Biết cách cố định xương gãy:
Tự cứu mình và cứu người
Có nhiều nguyên nhân gây ra gãy xương như: bom đạn, tai nạn giao thông, tai nạn
lao động..., có thể là gãy xương hở hoặc gãy xương kín. Xương thường bị gãy vỡ
thành nhiều mảnh, có khi bị mất từng đoạn xương hay các đoạn xương bị di lệch.
Chúng ta cần biết cố định xương gãy là để tự cứu mình và cứu người khi gặp tai
nạn.
Vì sao cần cố định xương gãy?
Khi gãy xương, đầu xương gãy sắc nhọn dễ làm tổn thương mạch máu, thần kinh. Nếu
không được cấp cứu kịp thời có thể dẫn đến những tai biến nặng như: sốc do mất máu và
đau đớn, nhất là khi gãy các xương lớn; làm tổn thương phần mềm do các đầu xương gãy
đâm rách; nhiễm khuẩn vết thương. Cố định tạm thời gãy xương là một kỹ thuật quan
trọng để hạn chế những tai biến đó và giữ cho ổ gãy xương được ổn định để vận chuyển
an toàn bệnh nhân đến bệnh viện.
Yêu cầu cố định xương gãy như thế nào?
Khi cố định tạm thời xương gãy phải đảm bảo không làm cho bệnh nhân bị đau thêm.
Muốn thế phải giảm đau tốt cho bệnh nhân trước khi tiến hành băng bó cố định chi gãy,
không được nâng nhấc, băng bó, cố định chi gãy nếu chưa dùng thuốc giảm đau cho bệnh
nhân. Nẹp phải đủ dài để cố định được cả khớp trên và khớp dưới ổ gãy, buộc chắc chắn
vào chi. Nếu chi gãy bị di lệch, biến dạng nhiều thì sau khi đã giảm đau thật tốt, có thể
nhẹ nhàng kéo chỉnh lại trục chi để giảm bớt biến dạng, giảm bớt nguy cơ thương tổn
phần mềm do các đầu xương gãy gây ra. Không đặt nẹp cứng sát vào chi mà phải lót
bằng bông, gạc... Khi cố định xương gãy, không cần cởi quần áo người bị thương vì quần
áo có tác dụng tăng cường đệm lót cho nẹp.
Các loại nẹp dùng để cố định xương gãy
Nẹp tre (hoặc gỗ), kích thước dài ngắn tùy chi thể của người bị thương. Các nẹp được
bọc trước bằng bông hoặc giấy xốp cuốn băng xô, trên toàn bộ chiều dài, bịt kín 2 đầu
nẹp. Ngoài ra còn loại nẹp Crame là loại nẹp làm bằng sợi kẽm, bẻ uốn được, hình bậc
thang, có nhiều kích thước thích hợp cho từng đoạn chi. Dùng nẹp Crame cũng cần có đủ
các kích thước phù hợp với từng đoạn chi và cũng cần bọc lót bông gạc như với nẹp tre.
Tuy nhiên khi gặp tình huống khẩn cấp mà không có nẹp đã chuẩn bị sẵn, có thể sử dụng
các phương tiện sẵn có như đòn gánh, cành cây, gậy gỗ, dát giường... để cố định xương
gãy.
Phương pháp cố định tạm thời ở một số gãy xương lớn
- Cố định tạm thời gãy xương cẳng tay: Đặt nẹp ngắn ở mặt trước cẳng tay đi từ nếp
khuỷu đến khớp ngón - bàn. Đặt nẹp dài ở mặt sau cẳng tay, từ quá mỏm khuỷu, đối xứng
với nẹp ở mặt trước. Buộc 2 đoạn cố định 2 nẹp vào bàn tay và cẳng tay. Đoạn thứ nhất ở
bàn tay và cổ tay, đoạn thứ 2 ở dưới và trên khớp khuỷu. Dùng băng cuộn để treo cẳng
tay ở tư thế gấp 900.
- Cố định tạm thời gãy xương cánh tay: Ở mặt trong cánh tay đặt 1 nẹp đầu trên lên tới hố
nách, đầu dưới sát nếp khuỷu. Mặt ngoài cánh tay đặt 1 nẹp đầu trên quá khớp vai nách,
đầu dưới quá khớp khuỷu. Cố định nẹp ở 2 đoạn: đoạn một ở 1/3 trên cánh tay và khớp
vai, đoạn hai ở trên và ở dưới khớp khuỷu. Dùng băng tam giác hoặc băng cuộn treo cẳng
tay vuông góc 900 với cánh tay và cuốn 1 vài vòng băng buộc cánh tay vào thân.
- Cố định tạm thời gãy xương cẳng chân: Đặt 2 nẹp ở mặt trong và mặt ngoài chi gãy đi
từ giữa đùi tới quá cổ chân. Nếu có nẹp thứ 3 thì đặt ở mặt sau cẳng chân. Băng cố định
nẹp vào chi ở bàn cổ chân, dưới và trên khớp gối, giữa đùi.
- Cố định tạm thời gãy xương đùi: Dùng 3 nẹp để cố định, nẹp ở mặt ngoài đi từ hố nách
đến quá gót chân. Nẹp ở mặt trong đi từ bẹn đến quá gót chân. Nẹp ở mặt sau đi từ trên
mào chậu đến quá gót chân. Băng cố định nẹp vào chi ở bàn chân, cổ chân, 1/3 trên cẳng
chân, trên gối, bẹn, bụng và dưới nách. Trước khi vận chuyển: buộc chi gãy đã cố định
vào chi lành ở ba vị trí cổ chân, đầu gối và đùi.
BS. Trần Văn Phong
