Bệnh Tê Liệt Thần Kinh Mặt
(Bell's Palsy)
Bệnh Bell's Palsy hay tê liệt thần kinh mặt là một bệnh tương đối khá
thông thường. Trong chúng ta, ai cũng đã từng biết một hay nhiều người bị
bệnh này. Hằng năm có tới 40,000 người trên nước Mỹ mắc bệnh. Bệnh
Bell's palsy tuy ít nguy hiểm đến tính mạng nhưng làm cho bệnh nhân rất
đau khổ trong một thời gian khá dài. Thường thì người bệnh thức dậy, cảm
thấy một bên mặt hơi cứng khác thường. Nhìn vào gương, họ thấy mặt một
bên bị xệ xuống và nụ cười bị méo qua 1 bên. Một bên mắt cũng không thể
đóng kín và thường có nước mắt chảy ra. Khi bị như vậy, có lẽ người ta nghĩ
đến bệnh stroke nhiều nhất. Nhưng nếu triệu chứng chỉ giới hạn ở mặt, đa
phần đây là bệnh Bell's palsy.
Bệnh tê liệt thần kinh mặt xẩy ra khi dây thần kinh điều khiển các bắp
thịt trên mặt
bị sưng lên và bị đè chặt. Bệnh này có thể xẩy ra ở bất cứ tuổi nào
nhưng ít khi xẩy ra dưới tuổi 15 hay trên 60.
Bệnh sẽ giảm trong vòng vài tuần và hết hoàn toàn trong vòng 3 tới 6
tháng. Tuy nhiên khoảng 8 tới 10 % bị tái lại, đôi khi ở phía mặt bên kia.
Một số nhỏ bệnh nhân không bao giờ hết bệnh và tiếp tục bị vài triệu chứng
bệnh suốt đời.
Triệu chứng
-Thình lình bị tê liệt hay yếu hẳn 1 bên mặt khiến khó cười hay nhắm
mắt.
-Mặt bị chảy xệ xuống, khó cử động da mặt bên bị bệnh
-Bị đau trong tai phía bên bệnh
-Nghe âm thanh to hơn phía tai bệnh
-Nhức đầu
-Mất vị giác
-Thay đổi lượng nước mắt và nước miếng tiết ra
Nguyên nhân
Trên đường đi tới mặt, dây thần kinh điều khiển các bắp thịt mặt phải
đi qua một “hành lang” hẹp là một hốc xương nhỏ. Nếu dây thần kinh này bị
nhiễm siêu vi, sưng lên thì sẽ bị kẹt trong hốc xương này. Xương đè lên dây
làm hư hoại lớp màng bọc bên ngoài khiến tín hiệu thần kinh bị cản trở, gây
ra tê liệt và yếu các bắp thịt.
Siêu vi hay gây ra bệnh này nhất là herpes simplex, cũng là siêu vi
gây ra bệnh lở miệng và bộ sinh dục. Những siêu vi khác là herpes zoster
(cũng gây ra thủy đậu và giời leo), siêu vi Epstein-Barr và siêu vi
cytomegalovirus.
Ai dễ bị bệnh?
-Đàn bà có mang
-Bệnh nhân tiểu đường
-Đang bị cảm hay cúm
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Đa số các bệnh nhân sẽ lành bệnh hoàn toàn trong vòng vài tháng dù
có chữa hay không. Nhưng nên nhớ không phải triệu chứng tê liệt thần kinh
mặt nào cũng do Bell's palsy. Khi bạn bị triệu chứng một bên mặt bị yếu, xệ
hay tê liệt, nên gặp bác sĩ để tìm hiểu nguyên nhân chính xác.
Không có một thử nghiệm nào định bệnh này cả. Bác sĩ định bệnh
bằng cách khám những cử động của các bắp thịt mặt. Các nguyên nhân khác
có thể là tai biến mạch máu não, nhiễm trùng, bướu... Nếu nghi ngờ, bác sĩ
có thể làm những thử nghiệm như EMG đo tốc độ và cách chuyển tín hiệu
điện dọc theo dây thần kinh, hoặc chụp hình MRI, CT scan, quang tuyến X...
Biến chứng
Bệnh liệt thần kinh mặt có độ từ nhẹ đến nặng. Bệnh nhẹ sẽ khỏi hoàn
toàn trong vòng 1 tháng nhưng bệnh nặng, nhất là liệt hoàn toàn, có mực hồi
phục khác nhau. Nếu sự hư hại quá nặng, những sợi thần kinh có thể bị hư
vĩnh viễn. Hơn nữa, nếu những sợi thần kinh mọc lại bị sai hướng, sẽ đưa
đến co thắt những bắp thịt khác hơn là những bắp thịt bệnh nhân định điều
khiển. Thí dụ, khi họ cười, con mắt bên bệnh có thể nhắm lại.
Cách chữa
Đa số các bệnh nhân sẽ bình phục hoàn toàn mà không cần chữa trị.
Tuy nhiên, bác sĩ có thể phải sử dụng những cách chữa sau đây.
-Thuốc: Những khảo cứu không đưa ra kết quả rõ rệt về hiệu quả của
những thứ thuốc thường dùng chữa bệnh Bell: thuốc steroids và thuốc chống
siêu vi. Steroids là thứ thuốc thần hiệu chống viêm. Nếu dây thần kinh bị
viêm, thuốc này có thể làm giảm sưng khiến dây đỡ bị đè trong hốc xương.
Nếu dây bị nhiễm siêu vi, thuốc chống siêu vi có thể làm ngưng bệnh. Một
vài khảo cứu cho thấy hai thứ thuốc này hiệu quả, vài khảo cứu khác lại kết
luận là không.
-Trị liệu thể lý: Những bắp thịt bị liệt có thể rút ngắn lại gây co thắt
kinh niên. Dùng xoa nắn và vận động những bắp thịt mặt có thể giúp chống
co thắt. Đắp nóng cũng có thể làm giảm đau.
-Giải phẫu: mổ để “giải thoát” dây thần kinh bị kẹt trong hốc xương.
Tuy nhiên, cách này vẫn chưa được công nhận và ít khi được dùng. Giải
phẫu thẩm mỹ có thể giúp mặt đỡ bị méo mó và cử động dễ hơn.
Tự giúp
Nếu mắt bạn không nhắm kín được, bạn cần giữ cho mắt khỏi khô
bằng cách nhỏ thuốc mỗi giờ ban ngày và tra thuốc nhờn vào mắt ban đêm
vì nếu trở nên quá khô, màng kết mạc (cornea) của mắt có thể bị hư hại
khiến bị mất thị giác. Bạn có thể phải đeo kính ban ngày và đeo miếng che
mắt ban đêm để tránh cho mắt khỏi bị chọc vào hay bị trầy.
Cách chữa khác
Bệnh nhân Bell'spalsy có thể thử những cách chữa “ngoại khoa” như:
Kỹ thuật thư giãn, châm cứu, “biofeedback”, chữa bằng vitamin, nhất là B
12 , B 6 và kẽm.
Bs Nguyễn Thị Nhuận, Chuyên Khoa Nhi Đồng