Công nghệ nhân và sản xuất
giống dừa
I- VAI TRÒ, VỊ TRÍ CÂY DỪA (COCOS NUCIFERA L)
* Diện tích trồng dừa của Việt Nam hiện nay vào khoảng
220.000 ha với năng suất bình quân là 36 - 38 quả/cây/năm,
năng suất cơm dừa khô (copra) đạt 1 - 1,2 tấn/ha/năm.
* Theo số liệu của Công ty Dầu thực vật (Bộ Công nghiệp) năm
1989 Việt Nam đã sản xuất 167.400 tấn dầu thực vật, trong đó
dầu dừa chiếm hơn 40%. Năm 2001, Việt Nam đã sản xuất
270.000 tấn dầu thực vật. Dầu dừa chủ yếu để xuất khẩu và
được pha trộn với các loại dầu khác để sản xuất dầu ăn (cooking
oil, salad oil,...).
* Điều kiện tự nhiên Việt Nam thuận lợi cho việc phát triển cây
dừa nhất là từ vĩ tuyến 20 trở vào. Dừa có thể sinh trưởng trên
các loại đất khác nhau, nhưng phát triển tốt trên đất cát có nhiễm
mặn nhẹ.
* Đặc biệt cây dừa cũng có thể sống trên một số loại đất phèn
mặn mà các loại cây trồng khác khó phát triển, tạo điều kiện phủ
xanh và sử dụng đất đai hợp lý ở các vùng ven biển. Với vốn
đầu tư ban đầu thấp, ít tốn công chăm sóc hàng năm, không kén
đất, có thể tận dụng đất trống để trồng ở ven kênh rạch, bờ
mương, sân vườn... lại cho thu hoạch hằng tháng, cây dừa đã là
cây trồng truyền thống của ĐB SCL và Duyên hải miền Trung.
Các sản phẩm chế biến của dừa bao gồm: dầu dừa, thạch dừa,
than gáo dừa, các sản phẩm từ chỉ sơ dừa, hàng thủ công mỹ
nghệ từ lá dừa, gáo dừa, gỗ dừa,...
II- TẦM QUAN TRỌNG VÀ MỤC TIÊU CỦA CÔNG TÁC
CHỌN GIỐNG DỪA:
Dừa là cây lấy dầu, là một trong năm cây lấy dầu quan trọng
nhất thế giới. Năng suất bình quân của các vườn dừa Việt Nam
còn quá thấp: chỉ đạt khoảng 36 - 38 quả/cây/năm so với tiềm
năng năng suất (80 - 100 quả/cây/năm, các giống lai 150
quả/cây/năm). Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng năng
suất thấp, nhưng quan trọng hơn cả là do giống xấu. Giống có
liên quan chặt chẽ với các yếu tố khác, chỉ có giống tốt mới có
thể sử dụng một cách hoàn hảo nhất các điều kiện canh tác và
ngược lại, chỉ trong điều kiện canh tác tốt thì giống có khả năng
cho năng suất cao mới biểu hiện được ưu thế của giống. Nếu
dùng giống xấu phải chịu hậu quả hàng chục năm sau (khác với
cây hàng niên). Giống tốt có thể nâng cao năng suất thêm 30 -
40%.
Ba mục tiêu chính trong chọn tạo giống dừa là:
- Năng suất cao và ổn định (hàm lượng dầu cao đối với các
giống dùng để lấy dầu và chế biến công nghiệp, năng suất quả
cao và nước ngọt đối với các giống dừa uống nước).
- Ra hoa sớm, cho quả sớm.
- Thích nghi rộng với các điều kiện môi trường sinh thái, kháng
sâu bệnh,...
III- NHU CẦU GIỐNG DỪA:
- Do hệ số nhân giống thấp: 1/50 (cây cọ dầu: 1/4.000) nên việc
sản xuất và cung cấp giống dừa năng suất cao, chất lượng tốt
phải được tính toán kỹ tránh hụt hẫng về cây giống. Hãy thử làm
một phép tính đơn giản: với 250.000 ha dừa có chu kỳ khai thác
kinh tế 50 năm, mỗi năm phải trồng lại 1/50 diện tích tương
đương 5.000 ha.
Mật độ trồng 160 cây/ha thì nhu cầu giống 800.000 cây dừa
giống (cộng thêm 5% cây giống dự phòng thì số cây giống thực
tế sẽ là 840.000 cây dừa giống/năm. Từ kinh nghiệm 1 cây mẹ
bình tuyển thu được 60 quả dừa giống, nhưng ươm ra chỉ được
khoảng 50 cây dừa giống (1/50): như vậy số cây dừa mẹ cần
bình tuyển để thu quả giống là: 840.000/50) 168.000 cây mẹ.
IV- MỘT SỐ GIỐNG DỪA NĂNG SUẤT CAO ĐANG
ĐƯỢC SỬ DỤNG
1- Những khác biệt chủ yếu giữa 2 nhóm giống dừa cao và
nhóm giống dừa lùn:
NHÓM DỪA CAO
NHÓM DỪA
LÙN
- Thụ phấn chéo - Tự thụ phấn
- Ra hoa muộn, có
quả muộn (5 - 7
năm)
- Ra hoa sớm, có
quả sớm (3 - 4
năm)
- Số quả/qu
ày ít, trái
lớn
- Số quả/quày
nhiều, trái nhỏ
- Cây cao 12 -
20 m,
tăng trưởng nhanh
- Cây thấp, tăng
trưởng chậm (< 10
m)
- Gốc cây phình to - Gốc thẳng
- Cơm dừa dày - Cơm dừa mỏng
- Hàm lượng dầu
dừa cao 65 - 70%
- Hàm lượng dầu
thấp < 65%