ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HOÁ
TRONG XU HƯỚNG CHUYỂN ĐỔI SỐ
ThS. Phạm Kim Cương1
Tóm tắt: Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo động lực mạnh mẽ cho sự thay đổi
trong nhiều lĩnh vực, trong đó có ngành du lịch. Sự ra đời của nền kinh tế số và chuyển đổi số trong
ngành du lịch đã và đang thay đổi cách thức tương tác và nâng cao trải nghiệm của du khách.
Chuyển đổi số không chỉ giúp các doanh nghiệp du lịch cải thiện hiệu quả kinh doanh mà còn
mang lại giá trị mới thông qua các mô hình kinh doanh hiện đại dựa trên dữ liệu. Trong bối cảnh
đó, đào tạo nguồn nhân lực du lịch, đặc biệt là nhân lực du lịch văn hoá gắn với xu hướng chuyển
đổi số càng trở nên quan trọng và cấp thiết. Nhân lực du lịch văn hoá cần được trang bị kiến thức
và kỹ năng mới để ứng dụng và thích nghi với các công nghệ tiên tiến, đồng thời phát huy tối đa
giá trị văn hoá trong các sản phẩm và dịch vụ du lịch. Việc đào tạo này không chỉ tập trung vào các
kỹ năng chuyên môn mà còn phải bao gồm kỹ năng số, khả năng phân tích và sử dụng dữ liệu, và
hiểu biết về các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và thực tế ảo (VR).
:Bài viết tập trung phân tích tầm quan trọng của chuyển đổi số trong ngành du lịch và những tác
động của chuyển đổi số đến nhân lực du lịch văn hoá. Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp đào tạo
phù hợp, nhằm giúp nguồn nhân lực du lịch không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại mà còn phát triển
bền vững trong tương lai. Các đề xuất này bao gồm việc tích hợp công nghệ số vào chương trình
đào tạo, tăng cường hợp tác giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, và xây dựng các mô hình đào
tạo linh hoạt, gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn.
Từ khoá: Nguồn nhân lực, chuyển đổi số, du lịch, văn hoá.
Abstract: The Fourth Industrial Revolution is driving significant changes across various sectors,
including tourism. The emergence of the digital economy and digital transformation in the
tourism industry has been altering interaction methods and enhancing tourist experiences.
1
Chương trình Du lịch – Khoa Công nghiệp văn hoá, Thể thao và Du lịch, Trường Đại
học Thủ Dầu Một.
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ390
Digital transformation not only helps tourism businesses improve operational efficiency but also
brings new value through modern, data-driven business models. In this context, training tourism
personnel, especially cultural tourism personnel, in line with digital transformation trends
becomes increasingly important and urgent. Cultural tourism personnel need to be equipped
with new knowledge and skills to apply and adapt to advanced technologies while maximizing
cultural value in tourism products and services. This training should focus not only on specialized
skills but also on digital skills, data analysis and utilization capabilities, and understanding of
new technologies such as artificial intelligence (AI), the Internet of Things (IoT), and virtual
reality (VR).
:The article focuses on analyzing the importance of digital transformation in the tourism industry
and the impacts of digital transformation on cultural tourism human resources. Based on this
analysis, it proposes appropriate training solutions to help tourism personnel not only meet
current demands but also develop sustainably in the future. These proposals include integrating
digital technology into training programs, enhancing collaboration between training institutions
and businesses, and developing flexible training models that connect theory with practice.
Keywords: Human resources, digital transformation, tourism, culture.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của công
nghệ số, ngành du lịch đã trở thành một trong những lĩnh vực kinh
tế quan trọng nhất, đóng góp đáng kể vào GDP toàn cầu. Du lịch đã
trở thành một trong những ngành kinh tế phát triển nhanh nhất trên
thế giới, chiếm hơn 10% GDP toàn cầu. Ngành du lịch không chỉ tạo
ra hàng triệu việc làm mà còn thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) lớn. Tại
Việt Nam, giai đoạn 2015-2019 chứng kiến sự tăng trưởng đột phá của
ngành du lịch với khách quốc tế tăng 2,3 lần và tổng thu du lịch tăng
2,1 lần (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, 2023). Tuy nhiên, sự xuất hiện
của đại dịch Covid-19 đã làm cho ngành du lịch nước ta phải đối mặt
với nhiều thách thức chưa từng có, với khách quốc tế giảm 80% và thiệt
hại lên đến 530 nghìn tỷ đồng (23 tỷ USD) (Cục Du lịch Quốc gia Việt
Nam, 2024).
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 391
Chuyển đổi số trong ngành du lịch không chỉ là việc áp dụng công
nghệ mới mà còn là sự thay đổi toàn diện trong cách thức hoạt động
của ngành. Doanh nghiệp du lịch cần thích ứng với công nghệ mới
để tồn tại và phát triển, trong đó có việc ứng dụng các công nghệ như
thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) đã tạo ra những trải nghiệm
du lịch mới mẻ cho khách hàng. Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của
thị trường, việc đào tạo nguồn nhân lực du lịch, trong đó có nhân lực
du lịch văn hóa là rất quan trọng và cấp thiết. Nhân lực du lịch không
chỉ cần có kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ chuyên ngành mà còn
phải hiểu biết về công nghệ và khả năng tương tác với khách hàng qua
các nền tảng số, nắm vững phương pháp ứng dụng công nghệ thông
tin hiện đại (Lombardi, 2021). Hầu hết các cơ sở giáo dục đều nhận
thức được tầm quan trọng của đào tạo nhân lực du lịch gắn với quá
trình chuyển đổi số, nhưng vẫn còn nhiều thách thức như giảng viên
thiếu và yếu trong thực hiện để đạt mục tiêu đào tạo đề ra, hệ thống
chương trình giảng dạy chưa đổi mới, đáp ứng nhu cầu của xã hội
(Deng, 2023). Điều này đòi hỏi các cơ sở giáo dục chuyên ngành du lịch
phải chủ động đổi mới chương trình, giảm tỷ trọng các môn lý thuyết
một cách hợp lý, bám sát yêu cầu thực tiễn và xu hướng của thị trường
lao động. Việc đào tạo này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ
mà còn tạo ra những giá trị mới cho ngành.
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu này được thực hiện dựa trên dữ liệu định lượng được
thu thập từ các số liệu và thông tin thứ cấp từ nhiều nguồn khác nhau:
các báo cáo, dự án, điều tra thống kê của Bộ Văn hoá Thể thao và Du
lịch, cơ sở đào tạo nguồn nhân lực du lịch, doanh nghiệp du lịch và
các tổ chức quản lý nhà nước liên quan đến ngành du lịch. Trên cơ sở
các tài liệu đã được thu thập, tiến hành xử lý, tổng hợp, vận dụng các
phương pháp phân tích, đánh giá, dựa trên cơ sở nhận định về hiện
trạng, xu hướng ứng dụng công nghệ vào chuyển đổi số trong du lịch,
từ đó đề xuất những giải pháp có tính khả thi nhằm đào tạo nguồn
nhân lực du lịch văn hoá có đầy đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu
cầu công việc trong bối cảnh mới.
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ392
3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Khái quát về nhân lực du lịch và chuyển đổi số trong du lịch
3.1.1. Nhân lực du lịch:
Nhân lực du lịch là tập hợp lực lượng lao động được đào tạo và có
khả năng tham gia vào các hoạt động cung cấp dịch vụ và sản phẩm
du lịch, bao gồm những người đang làm việc hoặc tìm kiếm việc làm
trong lĩnh vực du lịch. Nhân lực du lịch đóng vai trò quan trọng trong
việc đảm bảo chất lượng dịch vụ, thúc đẩy trải nghiệm của du khách,
và góp phần vào sự phát triển của ngành du lịch nói chung.
Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), nhân lực du lịch không
chỉ bao gồm những người trực tiếp phục vụ trong các cơ sở lưu trú,
nhà hàng, điểm tham quan mà còn gồm cả những người làm việc
trong các lĩnh vực hỗ trợ như vận tải, marketing, và quản lý điểm đến
(UNWTO, 2019).
Như vậy, nhân lực ngành du lịch bao gồm toàn bộ các nhân lực
trực tiếp và gián tiếp tham gia vào quá trình phục vụ khách du lịch.
Trong đó nhân lực trực tiếp là những người làm việc ở những vị trí
phục vụ khách du lịch tại khách sạn, nhà hàng, công ty lữ hành, cửa
hàng phục vụ khách du lịch, tại cơ quan quản lý du lịch,… Còn nhân
lực gián tiếp là những lao động không trực tiếp phục vụ khách du
lịch nhưng thực hiện các công việc mang tính quản lý, hỗ trợ cho các
lao động trực tiếp. Ví dụ: lao động làm việc tại hải quan - xuất nhập
cảnh, giao thông, nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ công
cộng, môi trường, bưu chính viễn thông, cộng đồng dân cư,... Bài viết
này, tập trung vào những giải pháp đối với nhân lực trực tiếp trong
ngành du lịch.
3.1.2. Chuyển đổi số trong du lịch:
Chuyển đổi số (tiếng Anh là Digital transformation), là một xu hướng
mới xuất hiện trong những năm gần đây, tuy nhiên đã có nhiều quan
điểm và cách định nghĩa khác nhau về chuyển đổi số. Một trong những
định nghĩa phổ biến về chuyển đổi số từ Gartner, một tổ chức nghiên
cứu và tư vấn hàng đầu về công nghệ thông tin của Mỹ: “Chuyển đổi
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 393
số là việc sử dụng công nghệ kỹ thuật số để thay đổi các quy trình kinh doanh
nhằm đạt được những lợi ích đột phá, từ đó tạo ra giá trị mới cho khách hàng
và tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp” (Gartner, 2020).
Ở Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 749/
QĐ-TTg ngày 03/6/2022 về Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến
năm 2025, định hướng đến năm 2030, đặt ra mục tiêu đưa nước ta trở
thành quốc gia số, ổn định và thịnh vượng, tiên phong thử nghiệm các
công nghệ và mô hình mới. Theo quan điểm của Chính phủ, chuyển
đổi số là quá trình thay đổi từ mô hình truyền thống sang doanh
nghiệp số bằng cách áp dụng công nghệ mới như dữ liệu lớn (Big
Data), Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây (Cloud)… để thay đổi
phương thức điều hành, lãnh đạo, quy trình làm việc, văn hóa công ty
(Chính phủ, 2022).
Như vậy, chuyển đổi số là quá trình sử dụng công nghệ kỹ thuật
số để tạo ra các quy trình, văn hóa và trải nghiệm mới nhằm đáp ứng
nhu cầu thay đổi của thị trường và cải thiện hiệu quả hoạt động của
doanh nghiệp hoặc tổ chức. Chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là
việc áp dụng công nghệ mới, mà còn bao gồm việc thay đổi cách thức
hoạt động, tư duy và văn hóa của tổ chức để tận dụng tối đa các lợi
ích từ công nghệ. Do đó, chuyển đổi số không chỉ tác động đến doanh
nghiệp mà còn có ảnh hưởng rộng lớn đến toàn bộ xã hội, từ giáo dục,
y tế, đến quản trị nhà nước và các ngành công nghiệp khác. Chính vì
vậy, quá trình này đòi hỏi sự tham gia không chỉ từ các chuyên gia công
nghệ mà còn từ các nhà lãnh đạo, quản lý và tất cả các thành viên trong
một đơn vị, tổ chức.
Từ các khái niệm về chuyển đổi số nói chung có thể hiểu, chuyển
đổi số trong du lịch là sự dịch chuyển từ mô hình kinh doanh và tiếp
thị truyền thống sang tập trung vào khách hàng với mô hình chuỗi giá
trị số ngành du lịch (digital value chain) dựa trên hệ thống dữ liệu. Hay
nói cách khác chuyển đổi số trong du lịch là việc đẩy mạnh các ứng
dụng công nghệ số vào việc phát triển du lịch, thay thế dần phương
thức hoạt động truyền thống sang hoạt động trong môi trường số, từ
quá trình lập kế hoạch kinh doanh, tổ chức các hoạt động kinh doanh,
quảng bá marketing, tổ chức quản lý du lịch, cho đến việc trải nghiệm