Bé n«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n
Chương trình Hợp tác Nông nghiệp
và Phát triển Nông thôn (CARD)
Báo cáo Tiến độ
052/04VIE: Qu¶n lý nh÷ng bÖnh Phytophthora
trªn c©y trång ë ViÖt nam
MS5: BÁO CÁO 6 THÁNG LẦN THỨ BA
Th¸ng 7/2006
1
1. Th«ng tin vÒ ®¬n vÞ
Tªn dù ¸n Qu¶n lý bÖnh Phytophthora trªn c©y trång ë ViÖt
Nam
§¬n vÞ ViÖt Nam ViÖn B¶o vÖ thùc vËt , Hµ Néi
Gi¸m ®èc dù ¸n phÝa ViÖt Nam Phã gi¸o s−, TiÕn sÜ NguyÔn V¨n TuÊt
Tæ chøc óc Tr−ìng ®¹i häc tæng hîp Sydney
Nh©n sù óc Gi¸o s− David Guest
Ngµy b¾t ®Çu Th¸ng 4 n¨m 2005
Ngµy kÕt thóc (theo dù kiÕn ban ®Çu) Th¸ng 12 n¨m 2006
Ngµy kÕt thóc ®· thay ®æi Th¸ng 4 n¨m 2007
Chu kú b¸o c¸o B¸o c¸o 6 th¸ng lÇn 3 (18 th¸ng)
C¬ quan liªn l¹c
ë óc : cè vÊn tr−ëng
Tªn: Gi¸o s− David Guest Telephone: (02) 9352.3946
Chøc vô: Gi¸o s− ngµnh trång trät Fax: (02) 9351.4172
Tæ chøc Tr−êng §¹i häc tæng hîp Sydney Email: d.guest@usyd.edu.au
ë óc : ®Çu mèi liªn hÖ hµnh chÝnh
Tªn: Bµ Luda Kuchieva Telephone: (02) 9351 7903
Chøc vô: §¹i diÖn c¬ quan tµi trî Fax: (02) 9351 3256
Tæ chøc Tr−êng §¹i häc tæng hîp
Sydney
Email: luda.kuchieva@usyd.edu.au
ë ViÖt Nam: Phã gi¸o s−, tiÕn sÜ: NguyÔn V¨n
TuÊt
Telephone: +84 4838 5578
Chøc vô: ViÖn tr−ëng Fax: +84 4836 3563
Tæ chøc ViÖn B¶o VÖ thùc vËt Email: tuat@hn.vnn.vn
2
2. Tãm t¾t dù ¸n
Hiện nay, biện pháp quản lý có hiệu quả bệnh Phytophthora ở Việt Nam vẫn thiếu những kiến
thức và sự hiểu biết của các cán bộ khoa học, các khuyến nông viên và những người nông dân.
Mục tiêu của dự án nhằm hướng dẫn biện pháp quản lý và phòng trừ bệnh có hiệu quả và bền
vững đối với các cây trồng nông nghiệp ở Việt Nam để giảm sự thiệt hại do nấm Phytophthora
gây nên và nâng cao thu nhập cho người nông dân. Vấn đề quan trọng thứ 4 và 5 đã được
hoàn thành và những hoạt động liên quan đã được mô tả. Những bản photocopy về tài liệu tập
huấn mở rộng được đệ trình kèm theo báo cáo này. Những thử nghiệm nông dân tham gia
nghiên cứu (PAR) đã được thiết lập bởi các cán bộ khoa học và các cán bộ khuyến nông ở
miền Nam, miền Trung và miền Bắc Việt Nam. Trong tháng 2 năm 2006, các thành viên từ Úc
và các cán bộ khoa học từ viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam và Viện Bảo vệ thực vật đã
thăm quan các thử nghiệm nông dân tham gia nghiên cứu được giám sát bởi Trung tâm nghiên
cứu và phát triển cây ăn quả miền Trung đựơc thực hiện ở Huế (cây có múi), tỉnh Quảng Bình
( Cây hồ tiêu và cây cao su), tỉnh Quảng Nam (cây hồ tiêu) và tỉnh Quảng Trị (cây hồ tiêu).
Đây là cơ hội cho các nhà khoa học của 3 đơn vị thực hiện dự án ở Việt Nam đước tiếp xúc và
thiết lập mạng lưới làm việc. Mỗi một trang trại, thử nghiệm quản lý tổng hợp bệnh hại được
thiết lập trên cơ sở những kỹ thuật đã được tập huấn trong những lớp đào tạo mở rộng và
những hội thảo cho nông dân thông qua các thử nghiệm nông dân tham gia nghiên cứu. Việc
hoàn thành những hoạt động này chúng tôi đã đạt được mục tiêu quan trọng thứ 4 và 5.
3. Báo cáo tóm tắt:
Dự án này nhằm mục tiêu mở rộng các đề xuất về quản lý và phòng trừ một cách hiệu quả và
lâu dài đã được đề cập trong các nghiên cứu trước đây, mở rộng phạm vi cho tất cả các cây
trồng nông nghiệp ở Việt Nam, tăng thu nhập cho nông dân bằng việc giảm thiệt hại do bệnh
Phytophthora gây nên. Báo cáo này mô tả việc thiết lập các thử nghiệm nông dân tham gia
nghiên cứu bởi các nhà khoa học và các cán bộ khuyến nông ở miền Nam Việt Nam
(SOFRI). Những bản photocopy những tờ bướm, những tài liệu tập huấn mở rộng được phát
triển bởi các viện thành viên của Việt Nam được đệ trình kèm theo báo cáo này.Trong tháng
2 năm 2006, các đối tác từ Úc và các cán bộ khoa học từ viện nghiên cứu cây ăn quả miền
Nam và Viện Bảo vệ thực vật đã thăm quan các thử nghiệm đồng ruộng được thiết lập thông
qua Trung tâm nghiên cứu cây ăn quả miền Trung liên kết với các chi cục Bảo vệ thực vật.
Những vườn và những trang trại được tham quan là ở Huế (cây có múi), tỉnh Quảng Binh
(cây hồ tiêu và cây cao su), tỉnh Quảng Nam (cây hồ tiêu) và tỉnh Quảng Trị (cây hồ tiêu).
Đây là cơ hội cho các nhà khoa học của 3 đơn vị thực hiện dự án của Việt Nam được tiếp xúc
với nhau và thảo luận trao đổi những kinh nghiệm của họ trong việc chẩn đoán bệnh hại,
quản lý và thiết lập các thử nghiệm nông dân tham gia nghiên cứu. Các nhà khoa học từ miền
Bắc và miền Nam Việt Nam cũng có thể nhìn thấy các triệu chứng trên đồng ruộng gây nên
bởi Phytophthora trên những cây trồng mà không trồng ở những vùng mà họ đang làm việc.
Tại mỗi một trang trại, những biện pháp về quản lý bệnh hại tổng hợp đã được thiết lập dựa
trên cơ sở những kỹ thuật đã được tập huấn trong các lớp đào tạo mở rộng và những hội thảo
nông dân và thông qua các thử nghiệm nông dân tham gia nghiên cứu. Nhìn chung những
người nông dân đều ham muốn để học về bệnh hại và biện pháp quản lý chúng. Những thông
tin được trình bày trong báo cáo mang đầy đủ mục tiêu quan trọng thứ 4 và 5 của dự án
CARD.
3
4. Giới thiệu và bối cảnh
Nhiều loại cây trồng đang được trồng ở Việt Nam. Các loại cây ăn quả nhiệt đới được trồng
tập trung ở cả Miền Bắc và Miền Nam Việt Nam, cây ăn quả ôn đới được trồng ở Miền Bắc
và Miền Trung cao nguyên. Sự đa dạng của những điều kiện khí hậu cũng tạo nên điều kiện
thời tiết lý tưởng cho nhiều loài Phytophthora phát triển. Một số giống Phytophthora là
nguyên nhân gây hại năng trên nhiều loại cây trồng khác nhau ở khắp đất nước, kết quả là
làm giảm năng suất và thiệt hại về kinh tế một cách đáng kể.
Những thông tin về sự xuất hiện và phân bố của các loài Phytophthora hiện có ở Việt Nam,
sự lan truyền và tiến triển của bệnh cũng như các biện pháp phòng trừ thích hợp là còn thiếu.
Tính chuyên sâu trong lĩnh vực nhận biết và quản lý bệnh Phytophthora, kể cả qui trình kiểm
dịch thích hợp cũng còn khiếm khuyết. Một kế hoạch chiến lược cho việc nghiên cứu và
phòng trừ bệnh Phytophthora trong tương lai là hết sức cần thiết. Mục tiêu của dự án là nhằm
nâng cao năng suất cho các hộ gia đình nông dân và giảm sự nghèo nàn, đặc biệt là ở đồng
bằng sông Mê Kông và vùng ven biển Miền Trung bằng việc nâng cao kỹ năng cho các cán
bộ khoa học, những khuyến nông viên cũng như năng lực của họ để thực hiện việc khuyến
cáo việc quản lý bệnh cho cho các hộ gia đình nông dân.
Dự án này tập trung vào những vấn đề bệnh ở từng địa phương được nhận biết thông qua các
cuộc điều tra không chính thức và yêu cầu của các hộ nông dân. Ở Miền Nam, những cây
trồng được chú trọng là dứa, cây có múi và hồ tiêu. Trong khi cây có múi, hồ tiêu và cao su
sẽ được tập trung chủ yếu ở Miền Trung và vải, cà chua, khoai tây ở Miền Bắc. Đội ngũ cán
bộ người Australia và Việt Nam tham gia dự án sẽ tiến hành một loạt các hội thảo và giám
sát những thử nghiệm nông dân tham gia nghiên cứu ngắn hạn. Những hội thảo của chúng tôi
nhằm bổ sung những lỗ hổng kiến thức về bệnh Phytophthora ở mọi mức độ trên hầu hết các
cây trồng ở Việt Nam. Những hội thảo này sẽ tập trung về sinh học của Phytophthora, những
bệnh do Phytophthora gây nên và thực hành việc quản lý bệnh. Các học viên sẽ được hướng
dẫn về nhận biết bệnh hại trên đồng ruộng và trong phòng thí nghiệm. Bằng cách này những
kiến thức tiếp thu được qua các buổi hội thảo sẽ được kết hợp trước và sau chương trình đào
tạo. Các lớp hội thảo khoa học đầu tiên đã được tổ chức tại Viện Bảo vệ thực vật – Hà Nội,
Trung tâm nghiên cứu phát triển cây ăn quả - Huế và Viện nghiên cứu cây ăn quả Miền Nam
– Mỹ Tho vào tháng 6/2005. Đợt hội thảo khoa học cuối cùng dự kiến được tổ chức bởi các
thành viên Australia vào tháng 11 – 12/2006. Các lớp hội thảo đào thực hành này sẽ góp
phần nâng cao năng lực cho các cán bộ khoa học của Viện nghiên cứu và các tổ chức khuyến
nông. Sau đó các cán bộ khoa học sẽ được trang bị để chuyển giao kỹ năng chẩn đoán và
chiến lược quản lý bệnh Phytophthora tới các cán bộ khuyến nông và nông dân.
Mức thứ hai của hội thảo sẽ tập trung về nhận biết triệu chứng và áp dụng việc quản lý tổng
hợp tới các hộ nông dân. Các cán bộ khoa học của Việt Nam tổ chức hội thảo đào tạo cho các
cán bộ của chi cục Bảo vệ thực vật vào cuối năm 2005. Những cây trồng trên được đem thử
nghiệm ngoài đồng ruộng và các hoạt động khuyến nông. Các thành viên sẽ trình bày kết quả
nghiên cứu thử nghiệm của họ vào đợt hội thảo cuối cùng.
Mức thứ ba của việc đào tạo ở Việt Nam là sẽ phổ biến kết quả tới các hộ nông dân ở 5 tỉnh
trong mỗi vùng thông qua các hoạt động tham gia nghiên cứu đã học được trong dự án này và
những dự án trước đây. Các cán bộ của chi cục Bảo vệ thực vật được thiết kế và tổ chức hoạt
động nông dân tham gia nghiên cứu sử dụng chiến lược quản lý trang trại và các hoạt động
khuyến nông khác được tham gia bởi các hộ gia đình nông dân. Việc tham gia của những
nông dân này sẽ trở thành lực lượng cho hoạt động khuyến nông trong tương lai.
Các thành viên được chọn lựa cũng sẽ có cơ hội có 1 chuyến du lịch tới Úc, ở đó họ sẽ được
học những biện pháp quản lý vườn ươm một cách tốt nhất, cũng như những kỹ thuật tiên tiến
4
trong việc xác định bệnh và đào tạo nghiên cứu. 2 cán bộ khoa học (Nguyễn Thị Ly- NIPP
và tiến sĩ Nguyễn Văn Hoà- SOFRI) đã thăm quan ở Úc trong tháng 7 năm 2005 và ông
Đoàn Nhân ÁI – FTRDC trong tháng 7 năm 2006 để tham gia 1 khoá tham quan đào tạo với
mục đích học tập các biện pháp quản lý vườn ươm tốt nhất và việc sản xuất cây ăn quả ở
miền Nam Queensland và đào tạo sắp tới về chẩn đoán Phytophthora. Điều này sẽ xây dựng
năng lực tổ chức và nhằm đạt được lợi ích lâu dài cho mỗi một đơn vị thành viên.
5. Tiến độ thực hiện cho đến thời điểm báo cáo
5.1. Những điểm đáng chú ý
Chi tiết tiến độ thực hiện được ghi lại trong khung logíc báo cáo (phụ lục 1)
Các điểm thứ 4 và 5 đã đạt được với mục tiêu dưới đây :
1. Đẩy mạnh sự nhận thức về bệnh hại cho nông dân. Các tài liệu & sách huấn luyện được
gửi kèm với báo cáo;
a. Trước khi thực hiện dự án thì sự hiểu biết về bệnh hại và khả năng lựa chọn biện
pháp phòng trừ còn hạn chế ở 1 số vùng.
2. Thiết lập các thí nghiệm nông dân tham gia nghiên cứu ở miền Bắc ,Trung , Nam Việt nam
do các nhà khoa học & cán bộ khuyến nông của NIPP, FTRDC, SOFRI - Mỹ Tho & các
chi cục bảo vệ thực vật (phụ lục 2 )
b. Nông dân say mê thực hành các thí nghiệm nghiên cứu khoa học .
3 . Các nhà khoa học Việt nam (Thạc sĩ Nguyễn thị Ly từ NIPP - Hà nội, Tiến sĩ Nguyễn
Minh Châu và Tiến sĩ Nguyễn Văn Hoà từ Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam- Mỹ
Tho) và các thành viên của Úc (Giáo sư David Gues, Tiến sĩ Andre Drenth và Tiến sĩ
Rosalie Daniel) đã có chuyến thăm quan ở Huế trong tháng 2 năm 20065 (FTRDC, Ông
Đoàn Nhân Ái) để thăm các thí nghiệm nông dân tham gia nghiên cứu (cây có múi, cao su,
Hồ tiêu) ở miền Trung.
a. Tăng cường mối quan hệ giữa các Viện nghiên cứu quốc gia và các Trung tâm
khuyến nông của các tỉnh mang lại từ các nhà khoa học của miền Bắc và miền Nam đến các
tỉnh miền Trung.
b. Nâng cao năng lực trong việc chẩn đoán và thảo luận chiến lược quản lý bệnh
thông qua việc cùng nhau tham quan các trang trại và các thử nghiệm nông dân tham gia
nghiên cứu.
4. Giáo sư David Guest và Tiến sĩ Andre Drenth đã tổ chức buổi hội thảo tại trường đại học
nông lâm Huế vào tháng 2-2006.
a. Tăng cường mối quan hệ giữa các Trường đại học và các Viện nghiên cứu
b. Liên kết giữa dự án CARD với dự án đào tạo tiến sĩ của anh Nguyễn Vĩnh Trường
5. Có kế hoạch tham quan ở Úc của ông Đoàn Nhân Ái vào tháng 7 năm 2006. Sẽ đến một số
vùng trồng cây ăn quả và nơi làm việc của Ông Nguyễn Vĩnh Trường.
a. Mở rộng nhận thức về kĩ năng chẩn đoán, chiến lược phòng trừ tổng hợp bệnh hại
và các biện pháp quản lý vườn ươm và trang trại.
5.2. Lợi ích của các hộ nông dân
1. Đào tạo các cán bộ khuyến nông
a. Nâng cao hiểu biết về vật gây bệnh và bệnh hại
b. Nâng cao kiến thức phân loại về triệu chứng bệnh và phòng trừ bệnh hại
c. Đẩy mạnh quản lý bệnh hại có hiệu quả hơn
2. Nâng cao kiến thức cho các hộ nông dân
a. Mở rộng hiểu biết về các nhân tố tác động đến bệnh
b. Khả năng quản lý các loại bệnh hại khác nhau
c. Giảm thiệt hại về bệnh và tăng năng suất cây trồng
5