Các CEO với những vụ bê bối về đặc quyền
Những vụ án dân sự và hình sự liên quan đến các CEO gần đây đã hé lộ bức
màn bí mật về các công ty Mỹ: các vị giám đốc điều hành lương hàng triệu đô la
không chê một khoản tiền nào do công ty của họ trả là quá nhỏ hay quá lớn. Thường
thì không ai biết chi tiết về các chi phí cá nhân mà CEO ghi lên hoá đơn công ty vì có
những lỗ hổng trong luật pháp Mỹ cho phép các công ty thương mại niêm yết trên thị
trường chứng khoán giữ kín bí mật về các đặc quyền ngoài lương của giám đốc điều
hành. Nhưng cuộc xét xử Martha Stewart và một số giám đốc điều hành khác đã khiến
người ta hiểu được phần nào về các khoản lợi béo bở mà họ được hưởng.
Trong vụ án hình sự xử bà Stewart, giám đốc tài chính của công ty Martha
Stewart Living Omnimedia, ông James Follo, khai rằng bà Stewart đã yêu cầu công ty
hoàn lại khoản tiền $17000 mỗi năm để trả lương cho người lái xe của bà vào các dịp
cuối tuần cũng như trả cho các chuyến đi của bà đến hiệu cắt tóc, quán cà phê, vv và
vv..
Vụ án xét xử Dennis Kozlowski và Mark H. Swartz, hai cựu CEO của công ty
Tyco International, một tập đoàn chế tạo, tiết lộ rằng Tyco đã phải trả vô số các chi phí
cá nhân cho họ. Các hoá đơn phải trả không chỉ gồm có học phí trường tư cho ba con
của ông Swartz và 1 triệu đô la cho bữa tiệc sinh nhật ở Sardinia của vợ ông
Kozlowski, mà còn khoản $6000 cho màn che buồn tắm và $15000 cho giá mắc ô của
nhà hai ông nữa.
Những hành động phung phí này khiến các nhóm giám sát và cố vấn quản lý
công ty chỉ trích dữ dội. Theo các nhà phê bình thì với việc không chi tiền cho những
khoản nhỏ nhặt, các CEO chỉ khiến những người Mỹ bình thường và các nhà đầu tư
nghi ngờ hơn. Giám đốc công ty tư vấn Merver Human Resource Consulting, bà Diane
Doubleday, nói: “Hành động này cho thấy họ sống khác xa với những người bình
thường”. Các khoản lợi lớn dành riêng cho CEO còn là dấu hiệu báo trước nguy hiểm
đối với các cổ đông. Giám đốc hãng tư vấn Council of Institutional Investors nói trong
một bức thư: “Các khoản chi tiêu hoang phí này cho thấy (a) họ không có ý thức gì
giữa chi tiêu cá nhân và chi tiêu công việc, (b) họ muốn giấu các khoản chi quá lớn
bằng cách chia nh ỏ chúng ra thành các đặc quyền, (c) và họ không hề có khái niệm gì
về việc các đặc quyền này sẽ chọc giận nhân viên của mình”.
Một CEO nữa gần đây cũng bị phê bình gay gắt là ông Conrad M. Black, cựu
chủ tịch của công ty Hollinger International, một công ty báo chí, đã chi 8 triệu đô la
để có được các giấy tờ riêng của Franklin Delano Roosevelt, khi ông Black viết tiểu sử
của vị tổng thống này. Trong năm 2002, hồ sơ ly hôn của John F. Welch Jr., cựu chủ
tịch của hãng General Electric, đã phơi bày việc công ty G.E phải trả tiền cho căn hộ ở
Manhattan, các vé đi New York Knicks và các lợi lộc khác mà ông này được hưởng
ngay cả sau khi đã về hưu. Sau đó ông Welch đã đồng ý từ bỏ nhiều đặc quyền trong
số này.
Tuy nhiên, CEO không chỉ nhận những khoản đặc quyền lớn, mà còn không
chê các đặc quyền nhỏ. Theo hồ sơ của Oracle, trong năm 2000, hãng đã chi cho chủ
tịch hãng, ông Lawrence J. Ellison, một khoản là $8360 để trả chi phí luyện tập thể
thao. Tại thời điểm đó, số tiền đầu tư của ông vào Oracle là hơn 50 tỷ đô la. Hãng
Oracle từ chối bình luận về vấn đề này. Năm 2002, hãng Gillette đã chi cho chủ tịch
hãng James M. Kilts 2,7 triệu đô la tiền lương và tiền thưởng. Theo hồ sơ, công ty còn
hoàn lại ông Kilts $3240 chi phí đỗ xe. Người phát ngôn hãng Gillette cho biết các
khoản trả cho ông Kilts do ban giám đốc định ra, và các khoản lợi lộc này tăng nhanh
kể từ khi ông này lên chức chủ tịch cách đây ba năm.
Hiện nay, trung bình CEO của một công ty lớn có tên niêm yết trên thị trường
chứng khoán kiếm hơn 10 triệu đô la mỗi năm, gấp khoảng 20 lần so với mức lương
của một CEO vào năm 1981 và 500 so với lương một người công nhân bình thường
hiện nay. Vì vậy, đặc quyền chỉ là những phần khá nhỏ trong lương điều hành. Và các
công ty thường cho giám đốc điều hành hưởng một số đặc quyền khác nữa, gồm khoản
hoàn tiền hoá đơn điện thoại, chi phí ăn uống và đôi khi cả xe công ty nữa. Các khoản
chi cho CEO này hiếm khi được trình bày trong hồ sơ trình Uỷ ban Chứng khoán, nơi
công ty phải báo cáo những khoản thu và chi của năm giám đốc điều hành được trả
lương cao nhất.
Theo các quan chức thì công ty chỉ phải công khai tổng số thù lao trả thêm này
khi con số lên đến hơn 50000 đô la mỗi CEO. Hơn nữa, nếu công ty xếp loại một đặc
quyền là liên quan đến công việc chứ không phải thu nhập, thì các quy định của Uỷ
ban Chứng khoán cho phép công ty giữ bí mật về đặc quyền đó. Trong những trường
hợp như vậy, thậm chí CEO có thể không phải trả thuế thu nhập cho khoản đó. Còn
các đặc quyền khác thì phải chịu thuế - song, CEO còn được hưởng một đặc quyền
nữa - đó là công ty thường cho CEO tiền để trả thuế các khoản này.
Trong hồ sơ mới đây nhất, công ty bảo hiểm American International Group
thuật lại rằng công ty này đã cho các CEO của mình được “sử dụng du thuyền và máy
bay của công ty , thẻ hội viên câu lạc bộ, các dịch vụ văn phòng và quản lý đầu tư”.
Các chuyến du thuyền và một số mục miễn phí khác được viện dẫn là vì công việc, và
bất cứ khoản thù lao cá nhân nào khác của CEO đều được “coi là chi phí bất thường”
nên không viết vào báo cáo.
Một trong những đặc quyền phổ biến của các CEO là được dùng máy bay của
công ty. Một số công ty biện hộ rằng họ yêu cầu CEO dùng máy bay công ty chứ
không dùng máy bay thương mại vì những lý do an toàn.
Theo một nghiên cứu viên cao cấp thuộc nhóm nghiên cứu chính phủ Corporate
Library, ông Paul Hodgson, thì các công ty cần công khai các khoản thù lao dàng riêng
cho CEO này. Ông nói: “Các cổ đông trả tiền để được cung cấp thông tin, vì vậy họ có
quyền được biết”. Cũng theo Hodgson, các quy định công khai còn yếu nên không thể
biết được các công ty đã chi thù lao bao nhiêu cho các CEO, song ít nhất thì các CEO
đã về hưu như ông Welch của General Electric cũng phải từ bỏ các đặc quyền này.
Bà Doubleday dự đoán rằng Uỷ ban Chứng khoán sẽ xem xét việc yêu cầu các
công ty phải công khai thông tin tài chính hơn nữa. Ông Greaf Crystal, một quan chức
chính phủ, thì nói: “CEO thích đặc quyền. Họ cần có cảm giác là họ đang điều hành
cái gì đó. Việc điều hành một công ty trị giá hàng tỷ đô la là rất khó. CEO có một kế
hoạch hành động nào đó - kế hoạch này có thể thành công, có thể thất bại. Nhưng nếu
CEO khiến công ty trả tiền giặt khô cho mình - thì ông ta đã thành công”.
