C¸c nh©n tè ¶nh hëng tíi ®éng lùc vµ t¹o ®éng lùc Lª Kim Hoµng
1
Lêi më ®Çu
Tõ c¬ chÕ tËp trung–bao cÊp sang c¬ chÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý cña
nhµ níc lµ sù ®æi míi s¸ng suèt cña ®¶ng ta. Thùc tÕ gÇn 20 n¨m cho thÊy
nÒn kinh tÕ ®· cã nh÷ng bíc khëi s¾c ®¸ng ghi nhËn. C¸c doanh nghiÖp ViÖt
Nam ®ang ®øng lªn kh¼ng ®Þnh m×nh trong c¬ chÕ míi, chñ ®éng vµ s¸ng t¹o
h¬n trong nh÷ng bíc ph¸t triÓn cña m×nh.
Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng víi sù c¹nh tranh kh¾c nghiÖt, c¸c doanh
nghiÖp muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn ®îc mét c¸ch bÒn v÷ng cÇn quan t©m tíi tÊt
c¶ c¸c kh©u tõ s¶n xuÊt ®Õn tiªu thô s¶n phÈm. §Ó lµm tèt nh÷ng c«ng viÖc
nµy ®ßi hái ph¶i cã nh÷ng ngêi lao ®éng giái vµ h¨ng say lµm viÖc v× doanh
nghiÖp cña m×nh.
VËy lµm thÕ nµo ®Ó t¹o ®îc ®éng lùc ®«Ý víi ngêi lao ®éng? C©u hái
nµy lu«n ®îc ®Æt ra ®èi víi bÊt kú nhµ qu¶n lý nµo muèn giµnh th¾ng lîi trªn
th¬ng trêng.
Trong ph¹m vi néi dung ®Ò ¸n nµy em muèn ®a ta mét sè häc thuyÕt,
quan ®iÓm cïng nh÷ng thùc tiÔn ®· cã ®Ó lµm s¸ng tá vÊn ®Ò nµy.
Do cha cã ®iÒu kiÖn quan s¸t thùc tiÔn ë c¸c doanh nghiÖp nªn nh÷ng
vÊn ®Ò em nªu chØ mang tÝnh lý thuyÕt nhng nh÷ng vÊn ®Ò nµy ®· ®îc c¸c
nhµ khoa häc hµnh vi ®óc kÕt tõ thùc tiÔn.
KÕt cÊu ®Ò ¸n ®îc tr×nh bÇy theo bè côc sau:
- Ch¬ng 1: C¬ së lý luËn chung vÒ viÖc t¹o ®éng lùc cho ngêi lao ®éng.
- Ch¬ng 2: C¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn t¹o ®éng lùc ®èi víi ngêi lao
®éng.
- Ch¬ng 3: Tæ chøc tèt c¸c yÕu tè t¹o ®éng lùc cho ngêi lao ®éng.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
C¸c nh©n tè ¶nh hëng tíi ®éng lùc vµ t¹o ®éng lùc Lª Kim Hoµng
2
Ch¬ng 1: cë lý luËn chung vÒ viÖc t¹o ®éng lùc
®èi víi ngêi lao ®éng.
I. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n.
1.§éng lùc lµ g×?
Ho¹t ®éng cña con ngêi lµ ho¹t ®éng cã môc ®Ých. V× vËy c¸c nhµ qu¶n
lý lu«n t×m c¸ch ®Ó tr¶ lêi c©u hái lµ t¹i sao ngêi lao ®éng l¹i lµm viÖc. §Ó tr¶
lêi ®îc cho c©u hái nµy c¸c nhµ qu¶n trÞ ph¶i t×m hiÓu vÒ ®éng lùc cña ngêi
lao ®éng vµ t×m c¸ch t¹o ®éng lùc cho ngêi lao ®éng trong qu¸ tr×nh lµm viÖc.
VËy ®éng lùc lµ g×? §éng lùc lµ sù khao kh¸t vµ tù nguyÖn cña con
ngêi ®Ó n©ng cao mäi nç lùc cña m×nh nh»m ®¹t ®îc môc tiªu hay kÕt qu¶
cô thÓ nµo ®ã.
Nh vËy ®éng lùc xuÊt ph¸t tõ b¶n th©n cña mçi con ngêi. Khi con
ngêi ë nh÷ng vÞ trÝ kh¸c nhau, víi nh÷ng ®Æc ®iÓm t©m lý kh¸c nhau sÏ cã
nh÷ng môc tiªu mong muèn kh¸c nhau. ChÝnh v× nh÷ng ®Æc ®iÓm nµy nªn
®éng lùc cña mçi con ngêi lµ kh¸c nhau v× vËy nhµ qu¶n lý cÇn cã nh÷ng
c¸ch t¸c ®éng kh¸c nhau ®Õn mçi ngêi lao ®éng.
2.T¹o ®éng lùc lµ g×?
§©y lµ vÊn ®Ò thuéc lÜnh vùc qu¶n trÞ cña mçi doanh nghiÖp. C¸c nhµ
qu¶n trÞ trong tæ chøc muèn x©y dùng c«ng ty, xÝ nghiÖp m×nh v÷ng m¹nh th×
ph¶i dïng mäi biÖn ph¸p kÝch thÝch ngêi lao ®éng h¨ng say lµm viÖc, ph¸t
huy tÝnh s¸ng t¹o trong qu¸ tr×nh lµm viÖc. §©y lµ vÊn ®Ò vÒ t¹o ®éng lùc cho
ngêi lao ®éng trong doanh nghiÖp.
VËy t¹o ®éng lùc cho ngêi lao ®éng ®îc hiÓu lµ tÊt c¶ c¸c biÖn ph¸p
cña nhµ qu¶n trÞ ¸p dông vµo ngêi lao ®éng nh»m t¹o ra ®éng c¬ cho ngêi
lao ®éng vÝ dô nh: thiÕt lËp nªn nh÷ng môc tiªu thiÕt thùc võa phï hîp víi
môc tiªu cña ngêi lao ®éng võa tho¶ m·n ®îc môc ®Ých cña doanh nghiÖp,
sö dông c¸c biÖn ph¸p kÝch thÝch vÒ vËt chÊt lÉn tinh thÇn…
VËy vÊn ®Ò quan träng cña ®éng lùc ®ã lµ môc tiªu. Nhng ®Ó ®Ò ra
®îc nh÷ng môc tiªu phï hîp víi nhu cÇu, nguyÖn väng cña ngêi lao ®éng,
t¹o cho ngêi lao ®éng sù h¨ng say, nç lùc trong qu¸ tr×nh lµm viÖc th× nhµ
qu¶n lý ph¶i biÕt ®îc môc ®Ých híng tíi cña ngêi lao ®éng sÏ lµ g×. ViÖc dù
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
C¸c nh©n tè ¶nh hëng tíi ®éng lùc vµ t¹o ®éng lùc Lª Kim Hoµng
3
®o¸n vµ kiÓm so¸t hµnh ®éng cña ngêi lao ®éng hoµn toµn cã thÓ thùc hiÖn
®îc th«ng qua viÖc nhËn biÕt ®éng c¬ vµ nhu cÇu cña hä.
Nhµ qu¶n trÞ muèn nh©n viªn trong doanh nghiÖp cña m×nh nç lùc hÕt
søc v× doanh nghiÖp th× hä ph¶i sö dông tÊt c¶ c¸c biÖn ph¸p khuyÕn khÝch ®èi
víi ngêi lao ®éng ®ång thêi t¹o mäi ®iÒu kiÖn cho ngêi lao ®éng hoµn thµnh
c«ng viÖc cña hä mét c¸ch tèt nhÊt. KhuyÕn khÝch b»ng vËt chÊt lÉn tinh thÇn,
t¹o ra bÇu kh«ng khÝ thi ®ua trong nh©n viªn cã ý nghÜa hÕt søc quan träng ®èi
víi sù ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp. C¸c nhµ qu¶n trÞ ®· tõng nãi “Sù thµnh b¹i
cña c«ng ty thêng phô thuéc vµo viÖc sö dông hîp lý nh©n viªn trong doanh
nghiÖp nh thÕ nµo”.
II. Mét sè häc thuyÕt vÒ t¹o ®éng lùc.
1. ThuyÕt c¸c cÊp bËc nhu cÇu cña Maslow.
Th«ng thêng hµnh vi cña con ngêi t¹i mét thêi ®iÓm nµo ®ã ®îc
quyÕt ®Þnh bëi nhu cÇu m¹nh nhÊt cña hä. Theo Maslow nhu cÇu cña con
ngêi ®îc s¾p xÕp theo thø tù gåm 5 cÊp bËc kh¸c nhau. Khi nh÷ng nhu cÇu
cÊp thÊp ®· ®îc tho¶ m·n th× sÏ n¶y sinh ra c¸c nhu cÇu míi cao h¬n.
HÖ thèng thang bËc nhu cÇu cña Maslow:
Tù
kh¼ng ®Þnh
m×nh
Nhu cÇu t«n träng
Nhu cÇu x· héi
Nhu cÇu an toµn
Nhu cÇu sinh lý
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
C¸c nh©n tè ¶nh hëng tíi ®éng lùc vµ t¹o ®éng lùc Lª Kim Hoµng
4
1.1 Nhu cÇu sinh lý.
§©y lµ nh÷ng nhu cÇu c¬ bn nhÊt cña con ngêi nh: ¨n, mÆc, ë, ®i l¹i.
Nhu cÇu nµy thêng ®îc g¾n chÆt víi ®ång tiÒn, nhng tiÒn kh«ng ph¶i lµ
nhu cÇu cña hä mµ nã chØ lµ ph¬ng tiÖn cÇn cã ®Ó hä tho¶ m·n ®îc nhu cÇu.
§ång tiÒn cã thÓ lµm cho con ngêi tho¶ m·n ®îc nhiÒu nhu cÇu kh¸c nhau,
v× vËy c¸c nhµ qu¶n lý lu«n nhËn biÕt ®îc r»ng ®¹i ®a sè nh÷ng ngêi cÇn
viÖc lµm ®Òu nhËn thÊy “tiÒn” lµ thø quyÕt ®Þnh. Hä lu«n quan t©m tíi hä sÏ
nhËn ®îc c¸i g× khi hä lµm viÖc ®ã.
1.2 Nhu cÇu an toµn.
Mét sè nhµ nghiªn cøu nhu cÇu nµy cña Maslow vµ cho r»ng nhu cÇu an
toµn kh«ng ®ãng vai trß nhiÒu trong viÖc t¹o ®éng lùc cho ngêi lao ®éng
nhng thùc tÕ l¹i hoµn toµn ngîc l¹i. Khi ngêi lao ®éng vµo lµm viÖc trong
doanh nghiÖp hä sÏ quan t©m rÊt nhiÒu ®Õn c«ng viÖc cña hä thùc chÊt lµ lµm
g×, ®iÒu kiÖn lµm viÖc ra sao, c«ng viÖc cã thêng xuyªn x¶y ra tai n¹n hay
kh«ng. Sù an toµn kh«ng chØ ®¬n thuÇn lµ nh÷ng vÊn ®Ò vÒ tai n¹n lao ®éng mµ
nã cßn lµ sù b¶o ®¶m trong c«ng viÖc, c¸c vÊn ®Ò vÒ b¶o hiÓm x· héi, trî cÊp,
hu trÝ
1.3 Nhu cÇu x· héi.
Khi nh÷ng nhu cÇu vÒ sinh lý vµ an toµn ®· ®îc tho¶ m·n ë mét møc
®é nµo ®ã th× con ngêi n¶y sinh ra nh÷ng nhu cÇu cao h¬n, lóc nµy nhu cÇu
x· héi sÏ chiÕm u thÕ. Ngêi lao ®éng khi sèng trong mét tËp thÓ hä muèn
hoµ m×nh vµ chung sèng hoµ b×nh vµ h÷u nghÞ v¬Ý c¸c thµnh viªn kh¸c trong
tËp thÓ, hä lu«n cã mong muèn coi tËp thÓ n¬i m×nh lµm viÖc lµ m¸i Êm gia
®×nh thø hai. ChÝnh v× nhu cÇu nµy ph¸t sinh m¹nh mÏ vµ cÇn thiÕt cho ngêi
lao ®éng nªn trong mçi tæ chøc thêng h×nh thµnh nªn c¸c nhãm phi chÝnh
thøc th©n nhau. C¸c nhãm nµy t¸c ®éng rÊt nhiÒu ®Õn ngêi lao ®éng, nã cã
thÓ lµ nh©n tè tÝch cùc t¸c ®éng ®Õn ngêi lao ®éng lµm hä t¨ng n¨ng suÊt vµ
hiÖu qu¶ lao ®éng nhng nã còng cã thÓ lµ nh©n tè lµm cho ngêi lao ®éng
ch¸n n¶n kh«ng muèn lµm viÖc. VËy c¸c nhµ qu¶n lý cÇn ph¶i biÕt ®îc c¸c
nhãm phi chÝnh thøc nµy ®Ó t×m ra ph¬ng thøc t¸c ®éng ®Õn ngêi lao ®éng
hiÖu qu¶ nhÊt.
1.4 Nhu cÇu ®îc t«n träng.
Nhu cÇu nµy thêng xuÊt hiÖn khi con ngêi ®· ®¹t ®îc nh÷ng môc tiªu
nhÊt ®Þnh, nã thêng g¾n víi c¸c ®éng c¬ liªn quan ®Õn uy tÝn vµ quyÒn lùc.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
C¸c nh©n tè ¶nh hëng tíi ®éng lùc vµ t¹o ®éng lùc Lª Kim Hoµng
5
- Uy tÝn lµ mét c¸i g× ®ã v« h×nh do x· héi dµnh cho mét c¸ nh©n nµo ®ã.
Uy tÝn dêng nh cã nh hëng tíi møc ®é thuËn tiÖn vµ tho¶i m¸i mµ ngêi
ta cã thÓ hy väng trong cuéc sèng.
- QuyÒn lùc lµ c¸i lµm cho mét ngêi cã thÓ ®em l¹i sù b»ng lßng hoÆc tíi
c¸c ¶nh hëng kh¸c.
1.5 Nhu cÇu tù kh¼ng ®Þnh m×nh.
Theo Maslow th× ®©y lµ nhu cÇu rÊt khã cã thÓ nhËn biÕt vµ x¸c minh, vµ
con ngêi tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu nµy theo nhiÒu c¸ch rÊt kh¸c nhau. Trong
doanh nghiÖp nhu cÇu nµy ®îc thÓ hiÖn chÝnh lµ viÖc ngêi lao ®éng muèn
lµm viÖc theo chuyªn m«n, nghiÖp vô, së trêng cña m×nh vµ ë møc cao h¬n
®Êy chÝnh lµ mong muèn ®îc lµm mäi viÖc theo ý thÝch cña b¶n th©n m×nh.
Lóc nµy nhu cÇu lµm viÖc cña ngêi lao ®éng chØ víi môc ®Ých lµ hä sÏ ®îc
thÓ hiÖn m×nh, ¸p dông nh÷ng g× mµ hä ®· biÕt, ®· tr¶i qua vµo c«ng viÖc hay
nãi ®óng h¬n lµ ngêi ta sÏ cho nh÷ng ngêi kh¸c biÕt “tÇm cao” cña m×nh
qua c«ng viÖc.
Trong hÖ thèng nhu cÇu nµy Maslow ®· s¾p xÕp theo thø tù tõ thÊp ®Õn
cao vÒ tÇm quan träng nhng trong nh÷ng ®iÒu kiÖn x· héi cô thÓ th× thø tù
nµy cã thÓ sÏ bÞ ®¶o lén ®i vµ nhng nhu cÇu nµo ®· ®îc tho¶ m·n th× nã sÏ
kh«ng cßn t¸c dông t¹o ®éng lùc n÷a.
2 ThuyÕt kú väng cña Victor-Vroom.
Häc thuyÕt nµy ®îc V.Vroom x©y dùng dùa trªn mét sè yÕu tè t¹o
®éng lùc trong lao ®éng nh: tÝnh hÊp dÉn cña c«ng viÖc, mèi liªn hÖ gi÷a kÕt
qu¶ vµ phÇn thëng, mèi liªn hÖ gi÷a sù nç lùc quyÕt t©m víi kÕt qu¶ lao ®éng
cña hä
V.Vroom ®· ®Æt mèi quan hÖ gi÷a c¸c yÕu tè t¹o ®éng lùc cho ngêi lao
®éng trong mét t¬ng quan so s¸nh víi nhau, v× vËy ®Ó vËn dông lý thuyÕt nµy
vµo trong qu¸ tr×nh qu¶n lý ®ßi hái nhµ qu¶n trÞ ph¶i cã tr×nh ®é nhÊt ®Þnh.
Khi con ngêi nç lùc lµm viÖc hä sÏ mong ®îi mét kÕt qu¶ tèt ®Ñp cïng
víi mét phÇn thëng xøng ®¸ng. NÕu phÇn thëng phï hîp víi nguyÖn väng
cña hä th× nã sÏ cã t¸c ®éng t¹o ra ®éng lùc lín h¬n trong qu¸ tr×nh lµm viÖc
tiÕp theo.
Kú väng cña ngêi lao ®éng cã t¸c dông t¹o ®éng lùc rÊt lín cho ngêi
lao ®éng, nhng ®Ó t¹o ®îc kú väng cho ngêi lao ®éng th× ph¶i cã ph¬ng
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.