Đền Trúc và khu danh
thắng Ngũ Động Sơn
Khu danh thắng đền Trúc - Ngũ Động Sơn thuộc thôn Quyển
Sơn, xã Thi Sơn, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam. Đền Trúc
nằm ven bờ sông Đáy, dưới chân núi Thi Sơn. Chung quanh
đền là khu rừng trúc có tuổi đời hàng trăm năm. Đền không
chỉ nổi tiếng về cảnh đẹp mà còn có lễ hội hát dặm giàu ý
nghĩa, tôn vinh anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt.
Lễ hội đền Trúc được mở vào dịp đầu xuân hàng năm từ
mùng 10 tháng giêng đến mùng 6 tháng hai âm lịch. Nét nổi
bật nhất của lễ hội này là trò hát dặm gồm 30 tiết mục với
hơn 1.000 câu thơ tương truyền do Lý Thường Kiệt sáng tác.
Trò hát này được kết hợp động tác múa dặm chân chèo
thuyền vì thế mới gọi là "hát dặm". Ngoài hát dặm, hội đền
Trúc còn có hát bỏ bộ, hát đúm. Tối tối, trai gái đến tuổi
trưởng thành đến đền lễ tạ rồi tản ra xung quanh hát đối đáp
tỏ tình.
Di tích đền Trúc có 32 sắc phong của các triều đại phong
kiến. Ngày 20-1-1994, Nhà nước đã công nhận đền Trúc và
Ngũ Động Sơn là di tích lịch sử văn hóa. Cạnh đền Trúc là
núi Cấm (hay núi Cuốn Sơn) rộng khoảng 10ha. Trong lòng
núi là Ngũ Động Sơn gồm năm động liên hoàn kéo dài hàng
trăm một, ăn sâu vào trong lòng núi. Lối vào động ở trên cao,
nhìn ra mặt sông Đáy. Lối ra nằm ở bên kia vách núi, do vậy
không khí trong động rất thoáng mát. Động đầu tiên không
rộng lắm, trông giống như hàm ếch. Cảnh trí ở đây rất đặc
biệt: lúc bình minh ánh sáng rực rỡ rọi vào phản chiếu những
sắc màu lung linh trên vách động; buổi trưa ánh nắng lọt qua
những kẽ lá trước cửa động tạo thành màu xanh nhạt và buổi
chiều là màu tím huyền ảo bởi ánh hoàng hôn. Từ động này,
một ngách nhỏ sẽ dẫn du khách đến các động tiếp theo. Điều
kỳ lạ là thạch nhũ ở các động này rất khác nhau về cách tạo
hình, tạo dáng: có cái mọc từ vách động, trần động rủ xuống,
có cái lại nhô lên từ mặt đất. Màu sắc nhũ, độ xốp, độ bóng
của các nhũ đá cũng rất khác nhau. Những nhũ đá ẩn sâu