intTypePromotion=1
ADSENSE

Chức năng gan

Chia sẻ: Nguyen Hong Lac | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:33

149
lượt xem
12
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất, nặng khoảng 1,2 - 1,5 kg (2% thân trọng), là hàng rào chắn điều hòa hệ tuần hoàn chung và hệ tĩnh mạch cửa – còn được gọi là “LABO” trung tâm của cơ thể. Gồm 4 thùy (Lobe): Thùy trái, thùy phải, thùy vuông (quadrate) và thùy đuôi (caudate), từ rất nhiều Lobules = đơn vị cấu tạo chức năng của gan. Tế bào nhu mô gan (hépatocyte): chiếm 60% gan với hệ thống bào quan rất phong phú, khả năng hồi phục tái sinh cao,...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chức năng gan

  1. MUÏC LUÏC  Ñaët vaán ñeà........................................................................trang1  Noäi dung:............................................................................trang2 PHAÀN I : SINH LYÙ – SINH LYÙ BEÄNH 1. Ñaïi cöông....................................................................trang2 2. Chöùc naêng hoùa sinh cuûa gan.......................................trang2 2.1/ChöùcnaêngGlucid 2.2/ChöùcnaêngLipid 2.3/ChöùcnaêngProtid 2.4/Chöùcnaêngtaïo maät 2.5/Chöùcnaêngñoângmaùu 2.6/Chöùcnaêngkhöûñoäc 2.7/Chöùcnaêngvaänchuyeånnöôùc 2.8/ChöùcnaêngEnzyme 3. Cô cheá gaây roái loaïn chöùc naêng chuyeån hoùa trong beänh lyù suy chöùc naêng gan............................................................trang5 3.1/Roái loaïnchöùcnaêngchuyeånhoùa.............................trang5 3.2/Hoânmeâgan ...........................................................trang8 PHAÀN II :XEÙT NGHIEÄM THAÊM DOØ VAØ CHAÅN ÑOAÙN BEÄNH GAN MAÄT 1. Xeùt nghieäm thaêm doø chöùc naêng gan.........................trang10 2. Xeùt nghieäm chaån ñoaùn beänh gan maät......................trang13 2.1/Vaánñeàgiaûi quyeát 2.2/Xeùtnghieämduøngtrongchaånñoaùn 2.3/Söûduïngxeùtnghieämtrongchaånñoaùnbeänhgan 2.4/Thayñoåi xeùtnghieämtrongmoätsoábeänhgan  Keát luaän...........................................................................trang32
  2. _______________________________________________________Chöùc naêng gan ÑAËT VAÁN ÑEÀ Gan laø moättrongnhöõngcô quanquantroïngñoùngvai troø tích cöïc trongquaùtrìnhchuyeånhoùacaùcchaát. Gancoùnhieàuchöùcnaêng: - Tuaànhoaøn:döï tröõ maùu,chuyeånmaùutöø heätónhmaïchcöûasang heätuaànhoaønchung. - Huyeáthoïc: Taïo maùuôû thôøi kyø baøo thai, saûnxuaátcaùc yeáutoá ñoângmaùunhöfibrinogen,prothrombin… - Baøi tieátmaätxuoángruoät,baûoveävaøkhöûñoäc. - Chuyeånhoaù Glucid, Lipid, Protid, vôùi moät heä thoángenzym phong phuù. Vì vaäy hieåu roõ ñöôïc vò trí quan troïng vaø ñaëc ñieåmveà chöùc naêngchuyeånhoùacuûagancuõngnhöchoïn löïa caùcxeùtnghieämthaêmdoø chöùc naênggan nhö theánaøo ñeå ñaït ñöôïc keát quaûtoát laø vaán ñeà caàn thieátñöôïcñaëtra chonhöõngngöôøilaømcoângtaùcxeùtnghieäm. 2
  3. _______________________________________________________Chöùc naêng gan NOÄI DUNG PHAÀN I: SINH LYÙ - SINH LYÙ BEÄNH 1. ÑAÏI CÖÔNG: Nhaéc laïi cô theå hoïc gan: Ganlaø cô quannoäi taïnglôùnnhaát,naëngkhoaûng1,2 - 1,5kg (2% thaântroïng), laø haøng raøo chaénñieàu hoøa heä tuaànhoaøn chung vaø heä tónhmaïchcöûa– coønñöôïcgoïi laø “LABO” trungtaâmcuûacô theå. Goàm4 thuøy (Lobe): Thuøy traùi, thuøy phaûi, thuøy vuoâng(quadrate) vaøthuøyñuoâi(caudate),töø raátnhieàuLobules=ñônvò caáutaïo chöùcnaêng cuûagan. Teá baøo nhu moâ gan (heùpatocyte): chieám60% gan vôùi heä thoáng baøoquanraátphongphuù, khaûnaênghoài phuïc taùi sinh cao, moâlieân keát, caùcSinusoids,teábaøoKupffer… Heätrungmoâ“Portaltriad”goàmtónhmaïch cöûa,ñoängmaïchganvaøoángdaãnmaät. Heä tuaànhoaøn:75% töø heätónhmaïchcöûacoønlaïi töø ñoängmaïch gan. 2. CHÖÙC NAÊNG HOÙA SINH CUÛA GAN: 2.1/Chöùc naêng Glucid (chuyeånhoùaGlucid): Chöùc naêng Glycogen: Ganñoùngvai troø trungtaâmtrongñieàuhoøa ñöôøng huyeát, toång hôïp Glycogen döï tröõ cho toaøn cô theå vaø phaân ly thaønhGlucosetöï do vaøomaùu. Taân taïo Glucid: Toånghôïp Glucosevaø Glycogentöø nhieàunguoàn khaùcnhaunhö caùc monosaccaridkhaùc, caùc acid amin sinh ñöôøng,Pyruvat, Lactat. 2.2/Chöùc naêng Lipid: Thoaùi hoùa: Laø nôi chuû yeáu β oxy hoùaacid beùo, nôi cung caáp theåcetonicchomaùuñöañeáncaùcmoâ. Toång hôïp: Gan toång hôïp acid beùo, triglycerid, phospholipid, lipoprotein(VLDL, LDL, HDL), cholesterol. Laø nôi ñoäcnhaátesterhoùacholesterol, do ñoù khi teábaøoganbò suy, löôïng cholesterol ester hoùa giaûm nhieàu. Cholesterol toaøn phaàn coù theå giaûm,bình thöôøng,coù theåtaêngdo buø tröø nhöngtæsoá cholesterol ester/ cholesteroltoaønphaànluoângiaûm. 3
  4. _______________________________________________________Chöùc naêng gan 2.3/Chöùc naêng Protid: Quaù trình chuyeån vaø khöû acid amin xaûy ra raát maïnh ôû gan, enzymchuyeånmaïnhnhaátlaø GOT (AST) vaø GPT (ALT). Khi ganvôõ (hoaïi töû)thì GOT vaøGPT taêngraátcaotrongmaùu. Gan taïo ureâ töø NH khaû naêng raát maïnh. 3 vôùi Caùc Protein huyeát töông ñöôïc toång hôïp taïi gan, toaøn boä Albumin, Fibrinogen, Prothrombin, Feritin vaø phaàn lôùn caùc Globulin. 2.4/ Chöùc naêng taïo maät: Taïi gan Bilirubin töï do seõ chuyeån thaønh Bilirubin lieân hôïp, Bilirubinñöôïctaùi taïo töøUrobilinogen(taùi haápthutöøruoät) Gan laø nôi duy nhaáttoånghôïp acid maättöø Cholesterol vaø muoái maättöøacidmaät. Maätñöôïc taïo ra töø teábaøogan,coù thaønhphaànhöõucô chínhlaø saéctoá maät,muoái maätvaø Cholesterol. Maät ñöôïc chuyeånvaøo caùc oáng maätraát nhoû, roài caùc oáng maätlôùn hôn trong gan, cuoái cuøng ñoå vaøo caùcoángmaätlôùnngoaøiganvaøvaøotuùi maätñeådöï tröõ. Trong nhieàu beänh gan maät coù roái loaïn taïo thaønh caùc thaønh phaàncuûamaätvaøsöï vaänchuyeånmaät,daãnñeánnhöõngthayñoåi Bilirubin / maùu, Urobilinogen/ nöôùc tieåu, Stercobinogen(Urobilinogen) / phaân, saéc toámaät/ nöôùctieåu,muoáimaät/ nöôùctieåu. 2.5/Chöùc naêng ñoâng maùu: Gan toång hôïp Fibrinogen, Prothrombin vaø nhieàu yeáu toá ñoâng maùukhaùc(V, VII, IX, X), keå caû yeáutoá laømtan cuïc maùu(tieâuFibrin). Vì vaäyganñoùngvai troøquantroïngtrongquaùtrìnhcaàmmaùu. Moät soá beänhgan daãnñeánnhöõngroái loaïn veà ñoângmaùu(TQ daøi, Fibrinogengiaûm…). 2.6/Chöùc naêng khöû ñoäc: Ganlaø cô quankhöûñoäcchínhcuûacô theå. Theo nguyeân taéc chung laø gan bieán caùc chaát ñoäc (ngoaïi sin noäi sinh ) thaønh caùc chaát khoâng ñoäc thaûi rathaønh ureâ, 3 ngoaøi (NH Bilirubin-TD thaønh Bilirubin-LH) hoaëc giöõ caùc chaát ñoäc laïi roài thaûi qua ñöôøng maät (ví duï caùc chaát maøu) baèng 2 cô cheá (döïa treân chöùc naêng naøy coù theå tieán haønh moät soá nghieäm phaùp trong ñoù töông ñoái ñôn giaûn vaø coù giaù trò nhaát laø nghieäm phaùp BSP): Cô cheá coá ñònh thaûi tröø: Gan giöõ chaát ñoäc laïi roài thaûi qua ñöôøngmaät(muoáikim loaïi vaøchaátmaøu). Cô cheá khöû ñoäc hoùa hoïc: raát quan troïng, chaát ñoäc bò thay ñoåi caáutaïohoùahoïc thaønhmoätchaátkhoângñoäcroài thaûira ngoaøi. NH3 ñöôïc chuyeån thaønh ureâ thaûi qua nöôùc tieåu. 4
  5. _______________________________________________________Chöùc naêng gan Bilirubin töï do thaønh Bilirubin lieân hôïp thaûi qua ñöôøng maät. Phaân giaûi H2O2 nhôø Catalaz. 2.7/ Chöùc naêng vaän chuyeån nöôùc: Haøng ngaøy gan tieáp nhaänmoät löôïng maùulôùn, do ñoù coù vai troøtrongvaänchuyeånnöôùc. Caùc beänh veà gan coù roái loaïn veà vaän chuyeån nöôùc. Coù nghieämphaùpthaêmdoøchöùcnaêngvaänchuyeånnöôùccuûagannhöngthöïc teáít duøng. 2.8/Chöùc naêng Enzym: Heä Enzym cuûagan raát phongphuùdo gan thamgia nhieàuquaùtrình chuyeånhoùa. Ñeå ñaùnh giaù traïng thaùi gan maät, chuùng ta coù theå xeùt nghieämnhieàuenzym: GGT (Gammaglutamyltransferrase/ maùu). 5NT (5’-Nucleotidaz) LAP (Leucinaminopeptidaz). GOT (AST), GPT (ALT) OCT (ornithincarbamyltransferaz) LDH (lactatdehydrogenaz,aldolaz,arginaz,guanaz) TrongñoùTransaminaz(GOT, GPT) coùgiaùtrò nhaát. 5
  6. _______________________________________________________Chöùc naêng gan 3. CÔ CHEÁ GAÂY ROÁI LOAÏN CHÖÙC NAÊNG CHUYEÅN HOÙA TRONG BEÄNH LYÙ SUY CHÖÙC NAÊNG GAN: 3.1/ Roái loaïn chöùc naêng chuyeån hoùa: 3.1.1Roái loaïn chuyeån hoùa Carbohydrat: Gan giöõ vai troø oån ñònh ñöôøng huyeát, quaù trình naøy ñöôïc ñieàu hoøa bôûi hormon nhö Insulin, Glucagon, Growth hormon vaø moät soá cateùcholamines. Söï duy trì ñöôøng huyeátbình thöôøng qua taân taïo Glucose coù lieân quanchaëtcheõtôùi quaùtrìnhdò hoùaProteincuûacô. Glutamine Glutamine PyruvateGlucose Pyruvate  Alanin----------------------- --------->Alanin -------------- ------------Alanin NH3---- Urea --------------- -------Urea Aminoacid ----------------- ------- Aminoacid--------- --------------------Aminoacid BCCA -----------------------BCCA ↑ ↑ Protein cuûa gan Protein böõa aên Protein cô Hình 1: Traoñoåi carbonhydratevaøproteingiöõacô vaøgan Bieåu hieän ôû beänh nhaân bò beänh gan roái loaïn chuyeån hoùa Carbohydrat coù theå laø taêng hay giaûm ñöôøng huyeát. a) Taêng ñöôøng huyeát vaø roái loaïn dung naïp Glucose: Thöôønggaëpôû beänhnhaânbò xô gan. Noàng ñoä insulin trong maùu cuûa nhöõng beänh nhaânnaøy bình thöôønghay taêngcoù theågôïi yù cho tình traïngkhaùnginsulin ôû beänhnhaân. Söï giaûm suùt teá baøo gan laøm giaûm khaû naêng chuyeån hoùamoätlöôïng ñöôønglôùn khi beänhnhaânaên vaøo, laø moättrong nhöõngyeáutoágaâyneântìnhtraïngkhaùnginsulin. Ñaùp öùng cuûa teá baøo gan vôùi insulin cuõng giaûm ñi, do caùckhieámkhuyeátôû thuï theåvaøphaànsauthuï theåcuûateábaøogan trongbeänhxô gan. Beänhnhaânxô gancoù thoângnoái giöõatónhmaïchcöûavaø tónh maïch chuû, glucoseñi thaúngvaøo tuaànhoaønchungmaø khoâng bò thu giöõ khi quagan(bình thöôøngganthu nhaän50% löôïng Glucose töøruoät),gaâyneântìnhtraïngroái loaïndungnaïpGlucose. Thoângnoái cöûa chuû, tình traïng suy chöùc naênggan cuõng laømtaênginsulin,Glucagon/maùudo giaûmthanhloïc hormonnaøy. b) Giaûm ñöôøng huyeát: 6
  7. _______________________________________________________Chöùc naêng gan Vieâmgantoái caáp do giaûmquaùtrìnhtaântaïo Glucosevì teá : baøoganvieâm.Ñoàngthôøi do teábaøoganbò hoaïi töû, insulin khoâng ñöôïcbaáthoaïtlaømtaênginsulin/maùuthöùphaùt. Xô gangiai ñoaïn cuoái do giaûmdöï tröõ Glycogenvaø giaûm : quaùtrình thoaùi hoùaGlycogendo söï huûyhoaïi nhumoâganlan roäng → giaûm ñöôøng huyeát. Ngoaøi ra giaûm ñöôøng huyeát coøn do tình traïnggiaûmñaùpöùngvôùi Glucagontrongcô cheátaântaïo Glucose. 3.1.2Roái loaïn chuyeån hoùa acid amin vaø amonia: Ganlaø vò trí trungtaâmcuûasöï chuyeånñoåi acidamin. Acid amin ñöôïc gan söû duïng ñeå toång hôïp Protein coù nguoàngoác töø Protein cuûa thöùc aên, Protein cô vaø ñöôïc gan toång hôïptröïc tieáp. Ña soá caùcacid amin ñi vaøo ganquañöôøngtónhmaïchcöûa ñöôïc dò hoùa thaønh urea (ngoaïi tröø caùc acid amin chuoãi nhaùnh: Leucin,Isoleucin,Valine). Moät soáít caùcacid aminñöôïc giaûi phoùngvaøotuaànhoaøn döôùi daïngtöï do. Ngoaøi ra acid amincoønduøngñeåtoånghôïp Proteintrongteá baøogan,Proteinhuyeáttöông. Roái loaïn acid amineñöôïc bieåuhieänbôûi söï thayñoåi noàng ñoä acid amin trong huyeáttöông: Acid amin nhaânthôm (thöôøng ñöôïc chuyeån hoùa ôû gan nhö Tryptophane, Tyroxin, Phenylalanine) taêngcao trongkhi caùc acid amin chuoãi nhaùnh (phaànlôùn chuyeån hoùaôû cô) coùkhuynhhöôùngbìnhthöôønghaygiaûm. Trong toån thöông gan naëng, söï söû duïng acid amin bò roái loaïn, acid amin töï do trong maùu taêng cao coù theå gaây tieåu acid amine. Quaù trình saûn xuaát ureâ 3töø NHlieân quan chaët cheõ vôùi caùc quaù trình chuyeån hoùa acid amin. Trong beänh lyù xô gan NH3 taêng cao do 5 cô cheá: Nhieàu thaønh phaàn Protein trong ruoät (aên nhieàu Protid, xuaát huyeát tieâu hoùa), vi truøng ñöôøng ruoät seõ deamin hoùa caùc acid amin taïo ra löôïng lôùn NH3 (chu trình deamin hoaù). Nhu ñoäng ruoät giaûm (taùo boùn) laøm thôøi gian phaân huûy Protein taêng daãn ñeán söï saûn xuaát NH3 cuûa vi truøng ñöôøng ruoät taêng. Chöùc naêng thaän suy (hoäi chöùng gan thaän): ureâ taêng cao trong maùu seõ khuyeách taùn vaøo loøng ruoät, vi truøng ñöôøng ruoät coù men urease seõ bieán ureâ thaønh NH3. 7
  8. _______________________________________________________Chöùc naêng gan Chöùc naêng gan giaûm maïnh seõ giaûm quaù trình toång hôïp NH3 ôû gan. Tình traïng nhieãm kieàm (thöôøng do thôû nhanh) vaø giaûm Kali maùu keøm suy chöùc naêng gan, [H +] ñeán thaän giaûm, NH3 ñöôïc taïo ra töø Glutamin seõ theo maùu tónh maïch thaän vaøo tuaàn hoaøn chung laøm taêng NH3 maùu (thay vì thaûi ra, ñeå ñeäm H + ôû nöôùc tieåu thaønh NH4) Taêng aùp löïc tónh maïch cöûa vaø thoâng noái cöûa chuû NH3 seõ ñi con ñöôøng taét vaøo tuaàn hoaøn chung khoâng qua gan. 3.1.3 Roái loaïn chuyeån hoùa Protein: CaùcProteindo gantoånghôïpquantroïngnhaátlaø Albumin. Moãi ngaøygantoånghôïp 12g. Tæ leä teábaøoganthöïc hieän quaùtrình toånghôïp albuminthay ñoåi töø 10% - 60% theonhu caàucô theå.Roái loaïnchuyeånhoùaProteinquantroïngnhaátlaø: Giaûm quaù trình toång hôïp albumin ôû gan daãn ñeán giaûm albumin trong huyeát töông. Nguyeânnhaân do giaûm soá löôïng, chaát löôïngteábaøogan. Söï cung caápacid amin töø böõaaêngiaûmcuõnglaøm giaûm söï toånghôïpalbumin. Ngoaøi ra trongcaùcbeänhveàgannaëngseõlaømgiaûmtoång hôïpcaùcyeáutoáñoângmaùunhaátlaø Prothrombin. 3.1.4Roái loaïn chöùc naêng choáng ñoäc: Gan giöõ vai troø quantroïngtrongsöï chuyeånhoùathuoácvaø caùc hormon noäi sinh do caùc heä thoáng enzym lieân quan ñeán söï chuyeånhoùaveàmaëtsinhhoùa. Beänhnhaânxô gan, caùc thay ñoåi huyeátñoänghoïc do xaùo troäncaáutruùcganlaømgiaûmtoácñoäthanhthaûithuoácquagan. Giaûm albumin trong maùu, cho pheùp caùc thuoác keát hôïp vôùi albumin toàn taïi trong maùuôû noàngñoä cao, döôùi daïng khoâng keáthôïp,ñieàunaøylaømgiataênghoaïttínhcuûathuoác. Giaûm soá löôïng caùc enzym gaây baát hoaït vaø thaûi tröø thuoác chaäm hôn, daãn ñeán vieäc giaûm lieàu vaø thu heïp khoaûng caùchantoaøngiöõalieàuñieàutrò vaølieàuñoäc. 8
  9. _______________________________________________________Chöùc naêng gan 3.1.4Roái loaïn chuyeån hoùa lipid: Raátthöôønggaëplaø gannhieãmmôõdo cô cheásau: Khi gia taênglöôïngacid beùoñoåveàgantöø caùcmoâmôõdo thuoác (röôïu hay Glucocorticoid) hay thöù phaùt sau tình traïng nhieãm cetonôû beänhnhaântieåuñöôøng. Taêngtoånghôïp acid beùohay giaûmoxy hoùaacid beùo,daãn ñeántaêngtoånghôïpTriglyceride. Söï gia taêng α Glycerophosphatethuùc ñaåy ester hoaù acid beùothaønhTriglyceride. Giaûm toång hôïp apoprotein daãn ñeán giaûm taïo thaø lipoprotein (suy dinh döôõng kieåu Kwashorkor, ngoä ñoäc CC 4 phospho, tetracycline) 3.2/ Hoân meâ gan: Laø tình traïngroái loaïn taâmthaànthaànkinh do chöùcnaênggan bò roái loaïn, coùhaykhoângthoângnoái giöõatónhmaïchcöûavaøtuaàn hoaøntoaønthaân. Cô cheá : Ñoäc chaát thoaùt khoûi söï baát hoaït cuûa gan vaø taêng cao t maùu.Trong ñoù 3NH ñöôïc xem nhö ñoäc chaát chính, lieân quan ñeán hoân meâ gan. Do söï thay ñoåi tæ leä giöõa acid amin chuoãi nhaùnh vaø acid amin nhaân thôm taïo thaønh chaát daãn truyeàn thaàn kinh giaû, laøm roái loaïn daãn truyeàn qua synap. Maát caân baèng trong caùc chaát daãn truyeàn thaàn kinh kích thích vaø öùc cheá. 9
  10. _______________________________________________________Chöùc naêng gan PHAÀN II: XEÙT NGHIEÄM THAÊM DOØ VAØ CHAÅN ÑOAÙN CAÙC BEÄNH GAN MAÄT Chöùc naêng protid Chöùc naêng Glucid Chöùc naêng Lipid NH3-maùu NP gaây taêng C.CE.CE/CTP Ñieän di protein Glucose Maùu Gros-Mac Lagan NP Galactoz-NT Chöùc naêng tieát Chöùc naêng maät ñoâng maùu Bil-TP-TT-GT TQ-TCK Urobilinogen-Phaân TP Urobilinogen-NT Fibrinogen Muoái maät - NT Maët Chöùc naêng khöû C ñoäc NP Hippuric NP - BSP Ruoä Chöùc naêng Maët t vaän chuyeån A nöôùc Chöùc naêng enzyme Maët Cholinesteraz B Phosphataz –kieàm GOT-GPT-GGT-LAP Hình 2 : Toùmtaétchöùcnaêngsinhhoùacuûaganvaønhöõng xeùtnghieämthoângduïngtöôngöùng 1. CAÙC XEÙT NGHIEÄM THAÊM DOØ CHÖÙC NAÊNG GAN: 10
  11. _______________________________________________________Chöùc naêng gan 1.1/Toùm taét caùc chöùc naêng sinh hoùa cuûa gan vaø nhöõng xeùt nghieäm thoâng duïng töông öùng (hình 2) 1.2/Caùc xeùt nghieäm thaêm doø – Bieän luaän: Caùcxeùtnghieämñöa ra khoângchæthayñoåi trongbeänhlyù veàchöùc naêngganmaøcoùtheåthayñoåi trongnhieàutröôønghôïpkhaùc. Tuy nhieânôû ñaâychæñeàcaäpñeánsöï thayñoåi veàbeänhlyù chöùcnaêng gan. 1. 2.1 Chöùc naêng Protid: a) 3 maùu NH SÔ ÑOÀ CHUYEÅN HOÙA NH3 Protein--------- a.a--------- NH3 (ñoäc) -------baz purin-------acid nucleic Glutamin ( khoâng ñoäc ) Maùu : NH3 töï do ( < 1 mg/l ) Glutamin ( 60-100 mg/l ) GLUTAMIN Glutamat  Glutamat GAN THAÄN NH3   NH3 UREÂ MUOÁI AMOÂN (NH4 +) NÖÔÙC TIEÅU 11
  12. _______________________________________________________Chöùc naêng gan b) : Laø saûn phaåm khöû ñoäc NH ra ôû gan. Khi gan Ureâ 3 xaûy suy, khaû naêng taïo thaønh ureâ voán raát maïnh ôû gan seõ giaûm. Ñieàu naøy daãn ñeán ureâ giaûm, NH3 maùu taêng. c) Ñieän di Protein – huyeát thanh: Baèng kyõ thuaät ñieän di treân giaáy, treân thaïch hoaëc treân acetat celluloz coù theå taùch ñöôïc 5 phaân ñoaïn Protein cuûa huyeát thanh: Albumin, Globulin α1, Globulin α2, Globulin β, Globulin γ . Gan toång hôïp toaøn boä Albumin, Fibrinogen, Prothrombin… vaø phaàn lôùn Globulin. Suy gan Albumin giaûm, tæ leä Globulin thay ñoåi → thay ñoåi keát quaû ñieän di. d) Gros – Maclagan: Thaêm doø chöùc naêng protid cuûa gan. Khi suy gan toaøn boä albumin giaûm, tæ leä caùc globulin roái loaïn. Gros-Maclagan döông tính 1.2.2 Chöùc naêng Glucid: a) Nghieämphaùpgaâytaêngñöôønghuyeát(Oral glucosetolerancetest): Khaûo saùtchöùc naêngGlycogencuûagan. Gan ñoùngvai troø trung taâmtrong ñieàuhoøañöôønghuyeát,toånghôïp Glycogendöï tröõ cho cô theå vaøphaânly thaønhglucosetöï do vaøomaùu. Tröôùc 3 ngaøy cho beänh nhaânkhoâng ñieàu trò baèng thuoác coù aûønhhöôûngñöôønghuyeát, aên ít nhaát150g carbonhydrat(150- 300g). Nhòn ñoùi 10-16 giôø, uoáng75g glucose/ 250 ml nöôùc trong 5 phuùt (1,75g/kg ôû treûem),laáymaùuxeùtnghieämglucoseôû t=0, 30, 60, 120phuùt,khoânghuùt thuoáclaù trongkhoaûngthôøi gianlaømxeùtnghieäm. Huyeáttöông- maùutónhmaïch t =0 t =2 giôø BÌNH THÖÔØNG 2g/L (7,8mmol/L) (11,1mmol/L) ROÁI LOAÏN DUNG NAÏP
  13. _______________________________________________________Chöùc naêng gan 1.2.3 Chöùc naêng ñoâng maùu: Thôøi gian Quick: daøi do gan khoângtoånghôïp ñöôïc caùc yeáutoá ñoângmaùu. Fibrinogengiaûm ⇒ Roái loaïn ñoâng maùu. 1.2.4Chöùc naêng Lipid: Gan toång hôïp acid beùo, Triglycerid, Phospholipid, Lipoprotein, Cholesterol.Laø nôi chuûyeáuesterhoùacholesterol. Teá baøo gan bò suy: Cholesterol toaøn phaàngiaûm, bình thöôøng, taêngdo buø tröø. Cholesterol toaønphaàn/ Cholesterol esterluoânluoân giaûm. 1.2.5Chöùc naêng khöû ñoäc: a) NghieämphaùpBSP: Khaûo saùt chöùc naêngcoá ñònh vaø thaûi tröø cuûa gan. Gan giöõ chaátñoäcroài thaûiquamaät. Chích tónh maïch töø töø Bromosulphophtalein (BSP) 5%, vôùi haøm löôïng5mg/kg. Sau ñoù laáy maùu theo töøng khoaûng thôøi gian roài ñònh löôïng BSP. Bình thöôønggan giöõ BSP laïi ñeå thaûi qua ñöôøngmaätneânBSP giaûmnhanhsautieâm: 15phuùtBSP coøn25%. 30 phuùtBSP coøn15%. 45 phuùtBSP coøn 5%. 60 phuùtcoøndöôùi0%. Suy gantæleäBSP coønlaïi taêngnhieàu. b) NghieämphaùpQuick: Thaêmdoøkhaûnaêngkhöûñoächoùahoïc cuûagan. Uoáng6gNabenzoat,sau4h ño acidHippurictrongnöôùctieåu. Bình thöôøng>3g( acidbezoic+glycin → acidhippuric) Suy ganacidhippuricgiaûmñi nhieàu. 1.2.6Chöùc naêng vaän chuyeån nöôùc: Trong caùc beänhveà gan coù roái loaïn söï vaänchuyeånnöôùcthöïc teá ít duøng caùc nghieämphaùp thaêmdoø chöùc naêng vaän chuyeån nöôùccuûagan. 1.2.7Chöùc naêng tieát maät: 1.2.8Chöùc naêng Enzym: Caùc xeùt nghieämthaêmdoø 2 chöùc naêng naøy khaù nhieàu vaø ñöôïcsöûduïngvaøochaånñoaùnnhieàubeänhlyù gan. Vì vaäy, chuùngta seõ ñeàcaäproõ hôn ôû phaànxeùt nghieämchaån ñoaùnbeänhganmaät. 13
  14. _______________________________________________________Chöùc naêng gan 2. CAÙC XEÙT NGHIEÄM CHAÅN ÑOAÙN BEÄNH GAN MAÄT: Gan coøn ñöôïc goïi laø “LABO” trungtaâmcuûacô theåñaûmnhaän nhieàuchöùcnaêng.Vì vaäycaùcbeänhlyù veàganmaätkhaùphöùctaïp, khaûo saùtroái loaïnchöùcnaênggankhoângñôngiaûn. Khoângxeùtnghieämñôn ñoäcnaøoñieånhình cho vieäcchaånñoaùn phaânbieätcaùcbeänhlyù veàgan. Choïn löïa vaøphoáihôïp söûduïngcaùcxeùtnghieämñeåchaånñoaùn caùcbeänhganmaätlaø vaánñeàñöôïcñaëtra vaøthöïcsöï khoângñôngiaûn. 2.1/Vaán ñeà giaûi quyeát tröôùc beänh nhaân: Ñöùngtröôùcmoätbeänhnhaâncoù3 caâuhoûi ñöôïcñaëtra: ♦ Coù beänhlyù veàganhaykhoâng? ♦ Nguyeânnhaân? ♦ Möùc ñoänaëngnheï?Döï haäu?Theodoõi? Coù beänhlyù veà gan hay khoâng: Döïa vaøo laâmsaøng,caänlaâm saøng. +Laâmsaøng Döïa vaøo trieäuchöùnglaâmsaøngñieånhình roõ hoaëc : khoângñaëchieäuhìnhthaønhneânbeänhsöûvaøthaêmkhaùmbeänhnhaân. + Caänlaâmsaøng Tieán haønhxeùt nghieämchaånñoaùnchöùcnaêng : gan. 2.2/Caùc xeùt nghieäm thöôøng duøng trong chaån ñoaùn: 2.2.1Xeùt nghieäm thöôøng quy: Tröôùc beänhnhaânnghi ngôø coù beänhlyù veà gan, caùcxeùtnghieäm thoângthöôøngñöôïcñeànghòlaø: Bilirubin(TP, TT, GT). Bilirubin,Urobilinogen/ nöôùctieåu. ALP( Alkalin phosphataz). GGT ( γ - GT, γ Glutamyltransfeùraz). Proteintoaønphaàn– Albumin/huyeátthanh. 2.2.2Bieän luaän: a) Bilirubin Bình thöôøng: Bil – TP (toaønphaàn)
  15. _______________________________________________________Chöùc naêng gan Sô ñoà chuyeån hoùa saéc toá maät +Heä lieân voơng noäi moâ oxygenase Hb Verdoglobin (môû voøng) Fe++,globin Biliverdin (xanh ve) Bilirubin töï do (naâu vaøng), khoâng tan trong maùu + Albumin -> GAN +ÔÛ gan Bilirubin TD seơ lieân hôïp vôùi 2 phaân töû Glucoronic → Bilirubin lieân hôïp (tan, khoâng ñoäc, qua m → RUOÄT NON. aät) +ÔÛ ruoät non Biliribin TT VK ruoät Urobilinogen Phaân (urobilin) Nöôùc tieåu Thaän Maùu Chu kyø gan-ruoät Trong laâmsaøngchuù yù ñeánsöï gia taêngBilirubin trong maùu, ñaây laø nguyeânnhaângaâyvaøngda. 15
  16. _______________________________________________________Chöùc naêng gan Phaân loaïi trong vaøng da: Theoroái loaïnsaûnxuaátvaøvaänchuyeån : • Saûnxuaátthöøa(do tanhuyeát). • Keùmbaøi xuaát(do taécmaät) Theogiai ñoaïnchuyeånhoùaBilirubin : • Vaøng da tröôùc gan: Tanhuyeát • Vaøng da taïi gan: Vaøngda“noäi khoa”. Thieáuenzymôû gan,vieâmgan,xô gan,taéctronggan,khoáiu lan traøn caûgan… • Vaøng da sau gan: Vaøngda“ngoaïi khoa”. Taécmaätngoaøigan,soûi oángmaätchuû,ungthöñaàutuïy. Theosöï öù maät: • Vaøngdaöù maät(trongganhoaëcngoaøigan),öù maät(cholestase): Giaûmhayngöøngbaøi xuaátmaätcoùnguoàngoácteábaøogan hoaëcñöôøngmaät.Caùcthaønhphaàncuûamaätñeàuöù laïi trong maùu(ví duï: Taécmaät,vieâmganvirus). • Vaøngdakhoângöù maät: Vaøngdatanhuyeát Theosinhhoïc: • VaøngdaBil–TD (chieám70%Bil – TP): o Vaøng da huyeát di truyeàn: Thalassemia, thieáu maùu hoàng ca hình lieàm, thieáu men G 6PD. o Vaøng da tan huyeát maéc phaûi: + Do nhieãm khuaån hoaëc ngoä ñoäc. + Do mieãn dòch: Tan huyeát do truyeàn nhaàm nhoùm maùu, khoâng phuø hôïp Rheùsus… o Tröôøng hôïp khaùc hieám hôn: Söï taïo maùu khoâng hieäu quaû trong thieáu maùu aùc tính Biermer hay Thalassemia… • Vaøng da Bil–LH (chieám 80% Bil – TP): + Vaøng da taéc maät ngoaøi gan hay vaøng da öù maät: Soûi maät, ung thö, kyù sinh truøng (hieám), chaán thöông phaãu thuaät, vieâm tuïy maïn… + Vaøng da do taéc nhöõng ñöôøng daãn maät trong gan: Ung thö xaâm chieám. Coù nhieàu caùch ñeå phaân loaïi vaøng da nhö treân. Tuy nhieân caùch phaân loaïi theo chuyeån hoùa Bilirubin laø thoâng thöôøng nhaát vaø deã söû duïng trong bieän luaän xeùt nghieäm ñeå chaån ñoaùn beänh gan. 16
  17. _______________________________________________________Chöùc naêng gan Giôùi thieäu moät soá chöùng vaøng da:  Vaøng da tröôùc gan • Nguyeânnhaân :  Vaøngdatanhuyeát Do taênghuûyhoàngcaàu. : - BeänhveàHemoglobin:Minkowski chauffard,HbS, Thalasemia. - Di truyeàn: Thieáu G 6PD. - Maéc phaûi: Do nhieãm khuaån, ngoä ñoäc, soát reùt.. - Mieãn dòch: Baát ñoàng nhoùm maùu, Rheùsus.  Beänh di truyeàn do thieáu huït enzym lieân hôïp: Beänh Gilbert: Beänh nhieãm saéc theå thöôøng, troäi, thieáu moät phaàn nhöng keùo daøi enzym lieân hôïp bieåu hieän vaøng da. Caùc xeùt nghieäm, nghieäm phaùp khaùc ñeàu bình thöôøng. Hoäi chöùng Crigler-Najar: Giaûm hoaït ñoäng cuûa enzym lieân hôïp ôû treû sô sinh coù theå gaây vaøng da nhaân raát naëng.  Vaøng da sinh lyù ôû treû sô sinh : Xaûy ra trong 50% treû bình thöôøng vaø 75% tröôøng hôïp treû sinh thieáu thaùng. Do heä thoáng enzym lieân hôïp, caùc receptor vaø protein chuyeân chôû trong teá baøo gan chöa phaùt trieån hoaït ñoäng bình thöôøng sau khi sinh, ngay khi caét roán löôïng bilirubin saûn xuaát laïi cao gaáp ñoâi ôû ngöôøi tröôûng thaønh. Söï tröôûng thaønh cuûa heä thoáng protein dieãn bieán töø töø trong nhöõng ngaøy ñaàu vaø chaäm hôn ôû treû thieáu thaùng. Vaøng da sinh lyù neáu coù chæ xaûy ra 24 giôø sau khi sinh thöôøng laø vaøo ngaøy thöù hai hay thöù ba, keùo daøi vaøi ngaøy (7–10 ngaøy), laø vaøng da ñôn thuaàn khoâng keøm thieáu maùu hay roái loaïn naøo khaùc. Treû sô sinh bình thöôøng khoâng bao giôø vaøng da ngay khi sinh.  Vaøng da beänh lyù ôû treû sô sinh : Vaøng da trong nhöõng ngaøy ñaàu sau khi sinh, dieãn tieán nhanh keøm daáu hieäu thieáu maùu laùch to vaø Bili-TD taêng cao ñaùng keå. Do taêng tan huyeát beänh lyù, do nhieãm truøng haáp thu moät u maùu (hematome) lôùn hay do baát ñoàng nhoùm maùu heä ABO, hoaëc Rheùsus. Raát nguy hieåm vì Bili-TD xaâm nhaäp vaøo nhaân xaùm trung öông gaây vaøng da nhaân (Kernicterus) Phaùt hieän sôùm, thay maùu lieân tuïc ñeå giaûm bôùt Bil – TD. • Keát quaû xeùt nghieäm: Taêng chuû yeáu Bili-TD/ maùu, Bili-LH bình thöôøng hay taêng ít. Phaân ñaäm maøu, caùc löôïng saéc toá taêng. 1
  18. _______________________________________________________Chöùc naêng gan Nöôùc tieåu: Urobilinogen (U) taêng nhöng saéc toá maät, muoái maät (-)  Vaøng da sau gan: VaøngdaBili-LH. • Nguyeânnhaân : Taéc maätdo soûi maät,caùc nguyeânnhaângaâycheøneùp (ung thöñaàutuïy), giunchui oángmaät… • Keátquaûxeùtnghieäm : Taêng chuû yeáu Bili-LH/ maùu, Bili-TD/ maùu bình thöôøng hay taêng ít. Saéc toá phaân giaûm, phaân laït maøu, keøm phaân môõ. NöôùctieåuU giaûmhay(-). Saéctoámaät,muoáimaät(+).  Vaøng da taïi gan: VaøngdataêngBilirubinhoãnhôïp Phoåbieántrongcaùcbeänhvieâmgan,xô gan,ungthögan… Caùc toån thöông roái loaïn taïi gan gaây giaûmkhaû naênglieân hôïp ñoàngthôøi coù söï taécngheõnñöôøngmaättrongganhay öù maätôû teá baøogan. Xeùtnghieämtaêngcaûhai loaïi Bili-TD vaøBili-LH. Ngoaøi ra coøn coù beänh lyù di truyeàn: Hoäi chöùng Dubin- Johnsonvaøhoäi chöùngRotor coùsöï roái loaïn trongchuyeånvaän,döï tröõhay baøi tieátmaätôû ganlaømtaêngBilirubinhoãnhôïp. Vaøng da tröôùc Xeùt nghieäm Vaøng da sau gan Vaøng da taïi gan gan MAÙU Bil – TD > 25 mg/l Bil - TD ↑↑↑ Bình thöôøng , ↑ ↑↑ Bil – LH Bình thöôøng, ↑ ↑↑↑ ↑↑ NÖÔÙC TIEÅU Saéc toá maät, muoái (-) (+) ( + ) sôùm maät ↑ ↓ (-) , Khoâng ñaëc hieäu Urobilinogen PHAÂN ↑ ↓ phaân môõ , Khoâng ñaëc hieäu Maøu Urobilinogen ↑ ↓ Hoäi chöùng Hoäi chöùng taéc Hoäi chöùng huûy Xeùt nghieäm khaùc thieáu maùu, maät teá baøo gan, xeùt nghieäm huyeát thanh chaån huyeát hoïc ñoaùn 1
  19. _______________________________________________________Chöùc naêng gan Phaân tích nguyeân nhaân gaây vaøng da Bil - maùu↑, ± Bil – NT (+) ALT vaø ALP Coù 1 XN hoaëc Caû 2 XN caû 2 XN taêng b́nh thöôøng ALT Bil – lieân hôïp B́nh < laàn 10 > laàn 10 B́nh thöôøng Taêng thöôøng ALP ALP ALP Haemolysis Gilbert Drug-cholestasis ‘s Dubin-johnson Taêng >3 laàn 3 laàn
  20. _______________________________________________________Chöùc naêng gan b) Xeùt nghieäm Enzym: Teân Enzym Vieát taét Trò soá bình thöôøng, (U/L) Cholin esteraz CHE 3000-9300 Gammaglutamyltransferaz GGT, γ nam: 3-35 GT nöõ: 3-30 Glutamatdehydrogenaz GIDH tôùi 7,5 Glutamatoxaloacetattransaminaz GOT 6-25 (hayAspartatminotransferaz) Glutamatpyruvattransaminaz (AST) (hayAlaninaminotransferaz) GPT 3-30 Lactatdehydrogennaz (ALT) Leucinaminopeptidaz LDH, LD 125-290 5’-nucleotidaz LAP 8-22 Ornithincarbamyltransferaz 5NT 1-7 Phosphatazkieàm OCT 1-6 (Alkalinephosphatase) PK 20-105 (ALP) Coù 2 loaïi Enzym - Ngoaïi baøo:hoaïtñoängngoaøiteábaøo– Cholin esteraz(CHE) - Noäi baøo:Hoaïtñoängtrongteábaøogan,ñoàngthôøi coùtheåñöôïc phaânboáôû nhöõngkhuvöïc, baøoquankhaùccuûateábaøo(baøo dòch/ theåty) Söï phaânboákhaùcnhaucuûaEnzymnoäi baøocuûagan : Baøodòch Theåty LDH (+) (+) GPT + 0 * GOT + + 70% MDH + + * GLDH 0 + Söï thayñoåi beänhlyù cuûaEnzymthöôøngraátlôùnso vôùi bìnhthöôøng. Döïa vaøosöï phaânboáEnzymôû nhöõngkhuvöïc khaùcgiuùpnhaänñònh söï roái loaïnbeänhlyù, möùchuûyteábaøokhaùcnhau. 20
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2