Đầu tư trực tiếp EU vào Việt Nam: Thực trạng, triển vọng và đề tài nghiên cứu

Đầ

Đầu

u t

t tr

trự

ự

ực

c ti

tiế

ế

ếp

p c

củ

ủ

ủa

a EU

EU v

và

ào

o Vi

Việ

ệ

ệt

t Nam,

Nam,

thự

ự

ực

c tr

trạ

ạ

ạng

ng v

và

à tri

tri

triể

ể

ển

n v

vọ

ọ

ọng

CHƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU T TRỰC TIẾP NỚC NGOÀI

I. Vai

Vai

Vai tr

trò

ò v

và

à b

bả

ả

ản

n ch

chấ

ấ

ất

t c

củ

ủ

ủa

a đầ

đầ

đầu

u t

t tr

trự

ự

ực

c ti

tiế

ế

ếp

p n

nớ

ớ

ớc

c ngo

ngo

ngoà

ài

i (FDI)

(FDI)

1. C

Cá

ác

c l

lý

ý thuy

thuy

thuyế

ế

ết

t v

về

ề

ề đầ

đầ

đầu

u t

t tr

trự

ự

ực

c ti

tiế

ế

ếp

p n

nớ

ớ

ớc

c ngo

ngo

ngoà

ài

i (FDI)

(FDI)

1.1.

1.1. L

Lý

ý thuy

thuy

thuyế

ế

ết

t v

về

ề

ề l

lợ

ợ

ợi

i nhu

nhu

nhuậ

ậ

ận

n c

cậ

ậ

ận

n bi

biê

ên:

Năm 1960 Mac. Dougall đã đề xuất một mô h

ý thuyết, phát triển từ những lý

thuyết chuẩn của Hescher Ohlin - Samuaelson về sự vận động vốn. Ông cho rằng luồng

vốn đầu t sẽ chuyển từ nớc lã

suất thấp sang nớc có

suất cao cho đến khi đạt đợc trạng

thá

cân bằng (lãi suất hai nớc bằng nhau). Sau đầu t, cả hai nớc trên đều thu đợc lợi nhuận

và làm cho sản lợng chung của thế giớ

tăng

ên so với trớc khi đầu t.

Lý thuyết này đợc các nhà kinh tế thừa nhận những năm 1950 dờng nh phù hợp với

lý thuyết. Nhng sau đó, tình hình trở nên thiếu ổn định, tỷ suất đầu t của Mỹ giảm đi đến

mức thấp hơn tỷ suất trong nớc, nhng FDI của Mỹ ra nớc ngoài vẫn tăng liên tục. Mô h

trên không giải thích đợc hiện tợng vì sao một số nớc đồng thời có dòng vốn chảy vào, có

dòng vốn chảy ra; không đa ra đợc sự giải th

ch đầy đủ về FDI. Do vậy,

ý thuyết lợi

nhuận cận biên chỉ có thể đợc coi là bớc khởi đầu hữu hiệu để nghiên cứu FDI.

1.2.

1.2. L

Lý

ý thuy

thuy

thuyế

ế

ết

t chu

chu

chu k

kỳ

ỳ

ỳ s

sả

ả

ản

n ph

phẩ

ẩ

ẩm

m (Vernon,

(Vernon,

(Vernon, 1966):

1966):

Lý thuyết chu kỳ sản phẩm do nhà kinh tế học Vernon đề xuất vào năm 1966. Theo

lý thuyết này thì bất kỳ một công nghệ sản phẩm mới nào đều tiến triển theo 3 giai đoạn:

(1) Giai đoạn phát minh và giới thiệu; (2) Giai đoạn phát triển qui trình và đi tới chín muồi;

(3) Giai đoạn chín muồi hay đợc tiêu chuẩn hoá. Trong mỗi giai đoạn này các nền kinh tế

khác nhau có

ợ

thế so sánh trong việc sản xuất những thành phần khác nhau của sản

phẩm. Quá tr

nh phát triển kinh tế, nó đợc chuyển dịch từ nền kinh tế này sang nền kinh tế

khác.

Giả thuyết chu kỳ sản xuất giải th

ch sự tập trung công nghiệp hoá ở các nớc phát

triển, đa ra một lý luận về việc hợp nhất thơng mại quốc tế và đầu t quốc tế giải thích sự

gia tăng xuất khẩu hàng công nghiệp ở các nóc công nghiệp hoá. Tuy nhiên, lý thuyết này

chỉ còn quan trọng đối với việc giải thích FDI của các công ty nhỏ vào các nớc đang phát

triển.

1.3.

1.3. Nh

Nhữ

ữ

ững

ng l

lý

ý thuy

thuy

thuyế

ế

ết

t d

dự

ự

ựa

a tr

trê

ên

n s

sự

ự

ự kh

khô

ông

ng ho

hoà

àn

n h

hả

ả

ảo

o c

củ

ủ

ủa

a th

thị

ị

ị tr

trờ

ờ

ờng

1.3.1.

1.3.1. T

Tổ

ổ

ổ ch

chứ

ứ

ức

c c

cô

ông

ng nghi

nghi

nghiệ

ệ

ệp

p (hay

(hay

(hay c

cò

òn

n g

gọ

ọ

ọi

i l

là

à l

lý

ý thuy

thuy

thuyế

ế

ết

t th

thị

ị

ị tr

trờ

ờ

ờng

ng độ

độ

độc

c quy

quy

quyề

ề

ền):

n):

Lý thuyết tổ chức công nghiệp do Stephen Hymer và Charles Kindleberger nêu ra.

Theo lý thuyết nay, sự phát triển và thành công của hình thức đầu t liên kết theo chiều dọc

phụ thuộc vào 3 yếu tố: (1) quá tr

nh liên kết theo chiều dọc các giai đoạn khác nhau của

hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm giảm bớt chi phí sản xuất; (2) việc sản xuất và khai

thác kỹ thuật mới; (3) cơ hội mở rộng hoạt động ra đầu t nớc ngoà

có thể tiến hành đợc do

những tiến bộ trong ngành giao thông và thông tin liên

ạc.

Chiến

ợc liên kết chiều dọc của các công ty đa quốc gia là đặt các công đoạn sản

xuất ở những vị trí khác nhau trên phạm vi toàn cầu, nhằm tận dụng lợi thế so sánh ở các

nền kinh tế khác nhau, hạ thấp giá thành sản phẩm thông qua sản xuất hàng loạt và

chuyên môn hoá, tăng khả năng cạnh tranh của công ty trên thị trờng.

Cách tiếp cận của Hymer đã đợc các nhà kinh tế Graham và Krugman sử dụng

(1989) để giải thích cho sự tăng

ên của FDI vào nớc Mỹ trong những năm gần đây (khi

mà họ đã đánh mất những lợ

thế đã có cách đây 20 năm).

Giả thuyết của tổ chức công nghiệp cha phải

à giả thuyết hoàn chỉnh về FDI. Nó

không trả

ờ

đợc câu hỏi: vì sao công ty lại sử dụng hình thức FDI chứ không ph

ỉ

a là hình

thức sản xuất trong nớc rồi xuất khẩu sản phẩm hoặc hình thức cấp giấy phép hoặc bán

những kỹ năng đặc biệt của nó cho các công ty nớc sở tại.

1.3.2.

1.3.2. Gi

Giả

ả

ả thuy

thuy

thuyế

ế

ết

t n

nộ

ộ

ội

i ho

hoá

á:

Giả thuyết này giả

thích sự tồn tại của FDI nh là kết quả của các công ty thay thế

các giao d

ị

ch thị trờng bằng các giao dịch trong nộ

bộ công ty để tránh sự không hoàn hảo

của các thị trờng.

1.4.

1.4. M

Mô

ô h

hì

ình

nh “đà

“đà

“đàn

n nh

nhạ

ạ

ạn

n”

”

” c

củ

ủ

ủa

a Akamatsu:

Akamatsu:

Mô h

nh “đàn nhạn” của sự phát triển công nghiệp đợc Akamatsu đa ra vào những

năm 1961 -1962. Akamatsu chia quá trình phát triển thành 3 giai đoạn: (1) sản phẩm đợc

nhập khẩu từ nớc ngoà

để phục vụ cho nhu cầu trong nớc; (2) sản phẩm trong nớc tăng

lên để thay thế cho nhập khẩu; sản xuất để xuất khẩu, FDI sẽ thực hiện ở giai đoạn cuối để

đố

mặt với sự thay đổi về lợi thế tơng đối.

Ozawa là ngờ

tiếp theo nghiên cứu mố

quan hệ giữa FDI và mô hình “đàn nhạn”.

Theo ông, một ngành công nghiệp của nớc đang phát triển có lợ

thế tơng đố

về lao động,

sẽ thu hút FDI vào để khai thác lợi thế này. Tuy nhiên sau đó tiền lơng lao động của ngành

này dần dần tăng

ên do lao động của địa phơng đã khai thác hết và FDI vào sẽ giảm đi.

Khi đó các công ty trong nớc đầu t ra nớc ngoài (nơ

có lao động rẻ hơn) để khai thác lợi

thế tơng đố

của nớc này. Đó là quá trình liên tục của FDI. Mô hình đã chỉ ra quá trình

đuổ

ị

p của các nớc đang phát triển: khi một nớc đuổi kịp ở nấc thang cuối cùng của một

ngành công nghiệp từ kinh tế thấp sang kỹ thuật cao th

tỷ lệ FDI ra sẽ lớn hơn tỷ

ệ FDI

vào. Một quốc gia đứng đầu trong đàn nhạn, đến một thờ

ểm nhất định sẽ trở nên lạc

hậu và nớc khác sẽ thay thế vị trí đó.

Đóng góp đáng kể của mô h

nh này là sự tiếp cận “động” với FDI trong một thời

gian dài, gắn vớ

xu hớng và quá trình của sự phát triển, có thể áp dụng để trả lời câu hỏi:

vì sao các công ty thực hiện FDI, đa ra gợi ý đối với sự khác nhau về lợi thế so sánh tơng

đố

giữa các nớc dẫn đến sự khác nhau về luồng vào FDI.

Tuy nhiên, mô hình “đàn nhạn” cha thể trả

ờ

các câu hỏi vì sao các công ty

ạ

thích thực hiện FDI hơn là xuất khẩu hoặc cung cấp kỹ thuật của m

nh, và không dùng nó

để giả

thích vì sao FDI lại diễn ra giữa các nớc tơng tự về các nhân tố và

ợ

thế tơng đối,

vì sao FDI

ạ

diễn ra từ khu vực kinh tế này sang khu vực kinh tế khác. Vấn đề quan trọng

hơn là mô h

nh này lờ đ

vai trò của nhân tố cơ cấu kinh tế và thể chế.

1.5.

1.5. L

Lý

ý thuy

thuy

thuyế

ế

ết

t chi

chi

chiế

ế

ết

t trung

trung

trung hay

hay

hay m

mô

ô h

hì

ình

nh OLI:

OLI:

Theo Dunning một công ty dự định tham gia vào các hoạt động FDI cần có 3 lợi thế

(1) Lợ

thế về sở hữu (Ownership advantages - viết tắt là lợi thế O - bao gồm lợ

thế về tài

sản, lợi thế về tối thiểu hoá chi ph

giao dịch); (2) Lợ

thế về khu vực (Locational

advantages - viết tắt là

ợi thế L - bao gồm: tài nguyên của đất nớc, qui mô và sự tăng

trởng của thị trờng, sự phát triển của cơ sở hạ tầng, chính sách của Chính phủ) và (3) Lợi

thế về nội hoá (Internalisation advantages - viết tắt là lợi thế I - bao gồm: giảm chi phí ký

kết, kiểm soát và thực hiện hợp đồng; tránh đợc sự thiếu thông tin dẫn đến chi phí cao cho

các công ty; tránh đợc chi ph

thực hiện các bản quyền phát minh, sáng chế).

Theo lý thuyết chiết trung th

cả 3 điều kiện kể trên đều phải đợc thoả mãn trớc khi

có FDI. Lý thuyết cho rằng: những nhân tố “đẩy” bắt nguồn từ lợ

thế O và I, còn lợi thế L

tạo ra nhân tố “kéo” đối với FDI. Những lợi thế này không cố định mà biến đổ

theo thờ

gian, không gian và sự phát triển nên luồng vào FDI ở từng nớc, từng khu vực, từng thờ

kỳ khác nhau. Sự khác nhau này còn bắt nguồn từ việc các nớc này đang ở bớc nào của

quá tr

nh phát triển và đợc Dunning phát hiện vào năm 1979.

1.6.

1.6. L

Lý

ý thuy

thuy

thuyế

ế

ết

t v

về

ề

ề c

cá

ác

c b

bớ

ớ

ớc

c ph

phá

át

t tri

tri

triể

ể

ển

n c

củ

ủ

ủa

a đầ

đầ

đầu

u t

t (Investment

(Investment

(Investment Development

Development

Development Path

Path

Path -

- IDP):

IDP):

Theo

ý thuyết này, quá tr

nh phát triển của các nớc đợc chia ra thành 5 giai đoạn:

Giai đoạn 1:

lợi thế L của một nớc ít hấp dẫn, luồng vào FDI không đáng kể do hạn

chế của thị trờng trong nớc: thu nhập thấp, cơ sở hạ tầng lạc hậu, giáo dục yếu kém, lao

động không có kỹ năng… và hiếm khi thấy luồng ra FDI.

Giai đoạn 2:

luồng vào của FDI bắt đầu tăng do

ợi thế L đã hấp dẫn các nhà đầu t:

sức mua trong nớc bắt đầu tăng, cơ sở hạ tầng đã đợc cải thiện … FDI trong bớc này chủ

yếu là đầu t vào sản xuất để thay thế nhập khẩu và những ngành khai thác tà

nguyên thiên

nhiên hoặc sản xuất ra nguyên vật liệu, sản phẩm sơ chế. Luồng ra của FDI trong giai đoạn

này không đáng kể.

Giai đoạn 3:

luồng vào của FDI bắt đầu giảm và luồng ra lại bắt đầu tăng. Khả năng

kỹ thuật của nớc sở tạ

đã tiến tớ

sản xuất sản phẩm đợc tiêu chuẩn hoá. Mặt khác lợ

thế

về lao động giảm dần, nên phải chuyển đầu t sang những nớc có

ợi thế tơng đơng đối về

lao động nhằm tìm kiếm th

ị

trờng hoặc giành những tà

sản chiến lợc để bảo vệ lợ

thế O.

Trong giai đoạn này, luồng vào của FDI tập trung vào những ngành thay thế nhập khẩu có

hiệu quả.

Giai đoạn 4:

lợi thế O của các công ty trong nớc tăng lên. Những công nghệ sử

dụng nhiều lao động dần dần đợc thay thế bởi công nghệ sử dụng nhiều vốn. Mặt khác chi

vốn trở nên rẻ hơn chi ph

lao động. Kết quả là, lợi thế L của đất nớc sẽ chuyển sang

các tà

sản. FDI từ các nớc đang phát triển ở bớc 4 sẽ vào nớc này để tìm kiếm những tà

sản trên hoặc từ các nớc kém phát triển hơn nhằm t

m kiếm thị trờng và đặt quan hệ thơng

mại. Trong bớc này các công ty trong nớc vẫn thích thực hiện FDI ra nớc ngoài hơn

xuất khẩu sản phẩm, bởi vì họ có thể khai thác

ợi thế I của m

nh. Do vậy, luồng vào và

luồng ra của FDI vẫn tăng, nhng luồng ra sẽ nhanh hơn.

Giai đoạn 5:

luồng ra và luồng vào của FDI tiếp tục và khối lợng tơng tự nhau.

Luồng vào từ các nớc có mức độ phát triển thấp hơn với mục đích tìm kiếm thị trờng và

kiến thức; hoặc từ các nớc đang phát triển ở bớc 4 và 5 để tìm kiếm sản xuất có hiệu quả.

Do vậy luồng ra và luồng vào là tơng tự.

Mô hình OLI giải th

ch hiện tợng FDI theo trạng thái tĩnh, trong khi lý thuyết IDP

lại xem xét hiện tợng FDI trong trạng thái động với sự thay đổi các lợi thế này trong từng

bớc phát triển. Do vậy, lý thuyết này cùng với mô hình OLI

à thích hợp nhất để giải thích

hiện tợng FDI trên toàn thế giới, tất nhiên trong đó có Việt Nam.

2. B

Bả

ả

ản

n ch

chấ

ấ

ất

t v

và

à vai

vai

vai tr

trò

ò c

củ

ủ

ủa

a FDI

FDI

2.1.

2.1. B

Bả

ả

ản

n ch

chấ

ấ

ất

t :

Hiện nay ở trên nhiều loại sách báo, tạp chí của các tổ chức quốc tế cũng nh Chính

phủ các nớc có tơng đối nhiều định nghĩa về FDI, nh định nghĩa của tổ chức Ngân hàng

Thế giới thì FDI

à đầu t trực tiếp nớc ngoài là đầu t từ nớc ngoài mà mang lạ

i l

suất từ

10% trở

ên.

Theo giáo trình Kinh tế Đầu t của trờng Đại học Kinh tế Quốc dân do PGS. TS

Nguyễn Ngọc Mai

àm chủ biên th

đầu t trực tiếp của nớc ngoài (FDI)

à vốn của các

doanh nghiệp và cá nhân nớc ngoà

đầu t sang các nớc khác và trực tiếp quản lý hoặc tham

gia trực tiếp quản

ý quá trình sử dụng và thu hồi số vốn bỏ ra.

Đến nay định nghĩa mà nhiều nớc và các tổ chức hay dùng nhất là định nghĩa của tổ

chức Tiền tệ Thế giới (IMF) đã đa ra vào năm 1977 nh sau: “Đầu t trực tiếp nớc ngoài

số vốn đầu t đợc thực hiện để thu đợc lợi

ch lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động ở

nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu t. Ngoài mục đích

ợ

nhuận, nhà đầu t còn

mong muốn dành đợc chỗ đứng trong việc quản lý doanh nghiệp và mở rộng thị trờng”.

Đầu t nớc ngoà

bao gồm đầu t nớc ngoài trực tiếp (FDI) và đầu t gián tiếp (FPI).

Trong đó, FDI quan trọng hơn nhiều, dù cho đầu t gián tiếp có xu hớng tăng lên (trong

năm 1992, FDI lên tới khoảng 15 tỷ USD, bằng 38% tổng chu chuyển vốn nớc ngoà

còn

đầu t gián tiếp

ên tới 4,7 tỷ USD). FDI tăng lên nhanh chóng trong vòng 15 năm qua vớ

đặc điểm tập trung co cụm về địa d, ngành, và hãng. Hầu hết FDI diễn ra ở Đông Á

(Malaisia, Thái Lan, Singapore, Hong Kong, Trung Quốc) và Châu Mĩ Latinh (Brazil,

Mexico), trong l

nh vực thiết bị vận tải, hoá chất, máy móc và điện tử. Một số lợng

t các

hãng

ớn từ các nớc công nghiệp chiếm một phần lớn đầu t nớc ngoài. Mô hình đầu t cũng

thiên

ệch về địa lý; các hãng của Mỹ đầu t mạnh vào châu Mỹ Latinh, các hãng của Nhật

đầu t vào châu Á, còn các hãng của Anh

ạ

tập trung vào các nớc thuộc khối Th

ị

nh vợng

Chung.

Tầm quan trọng tăng nhanh của FDI là nhờ nhận thức về những đóng góp to

ớn của

FDI vào phát triển kinh tế, cung cấp cho các nớc chủ nhà về vốn, công nghệ, và kỹ năng

quản lý hiện đại. FDI ch

ị

u ảnh hởng của các yếu tố cụ thể trong nớc chủ nhà cũng nh nớc

đầu t. Vớ

nớc chủ nhà, các yếu tố hấp dẫn FDI là nguồn tài nguyên thiên nhiên nh khoáng

sản (nh dầu mỏ ở Indonesia) hay giá lao động rẻ mạt (nh Trung Quốc, Malaisia) cũng có

vai trò quan trọng không kém, đặc biệt khi áp dụng chính sách thay thế nhập khẩu là một

cơ hội

ớn cho các nhà đầu t. Để thu hút FDI, nhiều Ch

nh phủ đa ra các biện pháp khuyến

ch nh miễn giảm thuế, khấu hao nhanh, giảm thuế nhập khẩu đầu vào sản xuất, đặc khu

kinh tế, hay khuyến khích xuất khẩu đối vớ

những ngời muốn đầu t. Dù có những khuyến

ch đặc biệt nh vậy nhng ngờ

ta nhận thấy FDI trở nên hấp dẫn ở những nớc có môi

trờng kinh tế vĩ mô và mô

trờng ch

nh trị tốt. Ch

nh sách bảo hộ - chống cạnh tranh của

hàng ngoạ

nhập - của các nớc chủ nhà đôi khi khiến các nhà đầu t đặt cơ sở sản xuất ngay

tại nớc chủ nhà. FDI cũng phụ thuộc vào các yếu tố của các nớc đi đầu t. Các hãng đầu t ra

nớc ngoài nhằm giành trớc hay ngăn chặn những hoạt động tơng tự của các đối thủ cạnh

tranh. Một số nớc cho phép các nhà đầu t đợc nhập khẩu miễn thuế một số sản phẩm chế

tạo tạ

các chi nhánh của họ tạ

nớc ngoài. Cuố

cùng, phân tán rủ

ro bằng cách đầu t tạ

nhiều đặc điểm khác nhau cũng

à một động cơ của các nhà đầu t.

Trên đây ta có thể thấy đợc một số nét đặc trng của FDI:

- FDI mặc dù vẫn chịu sự chi phố

của Chính phủ, nhng nó ít b

ị

lệ thuộc hơn vào

quan hệ ch

nh tr

ị

hai bên nếu so sánh với hình thức t

n dụng quan hệ quốc tế.

- Bên nớc ngoài trực tiếp tham gia quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, nên họ

trực tiếp kiểm soát sự hoạt động và đa ra những quyết định có lợi nhất cho việc đầu t. V

vậy mức độ khả thi của công cuộc đầu t khá cao, đặc biệt trong việc tiếp cận thị trờng quốc

tế để mở rộng xuất khẩu.

- Do quyền lợi của chủ đầu t nớc ngoà

gắn liền với lợi ích do đầu t đem lại cho nên

có thể lựa chọn kỹ thuật, công nghệ thích hợp, nâng cao dần tr

nh độ quản

ý, tay nghề cho

công nhân ở nớc tiếp nhận đầu t.

- FDI liên quan đến việc mở rộng th

ị

trờng của các công ty đa quốc gia và sự phát

triển của th

ị

trờng tài ch

nh quốc tế và thơng mại quốc tế.

2.2.

2.2. Vai

Vai

Vai tr

trò

ò c

củ

ủ

ủa

a FDI:

FDI:

2.2.1.

2.2.1. Đố

Đố

Đối

i v

vớ

ớ

ới

i n

nớ

ớ

ớc

c đ

đi

i đầ

đầ

đầu

u t:

a> Đứ

Đứ

Đứng

ng tr

trê

ên

n g

gó

óc

c độ

độ

độ qu

quố

ố

ốc

c gia:

gia:

Đề tài: Đầu tư trực tiếp của EU vào Việt Nam, Đầu trự tiếp Việt Nam- thực trạng và triển vọng

Tham khảo luận văn - đề án 'đề tài: đầu tư trực tiếp của eu vào việt nam, đầu trự tiếp việt nam- thực trạng và triển vọng', luận văn - báo cáo, kinh tế - thương mại phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi