intTypePromotion=3

Đặc điểm hình thái của ếch xanh Odorrana Chloronota (Günther, 1876) ở vùng A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế

Chia sẻ: Bình Bình | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

0
5
lượt xem
0
download

Đặc điểm hình thái của ếch xanh Odorrana Chloronota (Günther, 1876) ở vùng A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Các nghiên cứu gần đây cho thấy ở Việt Nam, Ếch xanh phân bố ở Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Sơn La, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hòa Bình, Điện Biên, Nghệ An, Hà Tỉnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Kon Tum, Gia Lai, ðắk Nông, Lâm Ðồng, Ðồng Nai,… Tuy nhiên, những nghiên cứu về Ếch xanh mới chỉ tập trung vào phân loại chứ chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ về hình thái của chúng, vì vậy, nghiên cứu để đưa ra các dẫn liệu đầy đủ về hình thái có vai trò quan trọng trong phân loại.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Đặc điểm hình thái của ếch xanh Odorrana Chloronota (Günther, 1876) ở vùng A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế

TẠP CHÍ KHOA HỌC, ðại học Huế, Số 64, 2011<br /> ðẶC ðIỂM HÌNH THÁI CỦA ẾCH XANH ODORRANA CHLORONOTA<br /> (GüNTHER, 1876) Ở VÙNG A LƯỚI, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ<br /> Ngô ðắc Chứng, Nguyễn Văn ða<br /> Trường ðại học Sư phạm, ðại học Huế<br /> <br /> TÓM TẮT<br /> Ếch xanh Odorrana chloronota (Günther, 1876) thuộc Lớp Lưỡng cư (Amphibia), Bộ<br /> Không ñuôi (Anura), Họ Ếch nhái (Ranidae) là loài có giá trị lớn về khoa học và thực tiển.<br /> Nghiên cứu về hình thái về loài này ñược tiến hành từ tháng IX năm 2009 ñến tháng VIII năm<br /> 2010 ở vùng A Lưới (TT-Huế). Kết quả cho thấy, các cá thể ñực có kích thước và khối lượng nhỏ<br /> hơn cá thể cái rất nhiều (ñực: W=7,7 ± 0,950; SVL=45,100 ± 2,059 và cái: W=70,4 ± 9,204;<br /> L=87,2 ± 6,848). Con non có chiều dài SVL= 34,53 ± 3,55; khối lượng ñạt W=3,69 ± 0,27.<br /> Hệ số tương quan R2= 0,182 giữa chiều dài và khối lượng cơ thể ếch ñực cho thấy mối<br /> tương quan này ít chặt chẽ. Ngược lại, tương quan giữa khối lượng thân và chiều dài thân của<br /> Ếch xanh cái lại tương ñối chặt chẽ (hệ số R2= 0,77).<br /> <br /> 1. ðặt vấn ñề<br /> Ếch xanh Odorrana chloronota (Günther, 1876) là loài có giá trị rất cao, là<br /> nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, thịt rất ngon vì vậy ñang bị người dân săn bắt rất<br /> nhiều nên số lượng cá thể của loài ngày một giảm ñi.<br /> Các nghiên cứu gần ñây cho thấy ở Việt Nam, Ếch xanh phân bố ở Hà Giang,<br /> Cao Bằng, Lào Cai, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Sơn La, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hòa Bình,<br /> ðiện Biên, Nghệ An, Hà Tỉnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Kon<br /> Tum, Gia Lai, ðắk Nông, Lâm ðồng, ðồng Nai [1], [3], [5], [6], 7], [8].<br /> Tuy nhiên, những nghiên cứu về Ếch xanh mới chỉ tập trung vào phân loại chứ<br /> chưa có công trình nào nghiên cứu ñầy ñủ về hình thái của chúng, vì vậy, nghiên cứu ñể<br /> ñưa ra các dẫn liệu ñầy ñủ về hình thái có vai trò quan trọng trong phân loại.<br /> 2. Phương pháp nghiên cứu<br /> 2.1. Phương pháp thu mẫu<br /> Mẫu ñược thu tại vùng núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế từ tháng IX năm 2009<br /> ñến tháng VIII năm 2010, giới hạn bởi tọa ñộ ñịa lí (hệ Gauss – HN72) như sau:<br /> + ðiểm cực bắc 16023’25’’ ñộ vĩ Bắc và 107017’65’’ ñộ kinh ðông.<br /> + ðiểm cực nam 16001’90’’ ñộ vĩ Bắc và 107031’20’’ ñộ kinh ðông.<br /> 5<br /> <br /> + ðiểm cực ñông 16012’50’’ ñộ vĩ Bắc và 107031’45’’ ñộ kinh ðông.<br /> + ðiểm cực tây 16022’45’’ ñộ vĩ Bắc và 107000’56’’ ñộ kinh ðông.<br /> - ði thực ñịa ñể thu mẫu, kết hợp phỏng vấn người bản ñịa, mỗi tháng thu<br /> khoảng 30 cá thể ở tất cả các kích thước có thể, mỗi tháng ñi thu mẫu từ 1 ñến 3 lần, ñi<br /> thu mẫu vào những ngày ñầu tháng hay cuối tháng (âm lịch, lúc không có trăng).<br /> - Mẫu ñược thu trực tiếp bằng tay vào ban ñêm (từ 19h ngày hôm trước ñến 4h<br /> sáng ngày hôm sau). Sau khi thu mẫu cố ñịnh bằng cách chọc tủy cho vào túi ñựng mẫu<br /> vật sáng hôm sau ñưa về phòng thí nghiệm ðộng vật học, Khoa sinh, trường ðại học Sư<br /> phạm Huế ñể phân tích hoặc ñưa vào tủ lạnh ñể bảo quản tạm thời chờ phân tích. Tổng<br /> số mẫu ñã phân tích là 379 cá thể có tất cả các kích thước.<br /> 2.2. Phương pháp nghiên cứu hình thái<br /> - Các chỉ tiêu hình thái: ðo và phân tích các chỉ tiêu hình thái theo Grismer<br /> (2006); Orlov et al (2008). Qua ñó thành lập phiếu sinh thái cho mỗi cá thể.<br /> - So sánh các chỉ tiêu: Tiến hành so sánh các chỉ tiêu về hình thái có giá trị phân<br /> loại cao theo Raoul et al (2003) bao gồm: Dài ñầu và rộng ñầu, Khoảng cách trước hai mắt<br /> với dài ñầu, ñường kính mắt với dài ñầu, Khoảng cách hai mũi với dài ñầu, dài ñầu với dài<br /> thân, dài ống chân với dài thân, dài bàn chân với dài thân, dài cẳng chân với dài thân, dài<br /> ñùi với dài thân, dài củ cạnh trước trong với dài củ cạnh trước ngoài, dài củ cạnh sau với dài<br /> thân, dài cánh tay với dài thân, dài ống tay với dài thân, dài của cặn trước ngoài với dài thân.<br /> - Xác ñịnh tương quan giữa chiều dài thân và khối lượng thân theo phương trình<br /> của Beverton và Holt (1966) [2]: W = a x Lb, Trong ñó: W: Khối lượng thân, L: Chiều dài<br /> thân, a và b: Các hệ số tương quan.<br /> 3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận<br /> 3.1. ðặc ñiểm về hình thái<br /> 3.1.1. ðặc ñiểm các tính trạng số lượng theo giới tính<br /> Bảng 3.1. ðặc ñiểm các tính trạng số lượng trung bình theo giới tính.<br /> <br /> Các tính trạng<br /> nghiên cứu<br /> <br /> Kí ðơn vị<br /> hiệu tính<br /> <br /> Con ñực<br /> n=193<br /> <br /> Con cái<br /> n=186<br /> <br /> Con non n=19<br /> <br /> Nặng thân<br /> <br /> TW<br /> <br /> gam<br /> <br /> 7,7 ± 0,950<br /> <br /> 70,4 ± 9,204<br /> <br /> 3,69 ± 0,27<br /> <br /> Dài thân<br /> <br /> SVL<br /> <br /> mm<br /> <br /> 45,1 ± 2,059<br /> <br /> 87,2 ± 6,848<br /> <br /> 34,53 ± 3,55<br /> <br /> Rộng ñầu<br /> <br /> HW<br /> <br /> mm<br /> <br /> 14,4 ± 1,571<br /> <br /> 29,8 ± 2,307<br /> <br /> 12,81 ± 0,56<br /> <br /> Dài ñầu<br /> <br /> HL<br /> <br /> mm<br /> <br /> 16,6 ± 1,030<br /> <br /> 29,9 ± 2,067<br /> <br /> 13,26 ± 0,37<br /> <br /> HWE<br /> <br /> mm<br /> <br /> 10,7 ± 1,174<br /> <br /> 21,5 ± 2,656<br /> <br /> 9,42 ± 0,40<br /> <br /> Rộng mõm<br /> <br /> 6<br /> <br /> Dài mõm<br /> <br /> SNL<br /> <br /> mm<br /> <br /> 6,7 ± 0,597<br /> <br /> 13,0 ± 1,251<br /> <br /> 5,59 ± 0,18<br /> <br /> Gian mi mắt<br /> <br /> SND<br /> <br /> mm<br /> <br /> 4,3 ± 0,849<br /> <br /> 8,9 ± 5,876<br /> <br /> 3,36 ± 0,22<br /> <br /> ðường kính mắt<br /> <br /> ED<br /> <br /> mm<br /> <br /> 5,5 ± 0,652<br /> <br /> 10,3 ± 1,458<br /> <br /> 4,12 ± 0,21<br /> <br /> Rộng mí mắt trên<br /> <br /> UEW<br /> <br /> mm<br /> <br /> 4,2 ± 0,593<br /> <br /> 76,6 ± 1,014<br /> <br /> 2,88 ± 0,17<br /> <br /> IO<br /> <br /> mm<br /> <br /> 8,5 ± 0,626<br /> <br /> 16,2 ± 1,670<br /> <br /> 7,37 ± 0,25<br /> <br /> IN<br /> <br /> mm<br /> <br /> 4,4 ± 0,398<br /> <br /> 9,0 ± 0,955<br /> <br /> 3,68 ± 0,26<br /> <br /> ðường kính màng nhĩ TYD<br /> <br /> mm<br /> <br /> 3,5 ± 0,382<br /> <br /> 4,6 ± 0,500<br /> <br /> Dài ñùi<br /> <br /> FL<br /> <br /> mm<br /> <br /> 25,0 ± 1,169<br /> <br /> 53,0 ± 6,578<br /> <br /> 13,13 ± 0,29<br /> <br /> Dài ống chân<br /> <br /> TL<br /> <br /> mm<br /> <br /> 30,1 ± 3,87<br /> <br /> 60,3 ± 5,073<br /> <br /> 13,56 ± 0,35<br /> <br /> Dài bàn chân sau<br /> <br /> FOL<br /> <br /> mm<br /> <br /> 25,1 ± 2,676<br /> <br /> 51,4 ± 4,167<br /> <br /> 15,78 ± 0,82<br /> <br /> Dài cẳng chân sau<br /> <br /> MT<br /> <br /> mm<br /> <br /> 3,1 ± 0,503<br /> <br /> 5,0 ± 0,592<br /> <br /> 2,15 ± 0,33<br /> <br /> Dài ống tay<br /> <br /> FLL<br /> <br /> mm<br /> <br /> 12,2 ± 0,639<br /> <br /> 22,2±2,150<br /> <br /> 9,51 ± 0,29<br /> <br /> Dài bàn chân trong<br /> <br /> HAL<br /> <br /> mm<br /> <br /> 13,1 ± 0,810<br /> <br /> 26,0 ± 2,358<br /> <br /> 10,11 ± 0,12<br /> <br /> Khoảng.cách<br /> hai mắt<br /> <br /> trước<br /> <br /> Khoảng cách giữa hai<br /> mũi<br /> <br /> Ở bảng 3.1 cho thấy, các cá thể ñực có kích thước và khối lượng nhỏ hơn cá thể<br /> cái rất nhiều (ñực: W=7,7 ± 0,950; SVL=45,100 ± 2,059 và cái: W=70,4 ± 9,204;<br /> L=87,2 ± 6,848). ðiều này là phù hợp với quy luật sinh trưởng chung của Lớp Lưỡng<br /> cư, thông thường ở con trưởng thành cá thể ñực có kích thước nhỏ hơn cá thể cái. Con<br /> non có chiều dài SVL= 34,53 ± 3,55; khối lượng ñạt W=3,69 ± 0,27.<br /> 3.1.2. ðặc ñiểm các tính trạng số lượng theo tháng<br /> Các tính trạng hình thái của Ếch xanh trung bình qua các tháng nghiên cứu ít có<br /> sự biến ñộng. Tháng X các cá thể cái có khối lượng và chiều dài ñạt thấp nhất<br /> (W=56,62; SVL=83,37), cao nhất ở tháng V (W=78,92; SVL=86,5), ở con ñực có khối<br /> lượng và chiều dài thấp nhất ở tháng XII (W=7,20; SVL=45,0). Như vậy các cá thể cái<br /> có kích thước và khối lượng tương ñối lớn so với các loài ếch trong tự nhiên, còn các cá<br /> thể ñực có kích thước và khối lượng thân thuộc loại trung bình trong tự nhiên.<br /> Nhìn chung, các tính trạng khác ít có sự biến ñộng qua các tháng nghiên cứu.<br /> 3.1.3. Một số tỷ lệ các tính trạng số lượng<br /> Bảng 3.2 cho thấy chiều dài ñầu lớn hơn chiều rộng ñầu và tỉ lệ này ñạt 117% ở<br /> con ñực, ở con cái 101%. Dài mõm bé hơn rộng mõm tỉ lệ này là 63% ở con ñực và con<br /> cái là 61%. Khoảng cách trước hai mắt với chiều dài ñầu ở con ñực là 53%, con cái là<br /> 54%. ðường kính mắt so với chiều dài ñầu ở con ñực là 33%, con cái là 34%. Khoảng<br /> 7<br /> <br /> cách trước hai mũi so với chiều dài ñầu ở con ñực là 26%, con cái là 30%. Dài ñầu so với<br /> dài thân ở con ñực là 37%, con cái là 34%. Dài ống chân so với dài thân ở con ñực là 66%,<br /> con cái là 69%. Dài ñùi so với dài thân ở con ñực là 56%, con cái là 48%. Dài bàn chân<br /> sau so với dài thân ở con ñực là 55%, con cái là 59%. Dài ống tay so với dài thân ở con<br /> ñực là 27%, con cái là 29%. Dài củ cạnh sau so với dài bàn chân sau ở con ñực là 12%,<br /> con cái là 10%. Dài củ cạnh sau trước ngoài so với dài bàn chân trước ở con ñực là 19%,<br /> con cái là 16%. Dài củ cạnh trước trong so với dài củ cạnh trước ngoài ở con ñực là 159%,<br /> con cái là 150,9%. ðây là những ñặc ñiểm tỷ lệ của các tính trạng có ý nghĩa phân loại<br /> cao trong việc xác ñịnh loài và phân loài.<br /> Bảng 3.2. ðặc ñiểm tỷ lệ các tính trạng số lượng trung bình theo giới tính<br /> <br /> ðực n=194<br /> <br /> Cái n=185<br /> <br /> con non n=19<br /> <br /> SVL<br /> <br /> 45,1 ± 2,059<br /> <br /> 87,2 ± 6,848<br /> <br /> 34,53±0,27<br /> <br /> HL:HW<br /> <br /> 1,17 ± 0,11 (0,64-1,41)<br /> <br /> 1,01 ± 0,026 (0,93-1,10)<br /> <br /> 1,04 ± 0,022<br /> <br /> SNL:HWE<br /> <br /> 0,63 ± 0,07 (0,50-0,87)<br /> <br /> 0,61 ± 0,064 (0,49-0,93)<br /> <br /> 0,59 ± 0,019<br /> <br /> IO:HL<br /> <br /> 0,53 ± 0,050 (0,23-0,75)<br /> <br /> 0,54 ± 0,045 (0,40-0,78)<br /> <br /> 0,56 ± 0,027<br /> <br /> IN:HL<br /> <br /> 0,26 ± 0,023 (0,22-0,33)<br /> <br /> 0,30 ± 0,02 (0,23-0,40)<br /> <br /> 0,28 ± 0,017<br /> <br /> HL:SVL<br /> <br /> 0,37 ± 0,02 (0,26-0,43)<br /> <br /> 0,34 ± 0,017 (0,25-0,38)<br /> <br /> 0,38 ± 0,011<br /> <br /> ED:HL<br /> <br /> 0,33 ± 0,04 (0,19-0,50)<br /> <br /> 0,34 ± 0,032 (0,27-0,41)<br /> <br /> 0,31 ± 0,015<br /> <br /> TL:SLV<br /> <br /> 0,66 ± 0,04 (0,37-0,78)<br /> <br /> 0,69 ± 0,043 (0,59-0,85)<br /> <br /> 0,39 ± 0,025<br /> <br /> MT:FOL<br /> <br /> 0,12 ± 0,02 (0,05-0,20)<br /> <br /> 0,10 ± 0,023 (0,06-0,16)<br /> <br /> 0,14 ± 0,011<br /> <br /> IMT:EMT<br /> <br /> 1,59 ± 0,38 (1,13-2,75)<br /> <br /> 1,509 ± 0,23 (1,10-2,33)<br /> <br /> FOL:SVL<br /> <br /> 0,55 ± 0,04 (0,36-0,64)<br /> <br /> 0,59 ± 0,032 (0,47-0,69<br /> <br /> 0,46 ± 0,031<br /> <br /> FL:SVL<br /> <br /> 0,56 ± 0,05 (0,49-0,84)<br /> <br /> 0,48 ± 0,04 (0,48-0,74)<br /> <br /> 0,38 ± 0,035<br /> <br /> FLL:SVL<br /> <br /> 0,27 ± 0,02 (0,22-0,33)<br /> <br /> 0,26 ± 0,028 (0,15-0,41<br /> <br /> 0,28 ± 0,029<br /> <br /> EMT:HAL<br /> <br /> 0,19 ± 0,04 (0,13-0,42)<br /> <br /> 0,16 ± 0,024 (0,09-0,25)<br /> <br /> Hình 3.1. Hình thái ngoài của Odorrana chloronota (Günther, 1876)<br /> 8<br /> <br /> 3.1.4. Mô tả ñặc trưng<br /> Kích thước cơ thể 40 - 100 mm, con ñực có kích thước nhỏ hơn con cái rất nhiều.<br /> Trong quá trình nghiên cứu nhận thấy cá thể ñực lớn nhất, có khối lượng là 10,7 gam và<br /> chiều dài ñạt 46 mm và cá thể cái có khối lượng lớn nhất là 112,3 gam; cá thể cái có kích<br /> thước dài nhất là 100 mm. Lưng màu xanh rêu, ñôi khi có những ñốm màu nâu sẩm trên<br /> lưng, sườn màu nâu sẩm hơi sáng ở phần giáp ñùi. Mặt bụng trắng ñục, có một vệt sáng<br /> chạy dọc theo mép dưới ñến sát gốc tay. Nếp da bên lưng rất mờ hoặc không có. Trên cánh<br /> tay và ñùi có vệt nâu sẩm chạy ngang. ðầu dẹp, thon dần về phía mõm. ðĩa ngón tay và<br /> ngón chân nhỏ. Chân 4/5 có màng bơi. Da tiết ra chất nhầy có mùi hôi, hắc. Có hai củ cạnh<br /> là củ cạnh trước trong và củ cạnh trước ngoài ở chân trước, chân sau chỉ có một củ cạnh. Ở<br /> giữa hai mắt phía mặt trên thường có một chấm trắng nỗi lên có kích thước khoãng 0.1mm.<br /> 3.2. Tương quan giữa khối lượng và chiều dài cơ thể<br /> 3.2.1. Tương quan Ếch xanh ñực<br /> Phân tích trên 194 cá thể ñực về các chỉ tiêu qua các tháng cho thấy ñây là một<br /> hàm tương quan lũy thừa dạng W = a x Lb [2]. Kết quả tương quan giữa chiều dài và<br /> khối lượng cơ thể của con ñực ñược thể hiện ở biểu ñồ 3.1. Hệ số R2= 0,182 cho thấy<br /> tương quan giữa chiều dài và khối lượng cơ thể là ít chặt chẻ.<br /> <br /> Hình 3.2. Tương quan giữa chiều dài và khối<br /> lượng thân ếch ñực<br /> <br /> Hình 3.3. Tương quan giữa chiều dài và khối<br /> lượng thân ếch cái<br /> <br /> 3.2.2. Tương quan Ếch xanh cái<br /> Phân tích trên 185 mẫu Ếch xanh cái cho thấy các chỉ tiêu về kích thước và khối<br /> lượng sai khác rất nhiều so với Ếch xanh ñực, ñiều này ñược thể hiện qua các hệ số R2,<br /> a và b. Hệ số R2= 0,773 cho thấy tương quan giữa khối lượng thân và chiều dài thân là<br /> tương ñối chặt chẽ. Nghĩa là khi khối lượng thân tăng thì chiều dài thân tăng theo. Kết<br /> quả nghiên cứu cho thấy cho thấy các cá thể Ếch xanh cái không ñồng sinh trưởng.<br /> Nghĩa là khi kích thước tăng ñến mức nhất ñịnh >100 mm thì kích thước không tăng mà<br /> khối lượng tiếp tục tăng.<br /> Như vậy, phương trình tương quan của Ếch xanh ở vùng A Lưới, tỉnh Thừa Thiên<br /> Huế là:<br /> + Con ñực: W=0,07xL1,229, (R2=0,182)<br /> 9<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản