intTypePromotion=3

Bệnh học thủy sản-Phần 2

Chia sẻ: Phan Thi Ngoc Giau | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:130

1
97
lượt xem
39
download

Bệnh học thủy sản-Phần 2

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Kích thước virus vô cùng nhỏ bé, từ hàng chục đến hàng trăm nm, virus có dạng hình cầu, hình khối có nhiều cạnh gây bệnh chủ yếu người và động vật. Cúm, quai bị, bạch cầu, đậu mùa, Reovirus kích thước 15-350nm. Virus dạng hình que gây bệnh ở thực vật, ở cá gây bệnh viêm bóng hơi cá chép, đốm đỏ cá chép châu Âu, nhiễm khuẩn huyết cá hồi...kích thước 15-250nm.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bệnh học thủy sản-Phần 2

  1. 88 Bïi Quang TÒ ViÖn nghiªn cøu nu«i trång thñy s¶n I BÖnh häc thñy s¶n PhÇn 2 BÖnh truyÒn nhiÔm cña ®éng vËt thñy s¶n Biªn so¹n: TS. Bïi Quang TÒ N¨m 2006
  2. 89 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 Ch−¬ng 4 BÖnh virus §Æc tÝnh chung cña virus: - KÝch th−íc virus v« cïng nhá bÐ, tõ hµng chôc ®Õn hµng tr¨m nm, virus cã d¹ng h×nh cÇu, h×nh khèi cã nhiÒu c¹nh g©y bÖnh chñ yÕu ng−êi vµ ®éng vËt: Cóm, quai bÞ, b¹ch cÇu, ®Ëu mïa, Reovirus (c¸ tr¾m cá), kÝch th−íc 15-350 nm. Virus d¹ng h×nh que g©y bÖnh ë thùc vËt (®èm thuèc l¸, ®èm khoai t©y), ë c¸ g©y bÖnh viªm bãng h¬i c¸ chÐp, ®èm ®á c¸ chÐp ch©u ¢u, nhiÔm khuÈn huyÕt c¸ håi...kÝch thøoc 15-250 nm. Cuèi cïng lµ d¹ng tinh trïng lµ d¹ng ®Æc tr−ng cho virus ký sinh trong tÕ bµo vi khuÈn vµ ®−îc gäi lµ trùc khuÈn thÓ (Bacterphage vµ phage) kÝch th−íc 10-225 nm. Kh«ng cã cÊu t¹o tÕ bµo Virus cÊu t¹o rÊt ®¬n gi¶n vá lµ protein vµ nh©n lµ acid nucleic. Vá cã nhiÒu capsomer (mçi capsomer gåm nhiÒu ph©n tö protein) nhiÒu capsomer liªn kÕt gäi lµ capside. Capside cÊu tróc xo¾n, cÊu tróc phøc t¹p. Thµnh phÇn ho¸ häc rÊt ®¬n gi¶n, tÊt c¶ virus ®Òu lµ Nucleoproteit cã cÊu t¹o chñ yÕu lµ protein vµ acid nucleic. Virus ®−îc chia lµm 2 lo¹i: Virus chøa ADN vµ virus chøa ARN. Virus g©y bÖnh cho thùc vËt ®Òu chØ chøa ARN cßn virus g©y bÖnh cho ng−êi vµ ®éng vËt th× hoÆc chøa ADN hoÆc chøa ARN. Virus kh«ng cã kh¶ n¨ng sinh s¶n trong m«i tr−êng dinh d−ìng tæng hîp, ph¶i nu«i cÊy chóng trªn c¸c tæ chøc tÕ bµo sèng. Virus ký sinh néi bµo b¾t buéc. Mét sè virus ®éng vËt vµ thùc vËt cã kh¶ n¨ng t¹o thµnh tinh thÓ. Tinh thÓ lµ tr¹ng th¸i kh«ng thay ®æi cña virus trong nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh. ChØ cã virus n»m ë tr¹ng th¸i tÜnh t¹i (gäi lµ virion) míi cã kh¶ n¨ng t¹o thµnh tinh thÓ. Virus ®ang ë thêi kú ph¸t triÓn, sinh tr−ëng kh«ng t¹o thµnh tinh thÓ. Ph©n lo¹i virus g©y bÖnh cho ng−êi vµ ®éng vËt thuû s¶n. HiÖn nay ng−êi ta c¨n cø vµo mét sè kho¸ ph©n lo¹i, c¨n cø vµo sù liªn quan ho¸ häc cña líp, dùa trªn tÝnh chÊt cña acid nucleic cã acid Dezoxiribonucleic (ADN) hoÆc acid Ribonucleic (ARN) cña nh©n. Ng−êi ta ®· chia virus thµnh 2 nhãm lín: mét nhãm virus chøa ADN gäi t¾t lµ virus - ADN vµ mét nhãm chøa ARN gäi t¾t lµ virus - ARN. G©y bÖnh ë ®éng vËt thuû s¶n cã c¶ 2 nhãm virus ADN vµ nhãm virus ARN. Theo Ken Wolf, 1988 ®· tæng kÕt nghiªn cøu 59 virus vµ bÖnh virus ë c¸ cña thÕ giíi, trong ®ã: nu«i cÊy thµnh c«ng virus tõ 23 bÖnh cña c¸. Theo D.Lightner tæng kÕt ®Õn n¨m 1996 thÕ giíi ®· nghiªn cøu 15 bÖnh virus ë t«m he Penaeus. Ngoµi ra cßn nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu bÖnh virus cña cua, nhuyÔn thÓ... B¶ng 11: tæng hîp 1 sè bÖnh virus chñ yÕu cña ®éng vËt thuû s¶n. Nhãm virus ADN cã 5 hä: Herpesviridae, Iridpviridae, Parvoviridae, Baculoviridae, Nimaviridae gåm 17 bÖnh virus. Nhãm virus ARN cã 6 hä: Reoviridae, Birnaviridae, Rhabdoviridae, Picornaviridae, Togaviridae, Nodaviridae, Coronaviridae gåm 14 bÖnh.
  3. 90 Bïi Quang TÒ B¶ng 11: Danh môc nh÷ng bÖnh virus chñ yÕu ë ®éng vËt thuû s¶n S Virus g©y bÖnh T Tªn bÖnh Tªn gièng loµi Acid kÝch th−íc T nh©n (nm) (1) (2) (3) (4) (5) 1.Hä Herpesviridae 1 BÖnh virus c¸ trª s«ng 175-200 Herpesvirus (CCVD-Chamel catfish virus Disease) ictaluris ADN 2 ADN 150 BÖnh Herpesvirus c¸ håi Herpesvirus salmonis 3 ADN 220-240 BÖnh Herpesvirus c¸ håi (OMV Herpesvirus Oncorhynchus masou virus) oncorhynchus 4 ADN BÖnh Herpesvirus c¸ chÐp Herpesvirus cyprini 5 BÖnh virus d¹ng Herpes cña cua xanh Virus d¹ng Herpes ADN (Herpes like virus Disease-HLV) 2. Hä Iridoviridae 6 BÖnh tÕ bµo Lympho cña c¸ v−îc ADN 130-330 Iridovirus 7 ADN 150-170 BÖnh Iridovirus c¸ song Iridovirus 8 ADN 136 BÖnh Iridovirus t«m: Iridovirus IRDO-Shrimp Iridovirus 9 BÖnh virus diÒm cña hÇu Th¸i B×nh D−¬ng (Oyster verlar virus Disease- Iridovirus ADN OVVD) 3. Hä Parviviridae 10 BÖnh ho¹i tö c¬ quan t¹o m¸u vµ d−íi vá cña t«m ADN 22 Parvovirus (IHHN-Infectious Hypodermal and Hematopoietic necrosis) 11 ADN 22-24 BÖnh Parvovirus gan tuþ t«m Parvovirus (HPV-Hepatopancreatic Parvovirus) 12 BÖnh virus hÖ b¹ch huyÕt cña t«m Virus d¹ng Parvo ADN 25-30 (LPV-Lymphoidal parvo like virus) 4. Hä Baculoviridae 13 55-75x300 BÖnh Baculovirus ë t«m he Baculovirus penaei ADN cã thÓ Èn (Occlusion (BP-Baculovirus penaei) body) 14 BÖnh ho¹i tö tuyÕn ruét gi÷a cña t«m (BMN-Baculoviral Midgut gland Baculovirus type C ADN 75x300 necrosis) kh«ng cã thÓ Èn 15 BÖnh Baculovirus ë t«m só Baculovirus type A ADN 75 x 300 cã thÓ Èn (MBV- Monodon Baculovirus) 16 BÖnh hång cÇu nhiÔm Baculovirus ADN 90 x 640 non Virus d¹ng Baculo (PHRV-Hemocyte-infecting occluded Baculovirus) 5. Hä Nimaviridae 17 BÖnh virus ®èm tr¾ng cña gi¸p x¸c Whispovirus (WSSV-White spot syndrome Virus) ADN 120 x 275 kh«ng cã thÓ Èn
  4. 91 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 TiÕp theo b¶ng 4 (1) (2) (3) (4) (5) 6. Hä Reoviridae 18 BÖnh xuÊt huyÕt do Reovirus ë c¸ ARN 60 - 70 tr¾m cá (GCRV-Grass carp Reovirus) Reovirus 19 BÖnh virus d¹ng REO ë t«m he Virus d¹ng Reo (REO-RLV Reo-like-virus) ARN 50 - 70 REO III vµ REO IV 7. Hä Birnaviridae 20 BÖnh ho¹i tö gan ë c¸ ARN 55 - 75 Birnavirus (IPN-Infectiuos pancreatic necrosis) 8. Hä Rhabdoviridae 21 BÖnh ho¹i tö c¬ quan t¹o m¸u cña c¸ (IHN- Infectious Hematopoietic Necrosis) ARN 70 x 170 Rhabdovirus 22 BÖnh xuÊt huyÕt do virus ë c¸ chÐp 60 - 90 x (Spring viremia of carp-SVC) ARN 90-180 Rhabdovirus carpio 23 BÖnh xuÊt huyÕt do virus ë c¸ (Viral hemorrhagic septicemia-VHS) ARN 60 x 177 Novirhabdovirus 24 BÖnh Rhabdovirus ë t«m he ARN 70-125 (Rhabdovirus of penaeid shrimp-RPS) Rhabdovirus 25 ARN BÖnh virus d¹ng Rhabdovirus ë cua Virus d¹ng Rhabdo xanh hoÆc Virus d¹ng Reo 26 Héi chøng dÞch bÖnh lë loÐt ë c¸ ARN Rhabdovirus (Epizootic Ulcerative Syndrome-EUS) ARN 80 x 120 Birnavirrus 9. Hä Coronaviridae 27 BÖnh ®Çu vµng ë t«m só Gièng thuéc hä ARN 44 x 173 (Yellow head virus-YHV) Coronaviridae 10. Hä Picornaviridae 28 Héi chøng bÖnh Virus Taura ARN 30 - 32 Picornavirus (Taura Syndrone Virus TSV) 29 BÖnh virus d¹ng Picorna ë cua xanh ARN Virus d¹ng Picorna (Picorna like virus disease) 11. Hä Togaviridae 30 BÖnh t¹o kh«ng bµo hÖ b¹ch huyÕt cña t«m (Lymphoid organ ARN 30 – 50 Virus d¹ng Tago vacuolization virus- LOVV) 12. Hä Nodaviridae 31 G©y bÖnh ho¹i tö thÇn kinh (Viral ARN 26-32 Betanodavirus Nervous Necrosis- VNN) ë c¸ song nu«i lång biÓn 1. BÖnh xuÊt huyÕt do virus ë c¸ chÐp BÖnh cã nhiÒu tªn gäi: bÖnh phï cña bÖnh c¸ chÐp, bÖnh ®èm ®á c¸ chÐp, bÖnh viªm bãng h¬i c¸ chÐp (Swim bladder inflammiation SBI), bÖnh virus mïa xu©n (Spring virus disease). Theo Fijan vµ CTV, 1971 gäi lµ bÖnh virus mïa xu©n hä c¸ chÐp (Spring Veremia of carp- SVC) do hä ®· ph©n lËp ®−îc mét lo¹i virus: Rhabodovirus tõ c¸ chÐp bÞ bÖnh ®èm ®á (Infectious dropsy of carp-IDC).
  5. 92 Bïi Quang TÒ 1.1. T¸c nh©n g©y bÖnh: BÖnh xuÊt huyÕt do virus ë c¸ chÐp, tõ l©u c¸c ao nu«i c¸ chÐp ë Ch©u ¢u ®· bÞ bÖnh nµy. Hofer (1904) ®· m« t¶ vµ ®Æt tªn bÖnh xuÊt huyÕt do vi khuÈn. Bauer vµ Fakto-novich 1969 vÉn ®ång ý quan ®iÓm bÖnh xuÊt huyÕt ë c¸ chÐp lµ vi khuÈn, bÖnh ®èm ®á (xuÊt huyÕt) lÇn ®Çu tiªn ®−îc quan t©m ë Liªn X« cò tõ n¨m 1915; Otte, 1963 vµ nhiÒu nhµ khoa häc kh¸c còng ®ång ý víi quan ®iÓm trªn. Schaperclaus lÇn ®Çu tiªn m« t¶ bÖnh xuÊt huyÕt n¨m 1930. ë §øc Schaperclaus, 1979 vÉn thõa nhËn bÖnh ®èm ®á m« t¶ tõ n¨m 1927. BÖnh xuÊt huyÕt ë c¸ chÐp lµ bÖnh vi khuÈn ®· ®−îc ®iÒu tra vµ øng dông phßng trÞ bÖnh ë vïng T©y ¢u. Vi khuÈn ®−îc ph¸t hiÖn lµ nhãm Gram ©m tõ c¸c ®ît dÞch bÖnh, nh−ng phßng trÞ b»ng kh¸ng sinh kh«ng ®¹t kÕt qu¶ cao. Do ®ã t¸c nh©n g©y bÖnh kh«ng ph¶i lµ vi khuÈn hoÆc Ýt nhÊt nã còng lµ lo¹i vi khuÈn ®Æc biÖt lu«n lu«n cã mÆt ë c¸c ®ît dÞch bÖnh xuÊt huyÕt (®èm ®á). Tõ quan ®iÓm ®ã mét sè nhµ khoa häc ë §«ng ¢u vµ Nga ®· ®iÒu tra nghiªn cøu vµ cho r»ng bÖnh xuÊt huyÕt (®èm ®á) cã t¸c nh©n g©y bÖnh lµ virus vµ ®iÒu tra sù biÕn ®æi cña m«i tr−êng vµ sù kÕt hîp gi÷a 2 t¸c nh©n virus vµ vi khuÈn. Tõ 2 d¹ng bÖnh xuÊt huyÕt cÊp tÝnh ®iÓn h×nh vµ d¹ng bÖnh m·n tÝnh lë loÐt. Fijan vµ CTV, 1971 ®· ph©n lËp ®−îc t¸c nh©n g©y bÖnh lµ virus Rhabdovirus carpio. TiÕp theo lµ hµng lo¹t c¸c nhµ khoa häc Ch©u ¢u, Mü, NhËt vµ ®i s©u nghiªn cøu t¸c nh©n g©y bÖnh xuÊt huyÕt (bÖnh virus mïa xu©n) ë c¸ chÐp vµ nhiÒu loµi c¸ trong hä c¸ chÐp; c¸ mÌ tr¾ng. H×nh 13: Rhabdovirus carpio (¶nh KHV§T). R. carpio, cÊu tróc acid nh©n lµ ARN vµ líp vá lµ protein (Gupta vµ Roy, 1980, 1981; Kiuchi vµ Roy, 1984; Roy, 1981; Roy vµ CTV, 1984) h×nh que mét ®Çu trßn nh− viªn ®¹n, chiÒu dµi 90-180nm, réng 60- 90nm, nã cã 450 líp mµng, tr¹ng th¸i xèp kÝch th−íc 200nm nh−ng th−êng gi÷ líp mµng 100nm (h×nh 13). ViÖc chÈn ®o¸n b»ng kh¸ng huyÕt thanh ®· x¸c ®Þnh ®−îc Rhabodovirus ë nhiÒu c¸ kh¸c nhau. Thei Hill vµ CTV, 1975 ®· thõa nhËn virus g©y bÖnh viªm bãng h¬i c¸ chÐp ®Òu lµ virus g©y bÖnh xuÊt huyÕt ë c¸ chÐp. 1.2 DÊu hiÖu bÖnh lý: - Tr¹ng th¸i: DÊu hiÖu ®Çu tiªn c¸ ng¹t thë, b¬i ë tÇng mÆt, c¸ chÕt ch×m ë tÇng ®¸y, c¸ mÊt th¨ng b»ng b¬i kh«ng ®Þnh h−íng (bÖnh viªm bãng h¬i) - DÊu hiÖu bªn ngoµi: mang vµ da xuÊt huyÕt cã thÓ ë c¶ m¾t. Da cã mµu tèi, nh÷ng chç viªm cã nhiÒu chÊt nhÇy, m¾t låi nhÑ, mang nhît nh¹t, c¸c t¬ mang dÝnh kÕt l¹i. M¸u lo·ng ch¶y ra tõ hËu m«n. - Néi t¹ng; Bông ch−íng to (h×nh 14A), trong xoang bông xuÊt huyÕt cã dÊu hiÖu tÝch n−íc (phï), bãng h¬i xuÊt huyÕt vµ teo dÇn mét ng¨n (xem h×nh 14 B,C,D), l¸ l¸ch s−ng to, tim, gan, thËn, ruét xuÊt huyÕt, xoang bông cã chøa nhiÒu dÞch nhên. 1.3. Ph©n bè vµ lan truyÒn bÖnh: BÖnh chñ yÕu gÆp ë c¸ chÐp, chóng g©y bÖnh tõ c¸ gièng ®Õn c¸ thÞt. N¨m 1978-1979 xuÊt hiÖn bÖnh viªm bãng h¬i ë c¸ chÐp Hung bè mÑ cña ViÖn Nghiªn cøu nu«i trång thuû s¶n I vµ g©y chÕt nhiÒu. Ngoµi ra ®· ph©n lËp ®−îc virus R. carpio tõ c¸ mÌ tr¾ng, mÌ hoa, c¸ diÕc (Shchelkunov vµ CTV, 1984), c¸ nheo h−¬ng (Silurus glanis) ®· nhiÒu bÖnh tû lÖ chÕt h¬n 90% (Fijan vµ CTV, 1984). BÖnh xuÊt hiÖn ë Ch©u ¢u, Liªn X« cò, B¾c Mü, Trung Quèc, ViÖt nam.
  6. 93 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 A C B D H×nh 14: A- c¸ chÐp bÞ bÖnh viªm bãng h¬i, c¬ thÓ chuyÓn mµu ®en (mÉu thu t¹i ViÖn NCNTTS I, 4/2006- theo Bïi Quang TÒ); B- thÞt c¸ chÐp xuÊt huyÕt (c¸ chÐp A bãc da), ng¨n sau bãng h¬i cã hiÖn t−îng teo l¹i ( ); C, D- bãng h¬i c¸ bÞ teo 1 ng¨n (mÉu thu B¾c Ninh, 1996) 1.4. ChÈn ®o¸n: Dùa vµo c¸c dÊu hiÖu bÖnh lý vµ bÖnh th−êng xuÊt hiÖn vµo mïa xu©n vµ mïa thu. BÖnh ph¸t rÊt nhanh (bÖnh cÊp tÝnh), tû lÖ chÕt cao. Khi ph©n lËp kh«ng cã vi khuÈn vµ cã c¸c dÊu hiÖu bÖnh bªn ngoµi th× x¸c ®Þnh dÔ dµng lµ virus. NÕu cã ®iÒu kiÖn th× chÈn ®o¸n b»ng kh¸ng huyÕt thanh, nu«i cÊy virus... 1.5. Phßng bÖnh: Cã mét vµi biÖn ph¸p phßng bÖnh xuÊt huyÕt do virus ë c¸ chÐp (SVC), mçi biÖn ph¸p ®Òu cã giíi h¹n, nh−ng phæ biÕn lµ do sù hiÓu biÕt ch−a ®Çy ®ñ vÒ nguån gèc cña virus vµ ®Æc ®iÓm qu¶n lý khi nu«i c¸. Nh÷ng ph−¬ng ph¸p virus häc ch−a ®−îc nghiªn cøu s©u vÒ bÖnh xuÊt huyÕt do virus ë c¸ chÐp. Dï sao kh¸ng thÓ trung tÝnh còng ®−îc x¸c ®Þnh trong huyÕt thanh cña c¸ bè mÑ lµ ®iÓm ®¸ng chó ý v× nh÷ng kh¸ng thÓ trung tÝnh lµ ®Æc tr−ng c¸ ch−a nhiÔm virus hoÆc nhiÔm bÖnh chËm h¬n. Khi nu«i c¸ chÐp ë s«ng, suèi lµ n¬i cã nhiÒu c¸ tù nhiªn (hoang d¹i) cã thÓ bÖnh virus dÔ xuÊt hiÖn. Mét biÖn ph¸p sinh häc c¬ b¶n ®Ó phßng bÖnh lµ nhiÖt ®é b»ng c¸ch nu«i c¸ ë nhiÖt ®é cao h¬n 200C. V× nh÷ng dÊu hiÖu thay ®æi mïa vô lµ ®Æc tr−ng giíi h¹n cña bÖnh ph¸t triÓn (bÖnh virus mïa xu©n). Do ®ã khi phßng bÖnh cho c¸, chóng ta cã thÓ nu«i c¸ ë nh÷ng vïng n−íc Êm v× t¸c nh©n g©y bÖnh Ýt xuÊt hiÖn. BiÖn ph¸p phßng bÖnh b»ng c¸ch chän gièng nh÷ng c¸ cã søc ®Ò kh¸ng víi bÖnh xuÊt huyÕt do virus cã thÓ ¸p dông ®ùoc, nh−ng thùc hiÖn biÖn ph¸p nµy kh«ng ®¹i trµ ®−îc. Tõ n¨m 1962 Liªn X« cò ®· cã ch−¬ng tr×nh chän gièng c¸ chÐp cã søc ®Ò kh¸ng víi bÖnh xuÊt huyÕt do virus ®· x¸c nhËn r»ng tû lÖ sèng khi nu«i c¸ chÐp gi÷a c¸ cã søc ®Ò kh¸ng víi bÖnh vµ c¸ dÔ m¾c bÖnh chªnh nhau kho¶ng 30% (Kirpichnikov vµ Faktorovich, 1972; Kirpichnikov vµ CTV, 1972). ë V−¬ng quèc Anh ®· t×m ®−îc dßng c¸ chÐp nu«i néi ®Þa cã
  7. 94 Bïi Quang TÒ søc ®Ò kh¸ng h¬n c¸ chÐp hoang d¹i. Tû lÖ chÕt cña c¸ chÐp hoang d¹i lµ 60-90% trong khi ®ã c¸ chÐp nu«i (nhµ) tû lÖ chÕt kh«ng ®¸ng kÓ (Hill, 1977). Qua thùc tÕ viÖc ch÷a vµ phßng bÖnh ®èi víi bÊt kú mét bÖnh virus ë c¸ th× biÖn ph¸p phßng b»ng ho¸ chÊt kh«ng cho kÕt qu¶ cao (gÇn nh− kh«ng cã t¸c dông). BiÖn ph¸p phßng bÖnh b»ng miÔn dÞch cã thÓ cho kÕt qu¶ tèt h¬n vµ ®· thùc hiÖn cho bÖnh xuÊt huyÕt do virus ë c¸ chÐp. Sù ph¸t triÓn ngµy cµng m¹nh vÒ biÖn ph¸p phßng bÖnh b»ng miÔn dÞch cho ng−êi vµ ®éng vËt nh−ng ®èi víi c¸ nã còng bÞ giíi h¹n nh− kh¶ n¨ng miÔn dÞch theo tuæi cña c¸ vµ nhiÖt ®é (cao h¬n 200C) thuËn lîi cho ph¶n øng miÔn dÞch cña c¸. Nh−ng vacxin xÐt vÒ mÆt kinh tÕ ch−a ®¸p øng cho nghÒ nu«i c¸ nh− gi¸ thµnh cao. Trong ao nu«i c¸ gièng khã thùc hiÖn ®−îc phßng bÖnh b»ng vacxin. ¸p dông theo ph−¬ng ph¸p phßng chung. 2. Bệnh do herpesvirus cá chép- Koi herpesvirus Disease- KHV Herpesvirus koi là mộ bệnh virus truyền nhiễm cao cho cá, có thể là nguyên nhân gây bệnh và tỷ chết ác liệt ở cá chép (Cyprinus carpio) (Hedrick et al., 2000; OATA, 2001). Cá chép được nuôi làm thực phẩm và một số cá chép nuôi làm cảnh đề nhiễm bệnh KHV. Báo cáo đầu tiên bệnh xuất hiện ở Israel, năm 1998. Từ đó đến nay bệnh xảy ra ở Mỹ, châu Âu và châu Á (Hedrick et al., 2000; OATA, 2001; Anonymous, 2003). 2.1. Tác nhân gây bệnh Virus có nhân axit nucleic là AND thuộc họ Herpesviridae, như giống Herpesvirus (Ronen et al., 2003), (Waltzek et al., 2004). Những loài cá thuộc họ cá chép như cá vàng (Carassius auratus) và cá trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella) dường như không bị ảnh hưởng bởi bệnh KHV (OATA, 2001). 2.2. Dấu hiệu bệnh lý: Đầu tiên có thể là một vài tổn thường trên mang và tỷ lệ chết cao. Một số trường hợp vi khuẩn và KST là tác nhân thứ hai có thể làm cho virus nhiễm đầu tiên nguy hiểm hơn. Trạng thái cá nhiễm bệnh thường gần tầng mặt, bơi lờ đờ và có thể bị sốc do ngạt thở và bơi không định hướng. Dấu hiệu bệnh ngoài của bệnh KHV có thể thấy mang có vết chấm lốm đốm màu đỏ và màu trắng (hình 15, 16) (giống như bệnh vi khuẩn dạng sợi), mang chảy máu, mắt trũng, da có đám bạc màu hoặc phồng rộp. Lấy nhớt mang kiểm tra dưới kính hiển vi thường gặp số lượng lớn vi khuẩn và KST khác nhau (Hedrick et al., 2000; OATA, 2001; Goodwin, 2003). Dấu hiệu bên trong của bệnh KHV không có gì đặc biệt, nhưng chúng có thể là các cơ quan bắm chặt vào xoang cơ thể và xuất hiện các chấm lốm đốm (Hedrick et al., 2000; Goodwin, 2003). Tỷ lệ chết mãnh liệt xảy ra rất nhanh trong quần đàn nhiễm bệnh, cá chết bắt đầu trong vòng 24-48 giờ sau khi xuất hiện dấu hiệu bệnh. Thí nghiệm nhiễm bệnh bằng virus ở nhiệt độ 220C, 82% cá chết trong vòng 15 ngày (Ronen et al., 2003). 2.3. Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh KHV là nguyên nhân gây chết từ 80-100% trong quần đàn cá, ở nhiệt độ 22-270C (OATA, 2001). Bệnh KHV nhiễm khác nhau với tuổi của cá, nhưng khi nhốt chung cho thấy cá hương nhiễm mạnh hơn cá trưởng thành (Perelberg et al., 2003).
  8. 95 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 Gây nhiễm bằng cho tiếp xúc trực tiếp với cá bệnh, với dịch từ cá bệnh và nước từ hệ thống cá bệnh, bệnh có thể nhiễm và gây chết cá phụ thuộc nhiệt độ nước tăng (OATA, 2001). Cá vàng và những loài cá khác trong họ cá chép không nhiễm bệnh KHV (Perelberg et al., 2003; Ronen et al., 2003). Virus xuất hiện sau khi nhiễm 14 ngày cho cá, tuy nhiên bệnh còn phụ thuộc vào nhiệt độ là yếu tố thứ hai cần thiết cho bệnh bùng phát. Tỷ lệ chết liên quan đến bệnh KHV xảy ra ở nhiệt độ 18-270C, hầu hết tỷ chết không xảy ra khi nhiệt độ < 180C và > 300C (OATA, 2001; Goodwin, 2003). A B Hình 15: A- Cá chép bị bệnh KHV thường thấy mang có vết chấm lốm đốm màu đỏ và màu trắng. Những vết chấm này xuất như dạng bệnh vi khuẩn hình sợi trên mang cá; B- mang bị sơ rách có màu trắng;Theo Andy Goodwin. B Hình 16: cá chép bị bệnh KHV: mang bị hoại tử (mẫu thu tại Viện NCNTTS 1, 4/2006) 2.4. Chẩn đoán bệnh: Nuôi cấy virus dùng tế bào vây cá chép; kỹ thuật PCR; kỹ thuật ELISA 2.5. Phòng bệnh: Áp dụng biện pháp phòng bệnh tổng hợp
  9. 96 Bïi Quang TÒ Bảng 12: So sánh bệnh KHV, bệnh xuất huyết do virus (SVC) và bệnh đậu cá chép (CHV- 1). KHV SVC CHV-1 Tên khác Bệnh hoại tử mang Bệnh viêm bóng hơi Tác nhân gây (virus Herpesvirus Rhabdovirus carpio Herpesvirus cyprinus bệnh AND) (virus ARN) (virus AND) Loài cá nhiễm Cá chép Cá chép, cá diếc Cá chép 18-270C 5-180C
  10. 97 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 nghiªm träng th× t¬ mang xuÊt huyÕt thµnh mµu h¬i tr¾ng vµ dÝnh bïn. Cã mét sè c¸ bÖnh hËu m«n viªm ®á. C¸ tr¾m cá m¾c bÖnh hai tuæi trë lªn, gÆp nhiÒu ë phÇn gèc tia v©y vµ phÇn bông xuÊt huyÕt lµ chÝnh, ®ång thêi thÊy triÖu chøng hËu m«n viªm ®á. - DÊu hiÖu bªn trong: Bãc da c¸ bÖnh nh×n thÊy c¸c ®èm hoÆc ®¸m c¬ ®á xuÊt huyÕt, bÖnh nÆng, c¬ toµn th©n xuÊt huyÕt ®á t−¬i, ®©y lµ dÊu hiÖu ®Æc tr−ng th−êng thÊy cña bÖnh (h×nh 18-19). C¬ quan néi t¹ng: ruét xuÊt huyÕt t−¬ng ®èi râ rµng, ruét côc bé hoÆc toµn bé xuÊt huyÕt mµu ®á thÉm, thµnh ruét cßn ch¾c ch¾n, kh«ng ho¹i tö. Trong ruét kh«ng cã thøc ¨n. Gan xuÊt huyÕt cã ®èm mµu tr¾ng. Xoang bông xuÊt huyÕt (h×nh 23-24). C¸ tr¾m cá bÞ bÖnh trªn hai tuæi xuÊt huyÕt kh«ng râ rµng, th−êng gÆp xuÊt huyÕt ®−êng ruét. BÖnh kÕt hîp víi bÖnh viªm ruét do vi khuÈn lµm cho ruét ho¹i tö vµ chøa h¬i. Tãm l¹i hÖ thèng c¬ d−íi da xuÊt huyÕt vµ trong xoang c¬ thÓ, gan, thËn, l¸ l¸ch xuÊt huyÕt. Ruét kh«ng cã thøc ¨n, thµnh ruét xuÊt huyÕt nh−ng kh«ng ho¹i tö (thµnh ruét cßn t−¬ng ®èi ch¾c ch¾n, kh«ng thèi n¸t). M¸u biÕn ®æi, khi c¸ nhiÔm bÖnh, hång cÇu, huyÕt t−¬ng vµ urª ®Òu gi¶m sau 4-5 ngµy, sau 8 ngµy hång cÇu, huyÕt t−¬ng, hemoglobin gi¶m tíi møc thÊp nhÊt, nh−ng glucose m¸u kh«ng thay ®æi. Mét sè mÉu bÖnh thu ë tù nhiªn, m¸u còng biÕn ®æi vµ cßn thªm K+ trong huyÕt thanh t¨ng, Ca++ gi¶m. C¸ bÖnh tû lÖ tÕ bµo Lympho gi¶m, tû lÖ tÕ bµo b¹ch cÇu cã h¹t t¨ng nhanh. H×nh 17: ThÓ virus ( ) trong thËn c¸ tr¾m cá bÞ bÖnh xuÊt huyÕt do Reovius. ¶nh KHV§T (theo Bïi Quang TÒ vµ CTV, 1998). 3.3. Ph©n bè vµ lan truyÒn bÖnh. BÖnh xuÊt huyÕt do virus ë c¸ tr¾m cá xuÊt hiÖn n¨m 1972 ë phÝa Nam Trung Quèc ®· g©y thiÖt h¹i lín cho nghÒ nu«i c¸ tr¾m cá nhÊt lµ c¸ tr¾m cá gièng, tû lÖ sèng cña c¸ tr¾m cá gièng nu«i thµnh c¸ thÞt chØ ®¹t 30 % (theo Jiang Yulin,1995). ë ViÖt Nam chóng ta ®· vµ ®ang nghiªn cøu bÖnh nµy, bÖnh ®· xuÊt hiÖn nhiÒu tõ n¨m 1994 ®Õn nay, ®Æc biÖt tõ nh÷ng n¨m gÇn ®©y bÖnh ®· xuÊt hiÖn hÇu hÕt c¸c ao lång nu«i c¸ tr¾m cá g©y thiÖt h¹i lín cho nghÒ nu«i c¸. HiÖn nay chØ gÆp ë c¸ tr¾m cá vµ tr¾m ®en bÞ bÖnh xuÊt huyÕt, c¸c loµi c¸ kh¸c ch−a ph¸t hiÖn thÊy. BÖnh ë d¹ng cÊp tÝnh: ph¸t triÓn rÊt nhanh vµ trÇm träng, c¸ bÞ bÖnh sau 3-5 ngµy cã thÓ chÕt, tû lÖ chÕt 60-80 %, nhiÒu ao, lång chÕt 100 %. BÖnh xuÊt hiÖn chñ yÕu ë c¸ gièng cì
  11. 98 Bïi Quang TÒ 4-25 cm, ®Æc biÖt c¸ gièng cì 15-25 cm (0,3-0,4 Kg/con) møc ®é nghiªm träng nhÊt khi nu«i ë mËt ®é dÇy nh− c¸ lång vµ −¬ng c¸ gièng. BÖnh ë d¹ng m¹n tÝnh: ph¸t triÓn t−¬ng ®èi chËm, c¸ chÕt r¶i r¸c, bÖnh xuÊt hiÖn trong suèt mïa ph¸t bÖnh, c¸ chÕt kh«ng cã ®Ønh cao râ rµng. BÖnh m¹n tÝnh th−êng xuÊt hiÖn ë ao c¸ gièng diÖn tÝch lín nu«i th−a. MÇm bÖnh virus chñ yÕu tõ c¸ bÖnh vµ c¸ mang virus. C¸ bÖnh sau khi chÕt, virus ph¸t t¸n ë trong n−íc, c¸c chÊt th¶i cña c¸ mang virus vµ c¸ bÖnh bao gåm ph©n, dÞch bµi tiÕt vµ nhít ngoµi th©n ®Òu cã virus tån t¹i, ®éng vÊt thuû sinh kh¸c nhiÔm virus nh−: èc trai, Õch vµ ®éng vËt phï du… ®Òu cã thÓ truyÒn virus qua dßng n−íc. Nguyªn nh©n bÖnh lan réng chÝnh lµ nguån n−íc nhiÔm mÇm bÖnh virus kh«ng tiªu ®éc ®· truyÒn tõ thuû vùc nµy sang thuû vùc kh¸c. C¸c thùc vËt thuû sinh mang virus trong ao bÖnh nh−: bÌo tÊm, cá n−íc, rong… cho c¸ tr¾m cá khoÎ ¨n, còng cã thÓ lµm cho c¸ c¶m nhiÔm bÖnh. Qua quan s¸t kÝnh hiÓn vi ®iÖn tö, trøng cña c¸ bè mÑ còng cã thÓ mang virus, nh− vËy ®−êng truyÒn bÖnh còng sÏ kh¶ n¨ng truyÒn theo ph−¬ng th¼ng ®øng. BÖnh xuÊt huyÕt cña c¸ tr¾m cá lµ bÖnh cña n−íc Êm (tÝnh «n). Th«ng th−êng ph¸t bÖnh khi nhiÖt ®é n−íc tõ 25-320 C, khi thÊp d−íi 230C vµ cao h¬n 350C bÖnh rÊt Ýt ph¸t sinh hoÆc kh«ng ph¸t bÖnh. Theo c¸c nhµ nghiªn cøu bÖnh c¸ Trung Quèc (1999), khi nhiÔm bÖnh nh©n t¹o, ë 280C sau khi tiªm mÇm bÖnh tõ 4-7 ngµy c¸ sÏ ph¸t bÖnh, ng©m tõ 7-9 ngµy c¸ míi ph¸t bÖnh. §em c¸ khoÎ th¶ trong bÓ c¸ bÖnh, cã thÓ lµm l©y lan ®−îc bÖnh. Tæ chøc mang, n·o, c¬, thËn, gan, tú, ruét cña c¸ bÖnh ®Òu cã thÓ ph©n lËp ®−îc virus. Qua thÝ nghiÖm, ®em c¸ bÖnh c¶m nhiÔm ®· xuÊt hiÖn triÖu chøng nu«i tõ nhiÖt ®é 280C gi¶m xuèng 200C, triÖu chøng c¸ bÖnh mÊt dÇn kh«ng dÉn ®Õn tö vong. Mïa vô xuÊt hiÖn th−êng vµo cuèi xu©n ®Çu hÌ (th¸ng 3 ®Õn th¸ng 5), mïa thu (tõ th¸ng 8 ®Õn th¸ng 10) khi nhiÖt ®é n−íc 25-300 C bÖnh xuÊt hiÖn nhiÒu vµ g©y c¸ chÕt hµng lo¹t. 3.4. ChÈn ®o¸n bÖnh: Dùa theo dÊu hiÖu ®Æc tr−ng cña bÖnh xuÊt huyÕt c¸ tr¾m cá (1.2 vµ 1.3), cã thÓ chÈn ®o¸n bÖnh. Khi c¸ tr¾m cá gièng bÞ bÖnh xuÊt huyÕt tû lÖ chÕt cao, kiÓm tra kh«ng cã vi khuÈn vµ ký sinh trïng th× cã thÓ t¸c nh©n g©y bÖnh lµ virus. §Ó chÈn ®o¸n ®−îc bÖnh chÝnh x¸c cã thÓ dïng mét sè ph−¬ng ph¸p lµ ph©n lËp virus, kh¸ng huyÕt thanh ®Æc hiÖu. 3.5. Phßng bÖnh. ¸p dông ®Çy ®ñ biÖn ph¸p phßng bÖnh tæng hîp. §Ó gi¶i quyÕt phßng trÞ bÖnh xuÊt huyÕt cho c¸ tr¾m cá: ®èi víi c¸ nu«i lång ¸p dông theo tiªu chuÈn 28TCN 111:1998 ; c¸ nu«i ao tr−íc tiªn cÇn ph¶i c¶i t¹o ao tr−íc khi nu«i c¸ vµ th−êng xuyªn c¶i thiÖn m«i tr−êng trong qu¸ tr×nh nu«i b»ng v«i nung (CaO) liÒu l−îng 2kg v«i/100m3 n−íc. Mét th¸ng bãn v«i 2 lÇn. V«i hoµ ra n−íc tÐ ®Òu kh¾p ao. Mïa xuÊt hiÖn bÖnh nªn cho c¸ ¨n thuèc KN-04-12. Mçi ®ît cho ¨n 3 ngµy liªn tôc. LiÒu l−îng: c¸ gièng 4 g/1 kg c¸/1 ngµy (400 g thuèc/100 kg c¸ /1ngµy), c¸ thÞt 2g/1 kg c¸/ 1 ngµy (200 g thuèc/100 kg c¸/ 1 ngµy). HoÆc cã thÓ dïng Vitamin C cho c¸ ¨n víi liÒu l−îng 30 mg/ 1kg c¸/ngµy (30g/ 100 kg c¸ /ngµy) cho c¸ ¨n liªn tôc trong mïa ph¸t bÖnh.
  12. 99 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 Dïng ph−¬ng ph¸p miÔn dÞch cã triÓn väng, b»ng ph−¬ng ph¸p cho ¨n hoÆc t¾m vacxin dÔ thùc hiÖn víi s¶n xuÊt. §iÒu chÕ vacxin v« ho¹t. KÕt qu¶ 80% c¸ ®−îc miÔn dÞch kÐo dµi sau 14 th¸ng, sù b¶o hé xuÊt hiÖn sau ngµy thø 4 khi nhiÖt ®é >200C nh−ng sau 20 ngµy khi nhiÖt ®é 150C vµ 30 ngµy ë nhiÖt ®é 100C (theo Chen vµ CTV, 1985). Ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ vacxin v« ho¹t (chÕt) (theo Chen vµ CTV, 1985): LÊy gan, thËn, l¸ l¸ch vµ c¸c m« c¬ cña c¸ tr¾m cá nhiÔm bÖnh xuÊt huyÕt nghiÒn nhá vµ pha lo·ng 10-100 lÇn víi n−íc muèi sinh lý 0,85%. Ly t©m ë 3.000 vßng/phót thêi gian 30 phót, lÊy dung dÞch phÇn trªn mÆt. DiÖt vi khuÈn vµ virus (v« ho¹t) b»ng Penicillin (800 IU/ml), Streptomycin (800 μm/ml) vµ 0,1 % Formalin. §Ó dung dÞch hçn hîp ë 320C trong 72 giê. Vacxin ®−îc kiÓm tra v« trïng vµ b¶o qu¶n ë nhiÖt ®é 40C. H×nh 18: C¸ tr¾m cá th©n ®en, t¸ch ®µn b¬i trªn tÇng mÆt H×nh 19: C¸ tr¾m cá gièng c¸c gèc v©y xuÊt huyÕt, c¸c tia v©y r¸ch n¸t vµ côt dÇn, vÈy rông vµ kh« r¸p. H×nh 20: C¸ tr¾m cá bÞ bÖnh, xuÊt huyÕt toµn phÇn
  13. 100 Bïi Quang TÒ H×nh 21: C¸ tr¾m cá bÞ bÖnh, xuÊt huyÕt toµn th©n H×nh 22: C¸ tr¾m cá bÞ bÖnh, xuÊt huyÕt d−íi da H×nh 23: C¸ tr¾m cá bÞ bÖnh, thËn xuÊt huyÕt
  14. 101 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 H×nh 24: C¸ tr¾m cá bÞ bÖnh, mang vµ c¬ quan néi t¹ng xuÊt huyÕt 4. Bệnh xuất huyết virus- Viral haemorrhagic septicaemia (VHS) 4.1. Tác nhân gây bệnh Giống Novirhabdovirus thuộc họ Rhabdoviridae, hình que một đầu tròn (viên đạn), kích thước 60 x 177nm. (hình 25) 4.2. Dấu hiệu bệnh lý Cá bệnh thân chuyển màu tối và có thể lồi một mắt hoặc cả hai mắt. Mang chuyển màu nhạt, nhưng có thể có các đốm xuất huyết. Vây và ổ mắt xuất huyết. Cá bệnh trong xoang cơ thể có nhiều dịch máu, gan và thận biến đổi rõ ràng. Có một ít đốm phân bố rải rác trên bóng hơi. Gan chuyển màu nhạt, thận màu đỏ thẫm., lá lách chuyển màu đỏ. A B Hình 25: Novirhabdovirus A- mô học cắt dọc và cắt ngang virion virus; B- nhuộm âm virion virus
  15. 102 Bïi Quang TÒ Hình 26: Mô học thận cá hồi nhiễm bệnh VHS, tổ chức cơ quan tạo máu thoái hóa và hoại tử (theo Yasutake, 1975) Hình 27: Mô học gan cá hồi nhiễm bệnh VHS, thoái hóa và hoại tử (theo Yasutake, 1975)
  16. 103 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 Hình 28: Mô học cơ xương cá hồi nhiễm bệnh VHS, có sự tràn máu (theo Yasutake, 1975) 4.3. Phân bố và lan truyền bệnh Bệnh nhiễm ở cá hồi vân (Oncorhynchus mykiss), cá hồi nâu (Salmo trutta), cá grayling (Thymallus thymallus), cá trắng (Coregonus sp.), cá chó (Esox lucius), cá hồi miệng lớn (Micropteus salmoides), cá bơn Nhật Bản (Paralichthys olivaceus) và cá bơn (Scophthalmus maximus). Nhiệt độ nước là yếu tố môi trường quan trọng. Bệnh xuất hiện từ 4-140C. Nhiệt độ nước thấp (1-50C) thường bệnh phát rộng, tỷ lệ chết hàng ngày thấp, nhưng tỷ lệ chết dồn tích cao. Ở nhiệt độ nước cao (15-180C) bệnh phát ngắn với tỷ lệ chết dồn tích cao nhất. Bệnh VHS xuất hiện ở tất các mùa, nhưng thường xuất hiện mùa xuân khi nhiệt độ nước thích hợp 4.4. Chẩn đoán bệnh Phân lập nuối virus trong tế bào; miễn dịch học; miễn dịch huỳnh quang; kỹ thuật ELISA; kỹ thuật RT-PCR. 4.5. Phòng bệnh Áp dụng biện pháp phòng bệnh tổng hợp 5. Bệnh virus cá trê sông- Channel catfish virus disease (CCVD) 5.1. Tác nhân gây bệnh Giống Herpesvirus, hình cầu, đường kính virion có vỏ bao 175-200nm. Nhuôm âm thấy rõ capsid đường kính 100nm (hình 29).
  17. 104 Bïi Quang TÒ Hình 29: Tiểu phần virus CCVD nhuộm âm (X90.000 hình KHVĐT) theo Wolf và Darlington, 1971. Hình 30: Tế bào bống biển nhiễm virus CCV ở 250C sau 10h, thấy rõ màng nhân (mũi tên lớn) và vùng của màng nhân bị phá vỡ. Hình KHVĐT (X25.800), theo Wolf và Darlington, 1971. 5.2. Dấu hiệu bệnh lý - Đây là bệnh xuất huyết và thận biến đổi. Bụng sưng to và có trường hợp bụng căng phồng ra (hình 31). Các vây đều xuất huyết. Mắt cá lồi ra hoặc hơ lồi, có một số vết bệnh màu vàng do một số vi khuẩn (Flexibacter columnaris hoặc Aeromonas hydrophila) là nguyên nhân thứ hai gây ra. - Mang thường chuyển màu nhạt, nhưng thường một số cá bệnh thấy rõ tơ mang xuất huyết. Mang của những con cá hương hấp hối, nẩm thủy sinh phát triển mạnh - Trong xoang cơ thể có dịch màu vàng, một số màu đỏ. Ruột có chứa chất dịch nhày màu vàng. Lá lách sưng lớn có màu đen, thận và gan có các đốm xuất huyết
  18. 105 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 - Mô bệnh học: thận cá nhiễm bệnh thường phù và hoại tử (hình 32), xuất huyết trong cơ xương (hình 33). Gan thay đổi phù và hoại tử. Hình 31: Cá giống trê sông nhiễm bệnh CCVD; con phía trên bụng chướng to; lỗ liệu sinh dục, vây xuất huyết. Con phía dưới nhìn mặt lưng thấy bụng chướng to, mắt lồi. A B C Hình 32: Thận cá trê sông nhiễm bệnh CCVD; A- thận bình thường; B- thận cá nhiễm bệnh CCVD thấy rõ phù và hoại tử; C- Từ khung hình B, tổ chức hình ống thận hoại tử (mũi tên). Theo Wolf et al, 1972.
  19. 106 Bïi Quang TÒ Hình 33: Xuất huyết trong cơ xương của cá trê sông nhiễm bệnh CCVD. (X75) Theo Wolf et al, 1972. 5.3. Phân bố và lan truyền bệnh Cá trê sông (Ictalurus punctatus) của Mỹ thường nhiễm bệnh CCVD. Bệnh xuất hiện ở cá dưới 1 tuổi và thường ít hơn 4 tháng tuổi. Nhiệt độ nước trên 270C tỷ lệ chết cao hơn, nhưng hiếm khi phát bệnh nhiệt độ < 180C. 5.4. Chẩn đoán bệnh Nuôi cấy virus bằng tế bào sống. Tết miễn dịch học, Miễn dịch huỳnh quang, kỹ thuật ELISA, kỹ thuật PCR. 5.5. Phòng bệnh Áp dụng biện pháp phòng bệnh tổng hợp 6. BÖnh khèi u tÕ bµo Lympho. 6.1. T¸c nh©n g©y bÖnh Virus g©y bÖnh khèi u tÕ bµo Lympho lµ Iridovirus lín nhÊt trong gièng nµy: KÝch th−íc trung b×nh lµ 200 ± 50 nm, nhá nhÊt lµ 130nm, lín nhÊt lµ 330 nm, kÝch th−íc kh¸c nhau cña virus phô thuéc vµo ký chñ. Iridovirus cã acid nh©n lµ ADN, virus cã lâi ®Æc, bªn ngoµi cã 2 líp vá cÊu t¹o b»ng c¸c Capsid, ngoµi cïng cã riÒm l«ng t¬. Nh©n cña thÓ virus thÊy râ c¸c èng gièng nh− vßng nhÉn vµ tren bÒ mÆt cña thÓ virus cã c¸c Capcid cÊu tróc gièng c¸c mÊu (Theo Madeley vµ ctv, 1978). Berthiaume vµ ctv, 1984 ®· m« t¶ nh©n cña thÓ virus nh− qu¶ bãng phøc t¹p cã c¸c sîi acid osmic hoÆc c¸c h¹t. PhÝa ngoµi thÓ virus cÊu tróc h×nh cÇu 20 mÆt ®èi xøng cã diÒm l«ng t¬ (xem h×nh 34, 35). Thµnh phÇn ho¸ sinh cña virus: 42% Protein, 17% Lipit, 1,6% ADN.
  20. 107 BÖnh häc thñy s¶n- phÇn 2 Nh×n CÊu bªn tróc Nh×n h×nh trªn cÇu L«ng t¬ Mµng trong Vá virus Mµng ngoµi Lâi gi÷a (c¸c sîi acid osmic) ChÊt ®Öm gi÷a H×nh 34: M« pháng cÊu tróc cña thÓ virus ë bÖnh khèi u tÕ bµo Lympho kh«ng nhuém mµu (Berthiaume vµ ctv, 1984) H×nh 35: Iridovirus nhiÔm trong sîi nguyªn bµo da vµ tÕ bµo lympho cã cÊu tróc ®èi xøng h×nh s¸u c¹nh (¶nh KHV§T) 6.2. DÊu hiÖu bÖnh lý BÖnh khèi u tÕ bµo lympho lµ d¹ng ¶nh h−ëng trong tõng tÕ bµo vµ trªn vËt chñ Ýt ¶nh h−ëng. G©y bÖnh lµ virus −a nhiÖt, chóng h×nh thµnh c¸c nèt sÇn (môn c¬m) m¾t th−êng cã thÓ thÊy ®−îc ë hÇu hÕt hÖ thèng m¹ch ngo¹i biªn (xem h×nh 36). Nh÷ng dÊu hiÖu bªn ngoµi cña bÖnh ®iÓn h×nh lµ c¸c nèt sÇn cã cÊu t¹o d¹ng viªn sái, kÝch th−íc to nhá kh¸c nhau, mµu kem x¸m ®Õn mµu x¸m, s¾c tè biÓu b× b×nh th−êng. §«i khi hÖ thèng m¹ch ngo¹i biªn tô thµnh ®¸m lín c¸c tÕ bµo cã mµu ®á. Xu h−íng c¸c tÕ bµo lympho xuÊt hiÖn trong c¸c ®¸m lµ d¹ng sîi. Nh÷ng dÊu hiÖu bªn trong: XuÊt hiÖn mét sè tÕ bµo lympho nhiÔm virus ë trong c¬, mµng bông (phóc m¹c) vµ trªn bÒ mÆt cña c¸c c¬ quan néi t¹ng. Nh÷ng dÊu hiÖu m« bÖnh häc: Duy nhÊt chØ cã c¸c tÕ bµo Lympho cña c¸ tr−¬ng to khæng lå, kÝch th−íc tÕ bµo ®iÓn h×nh ®a sè lµ 100 μm hoÆc lín nhÊt lµ 1 mm vµ chóng t¨ng tõ 50.000 - 100.000 lÇn vÒ thÓ tÝch. §iÓm ®Æc biÖt cña tÕ bµo lµ mµng tÕ bµo máng trong suèt, ë trung t©m cã nh©n tr−¬ng lín thÊy râ ADN (xem h×nh 37). TÕ bµo h×nh ovan hoÆc d¹ng amip. C¸c thÓ vïi tÕ bµo chÊt b¾t mµu tÝm lµ n¬i chøa c¸c thÓ virus, cã hai d¹ng kÝch th−íc tuú theo ký chñ (xem h×nh 38).

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản