BỆNH HỌC CAN - ĐỞM
(Kỳ 2)
B. CHỨC NĂNG SINH LÝ PHỦ ĐỞM
1. Đởm giả, trung tinh chi phủ
Phủ Đởm tàng trữ nước trong. Vì Đởm tàng trữ Đởm chấp do Can gạn lọc,
nên Đởm chấp khá tinh khiết, có tinh khí ở trong, nên cũng gọi là tinh chấp.
2. Đởm giả, trung chính chi quan, quyết đoán xuất yên
Can chủ mưu lự, Đởm chủ quyết đoán. Chức năng Đởm đầy đủ thì tinh
thần dám mạnh dạn quyết định, không do dự.
3. Đởm là phủ kỳ hằng, “Tàng nhi bất tả”
Đởm tàng trữ đởm chấp và tiết ra đởm chấp giúp cho sự tiêu hóa. Đởm
không trực tiếp tương thông với ngoại giới cũng không trực tiếp truyền hóa thủy
cốc, có sự khác nhau về công năng với Vị trường, vì vậy xếp vào loại phủ kỳ hằng.
II. NHỮNG BỆNH CHỨNG TẠNG CAN - PHỦ ĐỞM
A. NHÓM BỆNH CHỨNG BỆNH TẠNG CAN
Những bệnh chứng tạng Can được sắp xếp vào 2 nhóm bệnh:
- Nhóm đơn bệnh: Can tạng gồm Can âm và Can dương, Can khí và Can
huyết. Do những nguyên nhân gây bệnh khác nhau làm rối loạn mà dẫn đến các
hội chứng.
. Can âm hư.
. Can huyết hư.
. Can dương vượng.
. Can khí uất kết (thường gây nên bệnh cảnh Can Mộc khắc Tỳ Thổ).
. Can phong nội động.
- Nhóm hợp bệnh: hợp bệnh của Can với những tạng khác. Những hội
chứng này thể hiện mối liên hệ giữa các tạng với nhau theo ngũ hành sinh khắc và
gồm:
. Thận Can âm hư.
. Can hỏa thượng viêm.
. Can Vị bất hòa.
B. NHÓM BỆNH CHỨNG PHỦ ĐỞM
Bệnh chứng của Phủ Đởm do nội nhân hoặc do nguyên nhân khác thường
thấy do Can âm hư. Chức năng Can chủ sơ tiết bị ảnh hưởng do đó tình chí không
thoải mái, dễ kinh sợ. Đồng thời, Đởm cũng bị ảnh hưởng theo, Đởm khí hư sinh
ra chứng nghi ngờ, dễ lo lắng. Đây cũng là những triệu chứng thường gặp trong
Đởm khí bất túc hay Đởm hư.
1. Can âm hư
a- Bệnh nguyên:
Do bệnh lâu ngày của Can gây tổn thương phần âm.
b- Bệnh sinh:
Chứng trạng xuất hiện có những đặc điểm:
- Ở Can phận: đau đầu vùng đỉnh, mắt mờ, nhìn kém, hoa mắt, chóng mặt,
đau tức hông sườn…
- Âm hư sinh nội nhiệt: đạo hãn, sốt về chiều, cảm giác nóng, mạch tế
sác…
c- Triệu chứng lâm sàng:
- Đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, nhìn kém, thị lực giảm sút.
- Sốt về chiều, người có cảm giác nóng, ra mồ hôi trộm.
- Có thể có rối loạn kinh nguyệt, đau vùng hông sườn, đau thắt lưng.
- Lưỡi đỏ, bệu. Mạch tế, sác, vô lực.
d- Bệnh cảnh YHCT thường gặp:
- Tăng huyết áp.
- Rối loạn thần kinh chức năng.
- Rối loạn kinh nguyệt.
e- Pháp trị:
Có thể sử dụng những pháp trị sau:
- Tư bổ can thận.
- Dưỡng âm thanh nhiệt, điều kinh.
- Tư Âm dưỡng Can.
Những bài thuốc có thể sử dụng trong bệnh chứng này gồm: Nhất quán tiễn
gia giảm, Bố Can thận, Địa cốt bì ẩm.