CHỈNH HÌNH NHI ĐỒNG
(PEDIATRIC ORTHOPEDICS)
1/ GÃY XƯƠNG TẠO HÌNH (PLASTIC FRACTURE) LÀ GÌ ?
Gãy xương tạo hình (plastic fracture) xảy ra đó tính dễ uốn (malleability) của
xương trong thời kỳ thơ ấu. Xương trẻ em đáp ứng với các lực ép và ngang
(compressive and transverse force) bằng những biến dạng tạo hình (plastic
deformation). Với một lực có cường độ nhỏ, xương có thể hơi uống cong và
sau đó trở lại trạng thái bình thường của nó. Nếu lực quá mức, xương có thể
vượt quá khả năng đàn hồi trở lại hoàn toàn và bị biến dạng. Tùy thuộc vào
mức độ của lực và lực tác dụng như thế nào, một trong 3 gãy xương tạo hình có
thể xảy ra.
2/ KỂ BA LOẠI GÃY XƯƠNG TẠO HÌNH ?
Buckle hay torus fracture (gãy bánh bơ, fracture en motte de beurre)
Greenslick fracrure (gãy cành xanh, fracture en bois vert)
Gãy uốn cong (bowing or bending fracture, fracture en incurvation)
3/ GÃY BÁNH BƠ (TORUS HAY BUCKLE FRACTURE) NGHĨA LÀ GÌ
?
Loại gãy xương này điển hình được thấy ở hành xương (metaphysis) của
xương quay nhưng không chỉ giới hạn vào xương này. Torus có nghĩa là
một sưng tròn hay chỗ nhô lên (protuberance). Ở trẻ em, xương vỏ
xương và hành xương bị oằn do đè ép (buckling), trong khi vỏ xương
đối diện vẫn nguyên vẹn. Vùng xương bị oằn do đè ép này tạo nên một
chỗ nhô lên (torus). Bởi vì, vỏ đối diện vẫn nguyên vẹn, những gãy
xương này ổn định và cần đặt nẹp (splint) hay bó bột trong 4 tuần lễ.
Gãy bánh bơ (buckle fracture hay fracture en “ motte de beurre ”) có
những dấu hiệu lâm sàng và X quang thường rất kín đáo, thường xảy ra
nơi trẻ em. Những gãy xương như thế hiếm khi bị xê dịch hoặc bi gập
góc và được chẩn đoán trên những biến đổi rất kín đáo, một bên, của vỏ
xương. Điều trị, khi một xương bị gãy thường là điều trị triệu chứng và
hỗ trợ.
4/ GÃY CÀNH XANH (GREENSTICK FRACTURE) LÀ GÌ ?
Xương của trẻ có tính đàn hồi gia tăng. Một lực làm gập góc (angular
force) tác động lên một xương dài của một đứa bé gây nên gãy cành
xanh (greenstick fracture). Một vỏ xương không đủ căng, trong khi vỏ
xương đối diện gãy trong đè ép. Gãy xương này tương tự với gãy xảy ra
khi chúng ta cố bẻ gãy một cành cây xanh. Loại gãy xương này thường
xảy ra ở xương quay và xương trụ. Cần nắn những gãy xương này, và
gãy xương phải hoàn toàn để đạt được sự nắn đầy đủ. Cần bất động bằng
bó bột trong 6 tuần lễ.
5/ TẠI SAO NẮN GÃY UỐN CONG LÀ QUAN TRỌNG ?
Gãy uốn cong (bowing fracture, fracture en incurvation) không kèm theo
thương tổn cốt mạc (periosteum) và do đó không được kích thích để tu sửa lại.
Điều này có thể dẫn đến sự gập góc thường trực của xương, có thể có những
hậu quả có hại lên biên độ cử động và chức năng bình thường .
6/ XẾP LOẠI SALTER-HARRIS LÀ GÌ, VÀ Ý NGHĨA LÂM SÀNG ?
Một phương pháp xếp loại các chấn thương đầu xương (epiphyseal injuries).
Những gãy đầu xương (epiphysis) có thể đưa đến rối loạn tăng trưởng, và bố
mẹ phải được thông báo về khả năng này. Vào khoảng 80% những chấn thương
này là Salter-Harris loại I và II, cả hai có tỷ lệ biến chứng thấp. Những thương
tổn Salter-Harris loại III, IV, và V có một tiên lượng thay đổi hơn. Những gãy
xương xê dịch Salter-Harris loại III và IV có thể cần nắn mổ (open reduction)
để phục hồi tương quan bình thường của đầu xương và mặt khớp.
XẾP LOẠI SALTER-HARRIS
Loại
II
Cũng như trên, nhưng thêm vào gãy một mẫu xương hình tam giác ở
vùng hành xương (métaphysis).
Loại
IV
Đường gãy xương cũng xảy ra trong loại III nhưng cũng đi qua hành
xương kế cận