1
Luận văn
Các công cụ gián tiếp của chính sách
tiền tệ trên thị trường mở của Ngân
hàng Trung ương
2
Lời nói đầu
Chính sách tiền tệ là một trong những chính sách kinh tế vĩ mô có tầm
ảnh hưởng vô cùng quan trọng đến toàn bộ đến toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Thông qua chính sách này, Ngân hàng trung ương, Chính phủ chính sách thể
đưa ra các biện pháp nhằm ổn định giá cả, tăng trưởng kinh tế và cải thiện tình
trạng công ăn việc làm. Để chính sách tiền tệ phát huy một cách tối đa hiệu quả
của nói, việc sử dụng các công cụ của chính sách này hợp lý trong từng giai
đoạn khác nhau của quá trình phát triển kinh tế xã hội giữ vai trò chủ chốt.
Tuy nhiên trong khuôn khổ của một bài đề án môn học, em chỉ xin đề cấp
một vài nét về các công cụ gián tiếp của chính sách tiền tệ trên thị trường mở
của Ngân hàng Trung ương.
3
Phần I: Giới thiệu chung
I. Chính sách tiền tệ.
Tiền tệ là một khái niệm dùng để chỉ những gì được chấp nhận làm môi
giới trung gian trong trao đổi và là phương tiện thanh toán các khoản nợ. Từ khi
ra đời cho đến nay, tiền tệ đóng một vai trò quan trọng trong hoạt động kinh tế
xã hội của tất cả các quốc gia trên thế giới. Lịch sử phát triển của tiền tệ đã trải
qua nhiều hình thái khác nhau nhưng tựu chung lại chúng có cùng một bản chất.
Đi kèm với quá trình hình thành và phát triển của tiền tệ hoạt động tài chính
ngân hàng cũng đã ra đời và phát triển không ngững và ngày càng khẳng định
vai trò không thể thiếu được của hoạt động tiền tệ. Ngày nay hệ thống ngân
hàng và đặc biệt là Ngân hàng Trung ương thông qua một cơ chế điều chỉnh
tiền tệ gọi là “ chính sách tiền tệ “ đã có khả năng kiểm soát được các vấn đề về
tiền tệ. Các nhà kinh tế học cũng chưa đưa ra được một định nghĩa chính xác về
thế nào là chính sách tiền tệ, tuy nhiên chính sách tiền tệ cũng có thể được coi là
những biện pháp mà Ngân hàng Trung ương, ngân hàng có quyền lực cao nhất
trong toàn bộ hoạt động ngân hàng và tài chính, sử dụng để đạt những mục tiêu
kinh tế xã hội nhất định. Chính sách tiền tệ là một trong những chính sách kinh
tế vĩ mô để quản lý và điều tiết lượng tiền cung ứng. Ngân hàng Trung ương
thông qua các công cụ của chính sách tiền tệ để thực hiện chức năng là Ngân
hàng quốc gia và quản lý vĩ mô của mình.
Chính sách tiền tệ là một hệ thống bao gồm các công cụ trực tiếp và gián
tiếp nhằm tác động đến hệ thống mục tiêu trung gian và mục tiêu cuối cùng của
chính sách tiền tệ đó là ổn định giá cả, tăng trưởng kinh tế và công ăn việc làm
đầy đủ. ở Việt Nam sau hơn 10 năm đổi mới chuyển nền kinh tế từ quan liêu
bao cấp sang nền kinh tế thị trường đã có những bước tiến vô cùng quan trọng.
Nói đến nền kinh tế thị trường tức là nói đến một hệ thống thị trường được phát
4
triển đầy đủ như thị trường hàng hoá và dịch vụ, thị trường công nghệ, thị
trường sức lao động, thị trường khoa học kỹ thuật công nghệ ... và đặc biệt là thị
trường tài chính và tiền tệ, một thị trường có ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh
tế, nó sẽ liên kết chặt chẽ các thị trường với nhau tạo thành một chỉnh thể hữu
cơ, bền vững. Ngân hàng Trung ương và hệ thống các ngân hàng sẽ tham gia
vào việc đề ra những mục đích những biện pháp, những công cụ hữu hiệu nhất
để tạo điều kiện cho chính sách tiền tệ phát huy hiệu quả. Tiền tệ và lưu thông
tiền tệ được coi là những mạch máu của nền kinh tế, đó là một thứ dầu bôi trơn
để bộ máy kinh tế hoạt động thật hiệu quả. Chính vì những lý do trên mà chính
sách tiền tệ là một chính sách đặc biệt quan trọng. Vậy những công cụ của chính
sách tiền tệ là gì? Làm thế nào để đạt được những mục tiêu đã đặt ra?
Để đạt được mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ những mục tiêu
trung gian được coi là những nấc thang đưa dần dần tác động của Ngân hàng
Trung ương thông quan hàng loạt các công cụ của chính sách này. Công cụ của
chính sách tiền tệ được phân ra làm hai loại: Công cụ trực tiếp và công cụ gián
tiếp. Cả hai công cụ này đều có đặc điểm chung đó là có thể tác động đến mục
tiêu trung gian và mục tiêu hoạt động của chính sách tiền tệ. Đó là lãi suất, đó là
khối lượng tiền cung ứng, đó là khối lượng dự trữ bắt buộc đó là lãi suất trên thị
trường tiền tệ liên ngân hàng tất cả các mục tiêu đó đều được lựa chọn vì chúng
có ưu điểm là có thể đo lượng được, có thể kiểm soát được và quan trọng hơn
đó là chúng đều có mối liên hệ chặt chẽ với mục tiêu cuối cùng. Hệ thống mục
tiêu này bao gồm nhiều chỉ tiêu khác nhau. Vì vậy để đạt được nó cần có những
công cụ hỗ trợ đắc lực và hiệu quả. Trong từng giai đoạn khác nhau của nền
kinh tế có thể các mục tiêu này sẽ tạm thời thay thế cho nhau. Vì vậy việc linh
hoạt trong việc sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ sao cho phù hợp nhất
với các mục tiêu là vô cùng quan trọng và Ngân hàng Trung ương sẽ là người ra
quyết định cuối cùng đối với các công cụ này. Hiện nay, công cụ trực tiếp và
5
gián tiếp của chính sách tiền tệ đó là: Hạn mức tín dụng, nghiệp vụ lãi chiết
khấu, dự trữ bắt buộc và hoạt động của Ngân hàng Trung ương trên thị trường
tự do này còn gọi là nghiệp vụ thị trường mở. Trong điều kiện thế giới khi nền
kinh tế thị trường đã phát triển đa số các nước tiên tiến thường sử dụng các
công cụ gián tiếp trong điều hành chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, Việt Nam là
một nước mới chuyển sang nền kinh tế thị trường, sự phát triển của hệ thống thị
trường chưa được đầy đủ và hoàn thiện vì vậy việc sử dụng các công cụ này
trong điều hành chính sách tiền tệ gặp nhiều khó khăn về khách quan cũng như
chủ quan đặc biệt là trong giai đoạn giao thời như hiện nay.
II. Công cụ của chính sách tiền tệ
1. Công cụ trực tiếp – Hạn mức tín dụng
Công cụ của chính sách tiền tệ là các hoạt động được thực hiện trực tiếp
bởi Ngân hàng Trung ương nhằm tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến khối
lượng tiền trong lưu thông và lãi suất. Hạn mức tín dụng là một loại công cụ
trực tiếp đó là lãi suất dư nợ tối đa mà Ngân hàng Trung ương bắt buộc các tổ
chư chính sách tín dụng phải tôn trọng khi cấp tín dụng cho nền kinh tế đây là
công cụ tác động trực tiếp vào khối lượng tiền trong lưu thông với công cụ này
Ngân hàng Trung ương có thể kiểm soát được khối lượng tiền trong thời kỳ
hoạt động tài chính được điều tiết chặt chẽ, khi đó các công cụ gián tiếp chưa có
điều kiện để áp dụng. Trong trường hợp khẩn cấp với sức ép lạm phát tăng cao,
lượng tiền cung ứng cần được khống chế trực tiếp và ngay lập tức, Ngân hàng
Trung ương kiểm soát tất cả các khoản cho vay lớn của các ngân hàng trung
gian, hạn chế cho vay tiêu dùng, cho vay trả chậm, cho vay cầm cố... Tuy nhiên,
hạn mức tín dụng chỉ là một giải pháp mang tính chất đối phó tình thế trước
những biến động trước mắt. Hiệu quả điều tiết của công cụ này không cao bởi
tính chất hành chính và thiếu linh hoạt của nó. Bên cạnh đó việc qui định hạn