CH NG 1ƯƠ : C S LÝ LU N V GIAO NH N HÀNG HÓA XU TƠ Ở Ậ Ề Ậ Ấ
NH P KH UẬ Ẩ
1.1 Khái quát chung v giao nh n hàng hóa xu t nh p kh u.ề ậ ấ ậ ẩ
1.1.1 Giao nh n:ậ
Đnh nghĩa: ịGiao nh n hàng hoá là t p h p nh ng nghi p v , th t c có ậ ậ ợ ữ ệ ụ ủ ụ
liên quan đn quá trình v n t i nh m th c hi n vi c di chuy n hàng hoá t n iế ậ ả ằ ự ệ ệ ể ừ ơ
g i hàng (ng i g i hàng) đn n i nh n hàng (ng i nh n hàng).ử ườ ử ế ơ ậ ườ ậ
Theo quy t c m u c a hi p h i giao nh n qu c t FIATA thì d ch v giao ắ ẫ ủ ệ ộ ậ ố ế ị ụ
nh n là b t k lo i d ch v nào liên quan đn v n chuy n, gom hàng, l u kho, ậ ấ ỳ ạ ị ụ ế ậ ể ư
b c x p, đóng gói hay phân ph i hàng hóa cũng nh d ch v t v n hay có liên ố ế ố ư ị ụ ư ấ
quan đn các d ch v trên, k c các v n đ h i quan, tài chính, mua b o hi m, ế ị ụ ể ả ấ ề ả ả ể
thanh toán, thu th p ch ng t có liên quan đn hàng hóa. ậ ứ ừ ế
Lu t Th ng M i Vi t Nam 2005 quy đnh rõ , d ch v giao nh n hàng ậ ươ ạ ệ ị ị ụ ậ
hoá là hành vi th ng m i theo đó ng i làm d ch v giao nh n hàng hoá nh n ươ ạ ườ ị ụ ậ ậ
hàng t ng i g i, t ch c v n chuy n, l u kho, l u bãi, làm các th t c gi y từ ườ ử ổ ứ ậ ể ư ư ủ ụ ấ ờ
và các d ch v khác có liên quan đ giao nh n hàng cho ng i nh n theo s u ị ụ ể ậ ườ ậ ự ỷ
thác c a ch hàng, c a ng i v n t i ho c c a ng i làm d ch v giao nh n ủ ủ ủ ườ ậ ả ặ ủ ườ ị ụ ậ
khác (g i chung là khách hàng).ọ
Doanh nghi p giao nh n là doanh nghi p kinh doanh các lo i d ch v giao ệ ậ ệ ạ ị ụ
nh n hàng hóa trong xã h i, bao g m hai lo i : Doanh nghi p giao nh n v n t i ậ ộ ồ ạ ệ ậ ậ ả
hàng hóa trong n c, khi các ho t đng c a doanh nghi p ch di n ra trên và ướ ạ ộ ủ ệ ỉ ễ
trong ph m vi lãnh th đt n c ; Doanh nghi p giao nh n v n t i hàng hóa ạ ổ ấ ướ ệ ậ ậ ả
qu c t khi các ho t đng c a doanh nghi p có nh ng ph n vi c di n ra ngoài ố ế ạ ộ ủ ệ ữ ầ ệ ễ
lãnh th đt n c. S n ph m c a doanh nghi p là các d ch v trong giao nh n ổ ấ ướ ả ẩ ủ ệ ị ụ ậ
( d ch v giao nh n hàng hóa ) mà doanh nghi p doanh nghi p giao nh n đóng ị ụ ậ ệ ệ ậ
vai trò ng i giao nh n ( Forwarder, Freight Forwarder, Forwarding agent )ườ ậ
Căn c theo Lu t Th ng M i 2005 ng i làm d ch v giao nh n hàng ứ ậ ươ ạ ườ ị ụ ậ
hoá là th ng nhân có gi y ch ng nh n đăng ký kinh doanh d ch v giao nh n ươ ấ ứ ậ ị ụ ậ
hàng hoá.
1
1.1.2 Các lo i d ch v giao nh n hàng hoá:ạ ị ụ ậ
- Lo i d ch v thay m t ng i g i hàng (ng i xu t kh u).ạ ị ụ ặ ườ ử ườ ấ ẩ
- Lo i d ch v thay m t ng i nh n hàng (ng i nh p kh u).ạ ị ụ ặ ườ ậ ườ ậ ẩ
- D ch v giao nh n hàng hoá đc bi t.ị ụ ậ ặ ệ
- Nh ng d ch v khác.ữ ị ụ
1.1.3 Vai trò c a ng i giao nh n trong th ng m i qu c t .ủ ườ ậ ươ ạ ố ế
Ngành giao nh n v n t i phát tri n t t y u kéo theo s phát tri n h ậ ậ ả ể ấ ế ự ể ệ
th ng k t c u h t ng c s , đc bi t là các công trình k t c u h t ng tr c ố ế ấ ạ ầ ơ ở ặ ệ ế ấ ạ ầ ự
ti p ph c v giao nh n v n t i nh : b n c ng, h th ng đng giao thông ế ụ ụ ậ ậ ả ư ế ả ệ ố ườ
(đng qu c l trên b , đng sông, đng s t, các b n c ng, sân bay v.v.)ườ ố ộ ộ ườ ườ ắ ế ả
Trong quá trình công nghi p hoá, hi n đi hoá đt n c, cùng v i s tác ệ ệ ạ ấ ướ ớ ự
đng c a t do th ng m i hoá qu c t , các ho t đng giao nh n v n t i ộ ủ ự ươ ạ ố ế ạ ộ ậ ậ ả
ngày m t tăng tr ng m nh, góp ph n tích lu ngo i t , đy m nh giao l u ộ ưở ạ ầ ỹ ạ ệ ẩ ạ ư
kinh t , n i li n các ho t đng kinh t gi a các khu v c kinh t trong n c, ế ố ề ạ ộ ế ữ ự ế ướ
gi a trong n c v i n c ngoài làm cho n n kinh t đt n c phát tri n nh p ữ ướ ớ ướ ề ế ấ ướ ể ị
nhàng, cân đi.ố
Ng i làm d ch v giao nh n hàng hoá v a là m t nhà VTĐPT, v a là ườ ị ụ ậ ừ ộ ừ
nhà t ch c, nhà ki n trúc c a v n t i. H ph i l a ch n ph ng ti n, ng i ổ ứ ế ủ ậ ả ọ ả ự ọ ươ ệ ườ
v n t i thích h p, tuy n đng thích h p có hi u qu kinh t nh t và đng ra ậ ả ợ ế ườ ợ ệ ả ế ấ ứ
tr c ti p v n t i hay t ch c thu x p quá trình v n t i c a toàn ch ng v i ự ế ậ ả ổ ứ ế ậ ả ủ ặ ớ
nhi u lo i ph ng ti n v n t i khác nhau nh : tàu thu , ô tô, máy bay... v n ề ạ ươ ệ ậ ả ư ỷ ậ
chuy n qua nhi u n c và ch u trách nhi m tr c ti p v i ch hàng. Vì v y, ể ề ướ ị ệ ự ế ớ ủ ậ
ch hàng ch c n ký m t h p đng v n t i v i ng i giao nh n nh ng hàng ủ ỉ ầ ộ ợ ồ ậ ả ớ ườ ậ ư
hoá đc v n chuy n an toàn, k p th i v i giá c c h p lý t kho nhà xu t ượ ậ ể ị ờ ớ ướ ợ ừ ấ
kh u t i kho nhà nh p kh u (door to door service), ti t ki m đc th i gian, ẩ ớ ậ ẩ ế ệ ượ ờ
gi m chi phí v n chuy n và nâng cao đc tính c nh tranh c a hàng hoá trên ả ậ ể ượ ạ ủ
th tr ng qu c t .ị ườ ố ế
Tr c đây, ng i giao nh n ch làm đi lý (agent) th c hi n m t s côngướ ườ ậ ỉ ạ ự ệ ộ ố
vi c do các nhà XNK y thác nh x p d , l u kho hàng hoá, làm th t c gi y ệ ủ ư ế ỡ ư ủ ụ ấ
2
t , lo li u v n t i n i đa, th t c thanh toán ti n hàng... ờ ệ ậ ả ộ ị ủ ụ ề
Song cùng v i s phát tri n th ng m i qu c t và ti n b k thu t ớ ự ể ươ ạ ố ế ế ộ ỹ ậ
trong ngành v n t i mà d ch v giao nh n cũng đoc m r ng h n. Ngày nay, ậ ả ị ụ ậ ự ở ộ ơ
ng i giao nh n đóng vai trò r t quan tr ng trong th ng m i và v n t i qu c ườ ậ ấ ọ ươ ạ ậ ả ố
t . Ng i giao nh n không ch làm các th t c h i quan ho c thuê tàu mà còn ế ườ ậ ỉ ủ ụ ả ặ
cung c p d ch v tr n gói v toàn b quá trình v n t i và phân ph i hàng hoá. ấ ị ụ ọ ề ộ ậ ả ố
Ng i giao nh n đã làm nh ng ch c năng sau đây:ườ ậ ữ ứ
- Môi gi i H i quan: ng i giao nh n thay m t ng i xu t kh u, nh p ớ ả ườ ậ ặ ườ ấ ẩ ậ
kh u đ khai báo, làm th t c h i quan hay môi gi i h i quan.ẩ ể ủ ụ ả ớ ả
- Làm đi lý: ng i giao nh n nh n u thác t ch hàng ho c t ng i ạ ườ ậ ậ ỷ ừ ủ ặ ừ ườ
chuyên ch đ th c hi n các công vi c khác nhau nh nh n hàng, giao hàng, ở ể ự ệ ệ ư ậ
l p ch ng t làm th t c h i quan, l u kho…trên c s h p đng u thác.ậ ứ ừ ủ ụ ả ư ơ ở ợ ồ ỷ
Ng i giao nh n khi là đi lí:ườ ậ ạ
+ Nh n u thác t 1 ng i ch hàng đ lo nh ng công vi c giao nh n hàngậ ỷ ừ ườ ủ ể ữ ệ ậ
hoá XNK, làm vi c đ b o v l i ích c a ch hàng, làm trung gian gi a ng i ệ ể ả ệ ợ ủ ủ ữ ườ
g i hàng v i ng i v n t i, ng i v n t i v i ng i nh n hàng, ng i bán ử ớ ườ ậ ả ườ ậ ả ớ ườ ậ ườ
v i ng i mua.ớ ườ
+ H ng hoa h ng và không ch u trách nhi m v t n th t c a hàng hoá, chưở ồ ị ệ ề ổ ấ ủ ỉ
ch u trách nhi m v hành vi c a mình ch không ch u trách nhi m v hành vi ị ệ ề ủ ứ ị ệ ề
c a ng i làm công cho mình ho c cho ch hàng.ủ ườ ặ ủ
- Lo li u chuy n t i và ti p g i hàng hoá (transhipment and on-carriage)ệ ể ả ế ử
Khi hàng hoá ph i chuy n t i ho c quá c nh qua n c th ba, ng i ả ể ả ặ ả ướ ứ ườ
giao nh n s lo li u th t c quá c nh ho c t ch c chuy n t i hàng hoá t ậ ẽ ệ ủ ụ ả ặ ổ ứ ể ả ừ
ph ng ti n v n t i này sang ph ng ti n v n t i khác ho c giao hàng đn ươ ệ ậ ả ươ ệ ậ ả ặ ế
tay ng i nh n.ườ ậ
- L u kho hàng hoá (warehousing):ư
Trong tr ng h p ph i l u kho hàng hoá tr c khi xu t kh u ho c sau ườ ợ ả ư ướ ấ ẩ ặ
khi nh p kh u, ng i giao nh n s lo li u vi c đó b ng ph ng ti n c a ậ ẩ ườ ậ ẽ ệ ệ ằ ươ ệ ủ
mình ho c thuê ng i khác và phân ph i hàng hoá n u c n.ặ ườ ố ế ầ
- Ng i gom hàng (consolidator):ườ
3
Trong v n t i hàng hoá b ng container, d ch v gom hàng là không th ậ ả ằ ị ụ ể
thi u đc nh m bi n hàng l (less than container load - LCL) thành hàng ế ượ ằ ế ẻ
nguyên (full container load - FCL) đ t n d ng s c ch c a container và gi m ể ậ ụ ứ ở ủ ả
c c phí v n t i. khi là ng i gom hàng, ng i giao nh n có th đóng vai trò ướ ậ ả ườ ườ ậ ể
là ng i chuyên ch ho c ch là đi lý.ườ ở ặ ỉ ạ
- Ng i chuyên ch (carrier):ườ ở
Ngày nay, trong nhi u tr ng h p, ng i giao nh n đóng vai trò là ng iề ườ ợ ườ ậ ườ
chuyên ch , t c là ng i giao nh n tr c ti p ký h p đng v n t i v i ch ở ứ ườ ậ ự ế ợ ồ ậ ả ớ ủ
hàng và ch u trách nhi m chuyên ch hàng hoá t m t n i này đn m t n i ị ệ ở ừ ộ ơ ế ộ ơ
khác. Ng i giao nh n đóng vai trò là ng i th u chuyên ch (contracting ườ ậ ườ ầ ở
carrier) n u anh ta ký h p đng mà không chuyên ch . N u anh ta tr c ti p ế ợ ồ ở ế ự ế
chuyên ch thì anh ta là ng i chuyên ch th c t (performing carrier). Dù là ở ườ ở ự ế
ng i chuyên ch gì thì v n ch u trách nhi m v hàng hoá. Trong tr ng h p ườ ở ẫ ị ệ ề ườ ợ
này, ng i giao nh n ph i ch u trách nhi m v hàng hoá trong su t hành trình ườ ậ ả ị ệ ề ố
không nh ng v hành vi l i l m c a mình mà c nh ng ng i mà anh ta s ữ ề ỗ ầ ủ ả ữ ườ ử
d ng và có th phát hành v n đn.ụ ể ậ ơ
- Ng i kinh doanh VTĐPT (Multimodal Transport Operator - MTO)ườ
Trong tr ng h p ng i giao nh n cung c p d ch v v n t i đi su t ườ ợ ườ ậ ấ ị ụ ậ ả ố
ho c còn g i là v n t i t c a đn c a thì ng i giao nh n đã đóng vai trò là ặ ọ ậ ả ừ ử ế ử ườ ậ
ng i kinh doanh VTĐPT (MTO). MTO th c ch t là ng i chuyên ch , ườ ự ấ ườ ở
th ng là chuyên ch theo h p đng và ph i ch u trách nhi m đi v i hàng ườ ở ợ ồ ả ị ệ ố ớ
hoá.
1.2 Đa v pháp lý c a ng i giao nh n:ị ị ủ ườ ậ
Khái ni m v lĩnh v c giao nh n còn m i m , do đó còn thi u các văn b n ệ ề ự ậ ớ ẻ ế ả
pháp quy, quy đnh đa v pháp lý c a ng i giao nh n. Vì v y, đa v pháp lý c a ị ị ị ủ ườ ậ ậ ị ị ủ
ng i giao nh n th ng không gi ng nhau các n c khác nhau.ườ ậ ườ ố ở ướ
- T i các n c theo lu t t p t c (Common Law) ph bi n thu c kh i liên ạ ướ ậ ậ ụ ổ ế ộ ố
hi p Anh, đa v pháp lý c a ng i giao nh n th ng d a trên khái ni m Đi lý, ệ ị ị ủ ườ ậ ườ ự ệ ạ
đc bi t là đi lý y thác. Ng i giao nh n th ng là đi lý c a ng i y thác ặ ệ ạ ủ ườ ậ ườ ạ ủ ườ ủ
4
(ng i g i hàng hay ng i nh n hàng) trong vi c thu x p v n chuy n hàng hóa. ườ ử ườ ậ ệ ế ậ ể
Do đó ng i giao nh n: trung th c v i ng i y thác, ph i tuân theo các ch d n ườ ậ ự ớ ườ ủ ả ỉ ẫ
h p lý và có tính kh năng tính toán cho toàn b quá trình giao d ch.ợ ả ộ ị
V i vai trò là đi lý, ng i giao nh n đc h ng quy n b o v và gi i ớ ạ ườ ậ ượ ưỏ ề ả ệ ớ
h n trách nhi mạ ệ
Tuy nhiên, khi không còn là ng i đi lý mà đóng vai trò là ng i y thác thìườ ạ ườ ủ
ng i giao nh n s không còn quy n đó n a mà lúc này ph m vi trách nhi m c a ườ ậ ẽ ề ữ ạ ệ ủ
anh ta s tăng lên. Lúc này ng i giao nh n đã tr thành m t bên chính th c c a ẽ ườ ậ ở ộ ứ ủ
h p đng và ph i hoàn toàn ch u trách nhi m th c hi n đy đ h p đng đã ký. ợ ồ ả ị ệ ự ệ ầ ủ ợ ồ
Th c t , đa v pháp lý c a ng i giao nh n ph thu c vào lo i d ch v mà anh ta ự ế ị ị ủ ườ ậ ụ ộ ạ ị ụ
đm nh n. ả ậ
- T i các n c theo lu t dân s (Civil Law):ạ ướ ậ ự
H th ng này r t ch t ch , đc ban hành b ng văn b n c th . Theo lu t ệ ố ấ ặ ẽ ượ ằ ả ụ ể ậ
này, ng i giao nh n th ng l y danh nghĩa c a mình giao d ch cho công vi c ườ ậ ườ ấ ủ ị ệ
c a ng i y thác (ng i g i hàng hay ng i nh n hàng) và đi v i ng i ủ ườ ủ ườ ử ườ ậ ố ớ ườ
chuyên ch thì h là ng i y thác.ở ọ ườ ủ
Ngoài ra, t i m t s n c đã thông qua đi u ki n kinh doanh chu n thì đa ạ ộ ố ướ ề ệ ẩ ị
v pháp lý cũng nh nghĩa v và quy n h n c a ng i giao nh n đc quy đnh ị ư ụ ề ạ ủ ườ ậ ượ ị
rõ ràng trong h p đng. Các đi u ki n này hoàn toàn phù h p v i t p quán th ngợ ồ ề ệ ợ ớ ậ ươ
m i hay th ch pháp lý hi n hành.ạ ể ế ệ
1.2.1 Trách nhi m:ệ
Trách nhi m c a ng i giao nh n đc quy đnh rõ trong các đi u ki n kinhệ ủ ườ ậ ượ ị ề ệ
doanh chu n. Đi u ki n kinh doanh chu n là các đi u ki n do FIATA so n th o, ẩ ề ệ ẩ ề ệ ạ ả
trên c s đó là chu n m c, là đi u ki n t i thi u cho các qu c gia, các t ch c ơ ở ẩ ự ề ệ ố ể ố ổ ứ
giao nh n d a vào đó đ th c hi n các công vi c giao nh n, đng th i là c s ậ ự ể ự ệ ệ ậ ồ ờ ơ ở
đ các qu c gia l p các đi u ki n riêng cho phù h p v i đi u ki n và hoàn c nh ể ố ậ ề ệ ợ ớ ề ệ ả
c a mình. V c b n nó g m nh ng n i dung sau:ủ ề ơ ả ồ ữ ộ
+ Ng i giao nh n ph i th c hi n s y thác v i s chăm lo c n thi t nh m ườ ậ ả ự ệ ự ủ ớ ự ầ ế ằ
b o v l i ích cho khách hàngả ệ ợ
5