ĐÀO TẠO NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HOÁ CÓ CHẤT LƯỢNG ĐÁP ỨNG
NHU CẦU THỰC TẾ TRONG GIAI ĐOẠN HỘI NHẬP
ThS. Vũ Thị Nhung1
Tóm tắt: Trong giai đoạn công nghiệp 4.0 bùng nổ hiện nay, du lịch là một trong những lĩnh vực
phát triển hết sức mạnh mẽ đem lại một nguồn lợi to lớn, được coi là ngành “công nghiệp không
khói”; và trở thành đòn bẩy thúc đẩy sự phát triển văn hóa, xã hội, kinh tế,... Nhiều quốc gia trên
thế giới hiện nay đang có xu hướng đưa ngành công nghiệp du lịch trở thành ngành mũi nhọn của
quốc gia. Ngành công nghiệp du lịch hiện nay tương đối đa dạng với nhiều loại hình khác nhau
như: du lịch sinh thái, du lịch văn hoá, du lịch khám chữa bệnh, du lịch mạo hiểm, du lịch giáo
dục... Bên cạnh những loại hình du lịch đang tồn tại thì các loại hình du lịch mới ra đời tạo nên sự
đa dạng và tính hấp dẫn với mục đích luôn mang đến sự mới lạ cho khách du lịch trong và ngoài
nước. Du lịch có xu hướng mở rộng, truyền bá và liên kết giữa nhiều quốc gia nên vấn đề đào tạo
nguồn nhân lực có chất lượng, đặc biệt là nguồn nhân lực văn hoá để đáp ứng cho xã hội là hết
sức cấp bách và cần thiết.
Từ khóa: Hoạt động du lịch, hội nhập, nhân lực du lịch văn hoá, cách mạng công nghiệp 4.0.
Abstract: In the era of the booming Industry 4.0, tourism is one of the rapidly growing sectors
that brings substantial benefits and is regarded as a “smokeless industry.” It has become a lever
for promoting cultural, social, and economic development. Many countries around the world are
now trending towards making the tourism industry a key sector of their economies. The tourism
industry today is relatively diverse, encompassing various forms such as eco-tourism, cultural
tourism, medical tourism, adventure tourism, and educational tourism. Alongside existing types
of tourism, new forms are emerging, adding diversity and appeal with the aim of continuously
offering novel experiences to both domestic and international tourists. As tourism tends to
expand, disseminate, and connect among many countries, the urgent and essential issue is the
training of high-quality human resources, especially cultural human resources, to meet societal
demands.
1
Giảng viên Khoa Kiến thức cơ bản Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh.
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 337
Keywords: Tourism activities, integration, cultural tourism human resources, industry 4.0
revolution.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Thực tế hiện nay, ngành Du lịch đang mang lại lợi nhuận đáng kể
cho kinh tế quốc dân, vì thế việc bỏ công sức, trí lực và kinh phí đầu tư
hợp lý cho ngành này là hoàn toàn thỏa đáng. Ngoài các yếu tố khác để
phát triển du lịch, công tác đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng hay
chất lượng cao là một nhu cầu cần thiết và cấp bách của các bộ, ngành
liên quan. Tuy nhiên, vấn đề này chưa có sự thống nhất, chưa có tiếng
nói chung. Ở mỗi địa phương, mỗi ngành đều có cách đào tạo riêng
tùy thuộc vào khả năng, hoàn cảnh cụ thể của ngành, địa phương, đơn
vị đó, điều này gây ra tính không đồng bộ, không thống nhất, và thậm
chí không có một quy chuẩn nhất định để quản lý, tuân theo; dẫn đến
sự thiếu chuyên nghiệp, không đáp ứng được nhu cầu và sự hài lòng
của du khách.
Vấn đề đào tạo nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao là giải pháp
tối ưu. Để đáp ứng được yêu cầu của ngành kinh tế dịch vụ, kinh tế thị
trường và hội nhập thì yếu tố con người đóng vai trò rất quan trọng.
Chính vì vậy, công tác đào tạo nguồn nhân lực du lịch, nhân lực du lịch
văn hoá, cần phải được đầu tư hỗ trợ phát triển.
Cần đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo nhằm nâng cao
hiệu quả công tác đào tạo trong hệ thống các trường đại học. Để nâng
cao chất lượng đào tạo nguồn lực, đòi hỏi các trường đại học phải đổi
mới phương pháp đào tạo, dựa vào tiêu chuẩn đầu ra, có nghĩa là dựa
vào tiêu chuẩn năng lực ứng dụng nghề nghiệp sau khi ra trường. Cần
phải có sự liên kết chặt chẽ giữa nơi đào tạo nhân lực với các cơ quan
tuyển dụng để xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo và đánh giá kết
quả đào tạo nguồn lực đó.
2. THỰC TRẠNG CỦA NGÀNH DU LỊCH VÀ THỰC TRẠNG NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HOÁ
2.1. Thực trạng của ngành
Từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2024, Việt Nam đã đón hơn 64 triệu
lượt khách du lịch nội địa, tăng 24.3% so với cùng kỳ năm 2023. Du lịch
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ338
nội địa đã trở thành một phần quan trọng trong kế hoạch phục hồi
kinh tế sau đại dịch, nhiều người Việt Nam lựa chọn khám phá trong
nước thay vì ra nước ngoài. Điều này đã giúp các doanh nghiệp du lịch
nội địa phục hồi và phát triển, góp phần thúc đẩy nền kinh tế, du lịch
văn hoá địa phương.
Chúng ta nên nhìn nhận vấn đề ở khía cạnh phát triển bền vững và
lâu dài sau khi đại dịch hoàn toàn qua đi, không nên chỉ nhìn vào thời
điểm hiện tại mà sao nhãng hoặc bỏ qua vai trò đào tạo, phát triển từ
các cơ sở giáo dục, góp phần cung cấp nhân lực có chất lượng cao cho
ngành du lịch hứa hẹn nhiều tiềm năng sắp tới.
Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: cả nước có hơn
5.000 giảng viên, giáo viên, đào tạo viên tham gia đào tạo mới về du
lịch. Với thực trạng công tác đào tạo nhân lực du lịch hiện nay, các cơ
sở đào tạo chỉ đáp ứng được khoảng 60% nhu cầu về số lượng so với
yêu cầu của ngành, của doanh nghiệp và xã hội.
Hiện có khoảng 200 cơ sở đào tạo du lịch, bao gồm đại học, cao đẳng
và trung cấp, trường trung cấp, trung tâm đào tạo nghề và một số công
ty du lịch. Đa phần, các cơ sở đào tạo du lịch trực thuộc Bộ Giáo dục –
Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Cả nước, hệ thống các trường đại học đào tạo chuyên ngành du
lịch không nhiều, chủ yếu là tập trung vào các đơn vị như Khoa Du
lịch học - Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn; Khoa Du lịch -
Trường Đại học Văn hoá Tp. HCM (hướng dẫn viên du lịch, quản trị du
lịch dịch vụ và lữ hành,…); Khoa Du lịch - Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu
(BR-VT),…. Bên cạnh đó, chương trình đào tạo ngành học du lịch của
các trường đại học và cao đẳng chuyên nghiệp chưa thật sự thống nhất
về chương trình khung chung áp dụng.
Nguồn nhân lực thiếu các nhân sự cao cấp, chuyên nghiệp phục vụ
trong môi trường quốc tế, toàn cầu hoá của ngành dịch vụ do thiếu cơ
sở vật chất và thiếu người hướng dẫn chuyên môn.
Du lịch nơi đây chưa đồng bộ, chưa khai thác hết tiềm năng, thế
mạnh của địa phương, nhất là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, làm ảnh hưởng
đến chất lượng chung. Bên cạnh đó là việc mất cân bằng tỷ lệ khách
của ngày thường và cuối tuần, ảnh hưởng trực tiếp đến giá phòng.
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 339
2.2. Thực trạng nhân lực du lịch văn hoá tại Việt Nam
Trong những năm gần đây, Việt Nam đã chú trọng hơn vào việc
phát triển nguồn nhân lực du lịch văn hóa chất lượng cao, với các khóa
học và chương trình đào tạo chuyên sâu hơn, hợp tác quốc tế và các
chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực. Điều này nhằm đáp ứng
nhu cầu ngày càng tăng của du khách quốc tế và nội địa, đồng thời
tận dụng tiềm năng phong phú của Việt Nam về di sản văn hóa và
thiên nhiên.
Năm 2022, Việt Nam đón hơn 3,5 triệu lượt khách quốc tế và khoảng
80 triệu lượt khách nội địa. Dự báo đến năm 2025, ngành du lịch cần
khoảng 1,8 triệu lao động, trong đó 50% là lao động qua đào tạo, nhưng
số lượng sinh viên tốt nghiệp từ các ngành du lịch, khách sạn, và nhà
hàng vẫn chưa đáp ứng đủ. Nhiều lao động trong ngành chưa được
đào tạo chuyên sâu về du lịch văn hóa. Họ thiếu kỹ năng mềm, ngoại
ngữ và hiểu biết về văn hóa, lịch sử địa phương, vì thế ảnh hưởng
không nhỏ đến chất lượng.
3. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TRONG CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC DU
LỊCH VĂN HOÁ
Những con số thực tiễn trên cho thấy ngành du lịch Việt Nam, cụ
thể là Du lịch văn hoá vẫn đang cần nguồn có trình độ, năng lực, ý
thức, trách nhiệm với sự phát triển của ngành. Đây là sự tương tác giữa
ba bên: nhà trường, doanh nghiệp, đội ngũ được tập huấn phục vụ du
khách. Quá trình này tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tận
dụng được chất xám, phát huy sự sáng tạo, ý tưởng để tạo ra những
sản phẩm dịch vụ du lịch mới và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên;
tăng khả năng cạnh tranh, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi
nhọn trong chiến lược phát triển kinh tế bền vững của đất nước. Theo
đó, đào tạo nguồn nhân lực du lịch hiện nay cần phải: nâng cao nhận
thức và dự báo đúng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực; xây dựng và
phát triển mạng lưới các cơ sở đào tạo, đội ngũ giảng viên, cán bộ
quản lý đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng nâng cao
kỹ năng thực hành cho nguồn nhân lực ngành du lịch, huy động các
nguồn lực và điều chỉnh bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách đào
tạo, phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch.
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ340
Sử dụng các công nghệ hiện đại như thực tế ảo (VR: Virtual Reality),
thực tế tăng cường (AR: Augmented Reality) để tạo ra môi trường học
tập sinh động và thực tế hơn.
3.1. Ứng dụng thực tế ảo (VR) trong đào tạo du lịch văn hóa
Tạo ra môi trường học tập mô phỏng:
Mô phỏng điểm đến du lịch: Sinh viên có thể “tham quan” các điểm
du lịch nổi tiếng trên thế giới và trong nước thông qua VR, giúp họ
hiểu rõ hơn về các điểm đặc trưng văn hóa, lịch sử và kiến trúc của
từng địa phương.
Tạo ra các tình huống thực tế: Các tình huống giả lập như quản lý
đám đông, xử lý sự cố tại điểm du lịch, hay hướng dẫn du khách có
thể được tái hiện sinh động, giúp sinh viên có cơ hội thực hành và rèn
luyện kỹ năng trong môi trường an toàn.
Cải thiện kỹ năng giao tiếp: Giao tiếp với du khách ảo: VR có thể tạo
ra các du khách ảo với nhiều tình huống giao tiếp khác nhau, giúp sinh
viên luyện tập kỹ năng giao tiếp và phản ứng linh hoạt trong nhiều
tình huống thực tế.
Khám phá di sản văn hóa: Tham quan bảo tàng và di tích ảo: VR cho
phép sinh viên tham quan các bảo tàng và di tích lịch sử mà không cần
phải di chuyển, tiết kiệm chi phí và thời gian, đồng thời vẫn có thể học
hỏi kiến thức chuyên sâu về văn hóa và lịch sử.
3.2. Ứng dụng thực tế tăng cường (AR) trong đào tạo du lịch văn hóa
Tăng cường trải nghiệm học tập:
Thông tin bổ sung tại chỗ: Sử dụng AR, sinh viên có thể sử dụng
điện thoại hoặc máy tính bảng để quét các đối tượng hoặc địa điểm
thực tế, và nhận thông tin bổ sung như lịch sử, hình ảnh, video liên
quan đến đối tượng hoặc địa điểm đó.
Hướng dẫn tham quan ảo: AR có thể cung cấp hướng dẫn tham
quan ảo, với các chỉ dẫn và thông tin chi tiết về các điểm tham quan mà
sinh viên đang học, giúp họ có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn.
Hỗ trợ đào tạo ngoại ngữ: Dịch ngôn ngữ tức thì: AR có thể cung cấp
dịch ngôn ngữ tức thì cho các biển báo, tài liệu hoặc cuộc trò chuyện