Bệnh Lãng Quên (dementia)
Thực vậy, khi về già, các cụ sau 65 tuổi sẽ bị giảm sút trí nhớ rất
nhanh. Điển hình là trường hợp cựu Tổng Thống Reagan bị bệnh lãng quên
Alzheimer. Khi tuổi càng cao, số bệnh nhân bị bệnh lãng quên càng ngày
càng nhiều. Chẳng hạn lúc tới 85 tuổi, phân nửa (50%) các cụ sẽ bị bệnh hay
quên.
Ngày xưa, chưa có cách điều trị bệnh lãng quên. Bây giờ ở xã hội Mỹ,
có nhiều chương trình chữa bệnh hay quên và đặc biệt tìm cách nâng đỡ
bệnh nhân để có được một đời sống tốt đẹp hơn.
Vì sao bị bệnh lãng quên?
Bệnh quên khi về già sinh ra do khủng hoảng thoái hóa những mô và
tế bào của cơ thể. Thí dụ như mạch máu bị hư, bị thương tích, trường hợp
ung thư, nhiễm trùng hay bệnh thiếu dinh dưỡng.
Có 3 loại bệnh quên: 1. Bệnh Alzheimer, 2. Bệnh hay quên do mạch
máu bị hư, và 3. Bệnh lãng quên Lewỵ
Bệnh Alzheimer do những tảng amyloid và những mớ tơ thần kinh
(neurofibrillatory tangles) tích tụ trong hệ thống thần kinh trung ương.
Bệnh quên khi về già do những mạch máu nhỏ hay lớn bị hư, bị tắc
nghẽn bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Chẳng hạn như bị viêm mạch máu
(autoimmune vasculitis), viêm vì nhiễm trùng mạch máu (trong trường hợp
bệnh giang mai ăn vào hệ thong thần kinh não hay bệnh Lyme), nghẹt mạch
máu não nhỏ li-ti, do chảy máu não vì cao huyết áp hay tai biến mạch máu
não, v..v..
Bênh lãng quên Lewy do những phân tử nhỏ (eosinophilic
cytoplasmic inclusions) đọng trong tế bào thần kinh não bô..
Bệnh hay quên khi về già bắt đầu với nhiều triệu chứng:
Trước hết, bệnh nhân lớn tuổi cảm thấy khó nhớ tên một người nào
hay tên một vật gì. Bệnh nhân vẫn hoạt động bình thường. Nhưng bắt đầu
nhận thức kém tinh tường. Cộng thêm tuổi già làm trí nhớ kém cỏi. Một số
bệnh nhân thấy triệu chứng có vẻ nặng thêm, tiến dần tới bệnh lãng quên
Alzheimer.
Tiêu chuẩn định bệnh Alzheimer khởi thủy thấy nhận thức kém, mặc
dầu bệnh nhân ráng cố gắng sửa đổi những khiếm khuyết. Bệnh nhân cảm
thấy bị xuống tinh thần, ưu trầm (depression). Khả năng xét đoán từ từ
thuyên giảm. Tính tình con người thay đổi.
Triệu chứng bệnh càng ngày càng nặng. Bệnh nhân thấy bắt đầu thiếu
khả năng tính toán tài chánh, quên bẵng thuốc men mình đang uống, và
không thể đi du lịch được nữa. Giai đoạn bắt đầu cảm thấy như thiếu an
toàn. Tiếng nói lọng cọng. Xét đoán lẫn lộn.
Bệnh nhân không còn phân biệt được thời gian và không gian. Đi
đường dễ bị lạc. Dễ bị kích thích khi lọt vào môi trường mới lạ. Bệnh nhân
suy nghĩ sợ hãi vô cớ, than phiền về hôn nhân hay than phiền chuyện mất
trộm, mất tiền bạc.
Bệnh trạng càng ngày càng trầm trọng hơn nữa, đưa tới những lúng
túng trong hành động, khó nuốt khi ăn uống. Bệnh nhân không thể kiểm soát
được vấn đề đại tiện và tiểu tiện. Bệnh nhân không còn biết mình là ai!
Không nhận ra những người thân trong gia đình. Nhiều khi nằm dài cả ngày,
tuyệt đối im lă.ng.
Bệnh nhân nên gặp bác sĩ gia đình khám bệnh để tìm hiểu những tiến
triển nhận thức, cảm xúc, hay suy nhược thần kinh. Đồng thời cần tìm hiểu
thêm triệu chứng vài loại bệnh khác phát hiện như tiểu đường, bệnh đau tim
hay suy tuyến giáp trạng. Bệnh nhân cần được trắc nghiệm tâm lý, thử máu
v..v..
Điều trị:
. Dùng thuốc Cholinesterase inhibitors để tăng cường hệ thống tiết
acetylcholine (cholinergic) trong việc chữa bệnh Alzheimer.
. Dùng vài loại thuốc hay sinh tố như Vitamin E, thuốc trị phong thấp,
v..v.. (mặc dầu chưa được chính thức công nhận).
. Giảm tâm lý khủng hoảng, hay dùng thuốc điều trị bệnh tâm thần
(nhât là loại bệnh lo sơ vô cớ paranoid) hay nổi nóng bất tử, xuống tinh thần,
ưu trầm v..v..
Nhiều khảo cứu gần đây đặt được kết quả khả quan. Thí dụ dùng
thuốc chủng chứa chất B-amyloid peptide (AB42 và AN-1792) chống thành
lập tảng amyloid trong não để điều trị bệnh Alzheimer. Nhưng cần thêm thời
gian để sáng tỏ vấn đề.
Tóm lại, bài này viết để giúp những người lớn tuổi tìm hiểu thêm bệnh
của chính mình và cần bác sĩ gia đình điều trị. Nhất là giúp cho một số quí vị
đã lớn tuổi có thể tự nhân thức được những gì sắp sẩy ra cho chính đời mình.
Sau đây là sơ lược những triệu chứng ban đầu của bệnh lãng quên
Alzheimer:
. Khi vừa nghe thấy ai nói điều gì, vài phút sau lại quên bẵng đi mất.
. Không tính toán được tiền bạc, sổ sách hay kiểm tra được ngân phiếụ
. Nhắc đi nhắc lại một câu chuyện nhiều lần. Chẳng hạn chuyện vừa
nói tới trước đây 10 phút, bây giờ lại nhắc lạị
. Lái xe bị lạc lung tung.
. Không nhận thức được những gì đang sẩy ra xung quanh. Đôi khi
mặc quần áo dơ bẩn, quên tắm rửa, quên tắt lò điên. Nhiều khi không còn
biết nấu nướng, đi chợ, và quên cả uống thuốc.
. Sau hết, bệnh nhân quên tên người thân trong gia đình, không phân
biệt được ai, gọi con mình bằng chị hay mẹ!