intTypePromotion=1
ADSENSE

Đề xuất một số năng lực sư phạm 4.0 của sinh viên đại học sư phạm

Chia sẻ: ViHitachi2711 ViHitachi2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:12

59
lượt xem
4
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết đề cập đến việc xây dựng và đề xuất một số năng lực sư phạm 4.0 của sinh viên ĐHSP dựa trên các tham chiếu: kĩ năng thế kỉ 21, bản đồ hướng nghiệp 4.0, năng lực nguồn nhân lực 4.0, khung nănglực chuyển đổi cho khung trình độ quốc gia do UNESCO đề xuất và vai trò của giáo viên nhà trường thế kỉ XXI.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Đề xuất một số năng lực sư phạm 4.0 của sinh viên đại học sư phạm

HNUE JOURNAL OF SCIENCE<br /> DOI: 10.18173/2354-1075.2019-0022<br /> Educational Sciences, 2019, Volume 64, Issue 2A, pp. 38-49<br /> This paper is available online at http://stdb.hnue.edu.vn<br /> <br /> ĐỀ XUẤT MỘT SỐ NĂNG LỰC SƯ PHẠM 4.0<br /> CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM<br /> <br /> Hà Thị Lan Hương<br /> Viện Nghiên cứu Sư phạm, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội<br /> Tóm tắt. Cách mạng công nghiệp 4.0 với những đặc trưng của nó đang có những tác<br /> động và ảnh hưởng mạnh mẽ đến giáo dục và các cơ sở đào tạo giáo viên, trong đó có<br /> các trường đại học sư phạm (ĐHSP). Cuộc cách mạng này sẽ tạo ra rất nhiều khái<br /> niệm mới: nguồn nhân lực 4.0, học sinh 4.0, giáo viên 4.0,… Đứng trước những vấn<br /> đề ảnh hưởng do cách mạng 4.0 mang lại, các trường ĐHSP phải xây dựng và thiết kế<br /> lại nguồn lực nhà trường để hướng tới đào tạo sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường<br /> có thể đảm đương được trách nhiệm giáo viên 4.0 phục vụ mục tiêu giáo dục 4.0.<br /> Bài báo đề cập đến việc xây dựng và đề xuất một số năng lực sư phạm 4.0 của sinh<br /> viên ĐHSP dựa trên các tham chiếu: kĩ năng thế kỉ 21, bản đồ hướng nghiệp 4.0,<br /> năng lực nguồn nhân lực 4.0, khung nănglực chuyển đồi cho khung trình độ quốc gia<br /> do UNESCO đề xuất và vai trò của giáo viên nhà trường thế kỉ XXI. Từ việc đề xuất<br /> khung này, các trường ĐHSP sẽ hướng tới việc phát triển chương trình và tổ chức<br /> quá trình đào tạo cũng như xây dựng nguồn lực và vật lực hướng tới sinh viên ra<br /> trường có thể đảm nhiệm được vai trò của giáo viên 4.0; giúp cho đổi mới giáo dục<br /> 4.0 thành công và theo kịp các quốc gia tiên tiến trên thế giới.<br /> Từ khóa: Cách mạng công nghiệp 4.0, năng lực sư phạm 4.0, giáo viên 4.0, nguồn<br /> nhân lực 4.0, sinh viên đại học sư phạm.<br /> <br /> 1.<br /> <br /> Mở đầu<br /> <br /> Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang làm thay đổi cơ bản xã hội. Quy mô về<br /> tác động và tốc độ của những thay đổi đang diễn ra tạo nên những biến đổi khác biệt với<br /> tất cả các cuộc cách mạng công nghiệp khác trong lịch sử loài người. Cách mạng công<br /> nghiệp 4.0 sẽ tác động đến các lĩnh vực của đời sống xã hội trong đó có giáo dục và đào<br /> tạo; hàng loạt các khái niệm mới sẽ xuất hiện như giáo dục 4.0, lao động 4.0, học sinh 4.0,<br /> giáo viên 4.0, quản lí 4.0… Do ảnh hưởng của cuộc cách mạng này, sẽ xuất hiện một số<br /> phẩm chất, năng lực, kĩ năng mềm của người học để đáp ứng yêu cầu của lực lượng lao<br /> động 4.0. Vậy nên, vai trò của người giáo viên đã thay đổi và đang tiếp tục thay đổi từ địa<br /> vị người dạy sang người thiết kế, cố vấn, huấn luyện và tạo ra môi trường học tập [4, 8].<br /> Giáo viên phải cố vấn giúp học sinh điều chỉnh chất lượng và độ giá trị nguồn thông tin,<br /> Ngày nhận bài: 1/2/2019. Ngày sửa bài: 19/2/2019. Ngày nhận đăng: 2/3/2019.<br /> Tác giả liên hệ: Hà Thị Lan Hương. Địa chỉ e-mail: huonghtl@hnue.edu.vn<br /> 38<br /> <br /> Đề xuất một số năng lực sư phạm 4.0 của sinh viên đại học sư phạm<br /> <br /> kiến thức mới; phải là nhà chuyên môn có đầu óc mở, biết phê phán độc lập, hợp tác,<br /> cộng tác tích cực và điều giải giữa người học với những gì họ cần biết; là người cung cấp<br /> cách hiểu theo kiểu “dàn giáo bắc cầu” [10].<br /> Đứng trước vấn đề này, các cơ sở đào tạo giáo viên đều phải đang phải đối diện với<br /> những cơ hội và thách thức do tác động và ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp 4.0<br /> mang lại. Các cơ sở đào tạo giáo viên hay chính các trường ĐHSP bắt buộc phải thay đổi<br /> vì các chính các cơ sở này đang phải tìm ra con đường đào tạo giáo viên để họ đối diện<br /> với nhiệm vụ mới một cách linh hoạt hơn và họ cần được đào tạo, bồi dưỡng để chuẩn bị<br /> cho vai trò mới này. Vậy nên, bước vào thời kì cách mạng 4.0, phải xây dựng khung phát<br /> triển năng lực cho các trường sư phạm hướng tới việc phát triển năng lực sư phạm cho<br /> sinh viên đáp ứng yêu cầu cách mạng công nghiệp 4.0. Về vấn đề này đã có nhiều nghiên<br /> cứu được tiến hành, tiêu biểu là công trình nghiên cứu của các giáo sư ở các trường đại<br /> học hàng đầu châu Á là Cher Ping Lim (Đại học Giáo dục Hồng kông), Ching Sing Chai<br /> (Học viện Giáo dục quốc gia Singapore) và Daniel Churchill (Đại học Hồng Kông) đã<br /> giới thiệu một khung phát triển năng lực cho giáo sinh sư phạm về sử dụng công nghệ để<br /> tăng cường việc dạy và học. Họ tập trung vào việc xây dựng năng lực các cơ sở đào tạo<br /> giáo viên (TEI) dựa trên sáu khía cạnh chiến lược: (a) Tầm nhìn và Triết lí; (b) Chương<br /> trình (c) Việc học nghiệp vụ của các trưởng khoa, nhà giáo dục sư phạm và nhân viên hỗ<br /> trợ; (d) Kế hoạch Công nghệ thông tin và Truyền thông, cơ sở hạ tầng, tài nguyên và hỗ<br /> trợ; (e) Truyền thông và quan hệ đối tác; (f) Nghiên cứu và đánh giá. Nghiên cứu này [5]<br /> mô tả từng chiều trong sáu khía cạnh chiến lược này và tổng hợp chúng vào khung tổng<br /> thể để phát triển năng lực sinh viên sư phạm giúp việc nâng cao chất lượng dạy và học<br /> bằng công nghệ đáp ứng yêu cầu cách mạng công nghiệp 4.0. Vấn đề đặt ra cho các<br /> trường ĐHSP Việt Nam ngay từ bây giờ phải nhận thức được tầm quan trọng, sự tác động<br /> của cách mạng công nghiệp 4.0 đối với giáo dục; thay đổi tầm nhìn, mục tiêu, triết lí giáo<br /> dục; phát triển chương trình và tổ chức quá trình đào tạo để sinh viên sau khi tốt nghiệp<br /> có những năng lực để sau khi ra trường có thể đào tạo được học sinh hướng tới đáp ứng<br /> nguồn nhân lực lao động 4.0.<br /> <br /> 2. Nội dung nghiên cứu<br /> 2.1. Cách mạng công nghiệp 4.0 và những tác động đến giáo dục đại học Việt Nam<br /> 2.1.1. Cách mạng công nghiệp 4.0 và những đặc trưng<br /> Cách mạng công nghiệp thế hệ thứ tư, gọi tắt là Cách mạng 4.0 hay Công nghiệp 4.0,<br /> là một giai đoạn phát triển mới của nền công nghiệp nói riêng và xã hội loài người nói<br /> chung. Đó là một môi trường mà trong đó máy tính, tự động hóa và con người nói chung<br /> sẽ cùng nhau làm việc theo một cách hoàn toàn mới [1].<br /> Bản chất của cách mạng 4.0 là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp các công<br /> nghệ thông minh để tối ưu hoá quy trình, phương thức sản xuất; nhấn mạnh những công<br /> nghệ đang và sẽ tác động lớn nhất (công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật<br /> liệu mới, công nghệ tự động hoá, người máy,…); trong một hệ thống không gian mạng,<br /> internet vạn vật và điện toán đám mây. Qua đó người ta tạo ra những nhà máy thông minh<br /> với những hệ thống máy móc tự kết nối với nhau, tự tổ chức và quản lí. Đây là cuộc cách<br /> mạng số, không phải là cuộc cách mạng “vật chất” như 3 cuộc cách mạng trước; sử dụng<br /> 39<br /> <br /> Hà Thị Lan Hương<br /> <br /> trí tuệ nhân tạo để điều khiển và làm máy móc kết nối với nhau. Các từ khóa như IOT<br /> (Internet vạn vật), AI (trí tuệ nhân tạo), VR (thực tế ảo), AR (tương tác thực tại<br /> ảo), social (mạng xã hội), điện toán đám mây, di động, big data (dữ liệu lớn),… là các<br /> công nghệ số đại diện cho cuộc cách mạng này [1].<br /> Đặc trưng của Cách mạng công nghiệp 4.0:<br /> + Khả năng tương tác: Các vật thể, máy móc và con người cần có khả năng giao tiếp<br /> thông qua Internet of Things và Internet of People. Đây là nguyên tắc thiết yếu nhất tạo ra<br /> một nhà máy thông minh.<br /> + Hệ thống thực ảo (CPS): CPS phải có khả năng mô phỏng và tạo ra một bản sao ảo<br /> của thế giới thực. CPSs cũng phải có khả năng giám sát các vật thể hiện có trong môi<br /> trường xung quanh. Nói cách khác, phải có một bản sao ảo của tất cả mọi thứ.<br /> + Phân quyền: Khả năng làm việc độc lập của CPSs. Điều này tạo ra chỗ cho các sản<br /> phẩm tùy biến và giải quyết vấn đề. Điều này cũng tạo ra một môi trường sản xuất linh<br /> hoạt hơn. Trong trường hợp thất bại hoặc có các mục tiêu mâu thuẫn, vấn đề được chuyển<br /> lên cho cấp cao hơn. Tuy nhiên, ngay cả khi những công nghệ này được áp dụng,việc đảm<br /> bảo chất lượng vẫn là một điều cần thiết cho toàn bộ quá trình.<br /> + Khả năng thời gian thực: Một nhà máy thông minh cần có khả năng thu thập dữ<br /> liệu thời gian thực, lưu trữ hoặc phân tích nó, và đưa ra các quyết định dựa trên các phát<br /> hiện mới. Điều này không chỉ giới hạn ở việc nghiên cứu thị trường mà còn cho các quy<br /> trình nội bộ như sự hỏng hóc của một chiếc máy trong dây chuyền sản xuất. Các đối<br /> tượng thông minh phải có khả năng xác định khuyết điểm và phân công lại các nhiệm vụ<br /> cho các máy điều hành khác. Điều này cũng góp phần rất lớn vào sự linh hoạt và tối ưu<br /> hóa sản xuất.<br /> + Định hướng dịch vụ: Sản xuất theo định hướng khách hàng. Con người và các đối<br /> tượng/thiết bị thông minh phải có khả năng kết nối hiệu quả qua Internet Dịch vụ để tạo ra<br /> các sản phẩm dựa trên các yêu cầu của khách hàng. Đây là nơi mà Internet dịch vụ trở nên<br /> thiết yếu.<br /> + Tính mô đun: Trong một thị trường năng động, năng lực thích ứng với một thị<br /> trường mới của nhà máy thông minh là điều cần thiết. Trong một trường hợp điển hình, có<br /> lẽ phải mất một tuần để một công ty trung bình nghiên cứu thị trường và thay đổi sản xuất<br /> theo thị trường đó. Mặt khác, các nhà máy thông minh phải có khả năng thích nghi nhanh<br /> chóng và thuận lợi với những thay đổi theo mùa và xu hướng thị trường.<br /> 2.1.2. Tác động của cách mạng 4.0 đến giáo dục và đào tạo giáo viên<br /> Cách mạng 4.0 sẽ ảnh ảnh hưởng sâu sắc đến kinh tế, xã hội toàn cầu trong đó có nền<br /> giáo dục. Nó đặt ra những vấn đề cấp bách cho nền giáo dục, và vì giáo dục là bước chuẩn<br /> bị hành trang cần thiết cho người học tự tin bước vào cuộc sống nên nhà trường cần trang<br /> bị một cách đầy đủ những kĩ năng cần thiết cho họ trong hiện tại và tương lai phía trước.<br /> Cách mạng 4.0 đặt ra các yêu cầu mới đối với việc chuẩn bị nguồn nhân lực dẫn đến<br /> nhiều thay đổi trong hệ thống giáo dục để thích ứng với sự đổi mới này. Mục tiêu giáo<br /> dục là phát triển nguồn nhân lực đáp ứng các yêu cầu của nền kinh tế, công nghiệp 4.0 với<br /> các ưu tiên về các năng lực và phẩm chất như năng lực sáng tạo, sáng nghiệp, công dân<br /> kĩ thuật số, các năng lực sử dụng các thiết bị công nghệ thực ảo, làm việc trong môi<br /> trường thực ảo, công dân toàn cầu, năng lực tự học, hợp tác và xúc cảm xã hội [4].<br /> 40<br /> <br /> Đề xuất một số năng lực sư phạm 4.0 của sinh viên đại học sư phạm<br /> <br /> Giáo dục 4.0 là một hệ quả tất yếu từ nhu cầu của cuộc cách mạng 4.0, nơi con người<br /> và công nghệ được liên kết để giúp tạo ra các khả năng, năng lực mới. Giáo dục 4.0 đòi<br /> hỏi có các chương trình mở, thích ứng nhanh chóng với các nhu cầu mới của thị trường<br /> lao động và việc làm, chương trình học cho phép người học học trên các thiết bị di động,<br /> lưu trữ và truy cập từ mọi nơi trên các phần mềm điện toán đám mây, học bằng các trò<br /> chơi để hấp dẫn người học. Các nhà giáo dục và lãnh đạo giáo dục nhấn mạnh một trong<br /> những thay đổi quan trọng của giáo dục 4.0 là dạy học tích hợp liên môn - kết hợp hai<br /> hoặc ba chuyên ngành, môn học để phát triển học sinh năng lực kết nối kiến thức xuyên<br /> các lĩnh vực; cung cấp nguồn nhân lực cho các lĩnh vực ngành nghề mới; đào tạo và nuôi<br /> dưỡng tài năng (BIAC, 2016; WEF, 2016). Các doanh nghiệp, các trường đại học phối<br /> hợp cùng nhau để mở các ngành nghề đào tạo nguồn nhân lực các ngành nghề CPS. Đặc<br /> biệt giáo dục 4.0 phục vụ cho nền kinh tế sáng tạo, sẽ được đánh dấu bởi thay đổi lớn<br /> trong mục tiêu đào tạo, chuyển từ truyền thụ kiến thức cho số đông qua khai lực (khai<br /> phóng tiềm lực, năng lực, và động lực) đồng thời trao quyền sáng tạo (empowering<br /> innovation) cho từng cá nhân. Trong khi việc cá nhân hóa đào tạo ngày càng nâng cao thì<br /> sứ mệnh của đào tạo vượt khỏi ranh giới quốc gia để phục vụ cho nhân loại.<br /> Giáo dục 4.0 với đặc điểm nêu trên tất yếu đòi hỏi đội ngũ giáo viên phục vụ cho nó<br /> cũng cần phát triển năng lực sư phạm tương ứng. Theo đó, vai trò giáo viên đã thay đổi và<br /> đang tiếp tục thay đổi từ địa vị người dạy sang người thiết kế, cố vấn, huấn luyện và tạo ra<br /> môi trường học tập. Giáo viên 4.0 đuợc kì vọng phải định hướng vào công nghệ và chịu<br /> trách nhiệm không chỉ với việc dạy của mình mà còn với việc học của trò nữa. Họ phải<br /> quan tâm đến nhu cầu của từng học sinh trong lớp học không đồng nhất, tạo môi trường<br /> học tập lấy học sinh làm trung tâm để nỗ lực học xuất sắc và có cơ hội học tập theo lối<br /> truy vấn, năng động. Người thầy cần đáp ứng các chuẩn chương trình đào tạo đòi hỏi tăng<br /> cường sức sáng tạo, tính tò mò ham hiểu biết và động cơ học tập của trò. Giáo viên cần<br /> tạo môi trường giáo dục an toàn và duy trì mối quan hệ với học sinh, cha mẹ học sinh và<br /> cộng đồng. Giáo viên 4.0 cần được trang bị các kiến thức và kĩ năng cũng như thái độ để<br /> thực hiện việc dạy học và giáo dục 4.0: các kiến thức liên môn, dạy học tích hợp, các kiến<br /> thức khoa học công nghệ mới, các kĩ năng sử dụng các công cụ dạy học tích hợp, hiện đại<br /> như sử dụng các công cụ ICT để đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá người học;<br /> đặc biệt có các kiến thức và kĩ năng về sáng tạo, sáng nghiệp để đào tạo các năng lực này<br /> ở người học.<br /> Cách mạng 4.0 kéo theo vai trò của giáo viên sẽ thay đổi, quá trình đào tạo giáo viên<br /> thay đổi, đến lượt mình các trường ĐHSP cũng phải đổi mới mô hình đào tạo giáo viên,<br /> chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình đào tạo sinh viên sư phạm để trở thành giáo viên 4.0.<br /> Mô hình đào tạo giáo viên mới này phải nhấn mạnh đến việc xây dựng tầm nhìn và triết lí<br /> giáo dục theo định hướng 4.0; xây dựng chuẩn sinh viên sư phạm 4.0 từ đó phát triển<br /> chương trình và tổ chức quá trình đào tạo; phát triển chuyên môn cho các giảng viên và<br /> nâng cao nghiệp vụ cho các trưởng bộ môn, trưởng khoa; nâng cấp cơ sở hạ tầng công<br /> nghệ và các tài nguyên hỗ trợ; tạo ra các mảng truyền thông và phát triển các quan hệ với<br /> các cơ sở đào tạo, nghiên cứu trong và ngoài nước; tổ chức các nghiên cứu đánh giá hiệu<br /> quả định kì và thường xuyên đối với tất cả các mặt của quá trình đào tạo. Cũng theo mô<br /> hình này, việc gắn kết giữa các trường ĐHSP với các cơ sở giáo dục là yêu cầu bức thiết<br /> được đặt ra để đào tạo sinh viên sư phạm 4.0.<br /> 41<br /> <br /> Hà Thị Lan Hương<br /> <br /> 2.2. Đề xuất một số năng lực sư phạm 4.0 của sinh viên Đại học Sư phạm<br /> 2.2.1. Một số tham chiếu để xây dựng năng lực sư phạm 4.0 của sinh viên Đại học Sư phạm<br /> a) Khung tham chiếu cho kĩ năng thế kỉ XXI<br /> Khung tham chiếu cho kĩ năng thế kỉ XXI được phát triển bởi tổ chức Đối tác cho<br /> giáo dục thế kỉ XXI (Partnership for 21 st century learning) [1, 7] với các thành viên sáng<br /> lập là các tập đoàn hàng đầu như Apple Computer, Cisco System, Microsoft, AOL Time<br /> Warner,… và là đối tác của Bộ Giáo dục Hoa Kì trong việc xác định những kĩ năng cần<br /> thiết. Các kĩ năng được chia thành các nhóm như sau:<br /> - Nhóm kĩ năng về thông tin, công nghệ và truyền thông: tiếp cận, sử dụng, quản lí và<br /> đánh giá thông tin; sử dụng và sản xuất những sản phẩm truyền thông đa phương tiện; sử<br /> dụng và áp dụng công nghệ hữu ích trong học tập và cuộc sống.<br /> - Nhóm kĩ năng về học tập và đổi mới: tư duy sáng tạo và đổi mới; tư duy phản biện<br /> và giải quyết vấn đề; kĩ năng giao tiếp; kĩ năng hợp tác.<br /> - Nhóm kĩ năng về nghề nghiệp và cuộc sống: linh hoạt, thích ứng trong nghề nghiệp<br /> và cuộc sống; chủ động và tự định hướng; những kĩ năng xã hội tương tác trong môi<br /> trường đa văn hoá; trách nhiệm và hiệu suất bản thân; khả năng lãnh đạo.<br /> Hiện nay khung tham chiếu cho kĩ năng thế kỉ XXI đang được ứng dụng rộng rãi<br /> trong nhiều tổ chức và hệ thống giáo dục của Mỹ mang tính định hướng cho việc phát<br /> triển chương trình; giúp trang bị những kĩ năng cần thiết cho học sinh thế kỉ XXI.<br /> b) Bản đồ hướng nghiệp 4.0<br /> Cách mạng 4.0 sẽ tác động đến giới trẻ, cho nên bản đồ hướng nghiệp 4.0 giúp cho<br /> học định hướng nghề nghiệp trong tương lai. Bản đồ hướng nghiệp sắp xếp hệ thống hoá<br /> theo quản trị nghề nghiệp, giúp người học có một bộ công cụ phát triển nghề nghiệp của<br /> chính mình [1]. Cụ thể có 7 cụm yếu tố chính tác động đến nghề nghiệp.<br /> - Cụm 1 gồm 3 yếu tố: năng lượng tinh thần, tri thức, kĩ năng.<br /> - Cụm 2: tâm thế, thái độ, tư duy.<br /> - Cụm 3: kết nối, chia sẻ, nền tảng.<br /> - Cụm 4: tri thức về công nghệ<br /> - Cụm 5: công nghệ thay đổi cách thức mỗi cá nhân làm việc trong môi trường 4.0.<br /> - Cụm 6: cách thức lao động làm việc với nhau như thế nào trong môi trường 4.0.<br /> - Cum 7: cộng đồng, bền vững, xanh.<br /> Ở đây, 3 cụm 1, 2, 3 thể hiện nội tại của mỗi cá nhân trong phát triển nghề nghiệp mà<br /> giới trẻ phải cần hoàn thiện phần nội tại trước khi hướng ra bên ngoài để phát triển nghề<br /> nghiệp của chính mình. Bản đồ hướng nghiệp 4.0 rất đơn giản và giúp cho mỗi cá nhân<br /> nắm bắt được cái gì đã có, cần phát triển những gì và cuối cùng là cá nhân muốn được<br /> như thế nào. Bản đồ hướng nghiệp 4.0 còn giúp cho các bạn trẻ xác định kế hoạch để đạt<br /> được mục tiêu nghề nghiệp thông qua các yếu tố hệ thống trong bản đồ.<br /> c) Năng lực cần có của nguồn nhân lực 4.0<br /> Dưới tác động của cách mạng 4.0, một số năng lực quan trọng của nguồn nhân lực<br /> được tổng hợp thành 5 nhóm năng lực quan trọng [1].<br /> 42<br /> <br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2