BỨC CUỐN THƯ "THIÊN ĐÔ CHIẾU"
BẰNG SỨ
Thiên đô chiếu (Chiếu dời đô) của Lý Công Uẩn nguyên bản gồm cả thảy 217 chữ
Hán, là một văn bản của vua (chiếu còn gọi là chiếu chỉ) viết theo thể văn nghị
luận, vua nêu rõ ý kiến, quan điểm của mình về một vấn đề quan trọng nào đó và
ban bố mệnh lệnh của vua.
Chiếu dời đô là chiếu chỉ của Lý Công Uẩn (947-l028). Ông là người Đình Bảng
(xưa gọi là châu Cổ Pháp, lộ Bắc Giang), bản tính thông minh, nhân ái, có chí lớn
và lập được nhiều chiến công. Dưới thời Tiền Lê, ông làm đến chức Tả thân vệ
Điện tiền chỉ huy sứ. Khi Lê Ngoạ Triều (Lê Long Đĩnh) mất, ông được các tăng
sư và đại thần đứng đầu là sư Vạn Hạnh và Đào Cam Mộc tôn lên làm vua, lấy
niên hiệu là Thuận Thiên. 1000 năm trước, năm Canh Tuất niên hiệu Thuận Thiên
thứ nhất (1010), Lý Công Uẩn ban bố Thiên đô chiếu bày tỏ quyết định dời đô từ
Hoa Lư (nay thuộc tỉnh Ninh Bình) ra thành Đại La (tức Thăng Long, Hà Nội ngày
nay): “... Huống chi thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương ở vào nơi trung tâm
trời đất, được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi Nam Bắc Đông Tây; lại tiện
hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng, đất đai cao mà thoáng. Dân cư
khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt, muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem
khắp đất Việt ta chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của bốn
phương đất nước; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời. Trẫm
muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?”’
(Nguyễn Đức Vân dịch, Thơ văn Lý Trần, tập I, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội,
1977).
Lý Công Uẩn rất sâu sắc, có tầm nhìn xa trông rộng của một vị vua sáng nghiệp.
Khi vừa lên ngôi, ông đã đặt ra vấn đề trọng đại vì nước vì dân. Kinh thành không
đóng đô ở Hoa Lư mà dời đô về thành Đại La nằm giữa châu thổ đồng bằng Bắc
Bộ, sông Hồng bao quanh, có hồ Tây, hồ Lục Thuỷ có Ba Vì, Tam Đảo chắn che
mặt Tây, mặt Bắc, thông thương rộng rất với các tỉnh ven biển, các tỉnh phía Nam.
Có thể vào thế kỷ XI, Thăng Long vừa là kinh đô của nước Đại Việt cường thịnh,
vừa có quy mô lớn trong khu vực và trên thế giới lúc bấy giờ.