PhÇn thø nhÊt
§ÆT VÊn §Ò
1.1 tÝnh cÊp thiÕt ®Ò tµi
§Êt ®ai lµ tµi nguyªn quan träng, lµ t− liÖu s¶n xuÊt ®Æc biÖt kh«ng thÓ
thay thÕ, lµ mét trong nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm tiªu dïng
trong x· héi. §Êt ®ai lµ ®Þa bµn ph©n bè c¸c khu d©n c−, lµ n¬i ®Ó x©y dùng
kÕt cÊu h¹ tÇng phôc vô nhu cÇu cña con ng−êi. Tr¶i qua suèt qu¸ tr×nh lÞch sö
ph¸t triÓn cña loµi ng−êi, cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi, hÇu hÕt c¸c n−íc tr−íc khi
cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn theo h−íng c«ng nghiÖp ®Òu ph¶i qua nÒn kinh tÕ dùa
vµo n«ng nghiÖp. Khi nãi ®Õn nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp th× vÊn ®Ò liªn quan
trùc tiÕp ®Çu tiªn lµ ®Êt ®ai, nã chÝnh lµ ®iÓm xuÊt ph¸t cho viÖc ph¸t triÓn.
NhÊn m¹nh vai trß cña con ng−êi ®èi víi ®Êt, C¸c M¸c cho r»ng kh«ng cã ®Êt
xÊu mµ chØ cã ng−êi sö dông nã kh«ng hîp lý [4]. Tuy nhiªn, ®iÒu nµy kh«ng
cã nghÜa lµ ®Êt ®ai sÏ ®¸p øng ®ñ c¸c yªu cÇu sö dông trªn thÕ giíi, thùc tÕ
hiÖn nay lµ phÊn ®Êu ®Ó cã mét nÒn n«ng nghiÖp s¹ch, s¶n xuÊt ra nhiÒu s¶n
phÈm chÊt l−îng vµ ®¶m b¶o mét m«i tr−êng sinh th¸i æn ®Þnh.
§Êt ®ai t¹i nh÷ng vïng nhiÖt ®íi cã tiÒm n¨ng lín, cã nguån lùc kh¸ dåi
dµo vµ cã khÝ hËu −u ®·i.Tuy nhiªn, nh÷ng tiÒm n¨ng ®ã d−êng nh− ch−a ph¸t
huy hÕt. Nh− vËy, vÊn ®Ò ®Æt ra trong s¶n xuÊt muèn thùc sù cã hiÖu qu¶ tõ ®Êt
®ai th× kh«ng thÓ chê cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kÕt thóc mµ h·y xem xÐt ngay tõ
®Çu c¸ch sö dông nã nh− thÕ nµo?[11]. Hay nãi c¸ch kh¸c lµ h·y sö dông ®Êt
sao cho thËt phï hîp nh»m ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt. §©y lµ mét
trong nh÷ng néi dung mµ ®Ò tµi chóng t«i muèn ®i t×m hiÓu.
ViÖt Nam n»m trong khu vùc nhiÖt ®íi giã mïa, quanh n¨m nãng Èm
m−a nhiÒu. Víi nÒn kinh tÕ hiÖn nay th× ®Êt ®ai sÏ lµ nguån lùc quan träng, lµ
bµn ®¹p cho sù ph¸t triÓn.
H¬n 10 n¨m qua, n«ng nghiÖp ViÖt Nam ®· ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu rÊt
1
®¸ng tù hµo. N«ng nghiÖp vÒ c¬ b¶n ®· chuyÓn sang s¶n xuÊt hµng ho¸, ph¸t
triÓn t−¬ng ®èi toµn diÖn, t¨ng tr−ëng kh¸ (b×nh qu©n 4,3%/n¨m), s¶n l−îng
l−¬ng thùc t¨ng 5,2%, gÊp h¬n 2 lÇn tØ lÖ t¨ng d©n sè. N«ng nghiÖp ®ãng gãp
trªn 20% tæng GDP vµ ®ãng gãp tíi 70% GDP ë khu vùc n«ng th«n [19].
Cïng viÖc t¨ng tr−ëng s¶n l−îng vµ s¶n l−îng hµng ho¸ lµ qu¸ tr×nh ®a d¹ng
ho¸ c¸c mÆt hµng n«ng s¶n trªn c¬ së khai th¸c lîi thÕ so s¸nh cña tõng vïng. §Æc
biÖt ®· h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt tËp trung víi khèi l−îng n«ng s¶n hµng ho¸
lín mang tÝnh kinh doanh râ rÖt (lóa g¹o vµ rau qu¶ thùc phÈm vïng ®ång b»ng
s«ng Hång; lóa g¹o vµ rau qu¶ thùc phÈm, thuû h¶i s¶n ë ®ång b»ng s«ng Cöu
Long; cµ phª, cao su, tiªu, ®iÒu lµ thÕ m¹nh ë §«ng Nam Bé vµ T©y Nguyªn).
Trong c¶ n−íc ®· xuÊt hiÖn hµng v¹n trang tr¹i gia ®×nh vµ hµng triÖu hé kinh doanh
tiÓu ®iÒn, mµ ë ®ã l−îng n«ng s¶n hµng ho¸ ngµy cµng thÓ hiÖn râ nÐt. Tuy nhiªn,
xÐt trªn tæng thÓ, nÒn n«ng nghiÖp n−íc ta vÉn ®ang trong t×nh tr¹ng cña s¶n xuÊt
hµng ho¸ nhá, manh món vµ l¹c hËu [17]. C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n
chuyÓn dÞch chËm, ch−a theo s¸t víi thÞ tr−êng. S¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë nhiÒu n¬i
cßn ph©n t¸n, manh món, mang nhiÒu yÕu tè tù ph¸t; øng dông tiÕn bé khoa häc
c«ng nghÖ vµo s¶n xuÊt chËm; tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ s¶n xuÊt nhiÒu mÆt cßn
l¹c hËu nªn n¨ng suÊt, chÊt l−îng vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña nhiÒu s¶n phÈm n«ng
nghiÖp cßn thÊp, kÐm hiÖu qu¶ vµ thiÕu bÒn v÷ng.
ViÖc sö dông ®Êt ®ai cã hiÖu qu¶ lµ vÊn ®Ò ®Æt ra kh«ng chØ cho tõng ®Þa
ph−¬ng mµ cßn cho toµn x· héi. NhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc, ®Ò tµi
khoa häc ®· ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò nµy. MÆc dï vËy, viÖc ®¸nh gi¸ ®−îc hiÖu qu¶
sö dông ®Êt nãi chung, ®Êt n«ng l©m nghiÖp nãi riªng cho thËt ®óng ®¾n, ®Çy
®ñ lµ vÊn ®Ò cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n, cÇn tiÕp tôc nghiªn cøu.
Kr«ng Pak lµ mét huyÖn cao nguyªn c¸ch thµnh phè Bu«n Ma Thuét 30 km
vÒ phÝa §«ng, cã ®Þa h×nh t−¬ng ®èi b»ng ph¼ng, ®−îc thiªn nhiªn −u ®·i víi nhiÒu
nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn phong phó vµ ®a d¹ng rÊt thuËn lîi cho viÖc x©y
dùng vµ ph¸t triÓn n«ng l©m nghiÖp theo h−íng s¶n xuÊt hµng hãa vµ xuÊt khÈu
2
®Æc biÖt lµ s¶n phÈm cµ phª, lóa , b«ng v¶i, tiªu, ®iÒu… Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y
víi ®µ t¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ xu h−íng ®« thÞ hãa ngµy cµng nhanh nªn nhu cÇu sö
dông ®Êt cña c¸c tæ chøc, c¸ nh©n trªn ®Þa bµn huyÖn còng t¨ng theo. §Æc biÖt lµ
®Êt dïng cho x©y dùng c¬ b¶n, ®Êt ph¸t triÓn ®« thÞ, ®Êt s¶n xuÊt, lu«n cã sù c¹nh
tranh dÉn ®Õn t×nh h×nh qu¶n lý vµ sö dông ®Êt trong nh÷ng n¨m qua diÔn ra kh¸
phøc t¹p. Bªn c¹nh ®ã sù gia t¨ng d©n sè nhanh ®· g©y mét ¸p lùc m¹nh mÏ lªn
quü ®Êt ®ai cña ®Þa ph−¬ng. Tµi nguyªn ®Êt trªn ®Þa bµn huyÖn chñ yÕu ®Êt ®á Ba
Zan (chiÕm tíi 60% tæng diÖn tÝch tù nhiªn cña huyÖn), hiÖn tr¹ng sö dông ®Êt
n«ng l©m nghiÖp cña huyÖn phÇn nµo ®· khai th¸c ®−îc tiÒm n¨ng vèn cã cña ®Êt.
HiÖu qu¶ sö dông ®Êt vÒ ph−¬ng diÖn kinh tÕ ®· ®−îc ng−êi sö dông ®Êt ®Æc biÖt
quan t©m, nh−ng sö dông ®Êt nh− thÕ nµo (?) ®Ó tµi nguyªn ®Êt ®−îc khai th¸c
thÝch hîp c¶ hiÖu qu¶ vÒ kinh tÕ, x· héi còng nh− duy tr× ®¶m b¶o vÒ m«i tr−êng
th× ®ßi hái ph¶i ®iÒu tra, ®¸nh gi¸ mét c¸ch tæng hîp c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh
tÕ, x· héi ¶nh h−ëng ®Õn sö dông ®Êt ®Ó cã gi¶i ph¸p sö dông ®Êt hîp lý.
XuÊt ph¸t tõ ý nghÜa thùc tiÔn trªn, t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi:
“§¸nh gi¸ hiÖu qu¶ vµ ®Ò xuÊt h−íng sö ®Êt n«ng l©m nghiÖp hîp lý trªn
®Þa bµn huyÖn Kr«ng Pak - TØnh Dak Lak”.
1.2 MôC §ÝCH NGHI£N CøU §Ò TµI
Môc ®Ých nghiªn cøu ®Ò tµi nh»m gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò sau
- §¸nh gi¸ ®iÒu kiÖn tù nhiªn - kinh tÕ - x· héi ¶nh h−ëng ®Õn viÖc ph¸t
triÓn n«ng l©m nghiÖp cña huyÖn.
- §¸nh gi¸ c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt hiÖn tr¹ng theo c¸c tiÓu vïng sinh
th¸i nh»m x¸c ®Þnh râ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt vµ lîi thÕ cña tõng vïng trong s¶n
xuÊt n«ng l©m nghiÖp trong huyÖn.
- Lùa chän c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt phï hîp, ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p
nh»m khai th¸c sö dông ®Êt bÒn v÷ng vµ ph¸t triÓn n«ng l©m nghiÖp theo
h−íng s¶n xuÊt hµng hãa.
3
PhÇn thø hai
TæNG QUAN TµI LIÖU
2.1 HIÖU QU¶ Sö Dông §Êt trong ph¸t triÓn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng
2.1.1 Kh¸i qu¸t vÒ hiÖu qu¶ vµ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt
Theo trung t©m tõ ®iÓn ng«n ng÷ [29], hiÖu qu¶ chÝnh lµ kÕt qu¶ nh−
yªu cÇu cña viÖc lµm mang l¹i.
KÕt qu¶ h÷u Ých lµ mét ®¹i l−îng vËt chÊt t¹o ra do môc ®Ých cña con ng−êi,
®−îc biÓu hiÖn b»ng nh÷ng chØ tiªu cô thÓ, x¸c ®Þnh. Do tÝnh chÊt m©u thuÉn gi÷a
nguån tµi nguyªn h÷u h¹n víi nhu cÇu ngµy cµng t¨ng cña con ng−êi mµ ta phi
xem xÐt kÕt qu¶ ®−îc t¹o ra nh− thÕ nµo (?) Chi phÝ bá ra ®Ó t¹o ra kÕt qu¶ ®ã lµ
bao nhiªu? Cã ®−a l¹i kÕt qu¶ h÷u Ých hay kh«ng (?) ChÝnh v× thÕ khi ®¸nh gi¸
ho¹t ®éng s¶n xuÊt kh«ng chØ dõng l¹i ë viÖc ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ mµ cßn ph¶i ®¸nh
gi¸ chÊt l−îng c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh t¹o ra s¶n phÈm ®ã. §¸nh gi¸
chÊt l−îng cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh lµ néi dung ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶.
Sö dông ®Êt n«ng nghiÖp cã hiÖu qu¶ cao th«ng qua viÖc bè trÝ c¬ cÊu
c©y trång, vËt nu«i phï hîp lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc hiÖn nay cña
hÇu hÕt c¸c n−íc trªn thÕ giíi [30]. Nã kh«ng chØ thu hót sù quan t©m cña c¸c
nhµ khoa häc, c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, c¸c nhµ kinh doanh n«ng
nghiÖp mµ cßn lµ sù mong muèn cña n«ng d©n, nh÷ng ng−êi trùc tiÕp tham
gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt n«ng nghiÖp.
C¨n cø vµo nhu cÇu cña thÞ tr−êng, thùc hiÖn ®a d¹ng ho¸ c©y trång vËt
nu«i trªn c¬ së lùa chän c¸c s¶n phÈm cã −u thÕ ë tõng ®Þa ph−¬ng, tõ ®ã
nghiªn cøu ¸p dông c«ng nghÖ míi nh»m lµm cho s¶n phÈm cã tÝnh c¹nh
tranh cao. §ã lµ mét trong nh÷ng ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ®Ó ph¸t triÓn nÒn n«ng
nghiÖp h−íng vÒ xuÊt khÈu cã tÝnh æn ®Þnh vµ bÒn v÷ng.
Ngµy nay, nhiÒu nhµ khoa häc cho r»ng: x¸c ®Þnh ®óng kh¸i niÖm, b¶n
chÊt hiÖu qu¶ ph¶i xuÊt ph¸t tõ luËn ®iÓm triÕt häc cña M¸c vµ nh÷ng nhËn
4
thøc lÝ luËn cña lÝ thuyÕt hÖ thèng, nghÜa lµ hiÖu qu¶ ph¶i ®−îc xem xÐt trªn 3
mÆt: hiÖu qu¶ kinh tÕ, hiÖu qu¶ x· héi, hiÖu qu¶ m«i tr−êng [26].
* HiÖu qu¶ kinh tÕ
Theo C¸c M¸c th× quy luËt kinh tÕ ®Çu tiªn trªn c¬ së s¶n xuÊt tæng thÓ lµ
quy luËt tiÕt kiÖm thêi gian vµ ph©n phèi mét c¸ch cã kÕ ho¹ch thêi gian lao
®éng theo c¸c ngµnh s¶n xuÊt kh¸c nhau. Theo c¸c nhµ khoa häc kinh tÕ Smuel-
Norhuas; “HiÖu qu¶ kh«ng cã nghÜa lµ l·ng phÝ. Nghiªn cøu hiÖu qu¶ s¶n xuÊt
ph¶i xÐt ®Õn chi phÝ c¬ héi. HiÖu qu¶ s¶n xuÊt diÔn ra khi x· héi kh«ng thÓ t¨ng
sè l−îng mét lo¹i hµng ho¸ nµy mµ kh«ng c¾t gi¶m sè l−îng mét lo¹i hµng ho¸
kh¸c”. Theo cac nhµ khoa häc §øc (Stenien, Hanau, Rusteruyer, Simmerman):
HiÖu qu¶ kinh tÕ lµ chØ tiªu so s¸nh møc ®é tiÕt kiÖm chi phÝ trong mét ®¬n vÞ
kÕt qu¶ h÷u Ých vµ møc t¨ng kÕt qu¶ h÷u Ých cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt vËt chÊt
trong mét thêi kú, gãp phÇn lµm t¨ng thªm lîi Ých cña x· héi [26].
HiÖu qu¶ kinh tÕ lµ ph¹m trï chung nhÊt, nã liªn quan trùc tiÕp tíi nÒn
s¶n xuÊt hµng ho¸ vµ tíi tÊt c¶ c¸c ph¹m trï vµ c¸c quy luËt kinh tÕ kh¸c. V× thÕ
hiÖu qu¶ kinh tÕ ph¶i ®¸p øng ®−îc 3 vÊn ®Ò:
- Mét lµ, mäi ho¹t ®éng cña con ng−êi ®Òu tu©n theo quy luËt “tiÕt kiÖm
thêi gian”.
- Hai lµ, hiÖu qu¶ kinh tÕ ph¶i ®−îc xem xÐt trªn quan ®iÓm cña lý
thuyÕt hÖ thèng.
- Ba lµ, hiÖu qu¶ kinh tÕ lµ mét ph¹m trï ph¶n ¸nh mÆt chÊt l−îng cña
c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ b»ng qu¸ tr×nh t¨ng c−êng c¸c nguån lùc s½n cã phôc vô
lîi Ých cña con ng−êi.
HiÖu qu¶ kinh tÕ ®−îc hiÓu lµ mèi t−¬ng quan so s¸nh gi÷a l−îng kÕt qu¶
®¹t ®−îc vµ l−îng chi phÝ bá ra trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. KÕt qu¶ ®¹t
®−îc lµ phÇn gi¸ trÞ thu ®−îc cña s¶n phÈm ®Çu ra, l−îng chi phÝ bá ra lµ phÇn gi¸
trÞ cña c¸c nguån lùc ®Çu vµo. Mèi t−¬ng quan ®ã cÇn xÐt c¶ vÒ phÇn so s¸nh tuyÖt
®èi vµ t−¬ng ®èi còng nh− xem xÐt mèi quan hÖ chÆt chÏ gi÷a 2 lo¹i ®èi t−îng ®ã.
5