BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG
---------***---------
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA HOA KỲ VÀ
CÁC GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU
HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG HOA KỲ
Ngành: Kinh tế học
Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số: 62.31.01.06
TRẦN NGUYÊN CHẤT
Hà Nội - 2017
Luận án được hoàn thành tại
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG
Người hướng dẫn khoa học
GS, TS HOÀNG VĂN CHÂU
Phản biện 1: ..................................................
Phản biện 2: ..................................................
Phản biện 3: ..................................................
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án cấp
trường họp tại Trường Đại học Ngoại thương
Vào hồi giờ ngày tháng năm 2017
Có thể tham khảo luận án tại Thư viện Quốc gia và thư viện
Trường Đại học Ngoại thương
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ
LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
1. Trần Nguyên Chất (2012), “Chủ nghĩa bảo hộ cấp tiến” trong
bối cảnh khủng hoảng – Bằng chứng từ biện pháp phòng vệ
thương mại của Hoa Kỳ, Tạp chí Kinh tế Đối ngoại, ISSN 1859-
4050, Số 54/2012, trang 34-44
2. Trần Nguyên Chất (2016), Cơ hội và thách thức đối với hệ sinh
thái khởi nghiệp Việt Nam trong bối cảnh tăng cường hội nhập
kinh tế quốc tế, Tạp chí Kinh tế Đối ngoại, ISSN 1859-4050, Số
88/2016, trang 37-45
3. Trần Nguyên Chất (2017), Cơ hội và thách thức đối với hoạt
động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ
dưới ảnh hưởng của chính sách thương mại quốc tế của Hoa Kỳ,
Tạp chí Kinh tế Đối ngoại, ISSN 1859-4050, Xác nhận đăng bài
(mã số bài 383)
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hoa Kỳ hiện là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam.
Năm 2001, Hiệp định Thương mại song phương (BTA) Việt Nam – Hoa
Kỳ có hiệu lực đã tạo hành lang pháp lý cho các doanh nghiệp Việt Nam
tham gia xuất khẩu vào thị trường này và giúp xuất khẩu hàng hóa Việt
Nam sang thị trường Hoa Kỳ phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, chủ trương
bảo hộ kiểu mới của Hoa Kỳ thông qua chính sách Trumponomics với
phương châm “Nước Mỹ trên hết” (America First) đã tạo nên những xáo
trộn nhất định đối với thương mại toàn cầu, hệ thống thương mại đa biên
và đe dọa hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ. Để
duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường
Hoa Kỳ, việc nghiên cứu chính sách thương mại quốc tế của Hoa Kỳ là hết
sức cấp bách trong bối cảnh môi trường chính sách bất định như hiện nay.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài
2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
Xu hướng cắt giảm thuế quan được thể hiện rõ nét hơn trong tác
phẩm “The Regionalization of the World Economy” (Jeffrey A. Frankel,
1998). Trong Chương 8 của quyển sách với tên chương “Tariff Phase-
outs: Theory and Evidence from GATT and NAFTA” của tác giả Carsten
Kowalczyk and Donald Davis đã đề cập đến cơ sở pháp lý của việc giảm
thuế quan theo GATT 1994 và cung cấp bằng chứng cắt giảm thuế quan
đáng kể thông qua xu hướng khu vực hóa ở Bắc Mỹ, cụ thể là hiệp định
Thương mại tự do Bắc Mỹ (North American Free Trade Agreement –
NAFTA, được ký kết cuối năm 1992, có hiệu lực năm 1994).
Đứng trước xu hướng cắt giảm thuế quan ngày càng sâu rộng, ngân
sách các nước có thể bị ảnh hưởng. Công trình nghiên cứu “Impact of
changes in tariffs on developing countries’ government revenue”
(Przemyslaw Kowalski, 2005) đã sử dụng cả phương pháp phân tích định
2
tính và định lượng nhằm làm rõ tác động của việc cắt giảm thuế đối với thu
nhập của chính phủ, nhất là chính phủ các nước đang phát triển.
Dù WTO đã có hẳn một hiệp định riêng về hàng rào kỹ thuật thương
mại giữa nhưng vẫn khó xác định thế nào là “vượt quá mức cần thiết”. Các
công trình nước ngoài nghiên cứu về chủ đề này khá nhiều và đa dạng,
chẳng hạn như tác phẩm “Looking beyond tariffs: The role of non-tariff
barriers in world trade” (OECD, 2005).
Tác phẩm “Politico – economic determinants of American trade
policy attitudes“ (Micheal E.S Hoffman, 2006) đã chỉ ra một số nhân tố
quan trọng có ảnh hưởng đến quá trình xây dựng và ban hành các chính
sách của thị trường Hoa Kỳ, bao gồm cả nhân tố trong nước và nhân tố từ
nước ngoài. Dựa trên các chính sách thương mại quốc tế của Hoa Kỳ, rất
nhiều học giả đã có những bài viết, phân tích ở nhiều góc độ khác nhau
của chính sách thương mại quốc tế Hoa Kỳ trong đó một số tác phẩm có
mức tập trung cao vào những tình huống phát sinh gần đây. Ví dụ như tác
giả Irene Brambilla, Guido Porto and Alessandro Tarozzi (2008) đã viết tác
phẩm “Adjusting to trade policy: Evidence from US Antidumping Duties
on Vietnam Catfish“. Cùng với các vụ việc khác và sự vận động hành lang
nhằm bảo vệ quyền lợi cho chủ thể trong nước, các đạo luật nông nghiệp
Hoa Kỳ (Farm Bill) đã ra đời với các phiên bản năm 2002, 2008 và 2014
(Renee Johnson and Jim Monke, CRS 2017)
2.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
Về chính sách thuế quan của Việt Nam, theo “Giáo trình Kinh tế
Ngoại thương” của Trường Đại học Ngoại thương chủ biên bởi Bùi Xuân
Lưu và Nguyễn Hữu Khải (2009) . Sách chuyên khảo “Quản lý hoạt động
nhập khẩu: Cơ chế, chính sách và biện pháp” (Nguyễn Hữu Khải, 2007)
cũng đề cập chuyên sâu đến công cụ quản lý nhập khẩu bằng cả thuế quan
và phi thuế quan trong đó sách chuyên khảo “Hàng rào phi thuế quan
trong chính sách thương mại quốc tế” (Nguyễn Hữu Khải, 2005) hay sách
chuyên khảo “Rào cản trong thương mại quốc tế” (Đinh Văn Thành,
