intTypePromotion=3

Dinh dưỡng và thức ăn cho bò - chương 6

Chia sẻ: Vu Dinh Hiep | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:34

0
87
lượt xem
25
download

Dinh dưỡng và thức ăn cho bò - chương 6

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bệnh này khá phổ biến trong chăn nuôi ở nước ta, nhất là bò sữa trong giai đoạn tiết sữa mạnh hay ở cừu cuối giai đoạn mang thai. Bệnh do tích lũy nhiều thể ketone trong cơ thể, nếu thể ketone tích lũy nhiều trong máu thì gọi là ketonemia và tích lũy nhiều trong nước

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Dinh dưỡng và thức ăn cho bò - chương 6

  1. CHƯƠNG VI CÁC B NH DINH DƯ NG THƯ NG G P BÒ I. B NH KETOSIS B nh này khá ph bi n trong chăn nuôi bò nư c ta, nh t là bò s a trong giai ño n ti t s a m nh hay c u cu i giai ño n mang thai. B nh do tích lu nhi u th ketone trong cơ th , n u th ketone tích lu nhi u trong máu thì g i là ketonemia và tích lu nhi u trong nư c ti u thì g i là ketonuria. Thông thư ng th ketone tích lu nhi u trong máu thì m i th i ra qua ñư ng nư c ti u. Th ketone là m t nhóm ch t g m acetone, axit acetoacetic và β- hydroxybutyric, nhóm ch t này làm cho pH máu gi m m nh, khi n cho h ng c u m t năng l c v n chuy n ôxy và carbonic, d n ñ n r i lo n t t c các ch c năng s ng. S hình thành th ketone trong cơ th b t ñ u t các axit béo phân gi i t lipid gan. Axit béo b β ôxy hoá chuy n thành acetyl-CoA, r i thành acetoacetyl-CoA và t ñây hình thành β hydrôxyburate và acetone. β- hydroxybutyrate l i ñi vào máu r i ñi theo m t quá trình ngư c l i là hình thành acetoacetate và acetyl CoA. Acetyl-CoA ñi vào chu trình tricarboxylic axit (TCA cycle) ñ cho ra năng lư ng (sơ ñ 6.1) Qua sơ ñ 6.1 th y r ng bình thư ng th ketone là m t ngu n năng lư ng. ð ng v t sơ sinh có lư ng d tr glycogen r t th p, năng lư ng cung c p cho con v t giai ño n này ch y u l y t th ketone. Trong trư ng h p thi u glucose, não cũng s d ng năng lư ng t th ketone. Khi ñ ng v t b ñói cơ th ph i phân gi i lipid d tr ñ t o năng lư ng qua con ñư ng hình thành th ketone, th ketone thư ng s d ng không h t tích lu l i máu và th i qua nư c ti u. Khi b ketosis con v t th ra có mùi, ñó là mùi acetone. 1.1. Nguyên nhân c a b nh Nguyên nhân chính c a b nh là do con v t không ñ glucose, hàm lư ng glucose máu gi m t 50 mg/100 ml xu ng còn 25-30 mg/100ml. Glucose máu gi m do glucose ñư c huy ñ ng vào vi c t ng h p lactose c a s a. Ngư i ta tính r ng m t con bò s a ti t 20 kg s a m i ngày thì ñã ñưa vào s a 1kg glucose ñ t o lactose. C n chú ý r ng th i kỳ c n s a hay ti t
  2. s a bò kh u ph n r t nghèo các lo i ñư ng ñơn, ñ c bi t là glucose. Khi glucose b huy ñ ng m nh vào s a thì gây ra thi u glucose ñ t o năng lư ng cho các quá trình chuy n hoá và cho ho t ñ ng c a não và th n kinh, lúc này cơ th l y năng lư ng t ngu n ketone. Sơ ñ 6.1. Con ñư ng hình thành th ketone trong gan và s d ng th ketone ñ cho năng lư ng cơ và não 2
  3. Khi con v t mang thai, glucose trong cơ th m cũng ñư c huy ñ ng cho nhu c u glucose c a thai. Thai có nhu c u glucose khá cao, m ph i ưu tiên giành glucose c a mình cho vi c duy trì hàm lư ng glucose c a máu thai m c bình thư ng. Vì th n u ngu n glucose cung c p cho m không ñ thì hàm lư ng glucose máu m gi m ñáng k , gi m t i m c không ñ glucose cho mô th n kinh ho t ñ ng và d n ñ n m t tình tr ng b nh g i là huy t nhi m ñ c khi mang thai (pregnancy toxaemia) thư ng g p c u mang thai cu i kỳ, ñ c bi t c u mang nhi u thai (vì th b nh còn có tên g i là b nh c u m sinh ñôi). Con v t tr nên ch m ch p, m t m i, b ăn và xu t hi n d u hi u th n kinh như run r y, ñ u nghiêng m t bên, khi có d u di u th n kinh thì t l t vong c a c u lên t i 90%. Cũng c n bi t r ng glucose là ngu n t o ra oxaloacetate, oxaloacetate là chi c xe ñón nh n acetyl-CoA ñi vào chu trình tricarbôxylic acid (chu trình TCA). Không ñ oxaloacetate thì acetyl-CoA sinh ra trong quá trình ôxy hoá m hay sinh ra t s lên men th c ăn d c s không ñi vào ñư c chu trình TCA, chúng tích lu l i và hình thành aceteoxetate, β-hydrôxybutyrate và acetone. Ngoài ra, t t c nh ng nguyên nhân gây m t cân b ng năng lư ng bò ñ u có th làm bò b ketosis, ñó là: - Bò m i ñ , tính ham ăn còn th p, lư ng th c ăn ăn vào không ñáp ng ñ năng lư ng cho nhu c u ti t s a. bò s a, s n lư ng s a ñ t cao nh t lúc 4 tu n sau ñ , nhưng th c ăn thu nh n ch ñ t cao nh t lúc 7 tu n sau ñ , như v y trong giai ño n ti t s a m nh bò d b thi u năng lư ng. - Th c ăn ch a ti n ketone như axit butyric có nhi u trong c h ñ u xanh . - Th c ăn ch a m t s ch t làm gi m ñ ngon, t ñó làm gi m thu nh n như axit butyric, cadaverine, putrescine, tryptamine trong th c ăn xanh. - Kh u ph n giàu xơ, nghèo dinh dư ng, quá trình lên men propionate b c n tr . C n chú ý r ng propionate qua con ñư ng glucogenesis gan s hình thành glucose. 3
  4. 1.2. Tri u ch ng c a b nh D u hi u lâm sàng thư ng rõ r t trong kho ng th i gian t 10 gi ñ n 3 tu n sau ñ . Bò m t d n s ham ăn, s n lư ng s a gi m, gi m tr ng, m t trũng sâu, lư i v n ñ ng, co bóp d c gi m, phân khô và ch c. Mùi acetone th y trong hơi th và trong s a. Bò có d u hi u th n kinh b t thư ng (ketosis d ng th n kinh) như không linh ho t, bơ ph , ñ n ñ n, ho ng lo n, hay kêu r ng, ti t nhi u nư c b t, có khi t n công ngư i. Phát hi n th y th ketone trong nư c ti u, huy t tương và s a (ketone trong nư c ti u thư ng g p 3 l n trong máu). Có th phát hi n b nh b ng cách ño hàm lư ng glucose máu, n u hàm lư ng glucose máu dư i 50mg/100ml là có d u hi u b nh. Ho c ño hàm lư ng β – hydroxybutyrate máu, n u hàm lư ng trên 14,4mg/100ml là bi u hi n c a b nh. Trong th c hành s n xu t ngư i ta ki m tra th ketone nư c ti u b ng que th (ketostick). M c n ng nh c a b nh ñư c ñánh giá theo hàm lư ng β – hydroxybutyrate trong nư c ti u th hi n b ng 6.1. 1.3. Phòng và tr b nh - Lo i b t t c các y u t h n ch thu nh n th c ăn ngay trư c và sau ñ : Không nuôi bò quá béo khi mang thai, nh t là khi s p ñ . Kh u ph n cho bò m i ñ ph i ch a nh ng nguyên li u ngon (ngô xanh ch t lư ng t t, khô ñ tương, bã bia…). - B sung ti n ch t c a glucose: Ca propionate (110g-150g/bò/ngày, tr n vào kh u ph n bò ngay trư c và sau khi ñ ) hay propylene glycol (300g/bò trong 20 ngày tính t ngày th 10 trư c khi ñ ). B sung niacin (6-12g/ngày) ñ i v i phương th c cho ăn tinh và thô riêng bi t thì có hi u qu cao. - Tiêm tĩnh m ch: glucose, dextrose 20%, 50%. - Tiêm b p: corticosteroids; flumethason, dexamethasone, prednisolone, vitamin B12 và vitamin nhóm B. B ng 6.1. Phân lo i m c ñ b nh ketonsis Mc ñ n ng Β-hydrôxybutyrate nư c ti u (mMol/lit) nh 4
  5. R t nh 0,50 Ki?mTtra xeton KI M RA KETONE NI U ni?u + 0,15 N NG → NH ++ 0,40 16 /8 /4/ 1.5 /0.5 N?ng / Nh? +++ 0,80 ++++ 1,60 21 Nadav Galon II. B NH AXIT D C B nh axit d c do hình thành quá nhi u axit lactic trong d c vì th ngư i ta g i b nh này là b nh lactic acidosis. Có hai d ng b nh là mãn tính và c p tính. Khi hàm lư ng lactate d c m c 100mM (Owens et al., 1998) và pH d ch d c = 5,6 thì b nh d ng acidosis mãn (Cooper&Klopfenstein, 1996). N u hàm lư ng lactate tăng lên và làm pH d ch d c gi m xu ng còn 5,2 thì b nh d ng acidosis c p (Cooper & Klopfenstein, 1996). 2.1. Nguyên nhân c a b nh Bò ăn kh u ph n nghèo xơ, giàu th c ăn tinh, axit béo hình thành nhi u trong d c , làm pH d c gi m. C n chú ý r ng t l tinh/thô trong kh u ph n có nh hư ng r t l n ñ n pH d c . Nh ng kh u ph n có t l tinh/thô tăng d n t 20/80 lên 80/20 ñã làm t ng axit béo bay hơi s n sinh trong d c tăng lên và làm pH d ch d c gi m t 6,5 xu ng 6 r i 5,5. 5
  6. T l th c ăn thô/tinh và pH d c T ng s n lư ng AXBBH (moles/ngày) Acid béo bay hơi (AXBBH) s n sinh 60 % trong d c 50 Propionic Acid 40 30 Acetic Acid 20 Butyric Acid pH d c 6.5 6.0 5.5 5.0 S n lư ng & S n lư ng s a thành ph n s a (kg/ngày) T l m s a (%) 80 % VCK kh u ph n Th c ăn tinh 20 40 60 80 60 40 20 % VCK kh u ph n Thô Sơ ñ 6.2. T l tinh/thô kh u ph n và pH d c Thành ph n axit béo bay hơi trong d c cũng bi n ñ i theo t l tinh/thô, khi t l tinh/thô tăng lên thì hàm lư ng axit propionic tăng lên t 20% lên trên 50% còn axit acetic gi m t 60% xu ng còn 30%, ch có axit butyric it bi n ñ ng và gi t l kho ng 20% t ng axit béo bay hơi (sơ ñ 6.2). Tăng t l th c ăn tinh trong kh u ph n và s thay ñ i ñ t ng t t m t kh u th c ăn thô ñư c lên men r t t t sang kh u ph n nhi u th c ăn tinh là nguyên nhân gây b nh thư ng g p trong s n xu t và con v t rơi vào tình tr ng b nh r t nguy hi m. S thay ñ i này có th x y ra khi gia súc ñư c th trên cánh ñ ng tr ng c c i ñư ng ho c khi gia súc có cơ h i ti p c n v i ngu n th c ăn tinh (Oskov, 2006). 2.2. Cơ ch sinh b nh Khi th c ăn ñư c lên men trong d c , axit h u cơ ñư c hình thành và là ngu n năng lư ng cho vi khu n d c phát tri n, ho t ñ ng c a vi khu n 6
  7. tăng lên thì axit h u cơ s n sinh càng nhi u và làm cho pH d c càng gi m xu ng. pH th p t o ñi u ki n cho nhóm vi khu n Streptococcus bovis phát tri n, nhóm này phát tri n nhanh thì tăng s n sinh axit lactic và làm cho pH gi m th p (theo Orskov và CS., 1990). pH th p l i c ch sinh trư ng và ho t ñ ng c a nhi u lo i vi khu n khác trong d c . Khi pH h th p t i m c dư i 5 thì chính Streptococcus bovis b c ch , nhưng vi khu n Lactobacillus l i phát tri n và càng có nhi u axit lactic ñư c hình thành. Axit lactic ñư c h p thu vào máu, h th ng th ng ñ m trong máu b huy ñ ng ñ n m c c n ki t ñ trung hoà axit, máu b axit hoá (acidosis), toàn b quá trình chuy n hoá c a t bào b r i lo n (sơ ñ 6.3) Sơ ñ 6.3. Cơ ch gây b nh acidosis d c 7
  8. 2.3. Nh ng r i lo n gây ra do acidosis d c - ð y hơi: Nói chung khi cho gia súc ăn nhi u các lo i th c ăn tinh làm cho axit béo bay hơi sinh ra quá nhanh và pH gi m quá th p (axít d c ), nhu ñ ng d c và ph n x hơi kém s d n ñ n ñ y hơi. - Hi n tư ng không tiêu/b ăn: X y ra khi cho ăn nhi u th c ăn tinh b t lâu ngày t o nên môi trư ng d c b axít và r i lo n khu h vi sinh v t d c . Ăn u ng th t thư ng là bi u hi n c a kh u ph n cho ăn thi u xơ. - Ngh n d lá sách: Là h u qu c a b nh khó tiêu khi kh u ph n có t l thô xanh/tinh quá th p. Ngh n lá sách th c ăn t o thành các t m, gây khó ch u khi gia súc ñ ng và làm gi m kh năng s n xu t. - Áp xe gan hay suy gan: Do ăn thi u th c ăn thô và cho ăn nhi u tinh lâu ngày d n ñ n axít cao trong d c làm cho vách d c b bào mòn và do v y mà m t s vi khu n có th ñi vào các m ch máu và vào h tu n hoàn. Các vi sinh v t này b gi l i t i gan làm gan b nhi m khu n, gây áp xe và làm r i lo n ch c năng gan. - R i lo n ch c năng d múi kh : D múi kh b khí ho c d ch ch a ñ y, ñôi khi c hai lo i này làm thay ñ i th tích, v trí và làm r i lo n ch c năng bình thư ng c a nó. H u h t các r i lo n này thư ng x y ra sau khi ñ 2 tu n. Kh u ph n th c ăn tinh cao trong th i gian c n s a, cu i giai ño n có ch a và sau khi ñ là nh ng nguyên nhân d n ñ n r i lo n ch c năng d múi kh . Tri u ch ng c a b nh này tương t như b nh xeton: b ăn, ñi l i không yên, thân nhi t bình thư ng, gi m s a, băn khoăn khó ch u. ðôi khi v trí c a d múi kh không bình thư ng là phía trái mà l i chuy n sang bên ph i. - T l m s a th p: Cho bò ăn kh u ph n th p xơ và cao tinh, ho c kh u ph n mà ch t xơ b nghi n quá nh s d n ñ n t l m s a th p. T l 8
  9. m s a gi m thư ng liên quan ñ n các trư ng h p b axit d c , b ăn và ñau chân. Do v y, c n cho bò ăn kh u ph n có ñ lư ng xơ c n thi t v i kích thư c h p lý. 2.4. Phòng b nh ð ngăn ng a axit d c c n tăng t l xơ trong kh u ph n cho bò, không dùng các kh u ph n trên 50% tinh, h n ch th c ăn giàu tinh b t (ngô, mì…). Khi l p kh u ph n ăn c n ñ m b o m t s y u t như sau: + NDF kh u ph n > 28% + NDF h u hi u > 21% Khi thay ñ i kh u ph n ph i ti n hành t t (8-10 ngày). N u ph i dùng nhi u th c ăn tinh ñ ñáp ng nhu c u s n xu t s a cao nên r i th c ăn tinh ra làm nhi u b a, cho ăn nhi u b a làm pH d c ít bi n ñ ng hơn cho ăn hai b a trong ngày (sơ ñ 6.4). T t nh t nên áp d ng ch ñ nuôi theo kh u ph n h n h p c th c ăn tinh và thô (kh u ph n TMR: Total Mixed Rations). Ngoài ra, có th s d ng m t dung d ch ñ m cho nh ng kh u ph n có t l tinh cao, ñó là dung d ch mu i bicarbonat. Dung d ch ñ m này có tác d ng n ñ nh pH d c nên làm tăng lư ng ăn vào. Lư ng bicarbonat cho ăn v i t l 0,5 ñ n 0,75% VCK c a kh u ph n. B sung dung d ch ñ m có tác d ng l n trong th i kỳ ñ u c a chu kỳ s a. pH Cho ¨n nhiÒu lÇn/ng y 6 Cho ¨n 2 lÇn/ng y Sơ ñ 6.4. Bi n ñ ng pH d c khi cho bò ăn th c ăn tinh 9
  10. III. B NH S T S A (Milk fever, post parturient parasis) Danh t s t s a th t ra không ñúng vì bò không s t mà ch b b i li t do gi m canxi huy t ñ t ng t. H u h t bò b b nh ñ u kỳ ti t s a, ñó là lúc cơ th ph i huy ñ ng m t lư ng l n canxi d tr trong cơ th cho ti t s a. 75% ca b nh rơi vào lúc 1-24 gi sau ñ . Bò ti t s a chu kỳ 3 b nhi u hơn chu kỳ 2 và 1. B nh có tính di truy n th p nhưng ngư i ta nh n th y t l m c bò Jersey và Swedish Red thì cao hơn các gi ng bò khác. 3.1. R i lo n sinh hoá c a b nh R i lo n sinh hoá ñ c trưng c a b nh là gi m lư ng canxi huy t. Bình thư ng canxi huy t c a bò là 9-11 mg/100 ml, khi canxi huy t gi m xu ng ñ n 8-9 mg/100 ml b nh trang thái c n lâm sàng (sub-clinical hypocalcemia), khi xu ng dư i m c này b nh tr ng thái lâm sàng (clinical hypocalcemia). Canxi huy t m c 7 mg/100 ml con v t b ăn, run r y, lo ng cho ng, m c 6 mg/100 ml con v t không ñ ng ñư c và m c 4 mg/100 ml con v t hôn mê và n u không ñư c can thi p thì ch t (sơ ñ 6.5). tr ng thái c n lâm sàng thư ng ngư i nuôi không nh n ra, vì th b nh d chuy n sang tr ng thái lâm sàng d n ñ n nh ng thi t h i nghiêm tr ng. 10
  11. Ca máu (mg/100 ml) 9 - 11 Ca máu bình thư ng C n lâm sàng 8-9 hypocalcemia 7 M t m i, kém ăn, run r y lo ng Lâm sàng cho ng hypocalcemia Không ñ ng ñư c 6 (Milk Fever) 4 Hôn mê và ch t Sơ ñ 6.5: R i lo n sinh hoá c a b nh sôt s a: Hypocalcemia Nguyên nhân c a gi m Ca huy t là do cơ th ph i huy ñ ng m t lư ng l n Ca t máu vào s a khi bư c vào ñ u kỳ ti t s a, trong khi parahormon chưa k p thích ng cho ho t ñ ng huy ñ ng Ca t xương vào máu. Thông thư ng trong th i kỳ c n s a bò ñư c ăn kh u ph n có nhi u Ca (kh u ph n t l th c ăn tinh cao) thư ng làm cho ho t ñ ng c a hormone này b “ ì ” khi bư c vào th i kỳ ph i huy ñ ng nhi u Ca t xương vào máu. Sơ ñ 6.6 dư i ñây cho th y rõ v i nh ng kh u ph n nghèo Ca thì ngay ngày cho s a ñ u tiên sau khi ñ . Ca ñã ñư c huy ñ ng t xương vào máu t i 10 g/ngày, trong khi nh ng kh u ph n giàu Ca thì trong su t 10 ngày ti t s a ñ u lư ng Ca c a xương ñư c huy ñ ng vào máu r t th p. Trong ñi u ki n như v y, Ca máu s gi m m nh và b nh xu t hi n. 3.2. Nh ng r i lo n th c th Nh ng r i lo n th c th khi bò b s t s a như sau: Khó ñ do trương l c cơ quá y u làm c n tr quá trình ñ bình thư ng. T l l n t cung cao. Có khuynh hư ng sót nhau. T l viêm t cung cao. 11
  12. Gi m kh năng sinh s n. D b chư ng b ng ñ y hơi do nhu ñ ng c a d c y u. D b r i lo n ch c năng d múi kh . T l b b nh keton cao. D b viêm vú. D b nhi m và lây lan các b nh khác như r i lo n tiêu hoá, viêm ph i… Gi m s n lư ng s a. Huy ñ ng Ca t xương trong nh ng ngày ñ u ti t s a Ca huy ñ ng t xương (g/ng) Kh u ph n th p Ca trư c ñ Kh u ph n cao Ca trư c ñ Ngày v t s a 9 Nadav Galon Sơ ñ 6.6. Lư ng ca ñư c huy ñ ng t xương các phương th c nuôi 3.3. Phòng và tr b nh S t s a làm nh hư ng r t l n ñ n s c kho , sinh s n và s c s n xu t c a bò s a, vì v y c n phòng b nh s t s a m t cách tích c c. Th i gian quan tr ng ñ ñi u ch nh s m t cân b ng v Ca và P là trư c khi ñ 1 tháng. C n h n ch lư ng Ca ăn vào trư c khi ñ . Cho ăn th a Ca thì s h n ch vi c huy ñ ng canxi t xương trong trư ng h p Ca huy t gi m. T ng s Ca yêu c u cho 1 bò c n s a n ng 600 kg vào kho ng 40 gam/ngày. Nhìn chung, không nên cho bò c n s a ăn quá 0,4% Ca so v i VCK c a kh u ph n. ð ng th i, tránh 12
  13. cho bò ăn kh u ph n có hàm lư ng P cao. Yêu c u P là kho ng 28-30 g/ngày. Trong th c hành nên cho ăn kho ng 0,2-0,25% P so v i VCK c a kh u ph n là v a. Có th tiêm li u cao vitamin D (20 tri u IU/ngày vào th i ñi m 3-5 ngày trư c khi ñ và 1 ngày sau khi ñ ñ phòng b nh s t s a. Khi bò b b nh thì x lý b ng cách tiêm dung d ch Ca, tiêm ch m theo ñư ng tĩnh m ch 250-1000 ml dung d ch Ca 20-25%, ho c dùng h n h p Ca, Mg, P và glucose cho u ng. Sau khi tiêm dung d ch Ca bò thư ng ph c h i sau 1 gi . IV. B NH D MÚI KH L CH CH (DISPLACED ABOMASUM) B nh l ch ch d múi kh thư ng x y ra bò s a, bi u hi n c a b nh là d múi kh chuy n v trí t trái sang ph i (sơ ñ 6.7). 80% ca b nh x y ra trong tháng ñ u ti t s a ñ u. B nh làm cho con v t gi m m nh s ham ăn, gi m tiêu th th c ăn, bò tr nên y u, m t nư c và có th không ñ ng d y ñư c. Bò b b nh này có tri u ch ng khác ketosis ch bò b tiêu ch y, còn bò b ketosis thì b táo bón. Ngư i ta cũng nh n th y bò quá béo d b b nh d múi kh l ch ch hơn bò có th tr ng trung bình và thư ng nh ng bò b b nh này thì d m c các b nh truy n nhi m t cung. Lát c t ngang xoang b ng D D A B B C C A Múi kh = A C = Lá sách D c =B D = Gan Overview Metabolic Disorders, 48 Sơ ñ 6.7. Sơ ñ căt ngang xoang b ng 13
  14. Nguyên nhân chính xác c a b nh chưa ñư c rõ, nhưng b nh x y ra thư ng g n v i nh ng trư ng h p sau : - Bò ăn kh u ph n có t l th c ăn tinh cao khi chuy n sang th i kỳ ñ , th c ăn tinh lên men trong d c hình thành nhi u khí, khí ñi vào d múi kh , làm cho d múi kh dãn ra và chuy n d ch kh i v trí bình thu ng. - Bò b stress làm gi m thu nh n th c ăn, s t s a hay ketosis cũng có th gây b nh. ð phòng b nh c n th c hi n các bi n pháp sau : - Tránh không ñ bò quá béo (ñi m th tr ng trên 4) - Cho ăn th c ăn tinh ba tu n trư c khi ñ v i lư ng 0,50-0,75% th tr ng - Cho ăn th c ăn thô ñ dài hay ch t ño n dài trong th i kỳ c n s a và ñ u kỳ ti t s a. - Dùng kh u ph n có t i thi u 50% th c ăn thô - H n ch stress gây ra do các b nh như s t s a, ketosis hay axit d c… V. B NH V CHÂN MÓNG B nh v chân móng bao g m nhi u d ng như b i li t, g y xương, tr t kh p, ñau móng, l loét chân, apxe gan bàn chân, th i loét gan bàn chân… T l bò, nh t là bò s a m c các b nh v chân, móng có xu hư ng ngày càng tăng. Nguyên nhân là do phương th c chăn nuôi công nghi p ñã chuy n bò v n là m t con v t ñ ng trên m t ñ t vào nuôi trong chu ng n n bê tông c ng, d mài mòn, di n tích chu ng l i h p ñã h n ch bò v n ñ ng. Ngoài ra, có nguyên nhân v di truy n và dinh dư ng th c ăn. Nh ng y u t này ho c riêng l ho c k t h p ñã làm tăng t l t n thương v móng và nh ng b nh v chân khác. Các b nh v chân móng ñã khi n cho bò ñau ñ n, khó ñi l i, thích n m m t ch , gi m ăn u ng d n ñ n gi m năng su t s n xu t. Shearer và Giesy (1992) trong m t báo cáo có liên quan ñ n b nh chân móng c a ñàn bò s a bang Florida ñã cho bi t bò b b nh ñã b gi m s n lư ng s a t i 20%, kh năng sinh s n cũng gi m, kho ng cách gi a hai l a ñ kéo dài thêm t i 33 ngày, t l lo i th i bò tăng lên. 14
  15. B nh acidosis d c có liên quan v i các b nh v chân móng (laminitis). Cũng có th nói r ng ñau móng là h u qu c a acidosis và ketosis. Nguyên nhân c a b nh có liên quan ñ n áp xu t th m th u c a máu. Trong b nh acidosis d c , máu h p thu m t lư ng l n axit béo bay hơi và axit lactic hình thành trong d c , áp xu t th m th u c a máu tăng lên ñã khi n cho nư c n i bào và gian bào ñi vào máu, áp l c trong lòng m ch tăng lên làm thành m ch b giãn ra, d b t n thương, nh t là các mao m ch k c các mao m ch ñi vào móng. Trên n n bê tông c ng móng d b tr y xư c và nhi m trùng d n ñ n b nh ñau móng. ðau móng có ba d ng: c p tính, mãn tính và c n lâm sàng. ðau móng c p tính x y ra nhi u bò ti t s a kỳ ñ u và trong kho ng 60-90 ngày ti t s a ñ u tiên. Con v t t ra ñau ñ n, không mu n ñi l i, ch mu n n m, con v t khi ñ ng cong lưng lên. Móng c a bò sưng ñ và nóng lên. Khi b ñau móng th c p ngư i ta x lý b ng thu c ch ng viêm (banamine hay aspirin), chuy n bò ra ñ ng c ñ tránh cho bò ñ ng trên n n bê tông hay s i ñá, ch cho bò ăn c khô t t m t vài ngày r i chuy n d n vào ch ñ th c ăn tinh thư ng ngày. ðau móng mãn tính thì ít có nh ng d u hi u rõ ràng như th c p tính, thư ng thì móng bè ra và xu t hi n nh ng l n g n trên móng r t ñ c trưng. Con v t cũng t ra ñau ñ n, ñi l i khó khăn, thích n m và gi m ăn. Nguyên nhân chính c a b nh là do bò ăn kh u ph n nhi u th c ăn tinh. ðau móng c n lâm sàng là m t th khá ph bi n nhưng nh ng d u hi u c a b nh thì không rõ, khó phát hi n. Nói chung ch t lư ng c a móng kém, m m, nhanh mòn, d b t n thương do ñó d nhi m trùng và d n ñ n ap xe, xu t huy t, th i loét hay m n l gan bàn chân. B nh thư ng ñư c x lý b ng ngâm r a móng b ng formalin. Bi n pháp phòng tránh chung cho b nh ñau móng gi ng như nh ng bi n pháp phòng tránh acidosis d c như sau: • Khi chuy n t ch ñ ăn này sang ch ñ ăn khác thì ph i chuy n t t • Tăng d n th c ăn tinh ñ u kỳ ti t s a. • Nên cho ăn ch ñ th c ăn h n h p c tinh l n thô (ch ñ TMR) v i t l tinh/thô cân b ng 15
  16. • C n có th c ăn m i lúc trong chu ng ñ bò ăn thư ng xuyên • Bò nuôi trên n n chu ng b ng bê tông c n cho ti p xúc v i n n ñ t hay trên ñ ng c ít nh t 10-12 gi m i ngày. Bò bình thư ng Bò b ñau chân móng nh ch p c a M. Wattiaux, 2004 VI. M T S TRƯ NG H P NG ð C TH C ĂN 6.1. Ng ñ c cyanoglucoside Nhóm cyanoglucoside có ñ c ñi m là khi thu phân cho ra axit cyanhydric (HCN). Nhóm này có nhi u ch t khác nhau như linamarin, linusatin có nhi u trong c s n, lá s n; durin có nhi u trong c cao lương và xudan, vicianin trong h t ñ u mèo,.. và thư ng gây ñ c cho gia súc. H3C CN H3C CN C C H3C O Glucose H3C O Glucose O Linamarin Glucose Linustatin Hàm lư ng axit cyanhydric trong c s n và lá s n ghi b ng 6.1 và 6.2 16
  17. B ng 6.1. Phân b acid cyanhydric (HCN) trong c s n C mì chà (S n ñ ng) Phú th Hàm lư ng HCN (mg/100g) V ngoài m ng 7,60 V trong d y 21,60 hai ñ u c khoai mì 16,20 Ru t c khoai mì (ph n ăn ñư c) 9,72 Lõi c khoai mì 15,80 Ngu n: Ph m văn Ti p & Nguy n văn ð ng (1998) B ng 6.2: Phân b HCN trong lá khoai mì Hàm lư ng HCN lá tươi (X ± Sx), trong Các lo i lá mì mg/100g Lá mì Ânñ (S n dù) Lá mì gòn (S n chu i ñ ) 1 Lá già ( /2 cao thân tr xu ng) 1,44 ± 0,06 0,46 ± 0,03 1 Lá bánh t ( /2 ñ n ¾ cao thân) 4,29 ± 0,42 1,54 ± 0,15 Lá non phía trên 36,48 ± 2,25 14,75 ± 0,16 ð t non 44,23 ± 2,10 18,05 ± 1,81 Ngu n: Dương Thanh Liêm và CS. (2005) Gia súc có 2 tr ng thái ng ñ c axit cyanhydric - Ng ñ c c p tính: G c CN- khi vào cơ th s liên k t ch t ch v i nhân Fe c a hemoglobin t o thành methemoglobin, c ch quá trình v n chuy n ôxy làm cho cơ th thi u ôxy, các niêm m c, da tím b m và ch t r t nhanh n u ăn ph i m t lư ng l n. Globin Globin N N N N Fe Fe CN - + N N N N O2 CN Methemoglobin Hemoglobin 17
  18. - Ng ñ c mãn tính: Khi ăn m t lư ng ít, thư ng xuyên thì trong cơ th , ch y u là gan s x y ra quá trình ôxy hoá kh ch t HCN nh lưu huỳnh trong methionin ñ t o ra ch t thiocyanat ít ñ c hơn ñ th i ra ngoài. Nhưng thiocyanat l i có khuynh hư ng gây bư u c , góp ph n làm tăng sinh tuy n giáp, n u như iod có gi i h n trong th c ăn thì r t d sinh ra b nh bư u c . - Li u gây ng ñ c: Theo Dương Thanh Liêm và CS. (2005) thì li u gây ng ñ c t i thi u c a HCN t do trên ñ ng v t là 2 – 2,3 mg /kg th tr ng và n u tính theo lư ng th c ăn thì m c ≥ 20 mg HCN /100 g th c ăn là m c nguy hi m. Tuy v y, li u này còn ph thu c nhi u y u t khác nhau. N u như d ng glucosid trong th c ăn khi vào cơ th mà gi i phóng nhanh HCN và cơ th h p thu nhanh thì có th gây ñ c, n u gi i phóng HCN ch m, h p thu ch m thì li u này cũng chưa gây tri u ch ng ng ñ c. Trong th c ti n ngư i ta còn nh n th y khi ñ ng v t ăn th c ăn nhi u và h p thu nhanh m t lư ng HCN là 4 mg/kg th tr ng thì gây ch t m t cách rõ ràng. Bi n pháp phòng và ch ng ng ñ c Gây nôn cho ra h t ch t ch a trong d dày (r a d dày ho c cho u ng KMnO4 0,2%). Tiêm vào t nh m ch 50 ml dung d ch xanh metylen 1% trong dung d ch glucose 25%. N u y u tim thì tiêm dư i da 1ml cafein 20%, n u m ch ñ p quá ch m thì tiêm b p 1 ml adrenalin 1%. ð x lý làm gi m lư ng HCN trong c s n thì nên ngâm nư c trư c khi lu c, x lý nhi t, cho bay hơi. ð i v i lá s n, hàm lư ng HCN r t cao, do ñó mu n s d ng ñ làm th c ăn cho gia súc, gia c m c n ph i ch bi n ñ làm gi m hàm lư ng HCN. Có th ti n hành phơi héo trong mát, sau m t th i gian m i làm khô, ho c có th ngâm nư c, chua, phơi khô r i nghi n thành b t. 6.2. Ng ñ c nitrat B n thân nitrat không ñ c nhưng khi bò ăn vào cơ th , dư i tác d ng c a vi sinh v t d c , nitrat (NO3-) b kh bi n thành nitrit (NO2-) thì gây ng ñ c. Nitrit làm bi n ñ i Fe++ trong Hb thành Fe+++ làm m t kh năng v n chuy n ôxy, làm con v t khó th , run r y và có th ch t. 18
  19. Ngư i ta th y r ng ng ñ c có th xãy ra khi ñ ng v t chăn th trên ñ ng c ch a 0,7 g N-nitrat/kg ch t khô c a c , tuy nhiên li u gây ch t c n cao hơn con s này nhi u (có th trên 2,2 g N-nitrat/kg ch t khô c ). Cũng có tác gi cho bi t ch t khô c a c ch a trên 0,5% N-nitrat có th gây ñ c và trên 1,5% N-nitrat có th gây ch t. Trong th c ti n, hi n tư ng ng ñ c nitrit ít x y ra, vì bò có s c ch u ñ ng khá l n. Tuy v y g n ñây ngư i ta quan sát th y khi cho bò ăn c có m t lư ng nitrat l n thì s gây ra r i lo n s sinh s n, làm gi m th p t l ñ u thai. Tri u ch ng trúng ñ c: Th g p, m ch nhanh, a ch y, ti u ti n thu ng xuyên, gi m ăn, run r y, niêm m c xanh nh t, ch t sau kho ng 5-9 giò sau khi ăn nitrat. Ch n ñoán d dàng khi th y máu chuy n thành nâu khi ti p xúc v i không khí do nitrat ôxy hoá s t hai c a Hb thành s t ba (methemoglobin). X lý ng ñ c b ng cách tiêm tĩnh m ch dung d ch methyl blue k t h p v i dung d ch glucose. Cũng có th cho u ng dung d ch natri sunphate 1,8% v i li u 100 ml/450 kg th tr ng. 6.3. Ng ñ c urê Trúng ñ c urê thư ng xãy ra do s d ng urê sai li u lư ng và phương pháp. Cũng c n chú ý r ng v i kh u ph n nghèo carbohydrate thì trúng ñ c có th xãy ra ch v i li u 0,3 g urê/kg th tr ng ñ i v i nh ng con bò l n ñ u tiên s d ng urê, nhưng ñ i v i nh ng kh u ph n gi u carbohydrate và v i nh ng con v t ñã quen dùng urê thì li u 1-2 g urê/kg th tr ng cũng không gây ñ c. Tri u ch ng trúng ñ c bi u hi n theo th t sau: b t r t khó ch u, run r y, ti t nhi u nư c b t, th g p, ho t ñ ng thi u ph i h p, chư ng hơi và co gi t. Co gi t là tri u ch ng cu i cùng trư c khi ch t. Bi u hi n sinh hoá c a trúng ñ c urê là hàm lư ng amonia máu tăng r t cao, pH d c cũng tăng m nh. Thông thư ng con v t b ch t khi amonia máu tăng lên ñ n 5 mg/100 ml máu, pH d c tăng ñ n 8 và ho t ñ ng d c d ng l i. Khi con v t b trúng ñ c c n c p c u b ng cách cho u ng d m (3,5 - 4 lít d m), axit acetic trong d m s h th p pH d c và trung hòa amonia, nh v y h n ch amonia h p thu vào máu. Li u lư ng s d ng urê ñư c khuy n cáo như sau: 19
  20. Bò c n s a: Không quá 22,7 g urê/bò/ngày tương tương v i 63 g ñương lư ng protein c a urê. Bò ti t s a: Không quá 22,7 – 45 g/bò/ngày tương ñương v i 63 – 126 g ñương lư ng protein c a urê. Không nên s d ng urê cho bê trong th i kỳ bú s a (

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản