intTypePromotion=3

Cơ sở đánh giá tác động môi trường: Phần 1

Chia sẻ: Hoa La Hoa | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:176

0
105
lượt xem
49
download

Cơ sở đánh giá tác động môi trường: Phần 1

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tài liệu Cơ sở đánh giá tác động môi trường: Phần 1 cung cấp cho bạn đọc những vấn đề chung đánh giá tác động môi trường. Cụ thể, nội dung phần này được thể hiện qua các chương: những khái niệm cơ bản về tài nguyên và môi trường, lịch sử phát triển và các yêu cầu của ĐTM, các hoạt động phát triển của ngành kinh tế - xã hội gây suy thoái ô nhiễm môi trường, tiến trình và nội dung đánh giá tác động môi trường, các phương pháp sử dụng trong ĐTM và quản lý môi trường.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Cơ sở đánh giá tác động môi trường: Phần 1

  1. C¬ së ®¸nh gi¸ t¸c ®«ng m«i tr êng
  2. Lª Xu©n Hång C¬ së ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr êng
  3. L i gi i thi u Ô nhi�m môi tr��ng và s� nghèo �ói lu�n qu�n quanh ta là m�t trong nh�ng v�n �� b�c xúc hi�n nay. Nó không ch� ��i v�i chúng ta mà c� nhân lo�i trên Trái ��t này. B�o v� môi tr��ng, phát tri�n b�n v�ng trong giai �o�n công nghi�p hóa, hi�n ��i hóa ��t n��c � Vi�t Nam là s� �òi h�i và nhi�m v� quan tr�ng, c�n thi�t c�a m�i ng��i Vi�t Nam. T� nh�n th�c �ó, tác gi� �ã biên so�n cu�n sách "Cơ s� �ánh giá tác ��ng môi tr��ng" nh�m m�c �ích làm tài li�u tham kh�o, nghiên c�u và h��ng d�n �ánh giá tác ��ng môi tr��ng ��i v�i các d� án phát tri�n kinh t� - xã h�i. Cu�n sách này có th� làm tài li�u gi�ng d�y và �ào t�o sinh viên khoa Công ngh� - Môi tr��ng � các tr��ng ��i h�c và cao ��ng, cho công tác nghiên c�u và ngu�n tham kh�o ��i v�i các nhà qu�n lý trong công tác ho�ch ��nh chính sách v� môi tr��ng. Cu�n sách "Cơ s� �ánh giá tác ��ng môi tr��ng" ���c biên so�n d�a trên các k�t qu� nghiên c�u khoa h�c nhi�u n�m c�a tác gi� v� môi tr��ng trong th�i gian công tác t�i "Trung tâm Kh�o sát, Nghiên c�u và T� v�n Môi tr��ng bi�n", Vi�n Cơ h�c thu�c Vi�n Khoa h�c và Công ngh� Vi�t Nam, ��ng th�i, tác gi� �ã s� d�ng t�p các bài gi�ng v� �ánh giá tác ��ng môi tr��ng c�a chính tác gi� biên so�n �� gi�ng d�y cho sinh viên khoa Công ngh� - Môi tr��ng, tr��ng ��i h�c Dân l�p �ông �ô Hà N�i trong 10 n�m qua (1995-2005). Ngoài ra tác gi� �ã tham kh�o các tài li�u v� �ánh giá tác ��ng môi tr��ng c�a các ��ng nghi�p trong và ngoài n��c. ��c bi�t tác gi� �ã h�c h�i ���c nhi�u �i�u b� ích thông qua con ���ng trao ��i h�c thu�t, h�i th�o v� nghiên c�u khoa h�c môi tr��ng trong các �� án H�p tác Qu�c t� � Trung tâm Môi tr��ng bi�n, Vi�n Cơ h�c. �ánh giá tác ��ng môi tr��ng là �� th�c hi�n qu�n lý môi tr��ng phát tri�n b�n v�ng và ng��c l�i, �� qu�n lý môi tr��ng c�n ph�i �ánh giá tác ��ng môi tr��ng. Hai v�n �� này có m�i quan h� m�t thi�t và t�ơng tác v�i nhau. �ánh giá tác ��ng môi tr��ng v�n còn là b� môn khoa h�c �ang hình thành, nhi�u v�n �� v� ph�ơng pháp lu�n �ang ���c ti�p t�c nghiên c�u. Hơn n�a, chuyên ngành khoa h�c này còn mang
  4. tính ch�t liên ngành, �òi h�i ph�i có ki�n th�c sâu r�ng c�a nhi�u ngành khoa h�c khác nh� ��a lý h�c, ��a ch�t h�c, sinh h�c, hóa h�c và các ngành khoa h�c thu�c kinh t� - xã h�i h�c, v.v. Chính vì v�y cu�n sách này ch�c ch�n s� không th� tránh kh�i m�t s� khi�m khuy�t, r�t mong ���c các ��c gi� thông c�m và góp ý ki�n �� nó ���c hoàn ch�nh hơn, xin chân thành c�m ơn. Nhân d�p này tôi xin trân tr�ng bày t� s� bi�t ơn c�a mình ��n Ban lãnh ��o Vi�n Cơ h�c, PGS TSKH Nguy�n Ti�n Khiêm - Vi�n tr��ng, PGS TS �� Ng�c Qu�nh - Phó vi�n tr��ng Vi�n Cơ hoc, GS TSKH Ph�m V�n Ninh - Giám ��c Trung tâm Môi tr��ng bi�n, GS TS Nguy�n Toàn Th�ng - Ch� nhi�m khoa Công ngh� - Môi tr��ng và PGS TS Ngô Ng�c Cát - Phó giám ��c Trung tâm �ào t�o và chuy�n giao công ngh�, Vi�n Khoa h�c và Công ngh� Vi�t Nam, kiêm tr��ng b� môn Qu�n lý và �ánh giá tác ��ng môi tr��ng c�a tr��ng ��i h�c Dân l�p �ông �ô Hà N�i, các giáo s�, ti�n s� và các ��ng nghi�p � Vi�n Cơ h�c và Trung tâm nghiên c�u môi tr��ng bi�n thu�c Vi�n Khoa h�c và Công ngh� Vi�t Nam, �ã khích l� và giúp �� tác gi� th�c hi�n cu�n sách này. Tác gi�
  5. KÝ HI U VI T T T Ch Vi t B� KHCN B� Khoa h�c và Công ngh� B� TNMT B� Tài nguyên và Môi tr��ng BVMT B�o v� Môi tr��ng CLMT Ch�t l��ng Môi tr��ng CP-LI Chi phí - l�i ích �TM �ánh giá tác ��ng Môi tr��ng H�PT Hành ��ng phát tri�n KT-XH Kinh t� - xã h�i PTBV Phát tri�n b�n v�ng QLMT Qu�n lý Môi tr��ng Ch Anh ADB Ngân hàng phát tri�n châu Á GIS H� thông tin ��a lý IRR H� s� hoàn v�n NPV L�i nhu�n ròng UNDP Ch�ơng trình phát tri�n c�a Liên Hi�p Qu�c UNEP Ch�ơng tình Môi tr��ng c�a Liên Hi�p Qu�c USEPA Cơ quan b�o v� môi tr��ng Hoa K� WB Ngân hàng th� gi�i WHO T� ch�c Y t� th� gi�i
  6. i M CL C Trang Lêi nãi ®Çu M�c l�c i PhÇn I nh÷ng vÊn ®Ò chung §¸nh gi¸ T¸c ®éng M«i 1 tr êng Ch ng I. Nh ng khái ni m c b n v tài nguyên và môi 2 tr ng 1. Môi tr��ng. 2 2. Tài nguyên. 3 3. Phát tri�n kinh t� - xã h�i 4 4. �a d�ng sinh h�c. 6 5. S� c� r�i ro môi tr��ng 11 6. Xung ��t môi tr��ng 17 7. B�o v� môi tr��ng, phát tri�n b�n v�ng. 19 8. Ch�t th�i và rác th�i. 21 9. Môi tr��ng bi�n. 23 27 Ch ng II. L ch s! phát tri#n và các yêu c$u c%a 'TM 1. S� ra ��i c�a �TM. 27 2. ��nh ngh�a, m�c �ích và ý ngh�a �TM. 31 3. N�i dung �TM. 33
  7. ii Môc lôc 4. Ki�n th�c khoa h�c c�n thi�t trong �TM 34 5. Các yêu c�u ��i v�i �TM 35 6. T� ch�c và qu�n lý �TM 36 7. �TM và QLMT. 40 Ch ng III. Các ho+t ,-ng phát tri#n c%a các ngành kinh 47 t. - xã h-i gây ô nhi2m và suy thoái môi tr ng 1. Công nghi�p và �ô th�. 47 2. Th� công nghi�p và làng ngh�. 53 3. Nông nghi�p và phát tri�n nông thôn. 54 4. Lâm nghi�p. 56 5. Ng� nghi�p và nuôi tr�ng thu� s�n. 57 6. Giao thông v�n t�i. 59 7. N�ng l��ng và khai khoáng. 60 8. Y t� và ch�t th�i y t�. 64 9. Công trình thu� l�i. 65 10. Th�ơng m�i và du l�ch. 66 11. T�ng dân s�, vòng lu�n qu�n c�a nghèo 67 �ói. 12. Chi�n tranh xung ��t 68 Ch ng IV. Ti.n trình và n-i dung c%a ,ánh giá tác 69 ,-ng môi tr ng 1. L��c duy�t các tác ��ng môi tr��ng. 70 2. �ánh giá tác ��ng môi tr��ng sơ b� hay 71 g�i là �ánh giá nhanh. 3. �ánh giá tác ��ng môi tr��ng ��y �� và chi 72 ti�t. 3.1 Công tác chu�n b� cho �TM. 72
  8. Môc lôc iii 3.2 Xây d�ng �� c�ơng �TM. 73 3.3 D� trù kinh phí và th�i gian bi�u th�c hi�n 74 �TM. 3.4 �� xu�t các nhi�m v� cơ b�n trong �TM. 77 3.5 N�i dung th�c hi�n �TM ��y �� và chi ti�t. 79 Ch ng V. Các ph ng pháp k6 thu7t s! d8ng trong 103 'TM và qu n lý môi tr ng (QLMT) 1 Ph�ơng pháp li�t kê s� li�u. 103 2 Ph�ơng pháp danh m�c. 105 3 Ph�ơng pháp ma tr�n môi tr��ng. 116 4 Ph�ơng pháp sơ �� m�ng l��i. 124 5 Ph�ơng pháp ch�p b�n �� môi tr��ng. 128 6 Ph�ơng pháp mô hình toán. 130 7 Ph�ơng pháp phân tích chi phí 132 8 Ph�ơng pháp k� thu�t vi�n thám 141 9 Ph�ơng pháp thông tin ��a lý 151 phÇn hai H íng dÉn §¸nh gi¸ T¸c ®éng M«i tr êng ®èi víi 161 c¸c dù ¸n ph¸t triÓn kinh tÕ - x% héi cô thÓ Ch ng VI: 'TM ,@i vAi các dB án phát tri#n xây dBng 162 công trình I �TM ��i v�i d� án xây d�ng các công trình 162 th�y l�i II �TM cho d� án xây d�ng c�ng bi�n. 170 Ch ng VII: 'TM ,ô th và công nghi p 181
  9. iv Môc lôc I �TM ��i v�i các nhà máy, xí nghi�p s�n 181 xu�t công nghi�p. II �TM công nghi�p khai thác khoáng s�n và 188 v�t li�u xây d�ng. III �ánh giá tác ��ng ô nhi�m môi tr��ng �ô 193 th� và khu công nghi�p. IV �ánh giá hi�n tr�ng ch�t th�i r�n �ô th� và 200 công nghi�p. Ch ng VIII: 'ánh giá hi n tr+ng môi tr ng khu vBc lãnh thC 207 I �ánh giá hi�n tr�ng môi tr��ng c�a m�t 207 m�t t�nh (ho�c thành ph�). II �ánh giá hi�n tr�ng môi tr��ng bi�n ven 221 b�.. III �TM c�a ho�t ��ng phát tri�n du l�ch. 223 Ch ng IX : 'TM ,@i vAi chEt l Fng môi tr ng 229 I �ánh giá hi�n tr�ng môi tr��ng n��c. 229 II �ánh giá hi�n tr�ng môi tr��ng ��t. 235 III �ánh giá hi�n tr�ng môi tr��ng không khí. 241 K�t lu�n. 245 Tài li�u tham kh�o. 247
  10. Môc lôc v
  11. 1 PhÇn I Nh÷ng vÊn ®Ò chung ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr êng �ánh giá tác ��ng môi tr��ng nh�m m�c �ích phân tích m�t cách có c�n c� khoa h�c nh�ng tác ��ng c�a các ho�t ��ng phát tri�n kinh t� - xã h�i mà các tác ��ng �ó có th� có l�i và c�ng có th� có h�i ��i v�i tài nguyên thiên nhiên và môi tr��ng s�ng t�i nơi th�c hi�n d� án, trong �ó có s�c kho� c�a c�ng ��ng dân c�. Xu�t phát t� các tác ��ng tiêu c�c, �� ra các bi�n pháp x� lý kh�c ph�c �� gi�i quy�t m�t cách h�p lý nh�ng mâu thu�n gi�a yêu c�u phát tri�n v�i môi tr��ng trong s�ch. �ánh giá tác ��ng môi tr��ng tr��c h�t ph�i c�n th�ng nh�t s� hi�u bi�t v� môi tr��ng và phát tri�n, v� nh�ng tác ��ng gây ô nhi�m c�a các ngành ho�t ��ng phát tri�n kinh t� và các ph�ơng pháp ���c s� d�ng trong quá trình ti�n hành �ánh giá ��i v�i các d� án có n�i dung khác nhau. T�t c� các v�n �� trên ���c �� c�p t�i trong ph�n m�t này.
  12. 2 Lê Xuân H ng Ch��ng I NH�NG KHÁI NI�N C� B�N V� TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯ�NG NH 1. Môi tr��ng: là t�ng h�p các �i�u ki�n t� nhiên bên ngoài có �nh h��ng t�i m�t v�t th� ho�c m�t s� ki�n. B�t c� m�t v�t th�, m�t s� ki�n nào c�ng t�n t�i và di�n bi�n trong m�t môi tr��ng. Có th� nói môi tr��ng bao g�m các y�u t� t� nhiên và nhân t�o, có quan h� m�t thi�t v�i nhau, bao quanh con ng��i, có �nh h��ng ��n ��i s�ng, s�n xu�t, s� t�n t�i và phát tri�n c�a con ng��i và sinh v�t. ��i v�i cơ th� s�ng thì môi tr��ng s�ng là t�ng h�p nh�ng �i�u ki�n bên ngoài có �nh h��ng ��n ��i s�ng và s� phát tri�n c�a cơ th�. Còn ��i v�i con ng��i thì môi tr��ng s�ng c�a con ng��i là t�ng h�p các �i�u ki�n v�t lý, sinh h�c, hoá h�c và xã h�i bao quanh, tác ��ng và �nh h��ng t�i s� s�ng và phát tri�n c�a t�ng cá th� và c�ng ��ng con ng��i. Môi tr��ng s�ng c�a con ng��i r�t r�ng l�n, là c� v� tr� bao la, trong �ó H� M�t tr�i và Trái ��t là b� ph�n �nh h��ng tr�c ti�p, rõ r�t nh�t. Chúng ta có th� t��ng t��ng Trái ��t là con tàu v� tr� l�n còn loài ng��i và sinh v�t �ang s�ng trên Trái ��t là hành khách trên tàu. Môi tr��ng s�ng c�a con ng��i v� m�t v�t lý bao g�m các quy�n c�a Trái ��t: th�ch quy�n, thu� quy�n và khí quy�n. Th�ch quy�n là l�p ��t �á t�o nên b� m�t c�a Trái ��t, nơi t�n t�i các tài nguyên thiên nhiên khoáng s�n và ��t �ai canh tác m�u m�. Thu� quy�n là các ��i d�ơng, bi�n c� mênh mông, sông, h�, d�y ��c ch�ng ch�t trên m�t ��t và các vùng b�ng tuy�t giá l�nh B�c c�c và Nam c�c. Khí quy�n là b�u không khí v�i các lo�i khí khác nhau, bao quanh trên b� m�t Trái ��t và ���c chia ra các t�ng khí khác nhau. V� m�t sinh h�c, trên Trái ��t t�n t�i
  13. Ch ng I: NH NG KHÁI NI M C B N V TÀI NGUYÊN VÀ MT 3 các cơ th� s�ng c�a ��ng, th�c v�t và con ng��i, ���c g�i là sinh quy�n. Sinh quy�n cùng v�i th�ch quy�n, thu� quy�n và khí quy�n t�o nên môi tr��ng s�ng c�a các cơ th� s�ng. Nh�ng sinh quy�n khác v�i các quy�n v�t lý vô sinh là trong sinh quy�n ngoài v�t ch�t, n�ng l��ng còn có thông tin t�n t�i và phát tri�n c�a các cơ th� s�ng. D�ng thông tin phát tri�n và ph�c t�p nh�t là trí tu� con ng��i và ���c coi là Trí quy�n. B�ng trí tu� c�a con ng��i, khoa h�c và k� thu�t ngày càng ��t ���c nh�ng thành t�u ��nh cao, �ang làm thay ��i nhanh chóng, sâu s�c, b�ng các công ngh� m�i - công ngh� thông tin - �i�n t�, chinh ph�c v� tr� và �ã v��t ra ngoài ph�m vi c�a Trái ��t. V�i m�c �ích và n�i dung nghiên c�u khác nhau c�a môi tr��ng s�ng, có th� phân ra môi tr��ng t� nhiên, môi tr��ng xã h�i và môi tr��ng nhân t�o. Môi tr��ng t� nhiên bao g�m các nhân t� t� nhiên: l�t lý, hoá h�c, sinh h�c, ��a ch�t, ��a lý, t�n t�i khách quan ngoài ý mu�n c�a con ng��i, ho�c ít ch�u chi ph�i c�a con ng��i. Môi tr��ng xã h�i là c�ng ��ng con ng��i có m�i quan h� gi�a con ng��i v�i nhau. C�ng ��ng con ng��i h�p thành m�t b� l�c ho�c m�t qu�c gia xã h�i, t�o ra các th� ch�, t� ch�c kinh t� xã h�i. Môi tr��ng nhân t�o bao g�m các nhân t� v�t lý, sinh h�c, xã h�i do con ng��i t�o nên và ch�i s� chi ph�i c�a con ng��i. C� ba lo�i môi tr��ng trên th��ng t�n t�i cùng nhau, t�ơng tác l�n nhau, th�ng nh�t trong môi tr��ng s�ng c�a con ng��i. Các nhân t� môi tr��ng t� nhiên, nhân t�o hay xã h�i tác ��ng ��n con ng��i ���c g�i chung là ch�t l��ng môi tr��ng ��i v�i ��i s�ng và s�c kho� con ng��i. 2. Tài nguyên Tài nguyên bao g�m t�t c� các ngu�n nguyên li�u, n�ng l��ng, lao ��ng, thông tin có trên trái ��t và trong không gian v� tr�, mà con ng��i có th� s� d�ng ph�c v� cu�c s�ng và phát tri�n xã h�i c�a mình. Tài nguyên có th� phân lo�i ra: tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên nhân v�n. Tài nguyên thiên nhiên g�n li�n v�i các nhân t� t� nhiên, còn tài nguyên nhân v�n g�n li�n y�u t� con ng��i và xã h�i.
  14. 4 Lê Xuân H ng Tài nguyên thiên nhiên bao g�m các d�ng tài nguyên n��c, trong �ó có n��c m�t (n��c ao, h�, sông, bi�n), n��c d��i ��t (n��c ng�m, n��c khe n�t, n��c khoáng, n��c karst). Tài nguyên sinh v�t (��ng v�t, th�c v�t), tài nguyên ��t (��t nông nghi�p, lâm nghi�p, ��t �, v.v.), tài nguyên khoáng s�n (vàng, b�c, �á quý, than �á, d�u ,khí ��t ,v.v.), tài nguyên lao ��ng. Trong các lo�i tài nguyên trên có th� phân chia theo kh� n�ng tái t�o và tài nguyên không tái t�o ���c. Tài nguyên tái t�o là các d�ng tài nguyên có ngu�n cung c�p n�ng l��ng, thông tin h�u nh� liên t�c và vô t�n t� bên ngoài v� tr� vào trái ��t, t�n t�i và phát tri�n. Nó ch� m�t �i khi không còn ngu�n n�ng l��ng, thông tin nói trên. Tài nguyên tái t�o ���c là nh�ng tài nguyên có th� t� duy trì ho�c t� b� xung m�t cách liên t�c n�u ���c qu�n lý khôn khéo. Tài nguyên tái t�o ���c g�m n�ng l��ng m�t tr�i, n�ng l��ng gió, n�ng l��ng sóng bi�n, n�ng l��ng n��c, tài nguyên sinh h�c. Tài nguyên không tái t�o ���c là nh�ng tài nguyên t�n t�i m�t cách h�u h�n, s� m�t �i ho�c hoàn toàn b� bi�n ��i, không còn gi� l�i tính ch�t ban ��u sau quá trình s� d�ng. �ó là tài nguyên khoáng s�n, nhiên li�u khoáng, các thông tin di truy�n b� m�t d�n không còn gi� l�i ���c cho ��i sau. 3. Phát tri�n kinh t� - xã h�i Phát tri�n kinh t� - xã h�i th��ng g�i t�t là phát tri�n. Phát tri�n là quá trình c�i thi�n và nâng cao �i�u ki�n s�ng v� v�t ch�t và tinh th�n c�a con ng��i b�ng s� nâng cao trình �� và n�ng l�c c�a l�c l��ng s�n xu�t, quan h� xã h�i, nâng cao ch�t l��ng v�n hoá. Phát tri�n là xu th� t� nhiên c�a m�i cá nhân con ng��i ho�c c�ng ��ng các con ng��i. Quá trình phát tri�n c�a m�i qu�c gia có m�c �ích và yêu c�u nh�t ��nh, tiêu bi�u cho m�c s�ng v�t ch�t và tinh th�n c�a ng��i dân trong qu�c gia �ó. Các ch� tiêu kinh t� th��ng ���c c� th� hoá b�ng các ch� tiêu v� ��i s�ng v�t ch�t nh� l�ơng th�c, nhà �, n�ng l��ng, v�t li�u, �i�u ki�n s�c kh�e và ch� tiêu tinh th�n nh� giáo d�c, ho�t ��ng du l�ch v�n hoá, ngh� thu�t, bình ��ng xã h�i, t� do chính tr�, tôn giáo, truy�n th�ng l�ch s� c�a m�i qu�c gia.
  15. Ch ng I: NH NG KHÁI NI M C B N V TÀI NGUYÊN VÀ MT 5 M�i qu�c gia trên th� gi�i ��u có ���ng l�i, chính sách, chi�n l��c và m�c tiêu phát ti�n kinh t� - xã h�i c�a n��c mình, không ai gi�ng ai. Các m�c tiêu c� th� c�a t�ng n��c ph� thu�c vào trình �� dân trí và kinh t� - xã h�i hi�n t�i c�a n��c �ó và liên quan t�i s� phân hoá giàu nghèo khác nhau. ��i v�i các n��c nghèo, kinh t� kém phát tri�n thì yêu c�u m�c s�ng th�p hơn so v�i các n��c gi�u, kinh t� phát tri�n. S� phát tri�n kinh t� - xã h�i c�a m�i qu�c gia nói riêng và th� gi�i nói chung ��u có quy h�ach và k� ho�ch c� th� theo không gian và th�i gian. ��i v�i m�t s� n��c theo xã h�i ch� ngh�a nh� Trung Qu�c, Vi�t Nam, Cu Ba...thì k� ho�ch phát tri�n kinh t� th��ng th�c hi�n 5 n�m, còn ��i v�i Liên Hi�p Qu�c th��ng là 10 n�m. T� n�m 1960 ��n n�m 1970 là k� ho�ch chi�n l��c 10 n�m v�i m�c tiêu s� d�ng vi�n tr� c�a các n��c gi�u, phát tri�n có n�n khoa h�c hi�n ��i, tiên ti�n �� giúp �� các n��c nghèo, �ang phát tri�n v�i m�c �ích nâng cao m�c s�ng c�a các n��c �ó. Ti�p theo là k� ho�ch phát tri�n 10 n�m l�n th� hai c�a Liên Hi�p Qu�c t� 1970 ��n n�m 1980 nh�m b� xung thêm m�c tiêu c�a k� ho�ch 10 n�m tr��c ch�a th�c hi�n ���c. �ó là m�c tiêu v� bình ��ng và công b�ng trong xã h�i, v� công b�ng trong phân ph�i nh�ng thành qu� chung c�a phát tri�n trong xã h�i. Các nhà chi�n l��c qu�c t� �ánh giá r�ng m�c tiêu c�a giai �o�n này c�ng không ��t ���c k�t qu� nh� mong mu�n. Nguyên nhân c�a s� không ��t ���c là do s� b�t h�p lý và m�t cân ��i kinh t� th� gi�i, là s� b�t bình ��ng trong quan h� m�u d�ch gi�a các n��c phát tri�n và ch�m phát tri�n. Chi�n l��c phát tri�n kinh t� th� gi�i c�a Liên Hi�p Qu�c 10 n�m l�n th� ba ���c b�t ��u t� n�m 1981. N�i dung chính c�a chi�n (l��c này) v�n là t�ng tr��ng n�n kinh t� c�a các n��c �ang phát tri�n v�i t�c �� cao và hình thành tr�t t� kinh t� th� gi�i m�i. S� phát tri�n kinh t� xã h�i trên th� gi�i ���c phân chia ra các mô hình phát tri�n khác nhau: Mô hình t�ng tr��ng Tân c� �i�n d�a trên cơ ch� th� tr��ng k� ho�ch hoá, s� h�u t� nhân, tích lu� v�n b�ng ti�t ki�m trong n��c và thu hút v�n t� n��c ngoài. Mô hình phát tri�n kinh t� theo ki�u kinh t� Mac-xít d�a trên các nguyên t�c k� ho�ch hoá phát tri�n t�p trung, l�c l��ng s�n
  16. 6 Lê Xuân H ng xu�t ch� y�u s� h�u Nhà N��c và th�ng nh�t qu�n lý c�a nhà n��c v� kinh t� và theo cơ ch� xã h�i ch� ngh�a, b� qua ch� �� phong ki�n và t� b�n ch� ngh�a, xây d�ng xã h�i xã h�i ch� ngh�a. Mô hình kinh t� t� b�n ch� ngh�a ch� y�u là k� ho�ch hoá phát tri�n kinh t�. N�i dung các k� ho�ch phát tri�n do nhà n��c xác ��nh ch� mang tính ch�t ��nh h��ng, duy trì s� h�u cá nhân và cơ ch� th� tr��ng t� do, có nh�ng c�i cách v� c�u trúc và qu�n lý kinh t�, t�ng c��ng m�t s� bi�n pháp ki�m tra c�a nhà n��c ��i v�i công nghi�p và xây d�ng m�t s� xí nghi�p qu�c doanh làm ch� l�c cho n�n kinh t�. S� phát tri�n kinh t� - xã h�i gi�a các qu�c gia trên th� gi�i có tính ph� thu�c trong phát tri�n. T�t c� các qu�c gia ��u ph� thu�c l�n nhau trong phát tri�n, ít có n��c nào có th� ��c l�p hoàn toàn ��i v�i các n��c khác. 4. �a d�ng sinh h�c là s� phong phú v� ngu�n gen, v� gi�ng, loài sinh v�t và h� sinh thái trong t� nhiên. N��c ta thu�c �i�u ki�n khí h�u nhi�t ��i �m, gió mùa, là m�t trong nh�ng trung tâm �a d�ng sinh h�c cao c�a th� gi�i. Song trong th�c t�, h�u h�t các h� sinh thái t� nhiên �ã ch�u tác ��ng trong quá trình phát tri�n kinh t� - xã h�i. Trên c�n, các h� sinh thái r�ng t� nhiên b� m�t nh� � Tây Nguyên, r�ng b� phá và chuy�n sang tr�ng các cây công nghi�p nh� cà phê, h�t tiêu, cao su. Nhi�u di�n tích r�ng � phía b�c b� phá �� tr�ng các cây l�ơng th�c n�ng su�t th�p, sau �ó �� hoang hoá. D��i n��c do phát tri�n kinh t� - xã h�i, các ngu�n th�i gia t�ng tác ��ng ��n môi tr��ng ch�t l��ng n��c, gây suy gi�m �a d�ng sinh h�c thu� v�c ho�c làm gi�m s� l��ng cá th�, nguy hi�m hơn là làm gi�m ch�t l��ng các loài có ý ngh�a khai thác làm th�c ph�m do kh� n�ng tích t� ��c t�. R�ng � Vi�t Nam v�i h� ��ng th�c v�t �a d�ng và phong phú và chia ra nhi�u ki�u r�ng khác nhau. �a d�ng các loài sinh v�t trong các h� sinh thái r�ng, các thu� v�c n��c ng�t và bi�n. (b�ng 1)
  17. Ch ng I: NH NG KHÁI NI M C B N V TÀI NGUYÊN VÀ MT 7 B�ng: 1. Th�ng kê thành ph�n loài sinh v�t S� loài �ã S� T/T Nhóm sinh v�t xác ��nh ���c Th�c v�t n�i 1 -N��c ng�t 1.402 -Bi�n 537 Rong t�o -N��c ng�t Kho�ng 20 2 -Bi�n 662 -C� bi�n 15 Th�c v�t � c�n 13.766 3 -Th�c v�t b�c th�p 2.393 -Th�c v�t b�c cao 11.373 ��ng v�t không x��ng s�ng � n��c 4 -N��c ng�t 782 -Bi�n 7.421 5 ��ng v�t không x��ng s�ng � ��t kho�ng 1.000 6 Côn trùng 5.155 Cá 7 -N��c ng�t 544 -Bi�n 2.038 Bò sát 258 8 -R�n bi�n 50 -Rùa bi�n 4 9 L��ng c� 828 10 Chim 828 Thú 275 11 -Thú bi�n 16 Ngu�n: Vi�n sinh thái và tài nguyên sinh v�t [1 ]. Hi�n nay �a d�ng sinh h�c � Vi�t Nam �ang b� m�t mát và gi�m sut. Nguyên nhân là do m�t nơi sinh c�, do s� khai thác quá m�c, do s� ô nhi�m ngày càng gia t�ng và ô nhi�m sinh h�c. Nhi�u di�n tích r�ng v�n ti�p t�c b� tàn phá, thu h�p l�i �� tr�ng cây l�ơng th�c và chuy�n ��i cơ c�u cây tr�ng mang tính ch�t
  18. 8 Lê Xuân H ng hàng hoá. � vùng ��ng b�ng, di�n tích các h� sinh thái nông nghi�p c�ng �ang b� thu h�p d�n, nh��ng ch� cho các khu �ô th� và khu công nghi�p. Nhi�u di�n tích tr�ng lúa � ven bi�n n�ng xu�t th�p �ã ���c c�i t�o �� chuy�n sang các ��m, ao nuôi tr�ng th�y s�n. M�t s� vùng ��t cát ven bi�n mi�n Trung c�ng ���c chuy�n sang thành ��m nuôi tôm. N�u không có bi�n pháp quy ho�ch chuy�n ��i h�p lý thì ch�c n�ng sinh thái t� nhiên v�n có c�a nhi�u vùng quan tr�ng c�a ��t n��c s� b� thay ��i, �nh h��ng t�i m�c tiêu phát tri�n b�n v�ng và th� h� con cháu mai sau. Các ho�t ��ng phát tri�n kinh t� - xã h�i �ã �nh h��ng ��n s� l��ng cá th� s� loài quí hi�m suy gi�m rõ r�t và s� l��ng các loài ��ng, th�c v�t ��a vào sách �� Vi�t Nam ngày càng t�ng. Các loài thú hoang dã v�n b� khai thác b�ng m�i cách �� ph�c v� cho "thói quen tiêu th� "lãng phí tài nguyên còn t�n t�i trong m�t b� ph�n dân chúng. � vùng ven bi�n nguy cơ t�n th�t l�n v� �a d�ng sinh h�c, nguy cơ b� di�t ch�ng c�a nhi�u loài h�i s�n �ã ���c c�nh báo. S� khai thác r�ng c�n ki�t d�n t�i s� m�t môi tr�ơng c� trú và sinh s�ng c�a ��ng v�t. Vi�c m�t �i m�t s� di�n tích r�ng r�t l�n t� tr�ơc t�i nay là m�t trong nh�ng nguyên nhân cơ b�n làm suy gi�m �a d�ng sinh h�c trên c�n � Vi�t Nam. ��i v�i sinh v�t bi�n tình tr�ng khai thác h� sinh thái ven b�, nơi c� trú c�a nhi�u loài th�y sinh có giá tr� khoa h�c và kinh t� �ang tr� nên khó ki�m soát. R�ng ng�p m�n là nơi nuôi d��ng nhi�u loài h�i s�n có giá tr� kinh t� cao nh� tôm bi�n, cua, cá b�p, sò, ngao, �c h�ơng,...R�ng ng�p m�n còn là b�c t��ng xanh v�ng ch�c b�o v� b� bi�n, �ê bi�n, h�n ch� xói l� và tác h�i c�a bão l�t. R�ng ng�p m�n còn là hàng rào h�p th� m�t ph�n nh�ng ch�t ô nhi�m, các kim lo�i n�ng t� các sông �� ra...Nh�ng m�t s� ��a ph�ơng nhân dân c�ng ch�a ý th�c ���c ��y �� v� giá tr� c�a h� sinh thái, h� �ã phá r�ng ng�p m�n �� l�y ��t làm ��m �� nuôi tr�ng th�y s�n, làm �nh h��ng ��n ��i s�ng c�a dân nghèo, ��n s� b�o t�n �a d�ng sinh h�c. San hô và R�n san hô �ã và �ang b� khai thác quá m�c �� làm vôi, làm �� v�t l�u ni�m, th�m chí nguy h�i hơn là khai thác b�ng ph�ơng pháp h�y di�t nh� �ánh mìn, s� d�ng hóa ch�t ��c �� b�t h�i s�n s�ng trong r�n san hô.
  19. Ch ng I: NH NG KHÁI NI M C B N V TÀI NGUYÊN VÀ MT 9 B�ng 2: Tình tr�ng di�n bi�n s� l��ng m�t s� loài ��ng v�t, th�c v�t quý hi�m có giá tr� kinh t� � Vi�t Nam Th�ì gian S� Loài Tr��c n�m 1970 S� li�u n�m 1999 T/T (Cá th�) (Cá th�) Tê giác m�t 1 15 - 17 5-7 s�ng 2 Voi 1500 - 2000 100 - 150 3 H� Kho�ng 1000 80 - 100 4 Bò xám 20 - 30 không rõ 5 Bò tót 3000 - 4000 300 - 350 6 Bò r�ng 2000 - 3000 150 - 200 7 H�u x� 2500 - 3000 150 - 170 8 H�u cà toong 700 - 1000 60 - 80 9 H�u vàng 300 - 800 R�t hi�m g�p 10 Sao la Loài m�i phát hi�n S� l��ng không nhi�u 11 Mang l�n Loài m�i phát hi�n 300 - 500 Mang Tr��ng Loài m�i phát hi�n S� l��ng không nhi�u 12 Sơn Cheo cheo 200 - 300 R�t hi�m g�p 13 Napu V��n �en - 350 - 400 14 tuy�n 15 V��n H�i Nam 100 Hi�m g�p 16 V��n B�c má hàng nghìn 400 - 500 17 V��n má hung hàng nghìn 150 - 200 18 Vo�c ��u tr�ng 600 - 800 60 - 80 19 Vo�c m�i h�ch 800 - 1000 150 - 200 20 Vo�c gáy tr�ng - 300 - 350 Vo�c mông - 80 - 100 21 tr�ng 22 Công hàng nghìn R�t hi�m Gà lôi lam mào - R�t hi�m 23 �en Gà lôi lam mào - R�t hi�m 24 tr�ng Cá cóc Tam nàng nghìn 200 - 300 25 ��o 26 Cá s�u hàng nghìn có r�t ít
  20. 10 Lê Xuân H ng Sâm Ng�c Kh.thác 6-8 t�n kho�ng 100-150kg/n 27 Linh /n�m V� cây b�i l�i Kh.thác trên 20 kho�ng 7-8 t�n/n�m 28 t�n/n Các lo�i g� - còn r�t ít � Tây quý nh� Nguyên 29 h�ơng, cate, g� ��, tr�c Các loài cây r�t hi�m, có nguy cơ 30 thu�c quý có m�t gi�ng, m�t gen gia tri cao Các loài h�i Suy gi�m nhanh, n�ng 31 s�n kinh t� cao su�t gi�m 2 - 6 l�n Ngu�n: Vi�n Sinh thái và tài nguyên Sinh v�t [1]. Ngu�n th�y s�n n��c ng�t nhi�u nơi b� gi�m sút nghiêm tr�ng. ��c bi�t � các vùng ��ng b�ng châu th�, s�n l��ng khai thác cá t� nhiên �ã gi�m 9,5 l�n [13]. S� l��ng các loài trong sách �� Vi�t Nam t�ng. Trong �ó có 365 loài ��ng v�t và 356 loài th�c v�t quý hi�m �ang có nguy cơ b� tiêu di�t � các m�c �� khác nhau. 5. S� c� r�i ro môi tr��ng là các tai bi�n ho�c r�i ro x�y ra trong quá trình ho�t ��ng phát tri�n kinh t� - xã h�i c�a con ng��i ho�c do bi�n ��i th�t th��ng c�a th�i ti�t, khí h�u toàn c�u và s� ho�t ��ng n�i l�c ��t bi�n c�a l�p v� Trái ��t trong t� nhiên, gây ô nhi�m, làm suy thoái môi tr��ng nghiêm tr�ng. 5.1.Các s� c� môi tr��ng do các ho�t ��ng phát tri�n kinh t� - xã h�i gây ra bao g�m s� c� tràn d�u trên bi�n, rò r� hoá ch�t, ng� ��c c�p tính. S� c� tràn d�u S� c� tràn d�u trên bi�n và c�a sông ch� y�u do các ho�t ��ng th��ng xuyên c�a giao thông v�n t�i bi�n, các ho�t ��ng th�m dò, khai thác d�u khí trên th�m l�c ��a gây ra. S� c� tràn d�u gia t�ng �ã d�n ��n ô nhi�m môi tr��ng nghiêm tr�ng, tác ��ng x�u ��n các h� sinh thái bi�n và gây thi�t h�i cho ho�t ��ng kinh t� - xã h�i. Hi�n tr�ng tràn d�u �ã x�y ra t� n�m 1995 ��n ��u n�m 2000

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản