Bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh vấn đề cần quan tâm trong quy hoạch, thiết kế và xây dựng đô thị

Chia sẻ: Tony Tony | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9

0
2
lượt xem
0
download

Bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh vấn đề cần quan tâm trong quy hoạch, thiết kế và xây dựng đô thị

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài báo này giới thiệu chức năng và lợi ích quan trọng của hệ thống hạ tầng xanh, kinh nghiệm bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh của Singapore, đồng thời, đưa ra một số đề xuất về mặt chính sách giúp cho công tác quy hoạch, thiết kế và xây dựng đô thị, trong đó, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh vấn đề cần quan tâm trong quy hoạch, thiết kế và xây dựng đô thị

N. T. K. Vinh, D. T. T. Hương / Bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh - vấn đề cần quan tâm…<br /> <br /> BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG HẠ TẦNG XANH<br /> VẤN ĐỀ CẦN QUAN TÂM TRONG QUY HOẠCH, THIẾT KẾ<br /> VÀ XÂY DỰNG ĐÔ THỊ<br /> Nguyễn Thị Kiều Vinh, Doãn Thị Thuỳ Hương<br /> Khoa Xây dựng, Trường Đại học Vinh<br /> Ngày nhận bài 27/02/2017, ngày nhận đăng 10/7/2017<br /> Tóm tắt: Hệ thống hạ tầng xanh là hệ thống hỗ trợ tích cực nhất cho cuộc sống<br /> con người, đóng vai trò chủ yếu trong sự phát triển bền vững. Bài báo này giới thiệu<br /> chức năng và lợi ích quan trọng của hệ thống hạ tầng xanh, kinh nghiệm bảo vệ và phát<br /> triển hệ thống hạ tầng xanh của Singapore, đồng thời, đưa ra một số đề xuất về mặt<br /> chính sách giúp cho công tác quy hoạch, thiết kế và xây dựng đô thị, trong đó, nhấn<br /> mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh.<br /> <br /> NỘI DUNG<br /> Các nước có nền kinh tế phát triển xác định môi trường tự nhiên rất quan trọng<br /> đối với cuộc sống con người. Vì vậy, việc phát triển đô thị luôn hướng tới sự bền vững<br /> với nền tảng là hệ thống hạ tầng xanh. Các tài sản tự nhiên vốn có được xác định là yếu<br /> tố quan trọng trong hệ thống hỗ trợ cuộc sống con người, cần được bảo tồn và phát triển.<br /> Bên cạnh đó, các yếu tố hạ tầng nhân tạo cũng được “xanh hoá” bằng các biện pháp quy<br /> hoạch và thiết kế.<br /> Là một nước đang phát triển, ở Việt Nam hiện nay, công tác quy hoạch mở rộng<br /> đô thị, chỉnh trang các đô thị cũ, thiết kế xây dựng các khu đô thị mới đang diễn ra ngày<br /> càng mạnh mẽ. Các quá trình đó chủ yếu quan tâm tới xây dựng hạ tầng nhân tạo của đô<br /> thị, chú ý đến môi trường, sinh thái, nhưng nhìn chung, chưa thực sự quan tâm tới hệ<br /> thống hạ tầng xanh.<br /> 1. Hệ thống hạ tầng xanh là gì?<br /> Hệ thống hạ tầng xanh (HTHTX) là mạng lưới quy hoạch kết nối của các không<br /> gian xanh đa chức năng góp phần bảo vệ môi trường sống tự nhiên và đa dạng sinh học,<br /> có khả năng đối phó với sự biến đổi của khí hậu và các sinh quyển khác, có khả năng tạo<br /> nên lối sống khỏe mạnh và bền vững, tăng cường phúc lợi cho cuộc sống đô thị, cải thiện<br /> sự tiếp cận của nghỉ ngơi giải trí với những tài sản xanh, hỗ trợ cho nền kinh tế đô thị và<br /> nông thôn, hỗ trợ tốt hơn cho việc quy hoạch và quản lý dài hạn hệ thống không gian và<br /> hành lang xanh 3.<br /> HTHTX bao gồm nhiều thành phần làm việc, tương tác với nhau để duy trì mạng<br /> lưới các quá trình của tự nhiên. Các thành phần đó được chia thành:<br /> - Các không gian mở: công viên lớn, rừng tự nhiên, rừng trồng, không gian mở tự<br /> do, các khu bảo tồn thiên nhiên, hồ ao, khu vực tự nhiên và di tích lịch sử đã được<br /> khoanh vùng bảo vệ, không gian công cộng và quảng trường, các vùng nông thôn có thể<br /> tiếp cận...<br /> - Các dải liên kết: hành lang kênh rạch và sông ngòi, đường mòn, đường đi bộ và<br /> xe đạp, hành lang xanh...<br /> Email: doanhuongdhv@gmail.com (D. T. T. Hương)<br /> <br /> 66<br /> <br /> Trường Đại học Vinh<br /> <br /> Tạp chí khoa học, Tập 46, Số 3A (2017), tr. 66-74<br /> <br /> - Hệ thống các yếu tố “đô thị xanh”: các công viên nhỏ đơn lẻ, các khu vườn<br /> riêng, cây xanh đường phố, vườn trên tường và mái nhà, hệ thống thu và thấm nước mưa<br /> (vườn mưa, vỉa hè sinh thái, các dải đất trũng, các vùng đất ngập nước nhân tạo), các bề<br /> mặt lát cứng bằng vật liệu xốp và thấm nước (đường, vỉa hè, bãi đỗ xe...), thiết bị thu và<br /> lưu giữ nước mưa, thiết bị sử dụng ít năng lượng hoặc sử dụng năng lượng tái tạo... 7.<br /> 2. Chức năng của hệ thống hạ tầng xanh<br /> Trong HTHTX, các khu vực sinh thái tự nhiên quan trọng nhất (rừng, khu bảo tồn<br /> thiên nhiên, vùng đất ngập nước, sông hồ...) là những yếu tố nền tảng của nó, đóng vai<br /> trò chủ đạo trong hệ thống tự nhiên hỗ trợ của vùng; chúng kết nối với nhau và đóng vai<br /> trò duy trì giá trị và chức năng của tổng thể hệ sinh thái. Ngoài ra, sự kết nối với các<br /> thành phần khác trong mạng lưới giúp cho HTHTX có thể thực hiện được nhiều chức<br /> năng khác nhau như: a/ Quản lý rủi ro về lũ lụt; b/ Cải thiện chất lượng nước; c/ Cải thiện<br /> chất lượng không khí; d/ Cải thiện chất lượng đất; e/ Bảo tồn đa dạng sinh học; g/ Bảo vệ<br /> cảnh quan; h/ Tạo hệ thống giao thông bền vững (các tuyến đường xanh); i/ Nâng cao<br /> chất lượng cuộc sống, sức khoẻ và hạnh phúc cho con người; k/ Đổi mới đô thị và kinh tế<br /> thịnh vượng; l/ Bảo tồn đất và an toàn thực phẩm. Các chức năng của HTHTX được thể<br /> hiện qua sơ đồ dưới đây:<br /> <br /> Hình 1: Sơ đồ các chức năng của hệ thống hạ tầng xanh [6]<br /> Như vậy, HTHTX đã thể hiện tính đa chức năng của nó. Nghĩa là, nó có thể thực<br /> hiện cùng lúc nhiều chức năng hay hoạt động khác nhau trên cùng một khu vực; khu vực<br /> đó có thể là một không gian hay tuyến đơn lẻ. Tuy nhiên, các yếu tố này cần có sự kết<br /> nối với nhau trong tổng thể mạng lưới của hệ thống.<br /> 3. Lợi ích của hệ thống hạ tầng xanh<br /> HTHTX mang lại những lợi ích mà có thể chúng ta không nghĩ đến. Nước sạch<br /> chúng ta uống có thể được tự nhiên lọc qua rễ cây rừng; cây xanh trước và trong khuôn<br /> 67<br /> <br /> N. T. K. Vinh, D. T. T. Hương / Bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh - vấn đề cần quan tâm…<br /> <br /> viên nhà đã cản bụi và độc hại, tạo nguồn không khí trong lành; thuốc để chữa bệnh có<br /> thể được làm từ thực vật hay hoa quả... Chúng ta cần phải nhận ra những lợi ích sâu xa<br /> của tự nhiên, của HTHTX, hiểu được những phương cách mà chúng ảnh hưởng tới sức<br /> khoẻ, môi trường, xã hội và nền kinh tế của con người. Các lợi ích của hệ thống hạ tầng<br /> xanh được thể hiện qua sơ đồ dưới đây:<br /> <br /> Hình 2: Sơ đồ các lợi ích của hệ thống hạ tầng xanh<br /> 3.1. Lợi ích về sức khoẻ con người<br /> - HTHTX làm tăng chất lượng không khí, giảm ô nhiễm, giảm nhiệt độ cơ bản<br /> của đô thị.<br /> - Hệ thống sông suối, mạch nước ngầm lọc và làm sạch nguồn nước.<br /> - Cung cấp lương thực, thực phẩm tươi, sạch, đảm bảo an toàn; giảm chi phí, tăng<br /> số lượng các khu vườn cộng đồng và thị trường nông sản.<br /> - Các không gian xanh làm giảm căng thẳng, mệt mỏi, hồi phục sức khoẻ, tạo<br /> điều kiện tăng hoạt động thể chất làm giảm béo phì và các chứng bệnh khác; do đó, giảm<br /> tỷ lệ thăm khám...<br /> 3.2. Lợi ích về xã hội, cộng đồng<br /> - Kết nối con người với thiên nhiên, cảnh quan: luyện tập thể dục, thư giãn, nghỉ<br /> ngơi, giải trí...<br /> - Mạng lưới liên kết của HTHTX tạo cơ hội cho người dân có thể tham gia, sử<br /> dụng nhiều hơn các không gian cảnh quan.<br /> - Tạo môi trường giáo dục, tạo điều kiện cho trẻ em trải nghiệm và khám phá<br /> thiên nhiên.<br /> - Tăng chất lượng cuộc sống, giảm căng thẳng cho cộng đồng.<br /> - Tăng cường sự kết nối cộng đồng với nhau.<br /> - Gia tăng các không gian công cộng làm cho các hoạt động công cộng tăng lên.<br /> - Cây xanh, không gian xanh làm giảm các hành vi bạo lực và tội phạm...<br /> 3.3. Lợi ích về môi trường<br /> - HTHTX bảo vệ môi trường sống, hệ sinh thái, lưu trữ carbon, tăng nạp mạch<br /> nước ngầm, tăng hiệu quả trường nhìn.<br /> 68<br /> <br /> Trường Đại học Vinh<br /> <br /> Tạp chí khoa học, Tập 46, Số 3A (2017), tr. 66-74<br /> <br /> - Giảm nguy cơ cháy rừng, lũ lụt và các tác động sinh thái khác.<br /> - Cải thiện nước xả, nước tràn của mưa bão.<br /> - Giảm chi phí vận chuyển và phát sinh khí thải...<br /> 3.4. Lợi ích về kinh tế<br /> - HTHTX tương ứng ảnh hưởng mạnh tới giá trị tài sản: tăng giá trị công trình<br /> trong khu vực, hỗ trợ thương mại và du lịch, hấp dẫn người dân và doanh nghiệp, tăng<br /> đầu tư kinh tế...<br /> - HTHTX sẽ thu hút người lao động với mức lương cao hơn: gần các khu vực tự<br /> nhiên, công viên sẽ nâng cao lợi nhuận; cải thiện thời gian rỗi bằng lĩnh vực dịch vụ nghỉ<br /> ngơi, vui chơi giải trí...<br /> - Mạng lưới HTHTX sẽ cung cấp các dịch vụ môi trường, giảm chí phí: kiểm soát<br /> lũ lụt, quản lý nước mưa bão, giao thông vận tải và các hình thức xây dựng hạ tầng khác;<br /> sử dụng và tăng cường HTHTX hiện có sẽ giảm nhu cầu xây dựng và phát triển hạ tầng<br /> mới (nhà máy xử lý nước, hệ thống thoát nước...)...<br /> 4. Kinh nghiệm bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh của Singapore<br /> Singapore hiện nay là một quốc gia (và là thành phố) có mật độ dân cư đông nhất<br /> thế giới. Ban đầu, Singapore là một quốc đảo được bao phủ bởi rừng nhiệt đới nguyên sơ<br /> nhưng với sự khai thác và phá hoại, đến năm 1880 chỉ còn lại 7% diện tích rừng. Từ năm<br /> 1895, Singapore là một trong những khu vực thuộc địa Anh được đưa vào bảo tồn. Từ<br /> năm 1963, Singapore thực hiện công cuộc tái tạo để trở thành một thành phố xanh của<br /> thế giới.<br /> Năm 1991, Uỷ ban hành động vì thành phố xanh triển khai hệ thống mạng lưới<br /> kết nối toàn diện, xây dựng kế hoạch bao phủ hành lang xanh giữa các công viên, các<br /> khu vực tự nhiên cho tới các khu vực dân cư trên toàn bộ đảo quốc. Khi hoàn thành, hệ<br /> thống mạng lưới công viên và các kết nối công viên sẽ kéo dài khoảng 360 km, cho phép<br /> người dân khám phá thành phố thông qua một hệ thống mạng lưới xanh liên tục. Mạng<br /> lưới kết nối này giúp cho đường đi bộ, chạy bộ, xe đạp, patin dễ tiếp cận với các điểm<br /> đến phổ biến. Hệ thống không gian mở này tạo sự thuận tiện cho giao lưu, kết nối cộng<br /> đồng.<br /> Singapore đã ký Công ước quốc tế về đa dạng sinh học (CBD) trong Hội nghị<br /> thượng đỉnh về Trái đất Rio năm 1992. Đây cũng chính là cái mốc mà chính phủ đưa ra<br /> kế hoạch xây dựng một đất nước Singapore xanh với kế hoạch quốc gia chi tiết 10 năm<br /> để xây dựng một môi trường bền vững cho các thế hệ tương lai. Hiện nay, khoảng 10%<br /> diện tích đất là công viên và khu bảo tồn thiên nhiên được pháp luật bảo vệ. Sự đa dạng<br /> tự nhiên ở Singapore bao gồm rừng nhiệt đới, rừng đầm lầy nước ngọt, rừng ngập mặn và<br /> rừng ven biển. Theo National Parks Singapore (Nparks), các cơ quan chính phủ có nhiệm<br /> vụ bảo tồn, tạo ra, duy trì và nâng cao HTHTX của đất nước; đã phát hiện 35 loài thực<br /> vật và động vật mới và có 7 loài tưởng là đã tuyệt chủng nhưng đã tái phát hiện trên đảo,<br /> tạo ra sự đa dạng sinh học của Singapore. Các yếu tố tự nhiên của Singapore được xác<br /> định qua bản đồ dưới đây:<br /> <br /> 69<br /> <br /> N. T. K. Vinh, D. T. T. Hương / Bảo vệ và phát triển hệ thống hạ tầng xanh - vấn đề cần quan tâm…<br /> <br /> Hình 3: Bản đồ xác định các yếu tố tự nhiên Singapore nguồn: Internet<br /> Bằng ý chí chính trị mạnh mẽ và mồ hôi công sức của chính phủ cũng như người<br /> dân, hiện nay Singapore đã trở thành một thành phố xanh của thế giới.<br /> Để phát triển HTHTX, chiến lược của Singapore là tăng diện tích cây xanh với<br /> việc ưu tiên trồng những loại cây bản địa (cây Angsana, Rain Tree, Yellow Flame và<br /> Ketapang). Các loài cây hoa, cây bụi... được trồng khắp nơi để tô điểm và tạo màu sắc<br /> cho cảnh quan. Các đường phố lớn nhỏ đều được cung cấp mã số để đảm bảo rằng cây<br /> xanh được trồng đầy đủ. Khu vực lát đá hay thảm nhựa như bãi đỗ xe cũng được trồng<br /> cây để giảm nhiệt của các bề mặt đá, nhựa đường. Ngoài ra, kết cấu bê-tông như cầu<br /> vượt, cầu trên cao được phủ cây dây leo như Ficus pumila, cây leo núi, các thảm cây bụi,<br /> cây ghép nhằm tăng hiệu quả xanh, sạch, đẹp cho môi trường.<br /> Các công viên là “lá phổi xanh” của thành phố. Ở các khu vực dân cư ngoại<br /> thành, cây được trồng hai bên đường và người ta dành các khoảng đất để tạo các không<br /> gian mở. Hệ thống đường giao thông hay các không gian mở lớn nhỏ của thành phố luôn<br /> có các thảm thực vật nhằm tạo sự thấm nước và giữ ẩm cho đất, tránh hiện tượng nước<br /> tràn và ngập lụt. Việc mở rộng và phát triển hệ thống công viên được tăng cường nhằm<br /> thoả mãn nhu cầu vui chơi giải trí và đáp ứng tình trạng dân số ngày càng tăng.<br /> Phương pháp tiếp cận xanh của NParks là thông qua việc phủ xanh mái nhà và<br /> các mặt tường của tòa nhà để đảm bảo sử dụng đất tối ưu cũng như cải thiện môi trường,<br /> nâng cao chất lượng cuộc sống. Hiện nay, việc bổ sung yếu tố cây xanh phía trên mặt đất<br /> bằng các biện pháp này đang được phát triển bởi các dự án của cả chính phủ và tư nhân.<br /> NParks đang hướng tới mục tiêu làm cho Singapore là “Thành phố vườn của khu vực<br /> Đông Nam Á”. Việc tạo nên ba công viên màu xanh thiên đường ở các hải cảng Nam,<br /> Đông và Trung tâm thành phố với HTHTX nổi bật đang trở thành biểu tượng của<br /> Singapore.<br /> <br /> 70<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản