Cái nhìn qua ảnh chân dung: Chân dung trong nhiếp ảnh
Tác phẩm "Thầm lặng” của tác giả Diệp Đức Minh
Đối với hầu hết các ngành nghệ thuật việc thể hiện con ngư
ời bao giờ
cũng là trọng tâm là tiêu đi
ểm quan trọng nhất. Nhiếp ảnh cũng vậy,
với những đặc thù của riêng mình. Nhi
ếp ảnh luôn gắn liền với hiện
thực, bởi thế nên ảnh chân dung phụ thuộc hoàn toàn vào đối tư
ợng của
hiện thực cuộc sống mà không phụ thuộc vào ý tưởng của ngư
ời cầm
máy.
Để đề cập vấn đề ảnh chân dung chúng ta cần phải phân biệt r
õ khái
niệm “thể hiện” và “ghi nhận”. Nếu chụp ảnh chân dung là ghi nhận th
ì
chỉ là ghi lại hình hài một con người, cốt làm sao ảnh cho sáng sủa
, rõ
nét là được. Không khó! Nhất là ngày nay v
dữ liệu đã được tính trước, người cầm máy chỉ việc bấm là ghi lại đư
ợc
hình ảnh con người một cách dễ dàng.
Việc thể hiện con người thì lại khác. Một bức ảnh chân dung đòi h
ỏi
phải thể hiện trung thực được cái vẻ bề ngoài c
ủa nhân vật, vừa phải
thể hiện được cuộc đời, thế giới nội tâm của đối tư
ợng thông qua cái
hình thức bên ngoài, đó là một việc không dễ dàng gì. Về mặt tạo h
ình
trong ảnh chân dung rất quan trọng. Phải có thủ pháp làm nổi bật đư
ợc
cái chính, liên kết các mảng, chi tiết thành hình tư
ợng diễn tả, có khả
năng tác động đến tâm tư tình cảm và ý xuy nghĩ của độc giả.
NHÌN LẠI CUỘC THI
Từ sau nhiếp ảnh thời chiến tranh, ở Việt Nam có ít triển l
ãm chuyên
đề. Nhìn vào các cuộc thi và triển lãm ảnh trong nước ta thấy r
õ ràng
sự sáng tạo trong ảnh rất ít, có thể nói là dậm chân tại chỗ, cái nhìn h
ầu
như không thay đổi. Triển lãm ảnh “Chân dung con ngư
ời Việt Nam
hôm nay” do Hội NSNA Việt Nam tổ chức lần này là một bước đột
phá
trong nhiệm kỳ mới. Thực ra hàng năm chúng ta có rất nhiều triển l
ãm
từ cấp độ trung ương đến địa phương, nhưng nói chung thì đề tài ch
ỉ
mang khái niệm chung chung như: Khoảnh khắc; Việt Nam - Đất nư
ớc
- Con người..., chứ chưa có nhiều triển lãm chuyên đề, ngoài m
ột số
triển lãm cá nhân mà thôi. Vì vậy ý kiến trái chiều nhiều cũng là l
ẽ
đương nhiên trên phương diện công luận cũng như LLPB.
Sau triền lãm ảnh lần này có nhiều ý kiến nói về chân dung nhưng l
ại ít
quan tâm tới chân dung, đôi khi chỉ phát biểu theo cảm tính. Tỉ dụ nh
ư
bức ảnh được giải có tên “Th
ầm lặng” của Diệp Đức Minh (HCV), tác
giả Việt Tiến nhận xét “ngư
ời chiến sỹ chữa cháy trong phút giây chiến
đấu với giặc lửa sao đư
ợc phép dừng lại để... chỉ một tay cầm “súng”...,
còn cả những người bên cạnh, tại sao họ lại hờ hững đứng nhìn?
Ở đây
tác giả quên mất điểm mấu chốt của chân dung là gương mặt ngư
ời.
Đôi mắt nhắm lại nhăn nheo, cái miệng há ra dường như cái nóng c
òn
đọng lại trên mặt thì không hề chú ý. Hơn nữa chân dung con ngư
ời
trong lao động thì khoảnh khắc là quan trọng. Mà cái khoảnh khắc l
à
bao nhiêu giây chắc những người cầm máy đều biết. Thế mà tác gi
ả
không cho phép họ nghỉ phút nào! Ngay trong chiến đấu ngư
ời ta cũng
phải tranh thủ nghỉ ngơi, phục hồi lại chính mình rồi chiến đ
ấu tiếp. Họ
có quyền dừng lại để thay một băng đạn hay tự băng bó vết th
ương cho
mình để mà có th
ế tiếp tục cuộc chiến. Ngay một trận bóng đá đỉnh cao
cũng có lúc cầu thủ đi lững thững trên sân đ
ể chuẩn bị cho một đợt dốc
sức mới khi bóng đến khu vực của mình, không cầu thủ nào có th
ể
chạy suốt 90 phút của trận đấu. Cái vòi nước vẫn phun kia đã th
ể hiện
sự khẩn trương, không có th
ời gian để tắt đi rồi vặn lại, chỉ một chớp
mắt là người lính cứu hỏa lại lao vào tr
ận chiến cứu hỏa. Nếu xem lại
hình ảnh tòa nhà bị khủng bố ở Mỹ ngày 11tháng 9 năm 2001 th
ì ta