BỘ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH
VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT VIỆT NAM
------------------------------
BÁO CÁO
TỔNG HỢP ĐỀ TÀI
KHOA HỌC CẤP BỘ
TRANH SƠN MÀI VIỆT NAM
THỰC TRẠNG VÀ PHÁT TRIỂN
Cơ quan quản lý : Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Cơ quan chủ trì đề tài : Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam
Chủ nhiệm đề tài : Th.S Trần Thị Quỳnh Như
Hà Nội - 2012
www.khcnmt-bvhttdl.vn
MỤC LỤC
Trang
TRANG PHỤ BÌA
MỤC LỤC
BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT
A. MỞ ĐẦU 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu, 2
3. Tổng quan tình hình nghiên cứu tài liệu và phân tích tài liệu 3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10
5. Cách tiếp cận đề tài, phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật sử dụng 11
6. Ý nghĩa đề tài 12
7. Kết quả nghiên cứu 13
8. Nội dung nghiên cứu 15
B. NỘI DUNG 16
Chương 1: Những vấn đề khái quát về tranh sơn mài Việt Nam 17
1.1. Khái niệm về sơn mài, tranh sơn mài 17
1.1.1. Nguồn gốc xuất xứ 17
1.1.2. Những nền tảng cho sự hình thành tranh sơn mài 21
1.1.3. Thể hiện tranh sơn mài 33
1.2. Vài trò của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương với tranh sơn mài 44
1.2.1. Lịch sử ra đời của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương 44
1.2.2. Vị trí của chuyên ngành sơn ta tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương 48
1.2.3. Thành tựu ban đầu 50
1.2.4. Nguyễn Gia Trí họa sĩ sơn mài số một cả đời gắn bó
với sơn mài Việt Nam 53
www.khcnmt-bvhttdl.vn
1.3. Tranh sơn mài Việt Nam tương đồng và khác biệt với
tranh sơn mài Trung Quốc, Nhật Bản 56
1.3.1. Sự ảnh hưởng của văn hóa sơn giữa các nước Châu Á và Việt Nam 56
1.3.2. Sự tương đồng và khác biệt giữa tranh sơn mài Việt Nam với tranh
sơn mài Trung Quốc, Nhật Bản. 61
1.3.2.1. Sự tương đồng và khác biệt giữa tranh sơn mài Việt Nam
với tranh sơn mài Trung Quốc 61
1.3.2.2. Sự tương đồng và khác biệt giữa tranh sơn mài Việt Nam
với tranh sơn mài Nhật Bản 70
Chương 2: Thực trạng tranh sơn mài Việt Nam 78
2.1. Diễn trình lịch sử phát triển của tranh sơn mài Việt Nam 78
2.1.1. Tranh sơn mài tạo hình lịch sử và thực trạng 78
2.1.1.1. Lịch sử tranh sơn mài tạo hình 78
2.1.1.2. Thực trạng tranh sơn mài tạo hình 105
2.1.2. Thủ công mỹ nghệ sơn mài, tranh sơn mài mỹ nghệ 111
2.2. Thực trạng vấn đề đào tạo nghề tranh sơn mài 120
2.2.1. Đào tạo sơn mài tại trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam 120
2.2.2. Đào tạo sơn mài tại trường Đại học Mỹ thuật công nghiệp 122
2.2.3. Dào tạo nghề sơn mài tại trường Trung cấp Nghề tổng hợp Hà Nội 124
2.2.4. Trường Đại học Nghệ thuật Huế - Nghề sơn và tranh sơn mài Huế 127
2.2.5. Đào tạo sơn mài tại Trường Đại học Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh
và sơn mài miền Nam 129
2.3. Đánh gia tranh sơn mài Việt Nam qua thông tin
trong nước và nước ngoài 133
2.3.1. Kết quả điều tra khảo sát xã hội học qua người dân đối với tranh sơn mài 133
2.3.2.Các thông tin trong nước, ngoài nước đánh giá tranh sơn mài Việt Nam 141
Chương 3: Xu hướng thẩm mỹ và sự phát triển của tranh
sơn mài Việt Nam trong bối cảnh văn hóa giao lưu, hội nhập 151
3.1. Khảo sát về cách thể hiện, phương pháp sáng tác xu hướng thẩm mỹ
www.khcnmt-bvhttdl.vn
qua các giai đoạn của tranh sơn mài Việt Nam tại một số triển lãm lớn 151
3.2. Tranh sơn mài đương đại Việt Nam tại một số triển lãm quốc tế gần đây 154
3.2.1. Tranh sơn mài Việt Nam trong cuộc thi và triển lãm Mỹ thuật ASEAN 154
3.2.2. Tranh sơn mài tại một số triển lãm quốc tế khác 158
3.3. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam với việc lưu giữ, bảo quản, tu sửa,
phục chế tranh sơn mài 159
3.3.1. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam với việc sưu tầm bảo quản tranh sơn mài 159
3.3.2. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam với việc tu sửa phục chế tranh sơn mài 162
3.4. Đào tạo nghề làm tranh sơn mài và nghiên cứu khoa học cần thiết và khó khăn 163
3.5. Tranh sơn mài Việt Nam trong bối cảnh văn hóa giao lưu hội nhập
quốc tế và thời kỳ nghệ thuật hậu hiện đại 171
3.5.1. Xu hướng hiện đại và hậu hiện đại trong mỹ thuật 171
3.5.2. Tranh sơn mài truyền thống Việt Nam trong bối cảnh văn hóa giao lưu,
hội nhập quốc tế 174
3.6. Tranh sơn mài - Quốc họa Việt Nam 178
3.7. Các giải pháp đề xuất, kiến nghị để khôi phục, chấn hưng phát triển nghề sơn
ta cổ truyền, mỹ nghệ sơn mài đích thực, tranh sơn mài truyền thống Việt Nam 180
KẾT LUẬN 190
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 192
C. PHỤ LỤC
Phụ lục 1: Vài nét về vùng nguyên liệu, cây sơn Việt Nam
Phụ lục 2: Các phường nghề, làng nghề sơn truyền thống nổi tiềng Việt Nam
Phụ lục 3: Hình vẽ dụng cụ nghề sơn ta, vẽ tranh sơn mài
Phụ lục 4: Bảng khảo sát xã hội về người dân tiếp cận, hiểu biết, yêu thích
tranh sơn mài Việt Nam
Phụ lục 5: Giải thích thuật ngữ nghề sơn ta, sơn mài
Phụ lục 6: Một số hình ảnh về cây sơn, khai thác sơn, tranh sơn mài Việt Nam
www.khcnmt-bvhttdl.vn
BẢNG VIẾT TẮT
1 Đặc sản Mỹ thuật Nhiếp ảnh ĐSMTNA
2 Đại học mỹ thuật công nghiệp ĐHMTCN
3 Đại học Mỹ thuật Việt Nam ĐHMTVN
4 Hợp tác xã HTX
5 Nhà Xuất bản NXB
6 Nhà xuất bản Giáo dục NXBGD
7 Tạp chí Di sản Văn hóa TCDSVH
8 Tạp chí Nghiên cứu Mỹ thuật TCNCMT
9 Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam Trường ĐHMTVN
10 Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc TLMTTQ
11 Tạp chí Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam TCDĐVNVN
12 Tạp chí Mỹ thuật TCMT
13 Tạp chí Thông tin Mỹ thuật TCTTMT
14 Tạp chí văn hóa dân gian TCVHDG
15 Tạp chí Văn hóa Nghệ Thuật TCVHNT
16 Tạp chí Toàn cảnh dư luận - sự kiện TCTCDL - SK
17 Thông tin TT
18 Trang tr
19 Văn hóa VH
20 Đại học sư phạm ĐHSP
21 Quân đội nhân dân Việt Nam QĐNDVN
22 Văn hóa, Thể thao và Du lịch VH, TT và DL
23 Khoa học xã hội KHXH
24 Nghiên cứu văn hóa NCVH
25 Dân chủ cộng hòa DCCH
26 Mỹ thuật Nhiếp ảnh MTNA
27 Trung tâm bảo quản tu sửa tác phẩm mỹ thuật TTBQTSTPMT
28 Trung tâm giám định tác phẩm mỹ thuật TTGĐTPMT
29 Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam BTMTVN
30 Chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa CNHTXHCN
www.khcnmt-bvhttdl.vn