B nh đau l ng (đau c t s ng)ệ ư ộ ố
I- Các nguyên nhân
C t s ngộ ố g m trên ba m iồ ươ đ t s ngố ố ( vertebrae) ch ng lên nhau.ồ
C t s ng ch y t đáy h p s xu ng t i cu i l ng, bao b c và b o v ộ ố ạ ừ ộ ọ ố ớ ố ư ọ ả ệ dây
c tộ s ngố (spinal cord). Dây c t s ng g m nh ng t bào th n kinh và nhộ ố ổ ữ ế ầ ngữ
bó s i th n kinh k t n i t t c các b ph n c a c th v i não b . T dâyợ ầ ế ố ấ ả ộ ậ ủ ơ ể ớ ộ ừ
c t s ng phát xu t nh ng c pộ ố ấ ữ ặ dây th n kinh nh ch y xuyên qua các lẩ ỏ ạ ỗ
tr ng c a các đ t s ng.ố ủ ố ố
Các đ t s ng đ cố ố ượ các c , gân và dây ch ng neo l i v i nhau. Gi aơ ằ ạ ớ ữ
các đ t s ng có nh ng ố ố ữ đĩa liên h pợ (intervertebral disks) làm đ m tránh choệ
các đ t s ng va ch m vào nhau khi ng i ta đi b hay ch y nh y. Các đĩaố ố ạ ườ ộ ạ ả
liên h p (đĩa đ m) này còn giúp c t s ng có th v n v o,ợ ệ ộ ố ể ặ ẹ khum xu ng hayố
du i raỗ
C t s ng (vertebral column) g m nh ng đ t s ng (vertebra) vàộ ố ổ ữ ố ố
đĩa đ m( liên h p) (intervertebral disks) bao b c dây c t s ng. Các cệ ợ ọ ộ ố ơ
(muscles) cùng v i gân, dây ch ng neo các đ t s ng l i v i nhau Cácớ ằ ố ố ạ ớ
dây th n kinh (nerves) t dây c t s ng ch y xuyên qua các l tr ngầ ừ ộ ố ạ ỗ ố
c a các đ t s ng t i kh p c th ..ủ ố ố ớ ắ ơ ể Sacrum là x ng cùng c a c tươ ủ ộ
s ngố
Ph n d iầ ướ l ng gánh ch u h u h t tr ng l ng c th nên là vùngư ị ầ ế ọ ươ ơ ể
b đau nhi u nh t, D i đây là m t s nh ng ch ng đau thông th ng ị ề ấ ướ ộ ố ữ ứ ườ
1- Căng c , bong gân và co th t ( strains, sprains and spasmsơ ắ )
Nguyên nhân thông th ng nh t c a ch ng đau l ng là t n th ngườ ấ ủ ứ ư ổ ươ
c a c l ng ( chúng ủ ơ ư căng cơ) hay dây ch ng (ch ng ằ ứ bong gân). C haiả
ch ng b nh này có th x y ra vì nhi u lý do nh nh c v t n ng lên khôngứ ệ ể ẩ ể ư ấ ậ ặ
đúng cách, t p t quá s c và t th v n đ ng sai l ch. Ch ng h n nh khiậ ạ ứ ư ế ậ ộ ệ ẳ ạ ư
b n xoay mình vùng eo, ph n d i l ng là đi m quay nên d b căng cạ ở ầ ướ ư ể ể ị ơ
nh t (xem hình v )ấ ẽ
Đôi khi b căng c hay bong gânị ơ
ng i ta c m th y đau ngay, nh ng cóườ ả ấ ư
nh ng tr ng h p khác thì ch th y đauữ ườ ợ ỉ ấ
và l ng c ng đ v sau.M t c b t nư ứ ơ ề ộ ơ ị ổ
th ng có th “th t l i” gây ra ch ngươ ể ắ ạ ứ
co th tắ nh m gi cho vùng b t nằ ữ ị ổ
th ng b t đ ng giúp tránh b nh trươ ấ ộ ệ ở
thành n ng h nặ ơ
2- Viêm x ng-kh p (osteoarthritisươ ớ )
Đôi khi b nh đau l ng liên quan t i ch ng viêm x ng-kh p c tệ ư ớ ứ ươ ớ ộ
s ng, m t ch ng b nh làm các đĩa đ m (liên h p) thoái hóa d n. S thoáiố ộ ứ ệ ệ ợ ầ ự
hóa này làm m t ch t đ mấ ấ ệ gi a các đ t s ng nên các m t kh p c a các đ tữ ố ố ặ ớ ủ ố
s ng này d n ép ch t vào nhau làm choố ồ ặ l ng đau và ư l ng c ng ngay đ .ư ứ ơ
Đ bù đ p l i các thay đ i này, c th thúc đ y nh ng x ng m i g i làể ắ ạ ổ ơ ể ẩ ữ ươ ớ ọ
x ng gai ươ (spurs) m c thêm ra đ h tr cho các vùng màọ ể ỗ ợ áp l c đè nénự
tăng.
B nh viêm x ng-kh p c t s ng ch phát tri n sau nhi u năm ho tệ ươ ớ ộ ố ỉ ể ể ạ
đ ng th l c nên đ c g i là “ viêm kh p do hao mòn-hao rách”. B nhộ ể ự ươ ọ ớ ệ
m p phì và th ng tích n i các kh p là nh ng y u t r i ro khác n a c aậ ươ ơ ớ ữ ế ố ủ ữ ủ
b nh viêm x ng-kh p c t s ngệ ươ ớ ộ ố
M tặ kh p ( facet joint)ớ X ng gai ươ (spur) Đĩa liên h p (đĩaợ
đ m) b đè ép (compressed disk)ệ ị
3- Đĩa liên h p ợ thoát v (herniated disk) ị
Bình th ng raườ s hao mòn lâu ngày có th làm cho m t trong các đĩaự ể ộ
liên h p ợ (đĩa đ m) b v (thoát v )ệ ị ỡ ị S c ng c quá m c hay ch n th ngự ứ ơ ứ ấ ươ
c t s ng cũng có th gây ra cùngộ ố ể h u qu . Nhi u ng i g i đó là đĩa đ mậ ả ề ườ ọ ệ
b “ tr t” ra ngoài. ị ậ
Đĩa thoát v ( herniated disk)ị Dây th n kinh b k tẩ ị ẹ
(pinched nerve) Dây th n kinh t a (sciaticẩ ọ
nerve)
Khi đĩa đ m thoát v c n vào m t trong 50 dây th n kinh tệ ị ấ ộ ầ ừ dây c tộ
s ng ch y raố ạ thì bênh nhân s th y đau l ng. Dây th n kinh t a (sciaticẽ ấ ư ầ ọ
nerve) ch y tạ ừ dây c t s ng xu ngộ ố ố t i chân là d b ãnh h ng nh t. Khiớ ễ ị ưở ấ
dây th n kinh này b đèầ ị nén hay viêm s ngư thì s làm đau g t và nhói n iẽ ắ ơ
l ng d i, mông vàư ướ chân (b nh ệsciatia)
Xin vào www.youtube.com/watch?v=unHg3LmpKJw đ ngheể
ph ng v n trên You Tube v b nh đau l ng th n kinh t aỏ ấ ể ệ ư ẩ ọ
4-B nh loãng x ng (osteoporosis)ệ ươ
Khi ng i ta v gìà, l ng calcium trong x ng gi m. vàườ ề ươ ươ ả m t đậ ộ
x ng gi m theo làm cho x ng tr thành s p và dòn. Đó là b nh loãngươ ả ươ ở ố ệ
x ng.ươ
Nh ng t i sao bênh loãng x ng l i liên quan t i đau l ng. Có nhi uư ạ ươ ạ ớ ư ề
lý do l m.ắ
N u b n b b nh loãng x ng thì cácế ạ ị ệ ươ ho t đ ng hàng ngày có thạ ộ ể
làm b n đauạ l ng d i và làm ph n tr c c a các x ng y u b b ư ướ ẩ ướ ủ ươ ế ị ể Ng iườ
ta g i đó là ọgãy x ng vì ươ đè ép. (compression fracture ). Té ngã cũng gây
h u qu t ng tậ ả ươ ự
Gãy x ng c t s ng vì đè épươ ộ ố
5- B nh m t m iệ ệ ỏ đau nh c toàn thân (fibromyalgiaứ )
Đây là m t ch ng b nh m n tính có đ c tính làm b nh nhân c mộ ứ ệ ạ ặ ệ ả
th y m t m iấ ệ ỏ và các c , gân và dây ch ng trên toàn thân k c l ng d iơ ằ ể ả ư ướ
đ u b đau .ề ị
Nh ng ng i b b nh này th ng th y các c toàn thân đau su tữ ườ ị ệ ườ ấ ơ ố
nhi u tháng li n (ít nh t ba tháng) kèm theo đau và nh y c m v i đau t i ítề ề ấ ạ ả ớ ạ
nh t 11 trong s 18 “đi m nh y c m” ghi trên hìnhấ ố ể ạ ả
Cũng còn có nh ng nguyên nhân khác gây đau l ngữ ư nh b nh v oư ệ ẹ
c t s ngộ ố (scoliotis), b nh ung th c t s ng, b nh nhi m khu n c t s ng.ệ ư ộ ố ệ ễ ẩ ộ ố
h i ch ng đuôi ng a... Nh ng hi m khi đau l ng có liên quan t i ộ ứ ự ư ế ư ớ nh ngữ
b nh nghi m tr ng h n nh nhi m khu n, ti u đ ng, b nh th n, hay ungệ ệ ọ ơ ư ễ ẩ ể ườ ệ ậ
th .ư
N u b n b đau l ng nhi u thì nên đi bác sĩ khám đ đ nh b nh vàế ạ ị ư ể ể ị ệ
ch a trữ ị Bác sĩ th ng ra s khám l ng và đánh giá kh năng ng i, đ ng, điườ ẽ ư ả ồ ứ
và nh c chân c a b n. Sau đó bác sĩ s dùng búa cao su đ tr c nghi mấ ủ ạ ẽ ể ắ ệ
ph n ng c aả ứ ủ b n nh m xác đinh xem ch ng đau l ng t đâu ra hay b nạ ằ ứ ư ừ ạ
có b ch ng co th t hay không… Nh v y bác sĩ s có th lo i b đ cị ứ ắ ờ ậ ẽ ể ạ ỏ ươ
nh ng nguyên nhân đau l ng nghiêm tr ng h n.ữ ư ọ ơ Trong tr ng nghi là đauườ
l ng vì kh i u, g y x ng, nhi m khu n… thìư ố ẫ ươ ể ẩ bác sĩ có th ể g i b n điở ạ
ch p hình quang tuy n X hay c ng h ngụ ế ộ ưở t (MRI) ho c scan x ng , làmừ ặ ươ
EMG ( electromyography-phép ghi c ơ đi n).ệ
Hình ch p quang tuy n Xụ ế cho th y các x ng có s p th ng hàngấ ươ ắ ẳ
không và b n có b g y x ng hay viêm kh p hay không ch không choạ ị ẩ ươ ớ ứ
th y tr c ti p các v n đ v dây c t s ng, c , dây th n kinh và các đ ĩaấ ự ế ấ ề ề ộ ố ơ ầ
đ mệ
Hình ch p MRIụ giúp phát hi n các đĩa thoát v hay các v n đệ ị ấ ề về
x ng, c ,ươ ơ mô,dây th n kinh, dây ch ng và m ch máu.ầ ằ ạ
Scan x ngươ giúp tìm ki m các kh i u x ng và các ch g y x ngế ố ươ ỗ ẫ ươ
vì đè ép gây ra b i b nh loãng x ng ( ph ng pháp này ít khi dùng)ở ệ ươ ươ Phép
ghi c đi nơ ệ (EMG) đo các xung đi n phát ra b i dây th n kinh và các ph nệ ở ẩ ả
ng c a c , giúp xác đ nh sứ ủ ơ ị ự đè ép dây th n kinh do đĩa thoát v hay s thuẩ ị ự
h pẹ ng t y s ngố ủ ố ( b nh stenosis)ệ
II- Các y u t r i roế ố ủ
Các y u t tăng r i ro b b nh đau l ng d i g m có:ế ố ủ ị ệ ư ướ ổ
- hút thu cố
- m p phìậ
- tu i giàỗ
- n gi iữ ớ
- công vi c chân tay n ng nh cệ ặ ọ
- công vi c văn phòng ( ít di chuy n)ệ ề
- công vi c gây nhi u căng th ngệ ề ẳ
- lo âu
- tr m c mẩ ả
III- Phòng ng aừ
B n có th tránh b đau l ng b ng cách c i thi n tình tr ng th l cạ ể ị ư ằ ả ệ ạ ể ự
c a b n vàủ ạ h c h i cũng nh th c hành cách v n hành c th cho đúng.ọ ỏ ư ự ậ ơ ể
Mu n gi cho l ng b n đ c lành m nh và c ng cáp b n nên làmố ữ ư ạ ươ ạ ứ ạ
nh ng đi u sau đây:ữ ể
1- T p th d cậ ể ụ Ch n nh ng môn t p tăng c ng s c m nh và s cọ ữ ậ ườ ứ ạ ứ
chi đ ng c a l ng và giúp các c làm vi c t t h n . Đi b và b i l i .là t tụ ự ủ ư ơ ệ ố ơ ộ ơ ộ ố
nh t.ấ
2- Rèn luy n s c m nh và s m m d o c a các cệ ứ ạ ự ề ẻ ủ ơ Luy n t p cệ ậ ơ
b ng và l ng ụ ư đ choể các c này ph i h p v i nhau t o thành nh m t cáiơ ố ợ ớ ạ ư ộ
