÝnh: 1. TËp huÊn cho 1 sè c¸n bé chñ chèt (Train the trainers);
2. Lùa chän tr¹i; 3. Lùa chän h×nh thøc ch¨n nu«i phï hîp nhÊt; 4. §−a ®µn lîn gièng sinh s¶n míi
vµo ch¨n nu«i; 5. X¸c ®Þnh c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt; vµ 6. Duy tr× n¨ng suÊt.
Trong suèt 6 th¸ng ®Çu cña dù ¸n, ®· cã c¸c tiÕn triÓn râ rÖt ®Ó ®¹t ®−îc môc tiªu ®Çu tiªn cña dù ¸n
theo kÕ ho¹ch ®· ®Æt ra. N¨m ®èi t¸c phÝa ViÖt nam ®· sang th¨m vµ lµm viÖc víi c¸c ®èi t¸c phÝa
Australia cã liªn quan ®Õn dù ¸n, trong thêi gian th¸ng 3/ th¸ng 4/2006. Môc ®Ých chÝnh cña chuyÕn
th¨m lµ lËp kÕ ho¹ch 8 tuÇn t¹i Australia tËp huÊn cho 2 c¸n bé tõ mçi c¬ së nghiªn cøu phÝa ViÖt
nam. C¸c c¸n bé nµy ®−îc tËp huÊn theo 1 m« h×nh rÊt thùc tÕ vÒ ch¨n nu«i lîn, tËp trung chñ yÕu
vµo søc kháe, chuång tr¹i, ch¨n nu«i vµ dÞch tÔ. Ch−¬ng tr×nh tËp huÊn b¾t ®Çu vµo th¸ng 6 n¨m
2006 vµ 6 thµnh viªn phÝa ViÖt nam ®Òu ®· hoµn tÊt bµi kiÓm tra cña hä vµ ®· cã nh÷ng ®ãng gãp
®¸ng kÓ cho viÖc x©y dùng 1 b¶ng c¸c c©u hái ®iÒu tra vµ ®¸nh gi¸, mµ chÝnh c¸c b¶ng c©u hái nµy
sau ®ã sÏ ®−îc ph©n ph¸t ®i 4 tØnh ®· ®−îc chän lùa (Qu¶ng Nam, Thõa Thiªn HuÕ, Qu¶ng TrÞ vµ
B×nh §Þnh).
Mét cuéc héi th¶o trong khu«n khæ cña dù ¸n liªn quan ®Õn tÊt c¶ c¸c ®èi t¸c chÝnh phÝa ViÖt nam
vµ c¸c nhµ khoa häc Australia ®· ®−îc tæ chøc vµo cuèi th¸ng 9 n¨m 2006 ®Ó ®¸nh gi¸ 1 c¸ch
nghiªm tóc vµ tËp trung chñ yÕu vµo thiÕt kÕ chuång nu«i vµ chuång ®Î ®Ó cã thÓ ph¸t triÓn c¸c m«
h×nh cã tÝnh kh¶ thi ®èi víi ch¨n nu«i lîn n«ng hé ë c¸c tØnh miÒn Trung; ®Ó bµn b¹c vµ nhËn ra c¸c
yÕu tè nguy c¬/rñi ro; vµ ®Ó ph©n chia nhiÖm vô vµ tr¸ch nhiÖm.
C¸c ®iÒu kiÖn m«i tr−êng d−íi møc tèi −u cho phÐp ®−îc ghi nhËn ë phÇn lín c¸c tr¹i chÝnh lµ yÕu
tè chÝnh h¹n chÕ ch¨n nu«i lîn ë c¸c tØnh miÒn Trung ViÖt nam. Chuång tr¹i qu¸ nãng, th«ng
tho¸ng kÐm, kh«ng cã kh«ng khÝ l−u th«ng vµ c¸c ®iÒu kiÖn cña chuång ®Î lµ qu¸ nãng cho lîn n¸i,
m«i tr−êng sèng cho lîn con lµ d−íi møc tèi −u vµ kh«ng cã ®ñ sù lùa chän. Thªm vµo n÷a, sµn
chuång qu¸ −ít ë hÇu hÕt c¸c chuång lîn n¸i. C¸c chuång cã thÓ t¹o ra bÇu tiÓu khÝ hËu chuång
nu«i thÝch hîp h¬n trong ®iÒu kiÖn cña chÝnh ®Þa ph−¬ng ®ã lµ chËt hÑp, ®øng biÖt lËp víi 2 bªn
thµnh t−êng ®−îc më kho¶ng 1 mÐt cao däc theo ®é dµi cña chuång vµ m¸i ®−îc lîp b»ng ngãi. KÕt
cÊu nµy sÏ t¹o ®iÒu kiÖn th«ng tho¸ng khÝ trong thêi tiÕt nãng vµ Èm. Chuång t¹m thêi cho lîn vç
bÐo ë phÝa trªn c¸c c¸nh ®ång ngËp n−íc ®−îc kÕt hîp víi ch¨n nu«i vÞt lµ 1 hÖ thèng kh¸c ®· ®−îc
quan s¸t thÊy còng cã thÓ lµ m« h×nh thÝch hîp cho 1 sè vïng.
M« h×nh trang tr¹i ë d¹ng kÕt hîp lu«n ®−îc khuyÕn khÝch d−êng nh− lµ m« h×nh thÝch hîp
nhÊt ®èi víi c¸c ®iÒu kiÖn ë ®Þa ph−¬ng, kÕt hîp biogas vµ hÖ thèng ñ ph©n víi nu«i c¸ mµ ë ®ã c¸c
4
chÊt th¶i ®· qua xö lý ®−îc dïng ®Ó nu«i c¸ trong ao hoÆc t−íi tiªu, phÇn thõa l¹i còng cã thÓ ®−îc
tËn dông l¹i cho ch¨n nu«i lîn.
TiÕp theo viÖc ®iÒu tra, c¸c quyÕt ®Þnh sÏ ®−îc ®−a ra vÒ lo¹i m« h×nh thÝch hîp cho mçi
vïng, lo¹i con gièng sö dông (Mãng C¸i thuÇn chñng, lai F1 hoÆc F2, hoÆc lîn ngo¹i). Sau ®ã sÏ lµ
b−íc lùa chän tr¹i, c¶i thiÖn c¸c ®iÒu kiÖn ch¨n nu«i, ng−êi n«ng d©n sÏ ®−îc ®éng viªn ®Ó vay tiÒn
mua con gièng sau khi hä ®· hoµn thµnh c¸c khãa häc tËp huÊn do c¸c c¸n bé phÝa ViÖt nam tæ
chøc.
4. Giíi thiÖu vµ c¬ së cña dù ¸n
§Ó tho¶ m·n nhu cÇu thÞt lîn ngµy cµng t¨ng, mét sè n«ng hé ®· th©m canh hÖ thèng s¶n
xuÊt, trong khi mét sè kh¸c ®· cè g¾ng tiÕp tôc ch¨n nu«i lîn theo ph−¬ng thøc cò. Trong khi ch¨n
nu«i th©m canh t¨ng th× còng kÐo theo c¸c vÊn ®Ò dÞch bÖnh ®Æc biÖt trong giai ®o¹n theo mÑ. Do
vËy còng kh«ng cã g× ng¹c nhiªn khi tû lÖ hao hôt phÇn lín ®Òu do tiªu ch¶y trong giai ®o¹n nµy.
BÖnh th−êng ®−îc gi¶i quyÕt vµ kiÓm so¸t bëi sù kÕt hîp gi÷a qu¶n lý tèt, tiªm phßng ®Çy ®ñ vµ
®¶m b¶o m«i tr−êng ®Çy ®ñ l¹i kh«ng ®−îc quan t©m ®óng møc ë nhiÒu hé ®Æc biÖt chuång ®Î vµ
cai s÷a. Kh¸ng sinh lµm t¨ng ®¸ng kÓ gi¸ thµnh s¶n xuÊt l¹i th−êng ®−îc sö dông trong c¸c tr−êng
hîp nµy vµ viÖc sö dông tuú tiÖn nµy ®· g©y ra møc ®é kh¸ng cao víi nhiÒu lo¹i thuèc cña lîn ViÖt
nam. §iÒu ®ã cßn ¶nh h−ëng kh«ng nhá ®Õn søc khoÎ cña ng−êi tiªu dïng. C¸c nguyªn nh©n quan
träng nhÊt cña bÖnh Øa ch¶y tr−íc cai s÷a g©y chÕt ë lîn con khi nhiÔm ®éc tè E.Coli (ETEC) ®·
®−îc nghiªn cøu trong dù ¸n 001/04VIE. Ch¨n nu«i, chuång tr¹i vµ c¸c nguyªn nh©n kh¸c còng cÇn
®−îc quan t©m. Trªn c¬ së kÕt qu¶ thu ®−îc cña dù ¸n CARD ®ang ®−îc triÓn khai, c¸c vÊn ®Ò ch¨n
nu«i lîn cña ViÖt nam ®ang gÆp ph¶i lµ :
• ThiÕu ghi chÐp ®Ó qu¶n lý ®µn lîn hµng ngµy t¹i chuång nu«i
• ThiÕu ghi chÐp c¸c chØ tiªu t¨ng träng b×nh qu©n ngµy, tiªu tèn thøc ¨n vµ sè lîn
b¸n/n¸i/n¨m ®Ó ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt ®µn vµ lîi nhuËn thu ®−îc.
• Ch−a ®Ò ra vµ ®¹t ®−îc c¸c môc tiªu sinh s¶n
• HÖ thèng th«ng tho¸ng vµ lµm m¸t kÐm lµm h¹n chÕ kh¶ n¨ng tiªu thô thøc ¨n cña lîn
• ThiÕu thøc ¨n cho c¸c lo¹i lîn tõ s¬ sinh ®Õn xuÊt chuång
• ThiÕu ghi chÐp theo dâi t×nh h×nh søc khoÎ cña lîn ®Æc biÖt tû lÖ chÕt, tuæi, nguyªn nh©n
• ChiÕn l−îc tiªm phßng vacxin cho c¸c lo¹i bÖnh nµy kh«ng chuÈn do ®ã lµm h¹n chÕ t¸c
dông cña vacxin
• ThiÕu chuyªn gia thó y vµ c¸n bé khuyÕn n«ng ®Ó ®µo t¹o vµ chØ dÉn cho n«ng d©n.
• ThiÕu c¸c m« h×nh tr×nh diÔn t¹i c¸c tØnh ®Ó ®µo t¹o n«ng d©n.
§Ó hiÓu c¸c rñi ro lµm h¹n chÕ vµ gi¶m hiÖu qu¶ ch¨n nu«i lîn, cÇn ph¶i cã cuéc ®iÒu tra
trªn sè l−îng n«ng hé t−¬ng ®èi lín t¹i c¸c tØnh Qu¶ng TrÞ, Thõa Thiªn HuÕ, Qu¶ng Nam vµ B×nh
§Þnh. C¸c sè liÖu s¶n xuÊt ch¨n nu«i, thó y, chuång tr¹i, m«i tr−êng vµ thu nhËp sÏ ®−îc thu thËp vµ
®¸nh gi¸ ®Ó x¸c ®Þnh c¸c −u tiªn nghiªn cøu. §èi t−îng ®iÒu tra lµ c¸c n«ng hé ch¨n nu«i nhá (d−íi
10-15 n¸i) vµ c¸c trang tr¹i kinh doanh nhá (30-100 n¸i) ë tõng tØnh vµ sÏ ®−îc ®¸nh gi¸ tiªu chuÈn
5
s¶n xuÊt vµ n¨ng lùc cña trang tr¹i. Tr−íc khi triÓn khai ®iÒu tra, c¸c kü thuËt viªn sÏ ®−îc tËp huÊn
c¸ch th¨m vµ pháng vÊn n«ng hé, c¸ch thu thËp sè liÖu vÒ s¶n xuÊt ch¨n nu«i vµ c¬ së ch¨n nu«i.
TiÕp theo cuéc ®iÒu tra n«ng hé t¹i 3 tØnh, 1 cuéc héi th¶o sÏ ®−îc tæ chøc t¹i Tr−êng ®¹i häc
N«ng L©m HuÕ ®Ó x¸c ®Þnh c¸c yÕu tè rñi ro chÝnh cã ¶nh h−ëng ®Õn n¨ng suÊt ch¨n nu«i lîn.
Nh÷ng −u tiªn nghiªn cøu sÏ ®−îc x¸c lËp cho viÖc c¶i tiÕn qu¶n lý, c¸c kü thuËt ch¨n nu«i vµ
chuång tr¹i t¹i n«ng hé. §iÒu nµy sÏ cã kÕt qu¶ c¶ trong viÖc ph¸t triÓn m« h×nh ch¨n nu«i lîn cã
s½n khi ®−îc c¶i tiÕn chuång tr¹i còng nh− hÖ thèng qu¶n lý kü thuËt ch¨n nu«i. Mét khi c¸c m«
h×nh hoµn chØnh ®−îc thùc hiÖn, hµng lo¹t ho¹t ®éng sÏ ®−îc triÓn khai ë c¸c huyÖn víi c¸c gi¸o
viªn lµ c¸c c¸n bé khuyÕn n«ng vµ thó y viªn ®Þa ph−¬ng. C¸c hé ®−îc lùa chän sÏ ®−îc mêi tham
gia c¸c líp tËp huÊn “gi¸o viªn cho gi¸o viªn” ®Ó hä cã thÓ tËp huÊn l¹i cho c¸c n«ng hé kh¸c ë tõng
®Þa ph−¬ng. TËp huÊn ch¨n nu«i lîn tõ sinh s¶n ®Õn khi b¸n sÏ ®¸p øng yªu cÇu cña c¸c hÖ thèng
s¶n xuÊt ch¨n nu«i.
RÊt nhiÒu n«ng hé nghÌo hiÖn nay vÉn nu«i c¸c gièng lîn néi víi ý ®Þnh lai chóng víi c¸c
gièng lîn ngo¹i ®Ó t¨ng kh¶ n¨ng ph¸t triÓn vµ n¨ng suÊt ë ®µn gièng F1. Tuy nhiªn, c¸c gièng lîn
néi nu«i t¹i c¸c n«ng hé hiÖn t¹i cã n¨ng suÊt rÊt kÐm. Trong sè 3 dßng lîn thuÇn chñng chÝnh,
gièng Mãng c¸i cã n¨ng suÊt cao h¬n c¶. Gièng Mãng c¸i n¨ng suÊt cao ®−îc lai víi lîn B¾c Giang
cho ®µn con trung b×nh lµ 13-14 con (so víi c¸c gièng néi kh¸c chØ ®¹t 8-9 con) vµ tèc ®é t¨ng träng
b×nh qu©n ®¹t 350-400g/ngµy (C¸c gièng kh¸c 200-250g/ngµy). KÕt qu¶ nµy ®· chØ râ c¸c −u viÖt
cña gièng lîn Mãng c¸i. NÕu thay thÕ ®−îc ®µn lîn néi b»ng lîn Mãng c¸i cã n¨ng suÊt vµ chÊt
l−îng cao, lîn Mãng c¸i sÏ t¹o thµnh c¸c vïng h¹t nh©n cho vïng Duyªn h¶i miÒn Trung. C¸c con
n¸i hËu bÞ thuÇn chñng sÏ ®−îc t¨ng lªn vÒ sè l−îng vµ ®−îc b¸n cho c¸c hé ch¨n nu«i nhá kh¸c
nh»m phôc vô cho ch−¬ng tr×nh lai víi lîn ®ùc ngo¹i. C¸c c«ng thøc lai trong ®µn F1 sÏ cho tèc ®é
ph¸t triÓn tèt h¬n c¸c gièng néi hiÖn ®ang dïng, nh−ng thÝch nghi h¬n víi c¸c ®iÒu kiÖn m«i tr−êng
cña ®Þa ph−¬ng so víi c¸c gièng lîn ngo¹i. Ch−¬ng tr×nh nµy cßn gãp phÇn b¶o tån nguån gen
Mãng c¸i thuÇn t¹i khu vùc Duyªn H¶i miÒn Trung.
5. C¸c tiÕn triÓn cña dù ¸n
5.1 Mét sè c«ng viÖc næi bËt:
1) ChuyÕn th¨m Australia cña c¸c ®èi t¸c phÝa ViÖt nam, tõ ngµy 27/03 ®Õn ngµy 08/04 n¨m
2006: 6 thµnh viªn thuéc c¸c ®èi t¸c phÝa ViÖt nam ®· ®i th¨m 4 c¬ quan hîp t¸c cña phÝa Australia
vµ 1 vµi trang tr¹i lîn. LÞch tr×nh chuyÕn th¨m cña 6 thµnh viªn phÝa ViÖt nam ®· ®−îc lËp kÕ ho¹ch
(xem Phô lôc 1: Australian Site Visit Programme; vµ phô lôc 2: B¸o c¸o vÒ chuyÕn th¨m)
2) Ch−¬ng tr×nh tËp huÊn cho 6 c¸n bé nghiªn cøu trÎ phÝa ViÖt nam, tõ ngµy 6 th¸ng 6 ®Õn
ngµy 21 th¸ng 7: Dïng ph−¬ng ph¸p tËp huÊn cho trainer, 6 c¸n bé nghiªn cøu cã n¨ng lùc (2
ng−êi tõ mçi c¬ quan nghiªn cøu phÝa ViÖt nam) sang häc tËp t¹i Australia trong 1 ch−¬ng tr×nh tËp
huÊn tËp trung trong 8 tuÇn vµo th¸ng 6 vµ th¸ng 7 n¨m 2006 (xem Phô lôc 3: B¸o c¸o vÒ ch−¬ng
tr×nh tËp huÊn). Môc tiªu chung cña ch−¬ng tr×nh tËp huÊn nµy lµ nh»m t¹o ®iÒu kiÖn cho mçi thµnh
viªn tham gia tËp huÊn ph¸t triÓn kh¶ n¨ng ®Ó cã thÓ tiÕn hµnh 1 c¸ch ®éc lËp c¸c nhËn xÐt, ®¸nh gi¸
vÒ tr¹i lîn (tËp trung chñ yÕu vµo dinh d−ìng, ch¨n nu«i, chuång tr¹i, thó y vµ qu¶n lý) ®Ó nhËn ra
c¸c ®iÓm ch−a hîp lý, nh»m n©ng cao n¨ng suÊt ch¨n nu«i. C¸c chi tiÕt vÒ ch−¬ng tr×nh tËp huÊn t¹i