Chuyển hóa và rối loạn chuyển hóa glucid

Chia sẻ: Nguyen Hong Lac | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:0

0
181
lượt xem
39
download

Chuyển hóa và rối loạn chuyển hóa glucid

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Glucid chiếm một lượng lớn trong thức ăn hằng ngày. Nguồn Glucid chủ yếu là thực vật : tinh bột (gạo, ngô, khoai), sacarose (mía, củ cải đường), maltose (mạch nha), glucose (nho),…. hoặc từ động vật nhưng không nhiều : lactose (sữa), …

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chuyển hóa và rối loạn chuyển hóa glucid

  1. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid NOÄI DUNG I – ÑAÏI CÖÔNG 1­ÑÒNH NGHÓA:  Glucid bao goàm nhöõng hôïp chaát höõu cô laø monosacarid hay khi thuûy phaân cho ra MS hoaëc daãn xuaát cuûa MS. 2-PHAÂN LOAÏI : ­Monosacarid (MS) laø ñôn vò caáu taïo cuûa Glucid, khoâng bò thuûy phaân. Thí duï: glucose, fructose… ­Disacarid (DS) do hai MS noái vôùi nhau baèng lieân keát glycosid. Ví duï: maltose, lactose… ­Oligosacarid (OS) goàm 3 ñeán 12 MS noái vôùi nhau baèng lieân keát glycosid, tuøy theo soá MS coù trong phaân töû, OS laïi chia thaønh trisacarid, tetrasacarid… ­Polysacarid (PS) chia 2 nhoùm : .   PS thuaàn: goàm nhieàu MS cuøng loaïi, Ví duï: tinh boät, glycogen … .  PS taïp    : goàm nhieàu MS khaùc loaïi, daãn xuaát cuûa MS hoaëc coù theâm caùc chaát khaùc nhö H3PO4, acid acetic. Ví duï: mucopolysacarid, glycoprotein. 3-VAI TROØ: Glucid chieám khoaûng 2% troïng löôïng khoâ cuûa ñoäng vaät, laø thöùc aên chuû yeáu cuûa ñoäng vaät, cung caáp nguoàn naêng löôïng chuû yeáu cho cô theå tieán haønh caùc chöùc naêng khaùc, ñoùng vai troø taïo hình, tham gia vaøo thaønh phaàn caáu taïo cuûa nhieàu chaát trong cô theå nhö : Acid nucleic, protein taïp, glycoprotein… 4-SÔ LÖÔÏC CAÁU TAÏO : Monosacarid : do caùc nguyeân toá C,H,O taïo thaønh goàm coù 1 chöùc khöû coøn laïi laø chöùc Alcol coâng thöùc toång quaùt :
  2. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid vd : glucose vieát theo coâng thöùc Haworth Disacarid : Do 2 MS noái vôùi nhau vd : Maltose Polysacarid : ví duï glycogen Goàm nhieàu goác glucose noái vôùi nhau baèng lieân keát α -1,4 glucosid vaø lieân keát 1,6 glucosid ôû nôi coù phaân nhaùnh. II – CHUYEÅN HOÙA GLUCID : 1- TOÅNG QUAÙT VEÀ CHUYEÅN HOÙA GLUCID ÔÛ ÑOÄNG VAÄT : 1.1 Nguoàn goác : Glucid chieám moät löôïng lôùn trong thöùc aên haèng ngaøy. Nguoàn Glucid chuû yeáu laø thöïc vaät : tinh boät (gaïo, ngoâ, khoai), sacarose (mía, cuû caûi ñöôøng), maltose (maïch nha), glucose (nho),…. hoaëc töø ñoäng vaät nhöng khoâng nhieàu : lactose (söõa), … 1.2 Söï tieâu hoùa : Xaûy ra chuû yeáu ôû ruoät non, ñaëc bieät laø taù traøng, nhôø caùc enzym tieâu hoùa töông öùng thuûy phaân thaønh caùc ñôn vò caáu taïo laø MS, vì tinh boät chieám löôïng lôùn nhaát trong thöùc aên Glucid neân saûn phaåm tieâu hoùa cuoái cuøng chuû yeáu laø glucose. α -amylase Tinh boät Maltose, OS,…
  3. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid Maltose  glucose +glucose H2O maltase → Lactose  galactose +glucose H2O lactase → Sacarose → fructose +glucose H2O sacarase Isomaltose  glucose +glucose H2O isomaltase → 1.3 Söï haáp thuï :  MS ñöôïc haáp thuï töø oáng ruoät qua teá baøo nieâm maïc ruoät non vaøo maùu theo hai cô cheá : -Khueách taùn : töø nôi coù noàng ñoä cao ñeán nôi coù noàng ñoä thaáp -Vaän chuyeån tích cöïc: nhôø söï phosphoryl hoaù, MS naøo khoù phosphoryl hoùa thì haáp thuï chaäm, vaän toác haáp thuï cuûa caùc MS töø deã ñeán khoù: galactose, glucose, fructose, pentose. Söï phoái hôïp cuûa hai cô cheá naøy giuùp söï tieâu hoùa Glucid nhanh. Caùc MS haáp thu qua teá baøo nieâm maïc ruoät non, qua tónh maïch cöûa ñeán gan, ôû gan maùu chaûy chaäm, teá baøo gan chuyeån glucose thaønh glycogen, moät soá ít coøn laïi qua tónh maïch treân gan vaøo heä tuaàn hoaøn, ñeán cô vaø caùc moâ khaùc. Vaän chuyeån vaø chuyeån hoùa G sau haáp thu 1.4 Phaân boá : -Daïng Glucid döï tröõ cao nhaát ôû ñoäng vaät laø glycogen, tæ leä cao nhaát ôû gan (TB 2,5 – 5%, coù khi 10 –
  4. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid 12% ôû gan töôi) laø daïng döï tröõ chung cho toaøn cô theå. Cô chöùa 1 – 3% glycogen vì soá löôïng cô lôùn neân chöùa löôïng glycogen nhieàu nhaát gaàn baèng ½ toång löôïng glycogen cuûa cô theå. Glycogen trong cô chæ döï tröõ cho rieâng cô maø thoâi. -Daïng Glucid vaän chuyeån trong caùc dòch chuû yeáu laø glucose: khoaûng 15g ôû dòch ngoaïi baøo vaø 15g ôû dòch trong teá baøo. Glucose maùu: 0,7 – 1,2 g/l, ñöôïc vaän chuyeån vaø ñieàu hoøa lieân tuïc. 2. SÖÏ THOAÙI HOÙA GLUCID ÔÛ MOÂ VAØ TEÁ BAØO : Cô chaát cuûa chuyeån hoùa Glucid laø glucose döôùi hai daïng töï do vaø keát hôïp trong glycogen. Moác chuyeån hoùa quan troïng laø G-6P daïng hoaït hoùa cuûa glucose. Ñaëc ñieåm cuûa chuyeån hoùa Glucid goàm nhieàu quaù trình chuyeån hoùa nhöng khoâng taùch rieâng töøng nhoùm phaûn öùng hoùa hoïc rôøi nhau maø coù söï lieân quan, truøng laëp, thuaän nghòch. Chuyeån hoùa Glucid lieân quan vôùi caùc chuyeån hoùa khaùc, trung taâm laø con ñöôøng HDP. 2.1. thoaùi hoùa Glucid theo con ñöôøng HDP : + Goàm 3 giai ñoaïn, 14  khaâu phaûn öùng    Giai ñoaïn 1: phosphoryl-hoùa G vaø taïo thaønh HDP laø F1,6-DP. Söï phosphoryl hoùa coù taùc duïng hoaït hoùa G vaø caàn duøng ATP. Tính töø G töï do thì caàn 2 ATP, neáu ñi töø glycogen thì caàn 1 ATP. Giai ñoaïn naøy coù 2 enzym tham gia kieåm soaùt quaù trình ñöôøng phaân laø hexokinase vaø ñaëc bieät laø PFK-1. Giai ñoaïn 2 : giai ñoaïn oxy hoùa, töø F1,6-DP ñeán pyruvat, taïo ATP vaø NADH,H+. -Fructose 1,6-DP bò caét ñoâi thaønh 2 phosphoglyceraldehyd -Coù söï phosphoryl-oxy hoùa PGA taïo NADH,H + vaø lieân keát phosphat giaøu naêng löôïng ñöôïc chuyeån qua ADP taïo ATP -Giai ñoaïn 2 cho 2NADH,H+ vaø 4 ATP, saûn phaåm laø pyruvat.
  5. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid Giai ñoaïn 3  : söï bieán ñoåi tieáp theo cuûa acid pyruvic trong ñieàu kieän yeám khí (tieâu thuï NADH,H+ taïo lactat) hoaëc hieáu khí ( taïo H2O, CO2, ATP)                    + Naêng löôïng döï tröõ phaùt sinh trong   con ñöôøng HDP : - Tính töø phaân töû glucose töï do thì ñöôïc 38 ATP. - Tính töø 1 phaân töû glucose trong glycogen thì ñöôïc 39 ATP.           + HDP ñöôïc ñieàu hoøa ôû 3 khaâu :  - Hexokinase : bò öùc cheá bôûi G6P -PFK-1 : bò öùc cheá bôûi ATP, Citrat; hoaït hoùa bôûi : F2,6-DP, AMP -Pyruvat kinase : öùc cheá bôûi ATP, hoaït hoùa bôûi F1,6- DP
  6. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid Sô ñoà thoaùi hoùa glucid theo con ñöôøng HDP
  7. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid 2.2 Thoaùi hoùa theo con ñöôøng HMP : Hexose chæ ñöôïc phosphoryl hoùa moät laàn taïo hexosemonophosphat (G6P), goàm hai giai ñoaïn: Giai ñoaïn 1  : oxy hoùa tröïc tieáp G6P thaønh pentose phosphat Giai   ñoaïn   2 : chu trình pentose goàm nhöõng phaûn öùng chuyeån nhöõng maåu 2C nhôø enzym transcetolase vaø nhöõng maåu 3C nhôø enzym transaldolase. 3 G6P taïo thaønh 1PGA vaø 2F6P. + Ñaëc ñieåm con ñöôøng HMP : - Xaûy ra ôû baøo dòch, cung caáp phaàn lôùn NADPH,H + cuûa TB, ñaëc bieät quan troïng ôû gan vaø tuyeán vuù (toång hôïp acid beùo), voû thöôïng thaän (toång hôïp steroid) - Khi teá baøo caàn ribose 5P hôn laø NADPH,H+ thì PGA vaø F6P (laáy töø ñöôøng phaân) taïo thaønh ribose 5P nhôø nhöõng phaûn öùng ngöôïc cuûa transcetolase vaø transaldolase. Sô ñoà thoaùi hoùa G theo con ñöôøng HMP isomera se 2.3. Lieân quan giöõa HDP vaø HMP - PGA vaø F6P laø nhöõng moác lieân quan. F6P coù theå ñöôïc ñoàng phaân hoùa thaønh G6P vaø 2PGA coù theå bieán thaønh F1,6DP roài thaønh G6P.
  8. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid - Caùc saûn phaåm cuûa HDP (F6P, PGA…) coù theå taïo pentose 5P theo nhöõng phaûn öùng khoâng oxy hoùa thuaän nghòch -Neáu nhu caàu ribose nhieàu hôn nhu caàu veà NADPH,H + ña soá G6P bieán thaønh F6P theo con ñöôøng HDP. Caùc transaldolase vaø transcetolase seõ chuyeån 2F6P vaø 1PGA thaønh 3 ribose phosphat theo chieàu ngöôïc cuûa nhöõng phaûn öùng trong chu trình pentose. 3. SÖÏ TOÅNG HÔÏP GLUCID : 3.1. Toång hôïp glycogen : - Glycogen synthase (GS) xuùc taùc söï gaén töøng goác glucose vaøo maïch glycogen baèng lieân keát 1-4, taùc duïng keùo daøi maïch. Glucose ñöôïc gaén vaøo töø daïng hoaït hoùa UDPG (uridin diphosphat glucose) - Khi maïch glycogen ñöôïc keùo daøi khoaûng 6-11 glucose thì enzym taïo nhaùnh amylo( α -1,4 → α - 1,6)transglucosidase (AT) chuyeån moät ñoaïn goàm 5-8 goác G sang maïch beân caïnh baèng lieân keát 1-6 taïo neân maïch nhaùnh môùi. - Glycogen synthase khoâng theå chuyeån glucose töø UDP-G sang G töï do ñöôïc, noù chæ coù theå keùo daøi nhaùnh glycogen. Vì vaäy, khi TB caïn kieät glycogen thì caàn coù moät ñoaïn glycogen goïi laø ñoaïn moài vôùi söï tham gia cuûa moät protein ñaëc hieäu laø glycogenin, nhoùm OH cuûa tyrosin cuûa glycogenin laø nôi gaén goác glucose ñaàu tieân vôùi söï xuùc taùc cuûa glycogen synthase khôûi ñaàu. 3.2 Taân taïo Glucid : Laø söï taïo thaønh glucose vaø glycogen töø nhöõng chaát khoâng phaûi laø Glucid: lactat, pyruvat, chaát trung gian trong chu trình acid citric, glycerol, nhieàu acid amin sinh ñöôøng. Glucose cung caáp nguoàn naêng löôïng lôùn caàn thieát cho cô theå. Neáu thöùc aên khoâng cung caáp ñuû glucose cô theå phaûi taïo glucose töø caùc chaát khaùc. Taân taïo glucose quan troïng ôû naõo vaø hoàng caàu, vì nguoàn naêng löôïng ôû ñoù haàu nhö chæ laø glucose. Khi bò ñoùi glycogen ôû gan chæ ñuû cung caáp cho naõo khoaûng nöûa ngaøy. Do ñoù taân taïo glucose( töø acid amin do thoaùi hoùa
  9. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid protein, töø glycerol do thoaùi hoùa lipid ) laø ñaëc bieät quan troïng trong thôøi gian ñoùi hoaëc hoaït ñoäng nhieàu. 4- MOÄT SOÁ CON ÑÖÔØNG CHUYEÅN HOÙA KHAÙC : 4.1 Chuyeån hoùa fructose : Fructose ñöôïc haáp thuï theo heä tónh maïch cöûa veà gan ñöôïc ñöôøng phaân nhanh hôn laø ñoái vôùi glucose. Phaàn lôùn chuyeån hoùa theo ñöôøng fructose-1-phosphat nhôø enzym fructokinase, moät phaàn nhoû thaønh F6P. Hai triosephosphat (PGA vaø PDA) thoaùi hoùa theo söï ñöôøng phaân hoaëc chuû yeáu seõ ñöôïc chuyeån thaønh glucose, glycogen.
  10. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid F 4.2 Chuyeån hoùa galactose : Galactose ñöôïc galactokinase xuùc taùc taïo thaønh Gal1P vôùi söï coù maët cuûa Mg2+vaø ATP. Gal1P chuyeån thaønh G1P nhôø enzym GalUT (galactose1-phosphat uridyl transferase). Galactose laø nguoàn cacbon cho ñöôøng phaân vaø taân taïo glucid nhôø phaûn öùng chuyeån UDP-galactose thaønh UDP-glucose döôùi taùc duïng cuûa enzym UHE (UDP- hexose-epimerase). UDP-galactose cung caáp galactose cho söï toång hôïp lactose ôû tuyeán söõa, glycoprotein, glycolipid… ôû nhieàu moâ.
  11. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid - Aldose reductase (AlRe) coù ôû gan, thuûy tinh theå, moâ thaàn kinh, tuùi tinh. Trong tröôøng hôïp galactose huyeát cao men naøy seõ chuyeån galactose thaønh galactitol gaây ñuïc thuûy tinh theå. Galacti tol 5- ÑAËC ÑIEÅM CHUYEÅN HOÙA GLUCID ÔÛ CAÙC MOÂ : 5.1 Gan vaø cô : • Gan : laø boä maùy ñieàu hoøa, döï tröõ vaø cung caáp glucose cho toaøn cô theå, gan nhaän glucose töø maùu ñeå toång hôïp glycogen khi cô theå coù nhieàu glucose caàn döï tröõ. Khi cô theå caàn G, glycogen bò phaân huûy thaønh glucose nhôø söï phosphoryl phaân (9/10 soá glucose ôû daïng G1P ) vaø bò thuyû phaân nhôø glucosidase(1/10 soá glucose ôû daïng töï do). G1P ñöôïc ñoàng phaân hoùa thaønh G6P, G6P bò thuûy phaân thaønh glucose töï do nhôø glucose-6- phosphatase, G töï do vaøo maùu vaø ñöôïc di chuyeån ñeán caùc moâ. • Cô : Cô vaø moâ khaùc chæ coù khaû naêng nhaän glucose töø maùu ñeå toång hôïp glycogen döï tröõ cho rieâng chuùng, khoâng coù khaû naêng cung caáp glucose cho maùu vì khoâng coù enzym glucose-6-phosphatase. Glucose thoaùi hoùa taïo naêng löôïng cho cô hoaït ñoäng theo con ñöôøng HDP (hieáu khí vaø yeám khí). Khi cô hoaït ñoäng nhieàu caû hai con ñöôøng ñeàu taêng leân nhöng ñöôøng yeám khí taêng nhieàu hôn, taïo nhieàu lactat. Lactat
  12. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid vaøo maùu veà gan, qua pyruvat taân taïo laïi glucose, cung caáp tieáp glucose vaøo maùu cho cô hoaït ñoäng hoaëc taùi taïo glycogen döï tröõ. Quan heä chuyeån hoùa giöõa gan vaø cô ñöôïc goïi laø chu trình Cori (chu trình acid lactic ). Chu trình acid lactic CO2 , H2O 5.2 Moâ thaàn kinh, naõo : ÔÛ caùc toå chöùc thaàn kinh vaø naõo, nguoàn naêng löôïng söû duïng do quaù trình thoaùi hoùa glucose töï do trong maùu theo ñöôøng hieáu khí laø nguoàn duy nhaát. Trong traïng thaùi nghæ ngôi, naõo vaãn söû duïng 20% löôïng oxy duø noù chæ chieám 2% thaân troïng. Ñieàu naøy giaûi thích taïi sao caùc toån thöông thaàn kinh thöôøng xaûy ra do haï ñöôøng maùu vaø söï nhaïy caûm raát cao cuûa naõo ñoái vôùi trình traïng thieáu oxy. 5.3 Hoàng caàu : Trong HC glucid chuyeån hoùa theo con ñöôøng HDP yeám khí vôùi saûn phaåm cuoái cuøng laø lactat. Ñoàng thôøi coù nhaùnh chuyeån hoùa taïo 2,3 diphosphoglycerat (2,3 DPG) vaø nhaùnh chuyeån hoùa theo con ñöôøng HMP taïo NADPH,H+ - 2,3 DPG gaén vaøo Hb gaây ra söï giaûm aùi löïc cuûa Hb ñoái vôùi oxy, noù coù taùc duïng duy trì daïng khöû cuûa Hb, giuùp HbO2 nhaû oxy. - Thieáu hexokinase khieán giaûm löôïng 2,3-DPG, vaø do ñoù laøm taêng aùi löïc cuûa Hb ñoái vôùi oxy, giaûm söï cung caáp oxy cho teá baøo.
  13. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid - Thieáu pyruvat kinase gaây öù ñoïng 2,3-DPG, do ñoù laøm giaûm aùi löïc cuûa Hb ñoái vôùi oxy khieán HbO 2 deã nhaû oxy cho TB. - NADPH,H+ phaùt sinh trong con ñöôøng HMP nhôø G6PD coù taùc duïng giöõ glutathion ôû döôùi daïng khöû do ñoù coù taùc duïng baûo veä caáu truùc hoàng caàu. Thieáu G6PD laø beänh di truyeàn ñaëc tröng bôûi thieáu maùu tan huyeát do maát khaû naêng khöû ñoäc nhöõng taùc nhaân oxy hoùa (H2O2 , nhöõng goác töï do, peroxyd) hoàng caàu deã bò vôõ, beänh nhaân deã bò nhöõng côn tieâu huyeát naëng sau khi uoáng moät soá thuoác coù tính oxy hoùa nhö thuoác soát reùt, sulfamide… III. ROÁI LOAÏN CHUYEÅN HOÙA GLUCID : 1.ROÁI LOAÏN DÖÏ TRÖÕ GLYCOGEN VAØ NHÖÕNG ROÁI LOAÏN CHUYEÅN HOÙA CARBOHYDRATE DI TRUYEÀN KHAÙC: Glycogen laø daïng döï tröõ cuûa glucose trong caùc teá baøo ñoäng vaät. Chöùc naêng chính cuûa glycogen ôûø gan,
  14. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid naõo vaø heä cô xöông khaùc nhau. Gan döï tröõ glycogen cho toaøn cô theå, naõo vaø cô xöông chæ döï tröõ glycogen cho rieâng chuùng. Caùc beänh döï tröõ glycogen laø caùc roái loaïn di truyeàn gaây ra moät soá theå beänh döï tröõ Glycogen trong ñoù glycogen baát thöôøng veà soá löôïng, chaát löôïng, hoaëc caû hai daïng. nhöõng bieåu hieän laâm saøng cuûa caùc loaïi roái loaïn chuyeån hoùa Carbohydrate raát khaùc bieät, trieäu chöùng bieåu hieän töø voâ haïi ñeán töû vong. Ñieàu trò baèng aên uoáng haøng ngaøy ñaït hieäu quaû cao trong nhöõng roái loaïn naøy. 1.1 Caùc beänh döï tröõ Glycogen (Glycogenosis): BEÄNH TÍCH GLYCOGEN ÔÛ GAN                     Caùc   roái   loaïn   gaây   gan   to   vaø   giaûm  glucose huyeát: +   Beänh   öù   ñoïng   Glycogen   typ   I:   (   Beänh   von  Gierke) Do moät söï thieáu huït Enzym Glucose-6-Phosphatase ôû gan, thaän vaø nieâm maïc ruoät, Enzym naøy xuùc taùc phaûn öùng chuyeån G6P thaønh Glucose. thieáu huït Enzym naøy laøm G6P khoâng ñöôïc chuyeån ñoåi hoaøn toaøn thaønh Glucose, gaây ra söï giaûm Glucose huyeát khi ñoùi. Typ naøy coù 2 phaân nhoùm : Ia: thieáu enzym glucose-6-phosphatase. Ib: thieáu translocase vaän chuyeån glucose-6- phosphatase qua maøng vi tieåu theå. Di truyeàn: Beänh di truyeàn Autosome laën. Caû 2 typ ñeàu thaáy ôû moät soá daân toäc, nhöng typ Ia hieám gaëp ôû ngöôøi da ñen. Gen caáu truùc G-6-Phosphatase naèm treân NST 17q21, ba ñoät bieán thöôøng gaëp (R83C, 130X, Q347X) chieám 70% nhöõng alen beänh ñaõ ñöôïc bieát. Gen caáu truùc G-6- phosphatase translocase naèm treân NST 11q23, hai ñoät bieán G339C vaø 1211 de/CT thöôøng xuaát hieän ôû nhöõng beänh nhaân da traéng trong khi W118R thöôøng xuaát hieän ôû ngöôøi Nhaät. Coù theå chaån ñoaùn tröôùc sinh vaø phaùt hieän ngöôøi laønh mang beänh baèng kyõ thuaät phaân töû. Trieäu chöùng laâm saøng:
  15. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid Beänh nhaân coù theå bò haï ñöôøng huyeát vaø nhieãm acid lactic trong thôøi kyø sô sinh nhöng bieåu hieän roõ hôn ôû thôøi kyø 3 ñeán 4 thaùng tuoåi laø gan to vaø haï ñöôøng huyeát. Nhöõng ñöùa treû naøy thöôøng coù boä maët gioáng buùp beâ, maù phuùng phính, tay chaân hôi gaày, voùc ngöôøi thaáp, buïng nhoâ leân do khoái gan, thaän bò phì ñaïi nhöng laùch vaø tim bình thöôøng. Tieâu chaûy coù theå xaûy ra tuøy töøng tröôøng hôïp. Deã bò baàm tím vaø chaûy maùu muõi do giaûm chöùc naêng ngöng taäp vaø keát dính cuûa TC. Typ Ib coù theâm ñaëc ñieåm giaûm BCTT beänh nhaân thöôøng bò loeùt mieäng vaø loeùt nieâm maïc ruoät vaø coù theå bò vieâm ñöôøng ruoät. Xeùt nghieäm: - Giaûm glucose huyeát khi ñoùi, nhieãm acid lactic - Enzym gan bình thöôøng hay gioáng nhö bình thöôøng duø gan to - Taêng acid uric maùu, taêng lipid maùu - Taêng Triglycerid maùu laøm huyeát töông ñuïc nhö söõa - Cholesterol maùu vaø phospholipid maùu taêng cao - Baát thöôøng veà Lipid maùu gioáng roái loaïn Lipoprotein maùu taêng VLDL vaø LDL. - Chöùc naêng ngöng taäp vaø keát dính cuûa TC giaûm Bieán chöùng: Beänh nhaân bò beänh Gout quanh tuoåi daäy thì do taêng acid uric maùu. Taêng Triglycerid maùu gaây nguy cô vieâm tuïy, haàu heát beänh nhaân seõ bò tieán trieån thaønh u gan ôû löùa tuoåi 20 – 30 moät soá ít case trôû thaønh aùc tính. Nhöõng bieán chöùng khaùc bao goàm taêng aùp löïc phoåi vaø loaõng xöông. Beänh thaän laø moät bieán chöùng muoän nhöng haàu heát beänh nhaân lôùn hôn 20 tuoåi ñeàu coù Protein nieäu, nhieàu ngöôøi coù taêng huyeát aùp, soûi thaän, voâi hoùa thaän, ñoä thanh thaûi Creatinin thay ñoåi. ÔÛ beänh nhaân treû taêng loïc vaø taêng dòch coù theå laø nhöõng daáu hieäu duy nhaát cuûa baát thöôøng chöùc naêng thaän. ÔÛ moät soá ngöôøi chöùc naêng thaän giaûm vaø tieán ñeán suy thaän….. Chaån ñoaùn:
  16. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid -Döïa vaøo bieåu hieän laâm saøng vaø noàng ñoä baát thöôøng cuûa lactat vaø lipid huyeát töông. -Ñieàu trò baèng glucagon hoaëc epinephrin : . Glucose maùu bình thöôøng hoaëc hôi taêng . Taêng ñaùng keå lactat maùu Chaån ñoaùn xaùc ñònh: -Sinh thieát gan ñeå xaùc ñònh söï thieáu huït enzym -Kyõ thuaät phaân töû phaân tích ñoät bieán gen.          + Beänh öù ñoïng glycogen typ III: Beänh gaây ra do thieáu huït Enzym phaân ly glycogen (Enzym caét nhaùnh) ôû gan vaø cô. Khi enzym naøy bò thieáu, söï beû gaõy phaân töû glycogen khoâng hoaøn toaøn taïo ra moät glycogen baát thöôøng coù caùc chuoãi ngoaøi ngaén gioáng nhö dextrin giôùi haïn öù ñoïng laïi. Goàm hai phaân nhoùm: IIIa: thieáu Enzym caét nhaùnh ôû gan vaø cô IIIb: thieáu Enzym caét nhaùnh ôû gan Di truyeàn: Beänh di truyeàn Autosome laën. Gen quy ñònh Enzym caét nhaùnh naèm ôû nhieãm saéc theå 1p21, coù khoaûng 20 ñoät bieán khaùc nhau. Vieäc phaùt hieän ngöôøi laønh mang beänh vaø chaån ñoaùn tröôùc sinh coù theå döïa treân DNA hay phaân tích ñoät bieán gen. Trieäu chöùng laâm saøng: Thieáu Enzym caét nhaùnh Glycogen gaây to gan, giaûm Glucose huyeát, ngöôøi thaáp, cô vaân vaø cô tim thay ñoåi. Roái loaïn thöôøng lieân quan ñeán caû gan vaø cô, tuy nhieân coù khoaûng 15% soá beänh chæ lieân quan ñeán gan ñöôïc phaân loaïi vaøo typ IIIb. Suoát thôøi kyø nieân thieáu, beänh coù theå haàu nhö khoâng khaùc vôùi beänh typ I do coù cuøng trieäu chöùng gan to, giaûm glucose huyeát, taêng lipid maùu, chaäm phaùt trieån trí tueä. Coù theå coù laùch to nhöng thaän khoâng lôùn, ñaùng chuù yù laø gan to vaø trieäu chöùng beänh gan ôû haàu heát beänh nhaân giaûm daàn theo tuoåi vaø bieán maát sau tuoåi daäy thì. Xô gan roõ ít thaáy ngoaïi tröø beänh nhaân ngöôøi Nhaät. ÔÛ beänh nhaân bò beänh
  17. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid lieân quan ñeán cô (typIIIa) teo vaø yeáu cô coù theå trôû neân naëng luùc 30 – 40 tuoåi, coù bieåu hieän yeáu cô tieán trieån vaø tieâu huûy cô chaäm. EMG phuø hôïp vôùi moät beänh lyù cô lan toûa, daãn truyeàn thaàn kinh coù theå baát thöôøng. Coù theå coù phì ñaïi taâm thaát nhöng roái loaïn chöùc naêng tim roõ thì ít thaáy. Caùc trieäu chöùng veà gan nheï khoâng theå chaån ñoaùn cho ñeán taän thôøi kyø tröôûng thaønh, khi beänh thaàn kinh cô coù bieåu hieän. Xeùt nghieäm: -Haï glucose maùu, taêng lipid maùu, taêng transaminase gan. -Taêng nhanh ceton maùu, lactat vaø acid uric maùu bình thöôøng. -Duøng glucagon: .2 giôø sau moät böõa aên giaøu glucid: glucose maùu taêng. .Sau moät ñeâm ñoùi coù theå glucose maùu khoâng taêng. -Creatin maùu taêng hoaëc coù theå bình thöôøng. -Moâ hoïc gan: teá baøo gan söng phoàng do glycogen vaø do caùc vaùch xô. Chaån ñoaùn: -Laøm caùc thöû nghieäm enzym ôû gan vaø cô. + Beänh öù ñoïng Glycogen typVI: (beänh hers) Beänh do thieáu huït Phosphorylase gan, thöôøng ít gaëp vaø coù xu höôùng laønh tính. Beänh nhaân coù bieåu hieän gan to, chaäm phaùt trieån ôû thôøi nieân thieáu, trieäu chöùng naøy giaûm daàn theo tuoåi vaø bieán maát ôû tuoåi daäy thì. Glucose huyeát giaûm, taêng lipid maùu, keton maùu taêng nheï neáu coù. Noàng ñoä acid lactic vaø acid uric huyeát töông bình thöôøng. Cô tim vaø cô vaân khoâng bò aûnh höôûng. Gen quy ñònh phosphorylase gan naèm treân nhieãm saéc theå 14q21, moät söï ñoät bieán ôû vò trí noái treân intron 13 ñaõ ñöôïc xaùc ñònh, boán tröôøng hôïp ñoät bieán ñaõ ñöôïc tìm thaáy ôû beänh nhaân caùc daân toäc khaùc nhau.
  18. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid +   Beänh   öù   ñoïng   glycogen   typIX:   (thieáu   phosphorylase kinase ) Caùc thieáu huït heä thoáng phosphorylase gaây ra moät nhoùm khoâng ñoàng nhaát caùc beänh tích glycogen. Tính khoâng ñoàng nhaát naøy do söï phöùc taïp cuûa caùc phaûn öùng tham gia vaøo quaù trình phaân huûy glycogen. Beänh döï tröõ glycogen coù theå do baát cöù thieáu huït enzym naøo trong heä thoáng, nhöng thöïc teá thieáu huït phosphorylase kinase hay gaëp nhaát. Enzym naøy coù boán ñôn vò döôùi (α, β, γ , δ ) ñöôïc maõ hoùa bôûi caùc gen khaùc nhau vaø hieän dieän khaùc nhau ôû caùc moâ. Döïa treân gen vaø ñôn vò döôùi lieân quan, nhöõng moâ bò aûnh höôûng tröïc tieáp vaø kieåu di truyeàn, ngöôøi ta coù theå chia beänh thieáu phosphorylase kinase thaønh caùc döôùi nhoùm sau: . Thieáu Phosphorylase kinase gan lieân keát giôùi tính X: laø moät trong nhöõng beänh tích glycogen ôû gan laønh tính vaø thöôøng gaëp nhaát. Hoaït tính cuûa enzym coù theå thieáu ôû HC, BC, nhöng bình thöôøng ôû cô. Ñieån hình, moät ñöùa treû 1-5 tuoåi coù bieåu hieän chaäm phaùt trieån, gan to. Noàng ñoä cholesterol, triglycerid vaø men gan taêng nheï. Taêng keton huyeát coù theå xaûy ra sau khi nhòn ñoùi, acid lactic vaø acid uric bình thöôøng. Giaûm glucose huyeát nheï neáu coù. Möùc ñoä taêng glucose huyeát sau khi duøng glucagon laø ôû möùc bình thöôøng. Caùc trieäu chöùng treân giaûm daàn theo tuoåi, ñeán khi tröôûng thaønh ñeàu ñaït chieàu cao bình thöôøng vaø thöïc teá khoâng coù trieäu chöùng maëc duø vaãn coøn thieáu phosphorylase kinase. Moâ hoïc gan cho thaáy teá baøo gan bò söng phoàng do glycogen öù laïi, caùc vaùch xô vaø caùc bieán ñoåi vieâm ôû möùc ñoä thaáp. Gen caáu truùc Phosphorylase kinase ñôn vò döôùi α ôû gan naèm treân nhieãm saéc theå Xp22. . Thieáu Phosphorylase kinase gan vaø cô do nhieãm saéc theå thöôøng: Gan to vaø chaäm phaùt trieån laø trieäu chöùng noåi baät trong thôøi kyø ñaàu cuûa thôøi nieân thieáu. Moät soá beänh nhaân cuõng coù bieåu hieän giaûm tröông löïc cô vaø giaûm hoïat
  19. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid tính cuûa phosphorylase kinase cô. Ñaây laø daïng thieáu phosphorylase kinase do ñoät bieán gen maõ hoùa caùc ñôn vò döôùi β , hoaëc γ naèm treân NST 16q12-13. . Thieáu phosphorylase kinase chuyeân bieät cô: Gaây chöùng chuoät ruùt vaø myoglobin nieäu khi taäp luyeän hay naëng hôn laø yeáu cô vaø teo cô, hoaït ñoäng cuûa enzym bò giaûm ôû cô vaø bình thöôøng ôû gan vaø teá baøo maùu, gan vaø tim khoâng to. Beänh di truyeàn laën treân NST thöôøng. . Thieáu phosphorylase kinase chuyeân bieät tim: Taát caû caùc beänh nhaân ñaõ töû vong trong thôøi kyø sô sinh do suy tim vì öù ñoïng khoái löôïng lôùn glycogen trong cô tim. Chaån ñoaùn: -Xaùc ñònh söï thieáu huït phosphorylase kinase ôû gan, cô, tim. + Beänh döï tröõ glycogen type O: Beänh do thieáu glycogen synthase, ñaây khoâng phaûi laø beänh öù ñoïng glycogen, vì söï thieáu enzym daãn ñeán giaûm löu tröõ glycogen. Vaøo ñaàu thôøi kyø sô sinh beänh nhaân coù bieåu hieän nguû lô mô vaø meät moûi buoåi saùng vaø ñoâi khi co giaät cô baép, gan khoâng to. Gen caáu truùc glycogen synthase naèm treân NST 12p12.2. Xeùt nghieäm: -Giaûm Glucose huyeát vaø taêng keton huyeát. -Khoâng taêng lipid maùu. -Taêng glucose huyeát keùo daøi, möùc lactat taêng vôùi möùc insulin bình thöôøng sau ñieàu trò baèng glucose gôïi yù chaån ñoaùn söï thieáu toång hôïp glycogen. Chaån ñoaùn xaùc ñònh: -Sinh thieát gan ñeå ño hoaït tính enzym. Tieân löôïng toát khi beänh nhaân soáng tôùi tuoåi tröôûng thaønh neáu giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà giaûm glucose huyeát ngoaïi tröø trong khi mang thai. +Beänh öù ñoïng glycogen typ XI: Beänh do thieáu glucose transporter-2 (GluT2), chaát vaän chuyeån glucose qua maøng teá baøo gan, tuïy, thaän, nieâm maïc ruoät, daãn ñeán roái loaïn chöùc naêng oáng thaän gaàn, giaûm söû duïng glucose vaø galactose, öù ñoïng glycogen ôû
  20. Chuyeån hoùa vaø roái loaïn chuyeån hoùa glucid gan, thaän. Beänh hieám, bieåu hieän luùc 1 tuoåi goàm caùc trieäu chöùng nhö suy nhöôïc, coøi xöông, buïng chöôùng do gan thaän to ra. Gen qui ñònh GluT2 naèm treân NST 3q26, ñoät bieán do moät söï chuyeån vò sôùm. Xeùt nghieäm: -NT: phosphat (+), coù NH3 vaø HCO3 -Maùu: ↓ phosphat, ↑Alkaline phosphat, ↓glucose & ↑lipid nhe khi ñoùi. .enzym gan, lactat, acid uric ñeàu bình thöôøng. -Nghieäm phaùp dung naïp galactose vaø glucose baèng ñöôøng uoáng cho thaáy söï giaûm dung naïp. Caùc roái loaïn lieân quan ñeán xô gan:    +Beänh lyù öù ñoïng glycogen typ IV: (beänh tích   amylopectin hay beänh Andersen) Thieáu huït hoaït tính cuûa enzym taïo nhaùnh daãn ñeán söï öù ñoïng moät glycogen baát thöôøng coù ñoä hoøa tan keùm. Glycogen naøy coù ít ñieåm phaân nhaùnh, ña soá caùc glucose lieân keát vôùi nhau baèng lieân keát α-1,4 vaø caùc chuoãi ngoaøi daøi hôn gioáng caáu truùc Amylopectin. Di truyeàn: Beänh di truyeàn laën treân NST thöôøng, gen maõ hoùa enzym taïo nhaùnh naèm treân NST 3p14. Trieäu chöùng laâm saøng: Ñaëc ñieåm laâm saøng ña daïng, theå phoå bieán ñöôïc ñaëc tröng bôûi xô gan tieán trieån, bieåu hieän gan laùch to vaø chaäm lôùn ôû giai ñoaïn 18 thaùng tuoåi . Xô gan tieán trieån gaây taêng aùp löïc tónh maïch cöûa, coå tröôùng, giaõn tónh maïch thöïc quaûn vaø suy gan daãn ñeán töû vong tröôùc 5 tuoåi. Coù söï laéng ñoïng glycogen baát thöôøng gioáng amylopectin ôû gan, tim, cô, da, ruoät, naõo, coät soáng vaø daây thaàn kinh ngoaïi bieân . Chaån ñoaùn:

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản