intTypePromotion=1
ADSENSE

Dạy học “cây” bằng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề

Chia sẻ: Cường Nguyễn | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:12

44
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Trong đó, giải quyết vấn đề được xác định là một trong những năng lực cần thiết của người học, đặc biệt là năng lực giải quyết bài toán liên quan đến thực tiễn. Việc kết nối toán học với thực tiễn là một trong những yêu cầu cấp thiết trong dạy học Toán nhằm phát triển năng lực cho người học, tuy nhiên việc thực hiện ở các trường vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu giới thiệu phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (PPDH PH&GQVĐ) được vận dụng trong giảng dạy “Cây” thuộc học phần Toán rời rạc. Đây chính là cơ sở để nâng cao hiệu quả dạy học, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Dạy học “cây” bằng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề

TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN HỮU NGHỊ VIỆT - HÀN<br /> <br /> DẠY HỌC “CÂY” BẰNG PHƯƠNG PHÁP PHÁT HIỆN<br /> VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ<br /> TEACHING OF “TREE” BY THE METHOD OF DETECTING<br /> AND SOLVING PROBLEMS<br /> Lê Thị Mai Thảo<br /> Trường Cao đẳng CNTT Hữu nghị Việt - Hàn, Trung tâm Khảo thí và đảm bảo chất lượng;<br /> maithao9983@gmail.com<br /> <br /> Tóm tắt<br /> Để đáp ứng được nhu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, trong thời gian qua, các<br /> trường đào tạo nghề đã có những giải pháp tích cực, trong đó đặc biệt chú trọng đến đổi mới<br /> phương pháp dạy học góp phần tạo ra nguồn nhân lực trình độ cao có thể trực tiếp tham gia cuộc<br /> cách mạng công nghiệp 4.0. Trong đó, giải quyết vấn đề được xác định là một trong những năng<br /> lực cần thiết của người học, đặc biệt là năng lực giải quyết bài toán liên quan đến thực tiễn. Việc<br /> kết nối toán học với thực tiễn là một trong những yêu cầu cấp thiết trong dạy học Toán nhằm phát<br /> triển năng lực cho người học, tuy nhiên việc thực hiện ở các trường vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu<br /> giới thiệu phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (PPDH PH&GQVĐ) được vận<br /> dụng trong giảng dạy “Cây” thuộc học phần Toán rời rạc. Đây chính là cơ sở để nâng cao hiệu<br /> quả dạy học, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội.<br /> Từ khóa: Phát hiện và giải quyết vấn đề; phương pháp giảng dạy; tình huống; tình huống<br /> có vấn đề.<br /> Abstract<br /> In order to respond the needs of the fourth industrial revolution (Industry 4.0), vocational<br /> training schools have made positive solutions in recent years, with special attention paid to<br /> innovating teaching methods, contributing to the creation of highly qualified human resources<br /> who can directly join in the industry 4.0. In particular, problem solving is identified as one of the<br /> necessary capacities for learners, especially the capacity to solve problems related to real life.<br /> Linking mathematics with real life is one of the urgent requirements in mathematics teaching,<br /> which aims at enhancing learners’ capacity, however, the implementation of this kind of practical<br /> problem solving is still limited in colleges. The research introduces the method of detecting and<br /> solving problems that is applied in teaching “Tree” in discrete math. This will pave the way for<br /> 49<br /> <br /> CHUYÊN ĐỀ CÔNG NGHỆ VÀ GIÁO DỤC - 10 (12-2018)<br /> <br /> improving the efficiency of teaching as well as contributing to improving the quality of training<br /> plural for the society.<br /> Keywords: Detecting and solving problems; teaching methods; situations; problematic<br /> situations.<br /> 1. Đặt vấn đề<br /> Trong những năm gần đây, một số phương pháp dạy học (PPDH) hiện đại đã được đưa vào<br /> giảng dạy trong nhà trường như: dạy học theo lý thuyết tình huống, dạy học theo mô hình trường<br /> học mới,... Các PPDH này đã và đang đáp ứng được phần lớn yêu cầu được đặt ra. Tuy nhiên, chỉ<br /> một số phương pháp đã được sử dụng thì vấn đề nâng cao hiệu quả dạy học, phát huy tính chủ<br /> động của sinh viên vẫn chưa được giải quyết một cách căn bản [1]. Vì thế, việc nghiên cứu và vận<br /> dụng các xu hướng dạy học có khả năng tác động vào hoạt động của sinh viên theo hướng tích<br /> cực hóa quá trình nhận thức là điều thật sự cần thiết. Với mục đích đổi mới PPDH nhằm tích cực<br /> hóa hoạt động học tập, nhận thức của người học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện<br /> trong nhà trường, nâng cao năng lực hợp tác, tự học, sáng tạo cho sinh viên, trên cơ sở phát huy<br /> các mặt tích cực của PPDH truyền thống, người giảng viên cần áp dụng linh hoạt, kết hợp nhuần<br /> nhuyễn nhiều phương pháp để đạt mục tiêu dạy học. PPDH PH&GQVĐ là một trong những<br /> phương pháp dạy học tích cực. Đây không phải là một phương pháp dạy học mới nhưng nếu áp<br /> dụng đúng mức với từng môn học, từng bài học cụ thể sẽ phát huy được tính tích cực chủ động,<br /> sáng tạo của sinh viên, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho sinh viên. Phương pháp này mới<br /> được các nhà lý luận học Việt Nam và trên thế giới nghiên cứu, song mầm mống ban đầu của<br /> phương pháp này đã xuất hiện từ nửa cuối thế kỉ XIX. Ở Việt Nam, từ trước đến nay, đã có nhiều<br /> người đề cập đến PPDH này như Trần Văn Hà [6], Vũ Văn Tảo [6], Nguyễn Bá Kim [3],… đã có<br /> nhiều công trình nghiên cứu dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề áp dụng trong các bộ môn<br /> Hóa học, Sinh học, Vật lý, Toán học,... Tuy nhiên, do vẫn còn tồn tại một số khó khăn nhất là<br /> trong nghiên cứu khoa học luận nên những ví dụ minh họa còn hiếm hoi, đặc biệt là đối với môn<br /> Toán ở bậc cao đẳng, đại học.<br /> Với mục đích phát huy tính tích cực của sinh viên và đổi mới phương pháp dạy học theo<br /> nhu cầu của giáo dục hiện nay, tôi mong muốn vận dụng PPDH PH&GQVĐ trong dạy học Toán<br /> ở bậc cao đẳng thông qua việc thiết kế những tình huống cụ thể khi giảng dạy nội dung “Cây”.<br /> 2. Nội dung nghiên cứu<br /> 2.1. Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề<br /> Trong phương pháp dạy học toán của giáo sư Nguyễn Bá Kim giới thiệu hai quan điểm cơ<br /> bản là: vấn đề và tình huống gợi vấn đề. [3]<br /> - Vấn đề là điều cần được xem xét, nghiên cứu, giải quyết.<br /> Khi tìm hiểu về vấn đề chúng ta cần lưu ý một số điều sau:<br /> 50<br /> <br /> TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN HỮU NGHỊ VIỆT - HÀN<br /> <br /> + Vấn đề không đồng nghĩa với bài toán.<br /> + Người học chưa giải đáp được câu hỏi đó hoặc chưa thực hiện được hành động đó.<br /> + Người học chưa được học một quy tắc có tính chất thuật toán nào để giải đáp câu hỏi hoặc<br /> thực hiện yêu cầu đặt ra.<br /> - Tình huống có vấn đề (tình huống gợi vấn đề) là một tình huống gợi ra cho người học<br /> những khó khăn về lí luận, thực hành mà họ thấy cần có khả năng vượt qua, nhưng không phải<br /> ngay tức khắc bằng một thuật giải mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến<br /> đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có. [6]<br /> Như vậy, tình huống gợi vấn đề là một tình huống thoả mãn các điều kiện sau:<br /> + Tồn tại một vấn đề;<br /> + Gợi nhu cầu nhận thức;<br /> + Khơi gợi niềm tin bản thân.<br /> - Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học mà trong đó<br /> người dạy tạo ra những tình huống có vấn đề, điều khiển người học phát hiện ra vấn đề, hoạt động<br /> tự giác, tích cực để giải quyết vấn đề và thông qua đó lĩnh hội tri thức, kĩ năng và đạt được những<br /> mục tiêu học tập khác. [2]<br /> Quy trình thực hiện PPDH PH&GQVĐ:<br /> - Tạo tình huống gợi vấn đề;<br /> - Trình bày vấn đề và đặt mục tiêu giải quyết;<br /> - Giải quyết vấn đề.<br /> + Tìm giải pháp: Tìm cách giải quyết vấn đề, thường được thực hiện theo sơ đồ sau [7]<br /> Bắt đầu<br /> <br /> Phân tích vấn đề<br /> ddddddddddddddd®d<br /> Đề xuất và thực hiện hướng giải quyết<br /> <br /> Hình thành giải pháp<br /> <br /> Giải pháp đúng<br /> <br /> Kết thúc<br /> <br /> Hình 1. Sơ đồ các bước thực hiện<br /> 51<br /> <br /> CHUYÊN ĐỀ CÔNG NGHỆ VÀ GIÁO DỤC - 10 (12-2018)<br /> <br /> + Trình bày giải pháp: Sinh viên trình bày lại toàn bộ từ việc phát biểu vấn đề tới giải pháp.<br /> Nếu vấn đề là một đề bài cho sẵn thì có thể không cần phát biểu lại vấn đề.<br /> - Rút ra kết luận<br /> + Kiểm tra, đánh giá lời giải, kết quả và cả cách thức tìm kiếm lời giải;<br /> + Tổng quát hóa các kiến thức cần lĩnh hội.<br /> - Vận dụng kiến thức mới để giải quyết những nhiệm vụ đặt ra tiếp theo.<br /> 2.2. Một số cách tạo tình huống có vấn đề theo PPDH PH&GQVĐ trong dạy học “Cây”<br /> “Cây” là một trong các mạch kiến thức quan trọng trong lý thuyết đồ thị, cấu trúc dữ<br /> liệu và giải thuật được giảng dạy trong học phần Toán rời rạc. Đây là một vấn đề rất mới đối với<br /> sinh viên năm 1. Nhiệm vụ của mỗi giảng viên là phải bằng các cách dạy khác nhau giúp sinh<br /> viên nắm được và vận dụng các kiến thức được học vào giải các bài toán tìm số đỉnh, số cạnh, số<br /> đỉnh trong, đỉnh lá của một cây để từ đó giải được các bài toán tính số trận đấu, bài toán tính số<br /> người đưa thư,... Tuy nhiên việc làm này không phải là một việc làm dễ dàng, không ít giảng viên<br /> còn băn khoăn lúng túng trong việc áp dụng các phương pháp dạy học vào việc truyền đạt nội<br /> dung bài đến sinh viên. Đặc biệt trong quá trình giải một số bài toán thực tế, việc giúp sinh viên<br /> xây dựng được mô hình cây, nhận ra được yếu tố nào tương ứng là đỉnh trong, đỉnh lá trong cây<br /> rất quan trọng bởi các dạng toán này rất phong phú và đa dạng, để giúp sinh viên hiểu vấn đề một<br /> cách sâu sắc và áp dụng thành thạo các công thức trong việc giải các bài toán là một điều cực kì<br /> khó. Làm thế nào để giúp sinh viên nắm và hiểu được các nội dung kiến thức về “cây” một cách<br /> hiệu quả, nghiên cứu này tôi trình bày một số nội dung về dạy học “Cây” bằng phương pháp dạy<br /> học phát hiện và giải quyết vấn đề.<br /> 2.2.1. Xây dựng tình huống từ thực tiễn<br /> Đó là các tình huống xuất phát từ thực tiễn và có chứa những vấn đề về toán học thường<br /> được xây dựng khi dạy các loại bài hình thành kiến thức mới.<br /> Ví dụ: Dạy khái niệm “Cây”<br /> - Giảng viên đưa ra bài toán: Cho biết cơ cấu tổ chức bộ máy quản lí của một trường học<br /> như sau: đứng đầu là hiệu trưởng, dưới quyền là 3 phó hiệu trưởng. Phó hiệu trưởng 1 quản lí các<br /> phòng gồm: phòng nhân sự, phòng chính trị và công tác sinh viên, phòng tài chính, phòng hành<br /> chính và phòng hợp tác quốc tế. Phó hiệu trưởng 2 quản lí các khoa: khoa cơ bản, khoa công nghệ<br /> thông tin, khoa thương mại điện tử, khoa điện tử viễn thông. Phó hiệu trưởng 3 quản lí các trung<br /> tâm: trung tâm công nghệ thông tin, trung tâm thông tin tư liệu, trung tâm tư vấn việc làm. Sơ đồ<br /> trên được biểu diễn bằng đồ thị như hình 2.<br /> Theo phương pháp dạy học truyền thống, thầy giảng trò nghe, giảng viên vẽ sơ đồ bộ máy<br /> quản lí của trường học rồi từ đó hình thành khái niệm cây. Với phương pháp này, sinh viên không<br /> 52<br /> <br /> TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN HỮU NGHỊ VIỆT - HÀN<br /> <br /> phát huy được tính chủ động, sáng tạo của mình mà còn có thể gây nhàm chán với tiết học.<br /> Do vậy, người dạy cần phải đổi mới phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy<br /> và học.<br /> - Tính thực tiễn trong vấn đề: Đây là vấn đề hoàn toàn có thể xảy ra trong thực tế.<br /> Cách thực hiện: Giảng viên yêu cầu sinh viên vẽ đồ thị biểu diễn bộ máy quản lí của trường<br /> học. Trong tình huống này, sinh viên dựa vào kiến thức đã học biết xác định được các đỉnh của đồ<br /> thị tương ứng với các chức danh, các cạnh biểu diễn mối liên hệ giữa các chức danh. Từ đó, sinh<br /> viên vẽ được đồ thị biểu diễn mối quan hệ như trên.<br /> - Tuỳ theo từng đối tượng sinh viên mà giảng viên có thể định hướng cách giải quyết vấn đề<br /> cho phù hợp.<br /> + Phát hiện vấn đề: Biểu diễn sơ đồ tổ chức bộ máy quản lí của trường học bằng đồ thị.<br /> + Tìm giải pháp: Thảo luận, đưa ra cách giải quyết vấn đề, giảng viên nhận xét, gợi ý cho<br /> sinh viên (nếu cần).<br /> + Giải quyết vấn đề: Sinh viên tự thực hiện cách làm và đưa ra kết quả.<br /> HIỆU TRƯỞNG<br /> <br /> PHÓ<br /> HIỆU TRƯỞNG 1<br /> <br /> PHÓ<br /> HIỆU TRƯỞNG 2<br /> <br /> PHÓ<br /> HIỆU TRƯỞNG 3<br /> <br /> P. Nhân sự<br /> <br /> Khoa cơ bản<br /> <br /> Trung tâm<br /> CNTT<br /> <br /> P. Chính trị<br /> và CTSV<br /> <br /> Khoa CNTT<br /> <br /> Trung tâm<br /> TTTL<br /> <br /> Khoa TMĐT<br /> <br /> Trung tâm<br /> TVVL<br /> <br /> P. Tài chính<br /> <br /> P. Hành<br /> chính<br /> <br /> Khoa ĐTVT<br /> <br /> P. Hợp tác<br /> quốc tế<br /> <br /> Hình 2. Sơ đồ bộ máy quản lí của trường học<br /> 53<br /> <br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2