Chi n tranh Lê-M cế ạ
Chi n s 1571ế ự
Tháng 8 năm 1571, M c Kính Đi n đ c su t quân lính vàoạ ể ố ấ
đánh các huy n Ngh An. Ngh An xa b n dinh vua Lê nênệ ở ệ ệ ả
không đ c ng c u, dân Ngh An s uy quân M c t nhi uượ ứ ứ ệ ợ ạ ừ ề
năm[5], ph n nhi u đ u hàng h M c. Do đó t sông C vàoầ ề ầ ọ ạ ừ ả
Nam đ u tr v hàng nhà M c.ề ở ề ạ
T ng tr n th nhà Lê là Nguy n Bá Quýnh nghe tin quânướ ấ ủ ễ
M c kéo đ n s hãi b ch y, còn l i Hoàng qu n công ch ngạ ế ợ ỏ ạ ạ ậ ố
nhau v i ớNguy n Quy nễ ệ nh ng không đ ch n i, b c thuy nư ị ổ ỏ ả ề
ch y vào Hoá Châu, cu i cùng b quân M c b t s ng. Đ iạ ố ị ạ ắ ố ạ
Vi t s ký toàn th ghi nh n: ệ ử ư ậ "T đó, th gi c (M c) l iừ ế ặ ạ ạ
m nh, đi đ n đâu, dân đ u b ch y"ạ ế ề ỏ ạ [5].
Tháng 9 năm 1571, Tr nh Tùng sai Tr nh Mô (t c Nguy nị ị ứ ễ
C nh Hoan)và Phan Công Tích đi c u Ngh An. Quân M c rútả ứ ệ ạ
v b c.ề ắ
Chi n s 1572ế ự
T năm ừ1558, con th Nguy n Kim là ứ ễ Nguy n Hoàngễ s bợ ị
anh r Tr nh Ki m h i nh anh c Nguy n Uông nên xin vàoể ị ể ạ ư ả ễ
tr n th ấ ủ Thu n Hoáậ. Năm 1570, Tr nh Ki m l i giao choị ể ạ
Hoàng tr n th n t ấ ủ ố Qu ng Namả.
Năm 1572, M c Kính Đi n l i mang quân vào đánh Thanh Hóaạ ể ạ
và Ngh An, đ ng th i sai M c L p B o mang 70 chi nệ ồ ờ ạ ậ ạ ế
thuy n vào đánh Thu n Hóa. Nguy n Hoàng dùng k gi tề ậ ễ ế ế
đ c ượ M c L p B oạ ậ ạ . T đó nhà M c m t h n phía nam và chừ ạ ấ ẳ ỉ
còn ki m soát ểB c Bắ ộ.
Quân M c l i đánh phá Ngh An, quân Lê không ch ng n i.ạ ạ ệ ố ổ
Thái phó Vi qu n công nhà Lê là Lê Kh c Th n, v t lũy vậ ắ ậ ượ ề
hàng nhà M c. Tr nh Tùng bèn b t các con c a Kh c Th n làạ ị ắ ủ ắ ậ
Tuân, Khoái, Th m mang gi t h t.ầ ế ế
Tháng 10 năm 1572, L i Th Khanh, Tr nh Mô, Phan Côngạ ế ị
Tích đem quân đi Ngh An. Khi quân Lê đ n n i thì quân M cệ ế ơ ạ
rút lui.
Chi n s 1573-1574ế ự
N i b nhà Lê trung h ng x y ra mâu thu n. Lê Anh Tôngộ ộ ư ả ẫ
không mu n b Tr nh Tùng thao túng, tìm cách ch ng l i. Anhố ị ị ố ạ
Tông cùng 4 ng i con l n tr n ra ngoài, ch y vào Ngh An.ườ ớ ố ạ ệ
Tr nh Tùngị l p con út c a Anh Tông là Duy Đàm lên ngôi, t cậ ủ ứ
là Lê Th Tông. Sau đó Tr nh Tùng sai ế ị Nguy n H u Liêuễ ữ đi
đánh b t đ c ắ ượ Lê Anh Tông và gi t ch t. T đó quy n hànhế ế ừ ề
nhà Lê trung h ng hoàn toàn trong tay Tr nh Tùng.ư ị
Tháng 8 năm 1573, M c Kính Đi nạ ể l i ti n đánh Thanh Hóa,ạ ế
đánh dinh Yên Tr ng. Tr nh Tùng rút vào dinh c th r i b tườ ị ố ủ ồ ấ
ng chia quân ra đánh úp. Quân M c b thua ph i rút v .ờ ạ ị ả ề
Tháng 7 năm 1574, M c M u H pạ ậ ợ l i sai ạNguy n Quy nễ ệ vào
đánh Ngh An. T ệ ừ sông Cả tr v B c l i theo nhà M c.ở ề ắ ạ ạ
T ng nhà Lê là Hoàng qu n công đánh nhau v i Nguy nướ ậ ớ ễ
Quy n nhi u l n b thua. Quân Lê nhi u ng i b tr n,ệ ề ầ ị ề ườ ỏ ố
Hoàng qu n công bèn làm vòng s t khoá chân quân lính vàoậ ắ
thuy n. Quân M c đu i đ n, h cũng không ch u đánh. Hoànhề ạ ổ ế ọ ị
qu n công bèn b thuy n lên ch y b . Đ n châu B Chính thìậ ỏ ề ạ ộ ế ố
Hoàng qu n công b Nguy n Quy n b t s ng đem v Thăngậ ị ễ ệ ắ ố ề
Long gi t ch t.ế ế
Tr nh Tùng sai Phan Công Tích và Tr nh Mô đem quân c uị ị ứ
Ngh An, ch ng nhau v i Nguy n Quy n đ n vài tháng. Sauệ ố ớ ễ ệ ế
m t th i gian Nguy n Quy n đem quân v kinh, Công Tíchộ ờ ễ ệ ề
cũng thu quân v Thanh Hoa.ề
Chi n s 1575ế ự
Ngày m ng 6 t t âm l ch, M c Kính Đi n l i đem quân đánhồ ế ị ạ ể ạ
Thanh Hoa, Nguy n Quy n đem quân đánh Ngh An.ễ ệ ệ
Th quân M c m nh, ti n đ n đâu, m i ng i đ u khôngế ạ ạ ế ế ọ ườ ề
dám ch ng l i, tr n xa vào núi r ngố ạ ố ừ [5]. M c Kính Đi n t đemạ ể ự
đ i binh ti n đánh các sông Yên Đ nh và Thu Nguyên, chiaạ ế ở ị ỵ
quân cho b n ọM c Ng c Li nạ ọ ễ ti n đánh các huy n Lôi D ngế ệ ươ
và Đông S n.ơ
Tháng 8 năm 1575, Tr nh Tùng sai thái phó ịHoàng Đình Ái
cùng Đ Di n, Th ch qu n công và Phan Văn Khoái đem quânỗ ễ ạ ậ
đi c u các huy n Lôi D ng, Nông C ng, Đông S n, đóngứ ệ ươ ố ơ
quân núi Tiên M c. Tr nh Tùng t d n đ i quân Trung dinh,ở ộ ị ự ẫ ạ
sai Vũ S Th cư ướ và Nguy n H u Liêuễ ữ làm tiên phong; phía
sau có các t ng Tr nh Bách, Tr nh Đ ng, Tr nh Ninh, Tr nhướ ị ị ồ ị ị
Vĩnh Thi u, Tr nh Đ , T ng Đ c V , Hà Th L c ti n đ nệ ị ỗ ố ứ ị ọ ộ ế ế
Chiêu S n đóng quân. M c Kính Đi n đem đ i binh đánh ơ ạ ể ạ ở
Đông Lý, huy n Yên Đ nh. Vũ S Th c và Nguy n H uệ ị ư ướ ễ ữ
Liêu mang quân ra đánh, quân M c b i tr n rút v .ạ ạ ậ ề
T i chi n tr ng Ngh An, L i Th Khanh, Tr nh Mô và Phanạ ế ườ ệ ạ ế ị
Công Tích đem quân vào c u, đ ng đ v i ứ ụ ộ ớ Nguy n Quy nễ ệ .
Nguy n Quy n đem kỳ binh ph c s n đ đ i, đánh th ng li nễ ệ ụ ẵ ể ợ ắ ề
m y tr n, b t đ c Phan Công Tích đem v kinh.ấ ậ ắ ượ ề
Chi n s 1576ế ự
Tháng 8 năm 1576, M c Kính Đi n l i đem quân xâm l cạ ể ạ ượ
Thanh Hoa, ti n đánh sông Lam huy n Thu Nguyên. Ôngế ở ệ ỵ
sai M c Ng c Li nạ ọ ễ đem quân ti n đánh sông Đ ng C ế ồ ổ ở
huy n Yên Đ nh. M t khác, Kính Đi n v n chia quân choệ ị ặ ể ẫ
Nguy n Quy n đánh Ngh An.ễ ệ ệ
Nguy n Quy nễ ệ đánh nhau v i Tr nh Mô vài tháng. Tr nh Môớ ị ị
nhi u l n đánh không đ c, tr n v Thanh Hoa, đ n huy nề ầ ượ ố ề ế ệ
Ng c S n. Nguy n Quy n t đ c quân đu i t i Ng c S n,ọ ơ ễ ệ ự ố ổ ớ ọ ơ
b t đ c Tr nh Mô gi a đ ng đ a v Thăng Long.ắ ượ ị ở ữ ườ ư ề
K t khi b t đ c Mô, uy danh c a Nguy n Quy n ngày m tể ừ ắ ượ ủ ễ ệ ộ
l ng l y. Các t ng Nam tri u đ u cho là mình không b ngừ ẫ ướ ề ề ằ
Nguy n Quy nễ ệ [5].
Chi n s 1577ế ự
Nhân th Nam tri u suy y u, ế ề ế M c M u H pạ ậ ợ mu n t p trungố ậ
l c l ng đánh di t Nam tri u, bèn ra l nh đ ng binh thêm vàự ượ ệ ề ệ ộ
quân lính ph i d tr l ng trong 3 tháng đ chu n b đánhả ự ữ ươ ể ẩ ị
vào Thanh-Ngh .ệ
Phía Nam tri u cũng lo c th ch ng quân B c tri u. ề ố ủ ố ắ ề Tr nhị
Tùng l nh cho các huy n d c sông Thanh Hóa làm k "v nệ ệ ọ ở ế ườ
không nhà tr ng", gi u c a c i gia súc vào núi đ tránh quânố ấ ủ ả ể
M c và đ t súng các n i canh phòng đ b n làm hi u.ạ ặ ở ơ ể ắ ệ
Tháng 9 năm 1577, M c Kính Đi n l i mang quân đánh Thanhạ ể ạ
Hóa. Tr nh Tùng đích thân đem đ i binh ra c a lu Khoái L cị ạ ử ỹ ạ
ch ng l i. Quân M c đánh phá dinh H i Th ng. ố ạ ạ ộ ượ Hoàng Đình
Ái và Nguy n H u Liêuễ ữ đem quân ngăn ch n. Hai bên đánhặ
nhau v i Hà Đô.ớ ở
Nguy n Quy nễ ệ đem quân ph c phía ngoài đê ch đ i, r i saiụ ở ờ ợ ồ
Hoàng qu n công cùng v i L i Th M đem quân khiêu chi n,ậ ớ ạ ế ỹ ế
ti n đ n ngoài c a lu Khoái L c. Th M nh y lên ng aế ế ử ỹ ạ ế ỹ ả ự
tr c đ n đánh. Quân Lê dùng súng b n ch t Th M . Quânướ ế ắ ế ế ỹ
M c tan v rút ch y.ạ ỡ ạ
M c Kính Đi n đem quân v ạ ể ề Thăng Long, Tr nh Tùng cũngị
tr v dinh Yên Tr ng.ở ề ườ