Báo chí trong thời đại kỹ thuật số
Làng báo in đang suy sụp vì doanh thu quảng cáo sụt giảm cùng
với đà sụt giảm lượng phát hành. Cả một ngành đang loay hoay
tìm lối thoát và cùng lúc, sự xuất hiện của các thiết bị đọc sách
báo điện tử (ebook reader) đang gợi ra những giải pháp mới.
Chuyện ở nước khác
Một nhà báo đã cất công tính toán và kết luận, tờ The New York
Times sẽ tiết kiệm được một khoản tiền lớn nếu mua thiết bị đọc
sách báo của Amazon, chiếc Kindle, rồi phát không cho độc giả
để họ nhận báo qua mạng không dây thay vì nhận bản in. Nói
cách khác, chi phí in và giao tờ The New York Times một năm
cho một người đặt mua dài hạn đắt gấp đôi chi phí mua một máy
Kindle tặng không cho người ấy.
Tính toán cụ thể, nhà báo này cho biết chi phí in ấn và phát hành
của The New York Times mỗi năm chừng 644 triệu USD. Tờ báo
này có chừng 830.000 độc giả dài hạn từng đặt mua báo trên hai
năm. Mỗi chiếc Kindle giá 359 USD, tính ra mua Kindle tặng hết
cho từng ấy người cũng chỉ tốn 297 triệu USD mà thôi.
Dĩ nhiên đây là chuyện “trà dư tửu hậu” vì đâu phải ai cũng thích
đọc báo trên Kindle; The New York Times cũng phải in và vận
chuyển báo đến tay bạn đọc mua tại quầy; mặt khác trên Kindle
chưa chạy được quảng cáo – nguồn thu quan trọng nhất của
ngành báo in. Điều nhà báo này muốn chứng minh là việc in ấn
rồi chuyển tải tờ báo đến tay bạn đọc hiện đang trải qua nhiều
thay đổi – công nghệ đã có sẵn – vấn đề là ngành báo chí liệu có
nắm được cơ hội này để tìm ra một mô hình kinh doanh phù hợp
hay không.
Thật ra, đã có một vài tờ báo ở Mỹ đang thử nghiệm mô hình
mới. Các tờ Washington Post, The New York Times và Boston
Globe chào mời các độc giả ở những vùng mà mạng lưới phát
hành không vươn đến kịp thời được mua Kindle giảm giá nếu
đồng ý đặt mua báo dài hạn. Không rõ mức giảm giá là bao nhiêu
nhưng nhiều tờ báo khác đang thương lượng với Amazon và các
hãng sản xuất ebook reader khác để thu hút độc giả theo cách
tương tự như tờ Los Angeles Times đã làm.
Trong bối cảnh đó, chiếc iPad mà hãng Apple vừa giới thiệu, dù
bị giới công nghệ chê bai đủ kiểu, lại được giới làm báo kỳ vọng
sẽ làm thay đổi tình hình kinh doanh như iPod đã làm thay đổi mô
hình kinh doanh nhạc số. Hiện nay Amazon đã có phần mềm
Kindle dùng cho iPhone và iPod Touch và nhiều người dùng hai
loại thiết bị này đã sử dụng gói phần mềm này để đọc sách từ
Amazon. iPad như một chiếc iPod Touch ngoại cỡ sẽ hấp dẫn
loại người đọc này vì màn hình lớn, điều khiển dễ dàng, mang
xách gọn nhẹ.
Một yếu tố nữa mà nhiều người kỳ vọng Kindle hay iPad có thể
thúc đẩy sự chuyển biến trong ngành phát hành báo chí là
chuyện môi trường. Thử tưởng tượng khối lượng gỗ, mực in,
xăng dầu sẽ tiết kiệm được nếu ngành báo bỏ qua công đoạn in
ấn, vận chuyển để đưa nội dung báo đến tay người đọc qua
mạng không dây. Kindle, iPad sẽ thúc đẩy sự ra đời của hàng
loạt thiết bị ebook reader trong thời gian tới với giá ngày càng rẻ,
chức năng ngày càng tinh vi – chắc chắn hướng phát hành sách
báo qua con đường này sẽ ngày càng được khẳng định.
Tuy nhiên đây không phải là con đường dễ dàng. Theo sự tính
toán lạc quan nhất, ebook readers sẽ tạo ra một khoản doanh thu
chừng 325 triệu USD mỗi năm trong những năm sắp tới, cộng