intTypePromotion=1

Bệnh học nội khoa: Phần 1

Chia sẻ: _ _ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:241

0
10
lượt xem
3
download

Bệnh học nội khoa: Phần 1

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

"Ebook Bài giảng hệ nội khoa – Triệu chứng học, bệnh học, điều trị học: Phần 1" trình bày kiến thức đại cương phổi và tim mạch cụ thể đó là phản ứng của cơ thể với tác nhân gây bệnh; đại cương về ngộ độc; bệnh do sử dụng thuốc; xơ vữa động mạch; bệnh do môi trường; bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; giãn phế quản; bệnh trung thất; hẹp vạn động mạch chủ; siêu âm tim; bệnh tăng huyết áp...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bệnh học nội khoa: Phần 1

  1. CHUÛ BIEÂN: G.S. NGUYEÃN HUY DUNG. THAM GIA BIEÂN SOAÏN: B.S. Ñaøo Xuaân Laõm. B.S. Hoà Phaïm Thuïc Lan. B.S. Traàn thò Toá Quyeân. B.S. Traàn vaên Thi. B.S. Leâ Quang Anh Thö. B.S. Traàn thò Khaùnh Töôøng. B.S. Löông Quoác Vieät. B.S. Nguyeãn Tuaán Vuõ.
  2. MUÏC LUÏC Trang I. NOÄI 1: ÑAÏI CÖÔNG – PHOÅI 1. Phaûn öùng cuûa cô theå vôùi taùc nhaân gaây beänh. 1 B.S. Traàn Vieát Phoàn 2. Ñaïi cöông veà ngoä ñoäc. 6 ThS. BS Nguyeãn Tuaán Vuõ. 3. Beänh do söû duïng thuoác. 12 ThS. BS Nguyeãn Tuaán Vuõ. 4. Phuø. 15 BS Voõ Phi Huøng. 5. Hoân meâ. 22 BS Hoà Thanh Tuøng. 6. Xô vöõa ñoäng maïch. 33 GS-TS BS Nguyeãn Huy Dung. 7. Vaøng da. 40 BS. Traàn Vieát Phoàn. 8. Soát. 47 BS. Löông Quoác Vieät. 9. Beänh do moâi tröôøng. 51 BS. Löông Quoác Vieät. 10.Beänh nhieãm kyù sinh truøng ñöôøng ruoät. 53 BS. Traàn Ngoïc Baûo 11.Vieâm pheá quaûn caáp – vieâm phoåi. 60 TS.BS Nguyeãn thò Toá Nhö. 12.Beänh phoåi taéc ngheõn maïn tính. 70 ThS.BS Traàn vaên Thi. 13.Giaõn pheá quaûn. 79 ThS.BS Traàn vaên Thi. 14.Aùp xe phoåi. 83 ThS.BS Traàn vaên Thi. 15.Beänh trung thaát. 87 ThS.BS Traàn vaên Thi. 16.Beänh lyù maøng phoåi. 94 TS.BS Nguyeãn thò Toá Nhö. 17.Ung thö phoåi nguyeân phaùt. 102 ThS.BS Traàn vaên Thi.
  3. 18.Hen. 107 TS.BS Nguyeãn thò Toá Nhö. 19.Suy hoâ haáp caáp. 117 ThS.BS Traàn vaên Thi. 20.Hoäi chöùng nguy kòch hoâ haáp caáp. 121 ThS.BS Traàn vaên Thi. II. NOÄI 2: TIM MAÏCH 1-Sieâu aâm tim. 124 ThS. BS Nguyeãn Tuaán Vuõ. 2-Beänh taêng huyeát aùp. 129 PGS. TS.BS Phaïm Nguyeãn Vinh. 3-Suy tim. 180 GS-TS BS Nguyeãn Huy Dung 4-Beänh van tim haäu thaáp. 189 ThS. BS. Löông Quoác Vieät 5-Hôû van ñoäng maïch chuû. 194 ThS.BS. Nguyeãn Tuaán Vuõ. 6-Heïp van ñoäng maïch chuû. 199 ThS.BS. Nguyeãn Tuaán Vuõ. 7-Caùc theå beänh ñau thaét ngöïc. 203 GS.TS. BS Nguyeãn Huy Dung. 8-Caùc hoäi chöùng ñieän taâm ñoà. 209 ThS. BS. Löông Quoác Vieät. 9-Chaån ñoaùn nhoài maùu cô tim caáp. 218 GS.TS.BS Nguyeãn Huy Dung. 10-Beänh maøng ngoaøi tim. 224 ThS.BS. Nguyeãn Tuaán Vuõ. 11-Beänh tim baåm sinh ôû ngöôøi lôùn. 233 PGS. TS.BS Phaïm Nguyeãn Vinh. III. NOÄI 3: TIEÂU HOÙA – GAN MAÄT – XÖÔNG KHÔÙP 1-Thaêm doø hình thaùi, chöùc naêng boä maùy tieâu hoaù – gan maät. 256 ThS. BS Traàn thò Khaùnh Töôøng. 2-Xô gan. 267 BS Voõ Phi Huøng. 3-Lao ruoät – Lao maøng buïng. 279 BS Traàn Ngoïc Baûo. 4-Beänh hoài löu daï daøy thöïc quaûn. 283
  4. BS Traàn Vieát Phoàn. 5-Vieâm gan maïn tính. 286 BS Voõ Phi Huøng. 6-Vieâm gan do thuoác. 289 BS Voõ Phi Huøng. 7-Vieâm daï daøy caáp. 291 BS Traàn Vieát Phoàn. 8-Vieâm daï daøy maïn. 293 BS Traàn Vieát Phoàn. 9-Loeùt daï daøy taù traøng. 294 BS Traàn Vieát Phoàn. 10-Aùp xe gan. 302 BS Voõ Phi Huøng. 11-Soûi maät. 304 BS Traàn Vieát Phoàn. 12-Vieâm tuî caáp. 312 BS Traàn Vieát Phoàn. 13-Vieâm khôùp daïng thaáp. 318 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 14-Vieâm coät soáng dính khôùp. 324 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 15-Gout. 328 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 16-Thoaùi hoaù khôùp. 332 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 17-Vieâm khôùp nhieãm truøng. 341 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 18-Loaõng xöông. 346 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. IV. NOÄI 4: THAÄN NIEÄU – NOÄI TIEÁT 1-Beänh ñaùi thaùo ñöôøng. 351 ThS.BS Löông Quoác Vieät. 2-Cöôøng giaùp. 361 ThS.BS Löông Quoác Vieät. 3-Böôùu giaùp bình giaùp. 368 ThS.BS Löông Quoác Vieät. 4-Suy giaùp. 370 ThS.BS Löông Quoác Vieät.
  5. 5-Tuyeán caän giaùp. 373 ThS. BS Leâ Quang Anh Thö 6-Cöôøng vaø suy thöôïng thaän. 378 ThS.BS Traàn thò Toá Quyeân. 7-Hoäi chöùng vaø beänh Cushing. 380 ThS.BS Traàn thò Toá Quyeân. 8-Nhieãm truøng tieåu. 387 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 9-Beänh lyù oáng thaän moâ keõ. 394 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 10-Suy thaän caáp. 399 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 11-Suy thaän maõn. 406 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 12-Hoäi chöùng thaän hö. 411 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan. 13-Beänh caàu thaän. 417 ThS. BS Hoà Phaïm Thuïc Lan.
  6. PHAÛN ÖÙNG CUÛA CÔ THE Å VÔÙI TAÙC NHAÂN GAÂY BEÄNH A- TAÙC NHAÂN GAÂY BEÄNH CHO NGÖÔÌ : 1-Töø moâi tröôøng beân ngoøai: -Vaät lyù Chaán thöông Nhieät(Quaù noùng-quaù laïnh-löûa-AÙnh saùng maêt trôøi-tia X,Gamma...) -Sinh vaät Ong,raén ñoäc Kyù sinh truøng Vi khuaån Naám Sieâu vi -Hoaù hoïc A xít Kieàm Thuoác Ñoäc chaát 2-Noäi taïng Caùc chaát chuyeån hoùa Ureâ-Glucose_Oxalate-Citrate-Calci Baåm sinh hay maéc phaûi Khaùng theå-Phöùc hôïp mieãn dòch Tình traïng taâm lyù tinh thaàn ... B-PHAÛN ÖÙNG CUÛA CÔ THEÅ =VIEÂM Caùc taùc nhaân gaây beänh taïo ra nhöõng thay ñoåi thoùang qua hay laâu daøi leân töøng phaàn hay toøan cô theå.Phaàn cô theå hay toaøn cô theå bò taán coâng xaâm nhaäp phaûn öùng laïi trong muïc ñích loaïi boû taùc nhaân hay haïn cheá hoaït ñoäng hay haøn gaén caùc toån thöông xaûy ra. 1
  7. Phaûn öùng coù theå -ñaëc hieäu cho töøng vi sinh vaät xaâm nhaäp (saûn xuaát khaùng nguyeân khaùng theå) -Khoâng ñaëc hieäu chung cho taát caû taùc nhaân .ñaây laø phanû öùng vieâm ; VIEÂM =toøan boä nhöõng phaûn öùng cuïc boä hay toaøn thaân cuûa cô theå khi coù taùc nhaân gaây beänh baát keå laø taùc nhaân vaät lyù,hoaù hoïc hay sinh vaät.Phaûn öùng naøy nhaèm muïc ñích baûo veä cô theå choáng laïi taùc nhaân gaây beänh vaø caùc haäu quaû do noù gaây neân,söõa chöõa vuøng toån thöông vaø taùi laäp caân baèng noäi moâi;phaûn öùng luùc ñaàu xaûy ra taïi choå trong moâ lieân keát vôùi söï tham gia cuûa caùc maïch maùu keá caän,nôi taùc nhaân xaâm nhaäp nhöng coù theå lan ra toaøn thaân. Phaân bieät vôùi Nhieãm = Phaûn öùng vieâm cuûa cô theå choáng laïi taùc nhaân gaây beänh laø vi sinh vaät ( vi truøng, sieâu vi, kyù sinh truøng, naám…) trong doù ngoaøi phaûn öùng vieâm chung coøn coù choáng ñôû ñaëc hieäu cuûa cô theå choáng vôùi töøng loïai taùc nhaân xaâm nhaäp ( khaùng theå.. ) cuõng nhö vi khuaån coøn tieáp tuïc sinh soâi naãy nôõ ñeå tieáp tuïc taán coâng = Vieâm do vi sinh vaät xaâm nhaäp Phaûn öùng vieâm caáp coù 4 giai ñoaïn 1.giai ñoïan xaâm nhaäp2-giai ñoaïn maïch maùu 3û-giai ñoïan teá baøo 4 -giai ñoaïn haøn gaén 1-Giai ñoaïn xaâm nhaäp raát ngaén : toån thöông nhöõng teá baøo ñaàu tieân do taùc nhaân gaây beänh thöôøng phoùng thích nhuõng chaát trung gian taùc ñoäng leân caùc maïch maùu keùo theo giai ñoaïn maïch maùu caùc chaát trung gian naøy laø : Histamin Serotonin Bradykinin Prostaglandin Leucotrien,Lymphokin hay Interleukin IL.... 2 Giai ñoaïn maïch maùu - baét daàu baèng söï co maïch trong vaøi giaây ñaàu tieân tieáp theo laø giaõn caùc maïch maùu nhoû ñaït ñeán cöïc ñieåm trong vaøi phuùt laøm taêng nhieät ñoä taïi choå leân moät ,hai ñoä (noùng vaø ñoû ).löu löôïng maùu ñoå vaøo vuøng vieâm taêng leân trong vaøi phuùt --taêng ñoä nhôùt cuûa maùu laøm maùu chaûy chaäm laïi,caùc teá baøo maùu deã dính vaøo noäi maïc, caùc hoàng caàu keát laïi hình oáng -taêng ñoâng laøm kích hoaït caùc tieåu caàu taïo ra nhöõng cuïc maùu vi theå -taêng thaãm tính cuûa mao quaûn do söï co ruùt caùc teá baøo noäi maïc maïch maùu__ Phuø moâ lieân keát dieåm khôûi ñaàu cuûa phaûn öùng vieâm laøm caùc chaát trung gian hoaù hoïc cuûa vieâm taäp trung vaøo oå vieâm cuøng vôùi caùc teá baøo maùu -gia taêng tính dính cuûa baïch caàu vaøo thaønh maïch qua caùc caëp inteùgrine- 2
  8. Immunoglobuline hay selectine 3 Giai ñoïan teá baøo .Caùc teá baøo maùu theo hoùa höôùng ñoäng ñi vaøo oå vieâm caùc baïch caàu ña nhaân trung tính dính vaøo caùc vi khuaån hay maõnh vaät laï thöïc baøo vaø caùc men trong caùc lysozym ñöôïc ñoå vaøo caùc khoâng baøo ñeå tieâu hoùa. Caùc baïch caàu naøy phoùng thích vaøo vi moâi tröôøng chung quanh caùc chaát trung gian hoùa hoïc nhö caùc goác oxy hoùa caùc eicosanoide caùc men ti theå nhaát laø khi caùc maõnh caàn thöïc baøo quaù lôùn hay khoâng tieâu hoùa ñöôïc (caùc vi tinh theå ) -caùc ñaïi thöïc baøo Macrophage do caùc Monocyte cuûa cmaùu tích tuï vaø phaân hoùa hoaëc töø caùc histiocyte taïi choå .Chuùng cuõng thöïc baøo ,taïo ra goác oxyhoaù vaø caùc eicosanoide caùc cytokine vaø caùc peptide chuyeån hoaù töø caùc khaùng nguyeân protein -Lymphocyte coù nguoàn goác töø maùu hay taïi choå gia taêng khi taùc nhaân gaây beänh coù khaùng nguyeân ñeå taïo ra ñaùp öùng mieãn dòch ñaêc hieäu -Eosinophile -Fibroblaste vaø töông baøo Mastocyte 4 Giai ñoaïn haøn gaén Khi taùc nhaân gaây beänh ngöng hay bò loaïi khoûi cô theå,oå vieâm ñöôïc laøm saïch nhôø caùc ñaïi thöïc baøo Giai ñoaïn naøy ñöôc ñaùnh daáu baêng söï thaønh laäp moät moâ lieân keát seïo goàm caùc fibroblaste vaø chaát taïo keo collageøne>Khi caùc toån thöông khoâng theå taùi sinh ñöôïc moâ sôïi seïo seõ theá choå,keát quaû laø chöùc naêng bò giaõm. Vieâm maõn Khi taùc nhaân taán coâng tieáp tuïc toàn taïi vì khoâng coù ñieàu trò hieäu qua ,dieãn tieán vieâm tieáp tuïc vôùi caùc teá baøo maùu ñôn nhaân (lymphocyte vaø macrophage ) vôùi moät möùc ñoä sôïi hoaù ít nhieàu do caùc fibroblaste taêng sinh trong moâ lieân keát vieâm B-CAÙC CHAÁT TRUNG GIAN HOÙA HOÏC CHO PHAÛN ÖÙNG VIEÂM 1-Amine vaân maïch .Histamine do töông baøo mastocyte vaø baïch caàu ña nhaân haïp kieàm. döôùi taùc duïng cuûa C3a vaø C5a cuõng nhö do lieân keát khaùng nguyeân IgE coá ñònh vaøo caùc thuï caõm Seùrotonine do tieåu caàu bò kích hoaït saûn xuaát cuõng coù taùc duïng töông tôï Histamine laøm taêng tính thaám thaønh maïch vaø co cô trôn 2-Chaát trung gian lipide caùc Eicosanoide vôùi 20 nguyeân töû Cac bon daãn xuaát töø acide arachidonique coù theå do nhieàu teá baøo saûn xuaát;Acide arachidonique cuûa phospholipide maøng te ábaøo ñöôïc phoùng thích döôùi taùc duïng cuûa phospholipase A 2 acide arachidonique sau ñoù ñöôïc oxy-hoaù theo 2 ñöôøng  cyclooxygenase taïo ra caùc prostaglandine PGE2, PGD2 , PGF2α vaø prostacycline PGI2 vaø thromboxane TXA 2. PGE 2 gaây giaõn maïch vaø taêng tính 3
  9. thaám thaønh maïch  -Ñöôøng lipooxygeùnase taïo ra caùc leucotrieøne LTB4 laø chaát gaây hoaù höôùng ñoäng maïnh vôùi baïch caàu ña nhaân trung tính LTC 4 LTD 4 LTE 4 laø caùc chaát gaây co thaét pheá quaûn xaûy ra trong caùc shock phaûn veä vaø suyeãn.Caùc khaùng vieâm khoâng corticoide chæ aûnh höôõng öùc cheá leân ñöôøng cylooxygeùnase.caùc eicosanoide cuõng coù taùc duïng ñieàu hoaø chöùc naêng lymphocyte vaø macrophage. PAF -aceùther ñöïôc phoùng thích töø maøng teá baøo nhieàu loaïi teá baøo coù taùc duïng kích hoaït tieãu caàu maïnh 3Goác töï do oxy-hoùa.Ñaây laø caùc chaát trung gian khi khöõ oxy phaân töõ :caùc anion superoxyde,oxy giaø,goác hydroxyle C- PHAÛN ÖÙNG TOAØN THAÂN Ví duï : ÑAÙP ÖÙNG GIAI ÑOÏAN TÖÙC THÔØI (Acute phase response) Huy ñoäng ñoàng loïat hoaït ñoäng cuûa nhieàu cô quan boä phaän : Gan Cô quan taïo maùu Noäi tieát Heä mieãn dòch Goïi laø töùc thôøi vì ñaùp öùng xaõy ra vaøi giôø cho ñeán vaøi ngaøy sau taùc nhaân xaâm nhaäp ( nhieãm truøng, chaán thöông ..) Gan taêng toång hôïp nhieàu protein baát thöôøng nhu C- reactive Protein CRP cuøng vôùi glycoprotein vaø globulin laøm taêng toác ñoä laéng maùu, ñoàng thôøi giaõm toång hôïp Albumin.Dieãn tieán tieâu protein ôû cô cuøng vôùi gia taêng tieâu hao naêng löông,chaùn aên laøm beänh nhaân gaày ,suùt caân.Beänh nhaân nguû nhieàu ,coù khi lô mô. Do trung gian caùc cytokines,ñaëcbieät laø caùc Interleukines 1 Cachectin (Tumor necrosis factor alpha TNF) Keát quaû: Soát Taêng soá löông baïchcaàu ña nhaân trung tính (neutrophils) Gæam saét huyeát thanh vaø keõm huyeát thanh Protein keát hôp saét(Dòch tieát cô theå) 4
  10. Gan giaûm toång hôïp Al bumin,taêng toång hôïp caùc protein khaùc (Hapto globulin,boå theå,C-reactive protein...) Taêng TSH Vasopressin Insulin Glucagon Giaùng hoùa Protein ôû cô,taêng aminoaxit löu thoâng Buoàn nguû Taêng tieát ACTH Endorphin Prolactin Neurotransmitters KTT taêng tröôûng Ví duï IV BAÁT THÖÔØNG TRONG PHAÛN ÖÙNG CUÛA CÔ THEÅ 1-Phan û öùng yeáu hôn bình thöôøng Thieáu gamma globuline Góam ñeà khaùng, mieãn dòch Sida Giai ñoaïn cuoái ung thö suy thaän Suy gan Suy tim Suy thöông thaän Suy tuûy Beänh nhaân giaø Cô ñòa tieåu ñöôøng.... Taùc nhaân gaây beänh khoâng maïnh nhöng cuõng coù khaû naêng gaây beänh naëng hoaëc 5
  11. keùo daøi,chuyeãn qua maõn tính.Caùc phöông tieän phoøng ngöaø ñaëc bieät ñoâi khi caàn thieát. @ 2Phaûn öùng keùo daøi do toàn taïi taùc nhaân xaâm nhaäp hay saõn phaãm cuûa noù Beänh maõn tính caân baèng môùi Beänh töï mieãn 3-Phaûn öùng quaù möùc Dò öùng Soác phaûn veä Beänh huyeát thanh ( Beänh töï mieãn ) V -CAÙC CÔ CHEÁ BAÛO VEÄ TÖÏ NHIEÂN Da Tính chaát cô hoïc PH 5-6 Khoâ Quaàn khuaãn töï nhieân Boùc da Nieâm Cô hoïc Dòch tieát khaùng khuaãn (Nieâm maïc coå töû cung,dòch tieàn lieät tuyeán,nöôùc maét IgG IgA Protein keát hôïp saét Hoâ haáp Heä loïc luoàng khí xoaùy löu thoângÑoä aãm Heä loâng vaø nieâm maïc Phaûn öùng ho Ñaïi thöïc baøo Histiocyte moâ Tieát nieäu pH, Urea 6
  12. Doøng chaûy Tamm Horsfall protein vi khuaån Doderlein pH acide Tieâu hoùa Axit daï daøy Quaàn khuaãn töï nhieân Nhu ñoäng ruoät Ñaøo thaûi töï nhieân :oùi,tieâu chaûy F- AÙP DUÏNG VAØO THÖÏC TEÁ CHAÃN ÑOAÙN VAØ ÑIEÀU TRÒ a/Caùc trieäu chöùng vaø daáu hieäu nhaän rabeänh Soát Ñau Söng -Ñoû - Noùng Ho Tieâu chaûy Taêng cöôøng söùc ñeà khaùng cô theå b/Baûo veä cô theå c/ Söõ duïng vaø laïm duïng thuoác khaùng vieâm corticoide vaø khoâng corticoide . d/ Söõ duïng trong ñieàu trò Caùc chaát öùc cheá töï nhieân cuûa Cytokines gaây vieâm IL 1 Leukine Anti- TNF alpha trong ñieàu trò (thaydoi dien tien benh ) beänh Crohn Interferon trong ñieàu trò choáng virus vaø ung thö Cytokine ñieàu hoaø IL 1 Cac thuoác öùc cheá Leucotrieøne trong ñieàu trò suyeån ÑAÏI CÖÔNG VEÀ NGOÄ ÑOÄC I. Ñaïi cöông: 1. Ñònh nghóa: Ngoä ñoäc laø tình traïng beänh lyù gaây roái loaïn hoaït ñoäng cuûa caùc cô quan, neáu traàm troïng coù theå ñöa ñeán töû vong do ñöa moät löôïng ñoäc chaát vaøo cô theå. 7
  13. Moät chaát ñöôïc goïi laø ñoäc chaát neáu chæ moät lieàu löôïng nhoû khoaûng vaøi chuïc gam coù theå gaây neân caùc roái loaïn traàm troïng, neáu chæ coù vaøi gam maø gaây neân caùc roái loaïn traàm troïng thì xem nhö laø chaát ñoäc maïnh, neáu < 1 gam: chaát ñoäc raát maïnh. 2. Ñoäc chaát: a. Thuoác: _ Thuoác soát reùt (Chloroquine). _ Thuoác an thaàn. _ Thuoác trôï tim digoxin. _ Thuoác choáng loaïn nhòp. _ Thuoác giaûm ñau, haï soát (paracetamol, aspirin). b. Hoùa chaát: _ Thuoác raày (Phospho höõu cô, Chlor höõu cô). _ Caùc thuoác dieät coû. _ Caùc kim loaïi naëng (chì, thuûy ngaân). _ Caùc chaát aên da (acid, bazô). _ Caùc chaát höõu cô (daàu hoâi, xaø phoøng). 3. Ñöôøng vaøo: _ Uoáng (79%) _ Caùc ñöôøng khaùc: + Qua da. + Qua ñöôøng hoâ haáp do hít. + Nhieãm ñoäc qua nieâm maïc maét. + Do tieâm truyeàn. 4. Hoaøn caûnh: _ Tai bieán do laàm laãn (daùn nhaõn sai, ñoïc teân thuoác sai). _ Tai naïn lao ñoäng do hít phaûi chaát ñoäc (NH3, thuoác raày). _ Töï töû. _ Do bò ñaàu ñoäc. _ Ngoä ñoäc do aên uoáng. 5. Dòch teã: 8
  14. _ Myõ: 5 trieäu ngöôøi ngoä ñoäc/ 1 naêm. _ Vieät Nam: + Nhaân Daân Gia Ñònh: 600 – 700 ca/ naêm. + Nguyeãn Tri Phöông: 30 – 40 ca/ thaùng. II. Chaån ñoaùn: 1. Beänh söû: _ Khai thaùc caùc thoâng tin veà ngoä ñoäc: + Thôøi gian phaùt hieän. + Ñöôøng vaøo. + Teân thuoác (coù theå bieát hay khoâng). + Beänh söû taâm thaàn cuûa beänh nhaân (coù nhöõng bieåu hieän baát thöôøng khoâng, coù söï thay ñoåi ñoät ngoät veà hoaøn caûnh kinh teá, xaõ hoäi, gia ñình). + Thoùi quen cuûa beänh nhaân. + Nhöõng daáu hieäu taïi hieän tröôøng. + Soá löôïng ngöôøi ngoä ñoäc laø bao nhieâu. 2. Khaùm: _ DHST: maïch, nhòp thôû, huyeát aùp, nhieät ñoä. _ Maét: coù daáu hieäu Nystagmus (daáu hieäu ñaùnh ñu ñöa troøng maét), ñoàng töû co, giaõn? + ngoä ñoäc thuoác raày, thuoác phieän: ñoàng töû co. + ngoä ñoäc röôïu, atropin: ñoàng töû giaõn. _ Daáu hieäu thaàn kinh veà tri giaùc: tænh taùo, kích ñoäng, vaät vaõ, lô mô, hoân meâ, coù nhöõng daáu hieäu ngoaïi thaùp? _ Khaùm da: maøu saéc cuûa da vaø moùng, treân da coù noåi muïn nöôùc, xem löôõi beänh nhaân coù bò boûng khoâng, taêng tieát nöôùc boït (ngoä ñoäc phospho höõu cô, kim loaïi naëng), moâi khoâ (ngoä ñoäc röôïu, atropin). _ Khaùm baøng quang: coù caêng khoâng? (ngoä ñoäc atropin: caêng). _ Trieäu chöùng gôïi yù vieâm ruoät – daï daøy caáp: oùi möûa, tieâu chaûy. 3. Xeùt nghieäm: _ Tìm taùc nhaân gaây ngoä ñoäc. _ Dòch vò, nöôùc tieåu, huyeát thanh. + Chloroquine gaây roái loaïn nhòp  ño ECG, tìm chloroquine trong nöôùc tieåu, 9
  15. dòch vò. + Thuoác raày: ñònh löôïng men Acetyl choline esterase trong maùu. III. Xöû trí: 1. Loaïi tröø chaát ñoäc: a. Gaây noân: loaïi tröø caùc chaát ñoäc bò nhieãm qua ñöôøng tieâu hoùa, tieán haønh caøng sôùm caøng toát. _ duøng thuoác siro Ipeca: 30ml / ngöôøi lôùn, treû em nöûa lieàu. _ chích Apomorphine 5 –10 mg, tieâm baép hay tieâm döôùi da. _ Coù theå cho beänh nhaân uoáng nöôùc muoái, duøng ngoùn tay ngoaùy vaøo hoïng gaây noân. Choáng chæ ñònh: _ Hoân meâ saâu, co giaät lieân tuïc. _ uoáng xaêng daàu, acid, bazô. _ suy tim naëng. _ phuï nöõ coù thai (gaây sanh non). b. Röûa daï daøy: Duøng sonde muõi – daï daøy bôm nöôùc vaøo daï daøy, 300 – 400 ml / 1 laàn, röûa nhieàu laàn, phuï thuoäc lieàu löôïng vaø loaïi thuoác söû duïng. _ Thuoác nguû: 3 – 4l _ Phospho höõu cô: 20l Choáng chæ ñònh: _ Chaát aên moøn: acid, bazô. _ Chaát xaêng daàu. c. Taåy xoå: duøng sulfat magieâ hay daàu paraphine. d. Taêng thaûi chaát ñoäc qua thaän: _ lôïi tieåu (tieâm Furosemide, Manitol). _ Suy giaûm chöùc naêng thaän: chaïy thaän nhaân taïo hay thaåm phaân phuùc maïc. e. Ñoái vôùi nhöõng chaát ñoäc nhieãm qua ñöôøng hoâ haáp: taêng thoâng khí baèng hoâ haáp hoã trôï, giuùp thôû baèng maùy. 2. Duøng chaát ñoái khaùng: chaát ñoái khaùng keát hôïp vôùi ñoäc chaát, laøm ñoäc chaát maát taùc duïng. 10
  16. _ Phospho höõu cô: chaát ñoái khaùng laø PAM (pralidoxim). _ Vi khuaån Botulinum: khaùng huyeát thanh khaùng ñoäc toá SAB. _ Ngoä ñoäc Morphine: duøng Nallorphine. _ Ngoä ñoäc Chloroquine: duøng Diazepam. 3. Duy trì caùc chöùc naêng sinh toàn: a. Tim maïch – tuaàn hoaøn: _ Truïy maïch: buø ñuû dòch, duøng chaát co maïch. _ Roái loaïn nhòp traàm troïng: ñieàu trò roái loaïn nhòp. b. Hoâ haáp: ñaûm baûo thoâng khí, traùnh ngheït ñaøm nhôùt (ñaët noäi khí quaûn, môû khí quaûn neáu caàn, maùy giuùp thôû) c. Thaän: ñaûm baûo maïch, huyeát aùp oån ñònh  ñaûm baûo thaän hoaït ñoäng oån ñònh, neáu coù suy thaän thì phaûi loïc thaän vaø thaåm phaân phuùc maïc. d. Thaàn kinh: co giaät nhieàu  duøng Diazepam. e. Coâng taùc saên soùc hoä lyù: phaûi ñaûm baûo ñeå traùnh nhieãm truøng phoåi, nhieãm truøng tieåu, loeùt, cheøn eùp. IV. Moät soá ngoä ñoäc thöôøng gaëp: 1. Ngoä ñoäc thöùc aên do E. coli vaø Staphylococcus: thöôøng xaûy ra. _ E. coli tieát ra Enterotoxin gaây vieâm ruoät caáp. Staphylococcus tieát ngoaïi ñoäc toá khoâng maøu, khoâng muøi, khoâng vò  khoù nhaän bieát do thöùc aên khoâng ñoåi maøu  deã ngoä ñoäc, Nhieät ñoä 50 – 60 ñoä C ñuû phaù huûy ngoaïi ñoäc toá. _ Thôøi gian uû beänh: E. coli: 1 – 3 ngaøy. Staphylococcus: 6 giôø. _ Trieäu chöùng cuûa vieâm ruoät – daï daøy caáp: oùi möûa, tieâu chaûy. Beänh nhaân coù theå töï oån ñònh, töï heát trong 1 – 2 ngaøy. _ Roái loaïn ñieän giaûi – kieàm toan: Nheï: töï heát. Naëng: buø dòch, nöôùc, ñieän giaûi. _ Nhieãn E. coli: duøng khaùng sinh: Bactrim, Tetracyline. Nhieãm Staphylococcus: buø nöôùc, ñieän giaûi, khoâng duøng khaùng sinh. _ Phoøng ngöøa: baûo quaûn thöùc aên toát, traùnh ruoài, nhaëng. 11
  17. 2. Ngoä ñoäc Botulinum (vi khuaån kî khí) _ Chæ bò phaù huûy khi ñun soâi treân 10 phuùt, coù theå coù trong ñoà hoäp laâu ngaøy, buïi ñaát, phaân ñoäng vaät, ruoät caù. _ ÖÙc cheá thaàn kinh ngoaïi bieân, öùc cheá receptor nicotinic cuûa chaát daãn truyeàn thaàn kinh Acetyl cholin  ruõ lieät. _ Thôøi gian uû beänh: töø 1 – 2  8 – 9 ngaøy. _ Bieåu hieän: Trieäu chöùng tieâu hoùa: ñau buïng, oùi möûa, tieâu chaûy 50%. Tröôøng hôïp aûnh höôûng ñeán thaàn kinh vaän ñoäng: noùi khoù, nuoát khoù, khoù thôû do lieät cô hoâ haáp, thaàn kinh trung öông khoâng bò aûnh höôûng: tri giaùc vaãn tænh taùo. _ Chaån ñoaùn: + Hoûi beänh söû: aên uoáng. + Laáy huyeát thanh tieâm truyeàn cho chuoät thaáy chuoät coù trieäu chöùng + Laáy maùu caáy trong moâi tröôøng kî khí. _ Ñieàu trò: + Duøng khaùng ñoäc toá. + Ñieàu trò hoã trôï giuùp duy trì chöùc naêng hoâ haáp. 3. Nhieãm Salmonella vaø Shigella: _ Salmonella: gaây vieâm daï daøy – ruoät caáp. _ Shigella: gaây lò tröïc khuaån: ñau quaën buïng, moùt raën, phaân ñaøm maùu. _ Ñieàu trò: + Salmonella: ñieàu trò trieäu chöùng + Shigella: duøng khaùng sinh: Ampicilline, Bactrim. 4. Ngoä ñoäc khoai mì _ Trong khoai mì coù heterozide seõ bò thuûy phaân thaønh acid cyanhydric HCN: raát ñoäc, chæ caàn 5 mg coù theå gaây töû vong. _ Hieän dieän trong phaàn voû ñoû, ôû 2 ñaàu khoai, phaán söôïng. _ Cô cheá: HCN gaén vaøo Hb taïo Cyano – Hb vaø khoâng cung caáp O2 cho moâ laøm moâ thieáu O2. _ Trieäu chöùng: + nheï: nhöùc ñaàu, choùng maët, naëng buïng, buoàn noân. + naëng: khoù thôû, xanh tím, hoân meâ, co giaät. 12
  18. _ Ñieàu trò: duøng xanh methyleøne xanh methyleøne + Hb  Met – Hb taùc duïng vôùi HCN  Cyano – Met – Hb: khoâng ñoäc, coù theå phoùng thích Hb trôû laïi. Lieàu löôïng: 0,1g pha trong 10ml, tieâm TMC + Coù theå duøng vitamin B12 lieàu cao: 5 – 10 oáng 1000mg, coù taùc duïng nhö xanhmethyleøne. _ Phoøng ngöøa: boû voû, boû 2 ñaàu, ngaâm nöôùc 1 thôøi gian ñeå hoøa bôùt ñoäc toá. 5. Naám: maøu saéc saëc sôõ  ñoäc Amanita Muscaria: ñoám vaøng, ñoû  Phalloids: naâu saäm _ Caùc chaát Muscarine gaây trieäu chöùng cöôøng phoù giao caûm, gaây vieâm gan, vieâm thaän caáp. Caùc chaát Phalline gaây roái loaïn yeáu toá ñoâng maùu, vieâm gan caáp. _ Ñieàu trò: + Muscaria: duøng Atropin lieàu cao cho ñeán khi beänh nhaân maát trieäu chöùng cöôøng phoù giao caûm. + Phalloids: ñieàu trò suy gan, suy thaän. 6. Coùc: _ Chaát Buffotaline ôû trong gan, tröùng, phoåi gaây kích thích cô tim, gaây loaïn nhòp, gaây nhòp chaäm, truïy maïch. _ Kích thích thaàn kinh trung öông: aûo giaùc, hoang töôûng, la heùt. _ Thaän: vieâm caàu thaän, suy thaän caáp. _ Khoâng coù ñieàu trò ñaëc hieäu, chæ ñieàu trò trieäu chöùng, khoâng coù khaùng ñoäc toá. 7. Thuoác raày: thöôøng gaëp nhaát a. Ñoäc chaát: _ Phospho höõu cô: parathion, malathion, basudin. _ Chlor höõu cô: DDT, Neoxit, Toxaphen _ Nhoùm Carbamate: b. Cô cheá taùc ñoäng vaø trieäu chöùng: _ Acetyl choline laø chaát daãn truyeàn thaàn kinh, coù ôû ñaàu thaàn kinh giao caûm, phoù giao caûm, khi daãn truyeàn thaàn kinh bò phaù huûy bôûi men Acetyl choline esterase taïo acid acetic vaø choline. 13
  19. _ Thuoác raày coù goác phospho gaén vaøo men Acetyl choline esterase laøm maát hoaït tính cuûa men  Acetyl choline tích tuï laïi gaây neân 3 hieäu öùng: + Hieäu öùng Muscarinic: cöôøng phoù giao caûm, taêng co thaét cô trôn cuûa heä tieâu hoùa: tieâu chaûy, oùi möûa. Treân heä hoâ haáp: co thaét pheá quaûn, taêng tieát ñaøm nhôùt. Ñoàng töû: co nhoû. + Hieäu öùng Nicotinic: ruõ lieät cuûa caùc cô, rung giaät cô. + Taùc ñoäng leân heä thaàn kinh trung öông: lô mô, hoân meâ, co giaät, ñoäng kinh. c. Chaån ñoaùn: _ Döïa treân laâm saøng _ Muøi thuoác raày trong hôi thôû _ Beänh söû _ Keát hôïp caän laâm saøng + xem dòch daï daøy coù phospho höõu cô khoâng + xeùt nghieäm maùu ñeå ñònh löôïng men Acetyl choline esterase. d. Xöû trí: _ loaïi tröø chaát ñoäc baèng caùch röûa daï daøy: > 20l nöôùc, röûa cho ñeán khi khoâng coøn muøi hoâi. + Neáu beänh nhaân hoân meâ, vaät vaõ, giaõy duïa: ñaët noäi khí quaûn ñeå khoâng saëc vaøo ñöôøng hoâ haáp. + röûa da, goäi ñaàu nhieàu nöôùc nhöng khoâng chaø xaùt. + duøng thuoác taåy xoå hay paraphine ñeå loaïi boû thuoác raày. _ duøng thuoác ñoái khaùng: + Atropin: ngaên chaën trieäu chöùng gaây ra do hieäu öùng Muscarinic. + PAM: laáy thuoác raày ra khoûi cô theå nhöng maéc vaø hieám. Atropin: tieâm IV: 2 – 4 mg (8 – 16 oáng), coù theå leân ñeán 10 mg neáu naëng, laëp laïi 5 – 10 – 15 phuùt. Trung bình: 2 mg / 15 phuùt, tieâm tôùi khi beänh nhaân coù daáu ngaám Atropin: noùi saûng, da noùng, ñoû, moâi khoâ, maïch taêng, ñoàng töû giaõn to, caàu baøng quang xuaát hieän, sau ñoù duy trì vaø giaûm lieàu töø töø, ñeán 1 mg / 6giôø thì ngöng atropin, theo doõi beänh nhaân vaøi ngaøy roài cho xuaát vieän. _ Ñieàu trò hoã trôï: duy trì chöùc naêng hoâ haáp: huùt ñaøm nhôùt, ñaët noäi khí quaûn, môû khí quaûn neáu caàn.  buø nöôùc, ñieän giaûi, choáng co giaät, choáng nhieãm truøng. 14
  20. 8. Chloroquine: _ do töï töû. _ haáp thu nhanh: 80 – 90% 1 – 2 giôø sau uoáng, phaân boá ôû gan, cô, thaän, tim, thaûi tröø ra thaän. _ Chloroquine öùc cheá men AND – ARN polymerase, coù taùc duïng oån ñònh maøng vaø gaây loaïn nhòp do öùc cheá bôm Na – K – Ca. _ Trieäu chöùng: + Thaàn kinh: nhöùc ñaàu, lô mô, vaät vaõ, hoân meâ, co giaät. + Thò giaùc: choùng maët, uø tai, giaûm thò löïc. + Tim maïch: roái loaïn nhòp, treân ECG: QRS giaûm, QT keùo daøi, xoaén ñænh, nhòp nhanh thaát, block. + Hoâ haáp: thôû nhanh, tím taùi, ngöng thôû. + Thaän: giaûm nöôùc tieåu, suy thaän. _ Chaån ñoaùn: tìm chloroquine trong dòch daï daøy, nöôùc tieåu. _ Ñieàu trò: + Loaïi chaát ñoäc baèng röûa daï daøy. + Cho lôïi tieåu. + Chích Vitamin C ñeå acid hoùa nöôùc tieåu  thaûi nhanh hôn. + Duøng chaát ñoái khaùng Diazepam: 2 mg cho moãi kg caân naëng, tieâm IV trong 30 phuùt, sau ñoù laëp laïi 1 – 2 mg / kg / ngaøy trong 2 – 3 ngaøy. _ Ñieàu trò hoã trôï: choáng co giaät, giuùp thôû, vaän maïch. 15
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2