intTypePromotion=3

Dinh dương và Thức ăn cho bò part 3

Chia sẻ: Ahfjh Kasjfhka | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:30

0
73
lượt xem
26
download

Dinh dương và Thức ăn cho bò part 3

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo tài liệu 'dinh dương và thức ăn cho bò part 3', nông - lâm - ngư, nông nghiệp phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Dinh dương và Thức ăn cho bò part 3

  1. carbohydrate d tiêu, khoáng và vitamin) nên không t i ưu hoá ñư c ho t ñ ng c a VSV d c . Do v y, trong kh u ph n ngoài th c ăn thô thư ng c n c n ph i b sung thêm dinh dư ng ñ t i ưu hoá ho t ñ ng c a VSV d c và/hay b sung cho nhu c u s n xu t. Lúc ñó, lư ng thu nh n th c ăn thô th c t ngoài ph thu c vào tính ch t c a nó còn ch u nh hư ng c a th c ăn b sung. B sung th c ăn tinh m c th p thư ng có tác d ng kích thích vi sinh v t phân gi i xơ d c (nh cung c p cân ñ i các y u t dinh dư ng c n thi t cho chúng) và do ñó mà làm tăng lư ng thu nh n th c ăn thô c a kh u ph n cơ s . Tuy nhiên, khi b sung nhi u th c ăn tinh thì pH d c b h xu ng r t th p, c ch vi khu n phân gi i xơ và h u qu là làm gi m lư ng thu nh n kh u ph n cơ s . Hi n tư ng thay th (gi m thu nh n kh u ph n cơ s khi b sung th c ăn tinh) cũng có th x y ra khi b th c ăn tinh b sung quá nhi u nên ñã ñáp ng ñ nhu c u dinh dư ng và con v t d ng ăn (do cơ ch sinh hoá phát huy tác d ng trư c) trong khi v n chưa no b i th c ăn thô (cơ ch v t lý chưa ñi u ti t). - Ch ñ cho ăn N u cho ăn th c ăn tinh không r i ñ u trong ngày mà ch cho ăn theo b a l n thì sau m i b a ăn pH d c b h ñ t ng t xu ng r t th p, c ch vi khu n phân gi i xơ nên làm gi m kh năng phân gi i xơ và do ñó mà gi m lư ng thu nh n th c ăn thô c a kh u ph n cơ s . Khi tr n ñ u th c ăn tinh v i th c ăn thô ñ cho ăn r i ñ u trong ngày thì bò s ăn ñư c nhi u th c ăn thô hơn so v i khi cho ăn riêng r v i kh i lư ng l n trong ít b a. Vi c tr n nhi u lo i th c ăn thô v i nhau ñ cho ăn ñ ng th i và liên t c s làm cân b ng dinh dư ng m i lúc cho vi sinh v t d c nên hi u qu phân gi i th c ăn thô cũng t t hơn. Hơn n a, thay m i th c ăn nhi u l n trong ngày cũng kích thích gia súc ăn nhi u th c ăn hơn là ñ th c ăn cũ quá lâu trong máng ăn (liên quan ñ n t p tính ăn u ng). - S có s n th c ăn máng ăn Gia súc ch thu nh n ñư c th c ăn trong lúc th c ăn s n có v i nó. M t khác, gia súc c n th i gian nhai l i và ngh ngơi trong ngày. M i ngày bò không th dành quá 15-16 gi cho c ăn và nhai l i. Do v y, n u nó không luôn luôn ti p xúc v i th c ăn, nh t là th c ăn thô ch t lư ng th p, thì không 62
  2. th ăn ñ lư ng th c ăn c n thi t trư c khi no và/hay ñ . ðây là hi n tư ng không hi m g p ñ i v i trâu bò cày kéo trong v ðông nư c ta, khi mà con v t ph i làm vi c nhi u trong ñi u ki n th i ti t l nh (nhu c u dinh dư ng cao hơn) mà l i không có th i gian ñ ăn (chưa nói có ñ th c ăn hay không), d n ñ n tình tr ng trâu bò “ñ ngã” v ðông. - ði u ki n ñ ng c chăn th Riêng ñ i v i gia súc chăn th thì lư ng thu nh n th c ăn (c g m) không ch ch u nh hư ng b i thành ph n hoá h c và t l /t c ñ tiêu hoá c a cây c mà còn ph thu c c u trúc v t lý và phân b c a c trên bãi chăn. Thu nhân th c ăn khi chăn th ph thu c ba y u t chính là: ñ l n mi ng g m (lư ng VCK g m ñư c m i l n), t c ñ g m (s mi ng g m/phút) và th i gian g m c . Thông thư ng bò dành kho ng 8 gi /ngày ñ g m c nên c n g m ñư c lư ng c t i ña trong kho ng th i gian ñó. ð có ñư c mi ng g m l n và t c ñ g m t i ña c ph i ñư c phân b phù h p trên ñ ng c . Nói chung, b i c tương ñ i th p (12-15cm) và dày cho phép gia súc g m ñư c mi ng g m l n nh t. Nh ng cây c cao có lá nh n (như nhi u lo i c nhi t ñ i) h n ch ñ l n mi ng g m vì m i l n g m con v t không th l y th c ăn ñ y mi ng ñư c. M t ñ c th p cũng là m t y u t h n ch kèm theo s g m c có l a ch n c a gia súc. Trong ñi u ki n ñ ng c chăn th t t có các bui c th p, dày và có kh năng tiêu hoá cao thì gia súc nhai l i s g m ñư c lư ng th c ăn tương ñương v i khi cho ăn trong máng t i chu ng, nhưng v i ñ ng c ch t lư ng kém thì chúng không th thu nh n ñ lư ng th c ăn theo kh năng tiêu hoá và nhu c u dinh dư ng. 5.2.2. Các y u t gia súc Ngoài các y u t liên quan ñ n th c ăn và kh u ph n nói trên, m t s y u t khác có liên quan ñ n gia súc nhi u hơn cũng có nh hư ng l n t i lư ng thu nh n th c ăn thô. - S c ch a c a ñư ng ru t Dung tích ti m năng c a d c qui ñ nh lư ng th c ăn gia súc có th lên men trong m t th i ñi m. D c c a bê chưa ñ t ñư c kích thư c như lúc trư ng thành trư c 10-12 tu n tu i. Vì v y kh năng ăn các lo i th c ăn xơ thô c a bê là th p và do v y c n cho chúng ăn nh ng th c ăn thô có ch t lư ng t t 63
  3. nh t. S c ch a c a ñư ng ru t gia súc trư ng thành ch u nh hư ng c a m t s y u t khác nhau. Nhìn chung, con v t càng l n thì dung tích ñư ng tiêu hoá càng l n và có kh năng ăn ñư c nhi u th c ăn hơn. ðó là lý do chính ñ l y th tr ng hay kh i lư ng trao ñ i làm căn c ñ ư c lư ng lư ng th c ăn thu nh n. Tuy nhiên, cũng có th quan sát trong th c t thông qua b ngoài th y m t s gia súc có th tr ng không l n l m nhưng có ph n b ng r t phát tri n nên ăn ñư c r t nhi u th c ăn thô. Khi bò ñã ñ béo lư ng th c ăn thu nh n có xu hư ng n ñ nh cho dù kh i lư ng cơ th ti p t c tăng. ði u này có th là do tích lu m b ng làm gi m dung tích d c (cơ ch v t lý), nhưng cũng có th là do hi u ng trao ñ i ch t (cơ ch sinh hoá). - Tr ng thái sinh lý Tr ng thái sinh lý c a gia súc nhai l i nh hư ng ñ n lư ng thu nh n th c ăn liên quan ñ n nhu c u năng lư ng và/hay s c ch a c a ñư ng tiêu hoá. Gia súc ñang sinh trư ng có th tích xoang b ng tăng d n nên ăn ñư c ngày càng nhi u th c ăn. Gia súc sau m t th i kỳ ñói ăn s ăn nhi u th c ăn hơn do nhu c u tăng tr ng nhanh hơn (tăng tr ng bù). ð i v i gia súc mang thai, có hai y u t nh hu ng ngư c nhau ñ n lư ng thu nh n th c ăn: th nh t là nhu c u dinh dư ng ñ phát tri n thai tăng nên lư ng ăn vào c n ph i tăng (cơ ch sinh hoá) và th hai là vào giai ño n cu i thai phát tri n m nh làm cho kích thư c xoang b ng b thu h p nên lư ng ăn vào b h n ch , nh t là khi kh u ph n ch y u là th c ăn thô (cơ ch v t lý). Lu ng thu nh n VCK Năng su t s a Th tr ng Th i gian c a chu kỳ s a ð th 2.12. Thay ñ i lư ng thu nh n th c ăn bò theo giai ño n c a chu kỳ sa 64
  4. Vào ñ u chu kỳ v t s a lư ng thu nh n th c ăn c a bò tăng lên (ñ th 2.12). Hi n tư ng này ch y u mang b n ch t sinh lý do nhu c u dinh dư ng cho ti t s a ngày càng tăng, m c dù cũng có th có liên quan ñ n s ñi u ti t v t lý do gi m m tích tr trong xoang b ng. Có s l ch pha nh t ñ nh (ch m hơn) gi a tăng lư ng thu nh n th c ăn so v i tăng nhu c u năng lư ng cho ti t s a. Vào ñ u chu kỳ s a bò gi m tr ng và ñư c bù l i cuói chu kỳ khi năng su t s a gi m mà lư ng thu nh n th c ăn v n cao. - T p tính ăn u ng Gia súc nhai l i cũng như các gia súc giá c m khác không ti p nh n th c ăn m t cách ng u nhiên mà có s l a ch n c n th n, ñ c bi t là ñ ch ng b ng ñ c. Có ñư c kh năng ch n l c th c ăn vì dư ng như mang tính b m sinh c a loài cho phép c m nh n ñư c các ch t dinh dư ng c th và ñ c t có trong th c ăn thông qua mùi v . Có m t vài con ñư ng trao ñ i ch t nào ñó t n t i ñ chuy n các thông tin liên quan t i hi u qu trao ñ i ch t c a m t lo i th c ăn nào ñó lên não và sau ñó hình thành nên ph n x thích ho c không thích lo i th c ăn ñó. M t khác, s nh n th c c a con v t v m t lo i th c ăn nào ñó cũng ñư c hình thành qua quá trình h c t p, nh t là ñ tu i còn non. Quá trình nh n th c th c ăn này liên quan ñ n hai quá trình h c t p: h c t p xã h i (h c t m , anh ch em, b n ñàn, nh ng gia súc l n tu i có kinh nghi m...) và t h c (thông qua nh ng tr i nghi m và sai l m c a b n thân). C m nh n ñ i v i th c ăn nói chung không nh hư ng l n ñ n toàn b ti n trình ñi u khi n ti p nh n th c ăn c a gia súc nhai l i, nhưng quan tr ng ñ i v i thói quen g m c và ăn th c ăn. Bò và c u thích ăn c non hơn là c già và khô, thích ăn lá hơn thân. Nhìn không th t quan tr ng trong khi chăn th , ví như gia súc chăn ch t i và có th ăn ñư c ngay c t i hoàn toàn. Ng i và n m là thói quen c a gia súc g m c . Chúng không ch p nh n ăn c nơi có phân c a chính nó m i th i ra. V c a th c ăn ñóng vai trò quan tr ng trong quá trình c m nh n th c ăn vì nó có liên k t ch t ch v i các thông tin ph n h i sau khi ăn. Y u t tâm lý và kinh nghi m có nh hư ng nhi u ñ n vi c con v t có ch u ăn m t th c ăn m i hay không. Ch ng h n, l n ñ u tiên cho bò ăn rơm urê r t có th bò t ch i không ch u ăn, nhưng n u ñư c t p cho ăn d n b ng cách tr n l n v i c thì v sau bò l i r t thích ăn lo i th c ăn này và lư ng thu 65
  5. nh n cao hơn so v i ăn rơm không x lý có th t i 1,5 l n. Khi trong ñàn có nh ng gia súc khác ăn m t lo i th c ăn nào ñó, k c th c ăn m i, thì còn v t cũng s “yên tâm” b t chư c ăn th và r i quen d n. Bê con thư ng “h c theo” m ñ ăn nh ng th c ăn m i. Cung c p m i nhi u l n trong ngày thì bò s thích ăn nhi u hơn sau m i l n thay m i th c ăn ñó, nh t là th c ăn xanh, và gi m ñư c s bi n ñ ng v ch t lư ng c a th c ăn ăn vào. Kho ng không gian ti p c n th c ăn và thi t k khu v c cho ăn có nh hư ng t i kh năng ti p c n th c ăn c a bò khi chúng mu n ăn. Tăng m t ñ bò nơi cho ăn s làm gi m ho t ñ ng ăn mà tăng s tranh giành nhau gi a chúng, làm cho bò ti p xúc ñư c v i th c ăn ít hơn. Dùng róng ngăn ñ tách riêng bò, như dùng rào ch n th c ăn phía ñ u bò, làm gi m s tranh giành th c ăn và cho phép m i bò ti p c n th c ăn ñư c t t hơn, nh t là nh ng con lép v trong ñàn. 5.2.3. Các y u t môi trư ng và s c kh e - ði u ki n th i ti t khí h u ði u ki n th i ti t khí h u là nh ng y u t môi trư ng quan tr ng nh t nh hư ng tr c ti p ñ n trao ñ i nhi t c a cơ th và do v y mà nh hư ng ñ n kh năng thu nh n th c ăn. Các y u t ñó bao g m nhi t ñ , m ñ , gió, b c x , th i gian chi u sáng và lư ng mưa. Trong các y u t này nhi t ñ và m ñ là nh ng y u t ñáng quan tâm và có t m quan tr ng th c ti n nh t. Bò là ñ ng v t máu nóng, vì v y chúng ph i c g ng duy trì nhi t ñ cơ th n ñ nh m c dù nhi t ñ môi trư ng luôn thay ñ i. Mu n v y, bò ph i gi ñư c s cân b ng gi a nhi t sinh ra trong cơ th và nhi t th i ra kh i cơ th . Thân nhi t bình thư ng bò n ñ nh trong kho ng 38,5-39OC. T ng lư ng nhi t sinh ra trong cơ th bò (HP) bao g m nhi t ñư c gi i phóng t năng lư ng dùng cho duy trì và lao tác c a cơ th cùng v i toàn b sinh nhi t (HI). Do v y, bò có kh i lư ng cơ th càng l n thì nhu c u năng lư ng duy trì càng nhi u và cu i cùng nhi t sinh ra càng nhi u. Th c ăn thô nhi t ñ i có ch t lư ng th p, khó tiêu nên làm tăng sinh nhi t (liên quan ñ n thu nh n và tiêu hoá th c ăn) và do v y mà tăng t ng lư ng nhi t sinh ra. Khi năng su t c a bò càng cao thì nhi t th a sinh ra trong cơ th bò càng nhi u (do HI hình thành tăng). 66
  6. Toàn b nhi t th a sinh ra ph i ñư c gi i phóng kh i cơ th . Các phương th c chính ñ th i nhi t bò g m b c hơi nư c, d n nhi t, ñ i lưu và b c x nhi t. S b c hơi nư c qua da (ñ m hôi) và ph i (th ) là con ñư ng ch y u ñ th i nhi t. S thoát nhi t b ng cách b c hơi nư c c a bò ph thu c nhi u vào m ñ môi trư ng. m ñ môi trư ng càng cao thì càng c n tr b c hơi nư c nên quá trình th i nhi t s càng khó khăn. M t khác, nhi t ñ c a môi trư ng cao l i c n tr th i nhi t t cơ th qua con ñư ng d n nhi t, chưa nói chúng ph i nh n thêm năng lư ng b c x nhi t t môi trư ng nóng xung quanh. Chính vì th , trong môi trư ng càng nóng m thì s th i nhi t th a càng b tr ng i. B c x nhi t c a môi trư ng cao và lưu thông gió kém (nh ng ngày oi b c) thì quá trình th i nhi t c a bò thông qua b c x và ñ i lưu càng khó khăn. Do v y, trong môi trư ng nóng m và oi b c con v t bu c ph i h n ch lư ng thu nh n th c ăn ñ gi m sinh nhi t. Trong trư ng h p nhi t th a sinh ra trong cơ th l n hơn kh năng th i nhi t vào môi trư ng thì thân nhi t tăng và bò xu t hi n stress nhi t. Bò b stress nhi t thì thu nh n th c ăn càng gi m và năng su t gi m tùy theo m c ñ nghiêm tr ng. Nói chung, nhi t ñ môi trư ng th p dư i vùng ñ ng nhi t (kho ng nhi t ñ trong ñó sinh nhi t trong cơ th n ñinh, ñư c xác ñ nh cho m i lo i giá súc riêng) thì thu nh n th c ăn tăng và ngư c l i khi nhi t ñ môi trư ng n m trên vùng ñ ng nhi t thì lư ng thu nh n th c ăn gi m xu ng. Ví d , bò g c ôn ñ i trung bình gi m thu nh n th c ăn 2% khi tăng 1oC trên m c 25oC. - Tình tr ng s c kh e và b nh t t Rõ ràng là bò kho ăn ñư c nhi u hơn bò m, nhưng sau khi h i ph c thì ngư c l i, bò có hi n tư ng “ăn bù”. Bò b ký sinh trùng ñư ng ru t có xu hư ng gi m thu nh n th c ăn, ñư c m c nh n là do chúng làm r i lo n ñư ng tiêu hoá cho dù nhu c u dinh dư ng tăng lên như m t h u qu c a vi c gi m h p thu dinh dư ng. Cũng có b ng ch ng cho r ng kích thích h th ng mi n d ch c a cơ th , như trư ng h p b ký sinh trùng, có th góp ph n làm gi m thu nh n th c ăn. Ngo i ký sinh trùng như ve cũng làm gi m thu nh n th c ăn c a gia súc. 5.3. Ư c tính lư ng thu nh n th c ăn Th c ăn ch y u c a bò là th c ăn thô nên ñi u quan tr ng trư c tiên là ph i bi t ñư c li u con v t có th ăn ñư c bao nhiêu trong m t ngày ñêm ñ 67
  7. bi t ñư c nó có th ñáp ng ñư c bao nhiêu so v i nhu c u dinh dư ng c a con v t và t ñó bi t ñư c m c th c ăn b sung c n s d ng. Do ñó, nhi u phương pháp ư c tính lư ng thu nh n v t ch t khô c a th c ăn ñã ñư c s d ng. Trong ñi u ki n bình thư ng, lư ng ch t khô thu nh n ch u nh hư ng ñ u tiên b i kh i lư ng cơ th (chi ph i c nhu c u và dung tích ñư ng tiêu hoá), n ng ñ năng lư ng và t c ñ lên men th c ăn trong d c (ch t lư ng th c ăn). Cách ñơn gi n nh t là ư c tính theo th tr ng. Theo Preston và Willis (1970), bò tơ (200 kg) s thu nh n x p x 2,8-3% th tr ng. Trong quá trình sinh trư ng kh i lư ng cơ th chúng tăng lên thì t l ph n trăm lư ng VCK thu nh n có xu hư ng gi m xu ng. ð ñơn gi n, theo McDonald và CS (2002) lư ng thu nh n VCK c a bò th t thư ng ñư c ư c tính b ng 2,2% th tr ng, còn ñ i v i bò s a thì cao hơn, kho ng 2,8% th tr ng vào ñ u chu kỳ s a và 3,2% th tr ng vào lúc thu nh n ñ nh ñi m. ð i v i bò s a lư ng thu nh n th c ăn còn liên quan t i năng su t s a và cũng có th ư c tính theo phương trình : DMI = 0,025 W + 0,1 Y Trong ñó, DMI là lư ng th c ăn thu nh n (kg VCK/ngày), W là kh i lư ng cơ th (kg) và Y là năng su t sưa (kg/ngày). Tuy nhiên, phương pháp tính toán này cũng không phù h p l m vì nó b qua nhi u y u t nh hư ng như ñ c ñi m th c ăn và tác ñ ng qua l i gi a chúng. M c dù có nh ng nh hư ng b sung c a mùa v , gi ng, tr ng thái sinh lý, v.v., nhưng khi m c nh n r ng lư ng thu nh n th c ăn thô c a trâu bò b h n ch ch y u b i dung tích ñư ng tiêu hoá m t s tác gi trên th gi i g n ñây ñã ñưa ra m t s công th c khác nhau ñ d tính lư ng thu nh n VCK c a các lo i th c ăn thô trên cơ s phân tích các ñ c ñi m c a th c ăn có liên quan ñ n ñ choán trong d c . Nh ng ñ c tính quan tr ng c a th c ăn thô (xét v khía c nh dinh dư ng cho ñ ng v t nhai l i) như t l các thành ph n hoà tan (A), thành ph n có th ho c không th b phân gi i (B), t c ñ phân gi i trong d c (c) ñã ñư c làm sáng t ph n trên. Th c nghi m ñã cho th y nh ng lo i th c ăn nào có các giá tr A, B, c càng l n thì hi u qu nuôi dư ng c a chúng càng cao. Các tác ñ ng k thu t như x lý, ch bi n th c ăn thô b ng các phương pháp hoá h c, 68
  8. sinh h c, các lo i th c ăn b sung v.v. nh m nâng cao các giá tr A, B, c ñ u ñư c coi là nh ng bi n pháp h u hi u có th áp d ng ñ c i thi n và nâng cao giá tr dinh dư ng c a các th c ăn thô và các ph ph m tr ng tr t. Orskov và Ryle (1990) ñã ch ng minh ñư c r ng các giá tr A, B, c c a m t lo i th c ăn nào ñó có tương quan r t ch t ch ñ n lư ng th c ăn thu nh n ñư c c a gia súc. Thông qua các giá tr A, B, c thu ñư c b ng k thu t in sacco các tác gi này ñã xây d ng ch s dinh dư ng (I) ph n ánh giá tr c a th c ăn thô b ng phương trình h i qui sau: I = A + 0,4B + 200c Trong ñó: I là giá tr ch s (index value). Ch s này dĩ nhiên không có giá tr sinh h c nào nhưng có th dùng ñ ch ti m năng thu nh n và năng su t c a gia súc khi cho ăn m t th c ăn nào ñó. M i lo i th c ăn thô s có m t giá tr I khác nhau và vì th ch s này có th dùng ñ phân lo i và ñánh giá ti m năng c a các lo i th c ăn thô. M i lo i gia súc c n th c ăn có m t giá tr I nh t ñ nh (ví d I = 33) ñ có th ăn ñ cho nhu c u duy trì. Khi cho ăn m t lo i th c ăn có giá tr I cao hơn thì có th cho phép con v t có thêm dinh dư ng ñ s n xu t. Cho ñ n nay nhi u phương trình ñã ñư c xây d ng ñ d ñoán lư ng th c ăn thu nh n cho gia súc nhai l i d a trên các s li u v thành ph n và giá tr dinh dư ng c a th c ăn, ñ c ñi m c a gia súc và ñi u ki n môi trư ng. Tuy nhiên, trong ñi u ki n th c ti n c a nư c ta t m th i có th d ñoán lư ng thu nh n VCK c a th c ăn thô tuỳ theo kh i lư ng c a bò và ch t lư ng c a th c ăn theo b ng 2.1. B ng 2.1. Ư c tính lư ng thu nh n th c ăn thô c a bò (cho ăn t do) Ch t lư ng th c ăn VCK thu nh n hàng ngày (% th tr ng) R tt t 3,0 Tt 2,5 Trung bình 2,0 Xu 1,5 69
  9. R tx u 1,0 VI. ðI U KHI N LÊN MEN D C ðã có r t nhi u nghiên c u nh m tác ñ ng vào ho t ñ ng c a VSV d c nh m c i thi n dinh dư ng cho gia súc nhai l i v i m c ñích tăng hi u qu chuy n hoá các ch t dinh dư ng ñ ñáp ng t t nh t cho nhu c u c a v t ch nhai l i. Sau ñây là m t s hư ng tác ñ ng chính. 6.1. ði u ch nh qu n th vi sinh v t d c Phương án ñ u tiên ñã t ng ñư c nghiên c u là làm thay ñ i qu n th VSV d c nh m c ch các quá trình không có l i (như sinh khí mêtan) hay kích thích nh ng quá trình có l i (như tăng t ng h p protein VSV). Thay ñ i vi khu n d c b ng cách c y vào m t s lo i VSV ñ c bi t t ra r t khó th c hi n ñư c hay cho dù có ñ t ñư c thì cũng không ñem l i l i th v dinh dư ng. Làm thay ñ i qu n th VSV d c b ng cách dùng kháng sinh vào th c ăn ñã t ra có hi u qu hơn, nhưng vi c s d ng nhi u lo i kháng sinh l i b c m. Các lo i kháng sinh ñang ñư c s d ng h u h t thu c d ng ionophore như monensin và salinomycin. ðây là nh ng kháng sinh c ch vi khu n gram âm. Nh kích thích s n sinh axit propionic và gi m s n sinh axit acetic và butyric, chúng làm tăng hi u qu s d ng các lo i th c ăn dùng cho gia súc ñang sinh trư ng. G n ñây ngư i ta ñang s s d ng các lo i probiotic (như canh trùng men s ng) ñ kích thích ho t l c c a VSV trong d c . Trong nhi u trư ng h p vi c này làm n ñ nh pH d c , tăng sinh axit propionic và gi m axit acetic. V i s ti n b c a công ngh di truy n hy v ng s t o ra ñư c nh ng lo i vi khu n có ho t l c phân gi i xơ cao hay nh ng vi khu n có kh năng t o ra nh ng ch t dinh dư ng ñ c bi t c n cho t ng lo i gia súc khác nhau. Qu n th protozoa t ra d thay ñ i hơn là vi khu n, th m chí có th lo i hoàn toàn ra kh i d c . Gia súc nhai l i ñư c nuôi t sơ sinh tách bi t v i các gia súc nhai l i khác s không phát tri n protozoa trong d c . Qu n th protozoa ñang có trong d c cũng có th lo i tr b ng cách s d ng kh u ph n giàu tinh b t hay cho u ng các lo i thu c di t protozoa như sunphát ñ ng. 70
  10. Monensin thư ng dùng ñ di t c u trùng gia c m cũng có kh năng di t protozoa gia súc nhai l i. Lâu nay v n t n t i nh ng quan ñi m khác nhau v vai trò c a protozoa ñ i v i tiêu hoá d c và năng su t c a gia súc nhai l i. M c dù protozoa có vai trò ñáng k ñ i v i tiêu hoá polysaccharide, nhưng chúng l i ”ăn” vi khu n và lưu l i lâu trong d c nên làm ch m ti n trình di chuy n protein VSV trong d c xu ng ru t. Do v y, di t protozoa d c tuy có làm gi m phân gi i xơ (ñ c bi t là hemicellulose) nhưng l i làm tăng lư ng protein VSV ñi xu ng tá tràng lên t i 25%. N u lo i b protozoa kh i d c thì vai trò phân gi i xơ c a chúng có ñư c thay th b i n m. Tuy nhiên, có b ng ch ng cho th y r ng protozoa có m t vai trò quan tr ng khác trong vi c h tr s h p thu Ca, Mg và P qua vách ru t. 6.2. B o v dinh dư ng thoát qua phân gi i d c M t m c tiêu quan tr ng trong vi c ñi u khi n lên men d c là b o v m t s ch t dinh dư ng kh năng tiêu hoá b ng men ru t non ”thoát qua” ñư c s lên men VSV d c . Nh ng ch t dinh dư ng c n b o v thư ng là tinh b t, ñư ng và protein ch t lư ng cao. K thu t b o v các ch t dinh dư ng này thư ng d a trên vi c x lý th c ăn b ng nhi t hay x lý hoá h c. X lý b ng tanin hay formaldedyde s làm bi n ñ i c u trúc protein ñ cho VSV d c không t n công ñư c nhưng v n cho phép men c a ñư ng ru t tiêu hoá. Tuy nhiên khó có th xác ñ nh ñư c chính xác m c ñ b o v và do ñó mà có m t cách th c t hơn ñ ñưa protein thoát qua d c là s d ng nh ng lo i th c ăn mà VSV d c không quen phân gi i; ñó thư ng là nh ng lo i protein có ngu n g c ñ ng v t như b t cá. Các axit amin riêng r có th b o v b o v b ng polyme hay m . Vi c b o v carbohydrate d tiêu như tinh b t kh i s lên men d c khó khăn hơn nhi u, m c dù tinh b t trong m t s th c ăn có th thoát qua m t ph n b i s lên men d c . N u gia súc cao s n c n b sung th c ăn giàu năng lư ng thì thư ng ngư i ta b sung m t lo i dinh dư ng có kh năng thoát qua lên men d c m t cách t nhiên, ñó là m triglyceride. M c dù con ngư i ñã có m t vài thành công trong vi c giúp cho m t s ch t dinh dư ng ”thoát qua” lên men d c , nhưng không th thành công như ”t o hoá”. bê bú s a ho t ñ ng c a rãnh th c qu n cho phép các ch t 71
  11. dinh dư ng ch t lư ng cao có trong s a tránh ñư c lên men d c . Do v y, ngư i ta cũng ñã tìm cách kéo cách ăn này gia súc nhai l i trư ng thành và ñã r t thành công v m t k thu t nhưng không kinh t do giá s a nguyên và s a thay th quá cao. 6.3. ð ng b hoá các ngu n dinh dư ng cho vi sinh v t d c Nhi u nghiên c u ch ra r ng hi u qu t ng h p protein vi sinh v t d c và ho t ñ ng phân gi i xơ c a chúng ph thu c không nh ng vào lư ng cung c p các ch t dinh dư ng c n thi t mà còn ph thu c r t l n vào s ñ ng b gi a t c ñ hình thành ammonia và t c ñ lên men carbohydrate. Vi c s d ng các ño n peptid và axit amin cho sinh t ng h p protein vi sinh v t cũng ph thu c vào ngu n carbohydrate d lên men s n có. Thi u carbohydrate d lên men s d n ñ n quá trình chuy n hoá các ño n peptid và axit amin thành ammonia thay vì s d ng tr c ti p cho t ng h p protein c a vi sinh v t, làm gi m hi u su t s dung protein. Ngư c l i, quá trình phân gi i carbohydrate trong d c cũng c n cung c p ñ nitơ. Cung c p ñ y ñ và thư ng xuyên ngu n nitơ d lên men vào d c làm nâng cao hi u su t t ng h p protein vi sinh v t, k t qu là tăng s n lư ng protein vi sinh v t và tăng kh năng phân gi i carbohydrate c a chúng. Do v y, vi c cung c p ñ y ñ , ñ ng th i, ñ u ñ n và liên t c các ch t dinh du ng mà VSV c n vào d c có tác d ng t i ưu hoá s tăng sinh và ho t ñ ng c a VSV c ng sinh. Trong trư ng h p kh u ph n cơ s là th c ăn thô ch t lư ng th p (như rơm r ) c n b sung thêm m t lư ng nh carbohydrate d lên men (b t, ñư ng, hay t t nh t là xơ không b lignin hoá) ñ ng th i v i vi c b sung m t ngu n nitơ phân gi i ch m và các th c ăn b sung khoáng. Carbohydrate d tiêu này s cung c p năng lư ng (ATP) cho VSV d c và khung carbon ñ chúng t ng h p axit amin trong khi ngu n N và các lo i khoáng c n thi t luôn luôn s n có m c không lãng phí. 6.4. ði u khi n ñ axit d c thu n l i cho phân gi i xơ ð axit (hay ngư c l i là pH) trong d c là m t y u t có nh hư ng r t l n ñ n ho t l c c a các nhóm vi sinh v t khác nhau. Vi khu n phân gi i xơ ho t ñ ng có hi u qu cao nh t khi pH d ch d c >6,2. Do v y, ñi u hoà ñ pH d c thích h p cho vi sinh v t phân gi i xơ cũng là m t ”ngh thu t” trong chăn nuôi gia súc nhai l i. Gia súc nhai l i có h th ng tiêu hoá xơ r t có 72
  12. hi u qu nh có vi sinh v t d c , vì ngư i ta tìm cách ñ duy trì ñư c các ñi u ki n t i ưu cho VSV phân gi i xơ ho t ñ ng ñ l i d ng ưu th sinh h c này. Do t m quan tr ng c a pH d c ñ i v i phân gi i xơ nên vi c xem xét và ñi u khi n các y u t chi ph i ñ n nó s có ý nghĩa th c ti n r t l n trong qu n lý nuôi dư ng bò (Orskov, 2005). - T m quan tr ng c a nư c b t Gia súc nhai l i ki m soát ñ axit trong d c thông qua quá trình ti t nư c b t trong khi ăn và nhai l i. Nư c b t ki m hoá và trung hoà các axit có d c và các axit ñư c t o ra trong d c . Lư ng nư c b t ti t ra ph thu c nhi u vào th i gian ăn và nhai l i vì ăn và nhai l i là lúc lư ng nư c b t ti t ra nhi u nh t. Lư ng axit s n sinh ra khi lên men ph thu c tr c ti p vào t l tiêu hoá các lo i th c ăn cho ăn. Như v y, lư ng axit s n sinh ra khi lên men m t ñơn v kh i lư ng rơm ch b ng m t n a lư ng axit s n sinh ra khi lên m t ñơn v kh i lư ng ngũ c c. ðây là v n ñ c n quan tâm khi ph i h p th c ăn nhi u xơ v i th c ăn tinh b t hoà tan và ñư ng trong kh u ph n c a bò. B i vì ăn th c ăn tinh h n h p gia súc nhai l i ít hơn, s n sinh ít nư c b t hơn trên m t ñơn v kh i lư ng ngũ c c, m c dù lý tư ng là c n có nhi u nư c b t hơn ñ h n ch h pH d c . N u cho bò ăn h t ngũ c c nghi n thì pH d c s n ñ nh m c t 5,2-5,4; trái l i, khi cho chúng ăn rơm ho c các lo i c khô có ch t lư ng t x u ñ n trung bình thì pH d c s n ñ nh m c t 6,8-7,0. - M c nuôi dư ng và t l th c ăn tinh trong kh u ph n Tiêu hoá xơ d dàng b c ch khi cho gia súc ăn quá nhi u th c ăn tinh, ch y u là do n ng ñ axit trong d c cao. N u cho gia súc ăn kh u ph n cơ s có nhi u xơ như rơm, c khô, th c ăn chua và c xanh ho c các ph ph m nhi u xơ khác thì hi u qu phân gi i th c ăn này s cao nh t khi ch b sung thêm m t ít th c ăn tinh ñ cung c p các y u t c n thi t cho vi sinh v t d c , nh t là năng lư ng d lên men. Tuy nhiên, m c th c ăn tinh trong kh u ph n l i ph thu c r t nhi u vào t ng kh i lư ng th c ăn c n cho ăn, hay nhu c u dinh dư ng c a con v t. Nhu c u dinh dư ng càng cao càng thì càng ph i ñưa nhi u th c ăn tinh vào kh u ph n và khi ñó có nhi u v n ñ n y sinh liên quan ñ n h pH d c . ðây là v n ñ l n nh t ñ i v i bò s a cao s n c n tiêu th m t kh i lư ng l n th c ăn tinh. Không th nói chính xác t l th c ăn tinh nên chi m bao nhiêu ph n trăm trong kh u ph n vì chúng ph thu c vào các 73
  13. y u t khác như m c nhu c u dinh dư ng và cách th c phân ph i th c ăn cho bò trong ngày. N u gia súc ch ăn kh u ph n duy trì thì s phân gi i xơ s không b nh hư ng n u trong kh u ph n ăn ch a 50% th c ăn tinh. N u m c nuôi dư ng cao hơn, ph i cho ăn nhi u th c ăn tinh, làm cho d c có pH th p hơn 6,2, tiêu hoá xơ s dư i m c t i ưu. T l tiêu hoá và lư ng th c ăn ăn vào gi m nhi u hay ít thu c vào ñ dài th i trong ngày có pH d c th p hơn 6,2. - Ch bi n h t ngũ c c Ngư i ta có th ñi u ch nh ñ lên men c a h t ngũ c c trong d c b ng cách ch bi n (nghi n) vì m c ñ nhi n có nh hư ng l n t i pH d c . Ch bi n m t cách thích h p s làm cho t l tiêu hoá ñ t m c t i ña. Ch bi n quá k (nghi n quá m n) s gây thêm tr ng i cho tiêu hoá. Cho ăn h t ngũ c c nguyên h t hay ch nghi n d p s tăng th i gian ăn và nhai l i, vì th tăng lư ng nư c b t ti t ra. K t qu là pH d c cao hơn và ít nh hư ng t i tiêu hoá xơ trong d c hơn so v i khi nghi n quá m n. - B sung NaHCO3 Tính ki m c a nư c b t ch y u là do NaHCO3 có trong ñó, vì v y b sung thêm NaHCO3 vào kh u ph n cũng có th giúp ñưa tiêu hoá th c ăn thô v tr ng thái bình thư ng. Cũng vì v y, ñ i v i gia súc v t s a cao s n ăn nhi u th c ăn tinh vi c b sung NaHCO3 cũng giúp h n ch h pH d c và ñưa hàm lư ng m s a v tr ng thái bình thư ng b i vì chúng thúc ñ y quá trình tiêu hoá xơ và s n xu t axit acetic có l i cho quá trình t ng h p m s a. Trong m t s kh u ph n có nhi u th c ăn tinh, cho ăn NaHCO3 s giúp gi m ñư c v n ñ tăng axit d c (rumen acid). Tuy nhiên, cho quá nhi u NaHCO3 vào kh u ph n s làm gi m tính ngon mi ng. - Ch ñ cho ăn N u c n cho bò ăn m t lư ng l n th c ăn tinh h n h p, chúng ta có th kh c ph c hi n tư ng h pH d c quá th p b ng cách cho gia súc ăn các th c ăn này làm nhi u b a (cho ăn nhi u l n r i ñ u trong ngày). Khi cho gia súc ăn nhi u th c ăn tinh h n h p m t ngày hai l n trong ngày, ñ axit cao nh t (ho c pH th p nh t) vào 2-3 gi sau khi ăn và c ch vi sinh v t phân gi i xơ. N u th c ăn tinh h n h p cho ăn ñư c tr n ñ u v i th c ăn thô dư i d ng kh u 74
  14. ph n tr n hoàn ch nh (TMR) và cho ăn r i ñ u thì n ng ñ axit d c có th n ñ nh m c ñ khá cao (>6,2), ñ m b o ñư c t l tiêu hoá và thu nh n th c ăn thô m c cao cho dù con v t không dành t t c th i gian trong ngày ñ ăn. Tuy nhiên, v i m t lư ng th c ăn h n h p th p mà cho ăn hai l n trong ngày thì ñ axit s ch tăng nh và c ch tiêu hoá xơ trong m t th i gian ng n sau khi ăn. - Thay ñ i th c ăn Nhi u r i ro g p ph i trong qu n lý nuôi dư ng gia súc nhai l i không ñúng cách xu t hi n khi thay ñ i kh u ph n ăn. Thay ñ i kh u ph n cho gia súc d dày ñơn như l n và con ngư i tương ñ i an toàn, nhưng thay ñ i ñ t ng t kh u ph n ăn c a gia súc nhai l i là c c kỳ nguy hi m vì nó làm thay ñ i các vi sinh v t lên men trong d c . Thay ñ i nguy hi m nh t là chuy n t m t kh u ph n th c ăn thô sang m t kh u ph n nhi u th c ăn tinh. Theo Orskov (2005) lúc này axit lactic tích lu l i vì vi khu n thư ng s d ng axit này không có m t trong d c và ñó là m t nguyên nhân gây h i ch ng nhi m axit d c (rumen acidosis). M t trong các v n ñ ñ c bi t x y ra khi chuy n sang kh u ph n ăn nhi u tinh là không th xác ñ nh lư ng th c ăn thô xanh gia súc ăn ñư c. Có th gia súc ăn ít th c ăn thô hơn d tính nên nh hư ng c a th c ăn tinh s nhanh hơn d ki n. Do v y, thay ñ i kh u ph n ăn ph i ñư c ti n hành t t trong 2-3 tu n ñ tránh n y sinh các r i ro không mong mu n. Lư ng th c ăn tinh cho ăn m t l n, m c ñ ch bi n và s l n cho là các y u t nh hư ng t i th i gian c n thi t ñ thay ñ i ch ñ nuôi dư ng. M c dinh dư ng cũng r t quan tr ng. Ví d , khi cho gia súc ăn kh u ph n duy trì thì thay ñ i kh u ph n nhanh không nh hư ng l n do hàm lư ng axit trong môi trư ng d c s không b thay ñ i t i m c có h i như khi cho gia súc ăn quá nhi u th c ăn. Thay ñ i t kh u ph n nhi u th c ăn tinh sang kh u ph n nhi u xơ d hơn ho c ít nh t cũng không nguy hi m và có th ti n hành trong th i gian ng n hơn. Vi c thay ñ i này s làm cho gia súc có lư ng th c ăn thô xanh th p hơn so v i d ñ nh trong 1-2 tu n ñ u. Vì lý do này, m c dù vi c thay ñ i kh u ph n giàu tinh sang giàu thô có th ñ t ng t, nhưng t t hơn là kéo dài th i kỳ chuy n ñ i kh u ph n trong vài ba ngày. 75
  15. TÀI LI U THAM KH O CHÍNH 1. Chenost M. and Kayouli C. (1997) Roughage Utilization in Warm Climates. FAO Animal and Health Paper 135. Rome. 2. John Owen (1995) Cattle Feeding (2nd edition). Farming Press. USA. 3. McDonald P., Edwards R.A., Greenhalgh and Morgan C.A. (2002) Animal Nutrition (6th edition). Pearson Education Ltd.. 4. Leng R. (2003) Drought and Dry Season Feeding Strategies for Cattle, Sheep and Goats. Penambul Books. Australia. 5. Nguy n Xuân Tr ch (2003, 2004, 2005) S d ng ph ph m nông nghi p nuôi gia súc nhai l i. NXB Nông nghi p-Hà N i. 6. Nguy n Xuân Tr ch và Mai Th Thơm (2004) Giáo trình chăn nuôi trâu bò (Cao h c). NXB Nông nghi p-Hà N i. 7. Ørskov (2005) Nuôi dư ng gia súc nhai l i: Nh ng nguyên lý cơ b n và th c hành. NXB Nông nghi p-Hà N i (sách d ch). 8. Ørskov E. R. and Ryle M. (1990) Energy Nutrition in Ruminants. Elsevier. Amsterdam. 9. Vũ Duy Gi ng (2001) Giáo trình dinh dư ng và th c ăn gia súc (Cao h c). NXB Nông nghi p-Hà N i. 76
  16. CHUƠNG III CÁC H TH NG NĂNG LƯ NG VÀ PROTEIN I. CÁC H TH NG ðÁNH GIÁ GIÁ TR NĂNG LƯ NG 1.1. ð nh nghĩa và ñơn v ño 1.1.1. ð nh nghĩa T năng lư ng b t ngu n t ti ng Hyl p và có nghĩa là trong công vi c "in work" (en ergon). Công vi c c a các t bào là co bóp t thân, v n chuy n tích c c các phân t và ion, t ng h p các ñ i phân t t các phân t nh bé. Ngu n năng lư ng cho các ho t ñ ng y là năng lư ng hóa h c d tr trong th c ăn gia súc ăn vào. Các c u n i năng lư ng gi a các nguyên t ho c phân t chính là ngu n năng lư ng ti m năng, ngu n năng lư ng này ñư c gi i phóng khi các c u n i trên b b gãy. Khi các h p ch t hoá h c ñư c chuy n t lo i h p ch t có m c năng lư ng cao sang các h p ch t có m c năng lư ng th p, m t ph n năng lư ng ñư c gi i phóng ñ s d ng cho các ho t ñ ng h u d ng theo công th c: Năng lư ng t do (free energy ) FE = H – T.S ñây: H = enthalpy (hàm lư ng nhi t năng trong h th ng), T = Nhi t ñ tuy t ñ i, S = entropy (ñ h n lo n: degree of disorganization). Hi u bi t các quá trình t o ra năng lư ng sinh h c là cơ s c a khoa h c v dinh dư ng vì t t c các quá trình x y ra trong cơ th ñ ng v t khi th c ăn b tiêu hoá và tham gia vào quá trình trao ñ i ch t là các quá trình sinh ra ho c l y ñi năng lư ng. Năng lư ng thư ng ñư c bi u th là giá tr nhiên li u c a th c ăn gia súc "fuel value" và bao g m ba nhóm ch t dinh dư ng chính: carbohydrate, protein và m . Vi c bi u th như v y cho phép chúng ta xác ñ nh ñư c quan h v lư ng gi a các ch t dinh dư ng ăn vào và hi u qu dinh dư ng - cơ s ñ d ñoán năng su t gia súc. Ngày nay, chúng ta bi t r ng có r t nhi u y u t nh hư ng ñ n s d ng năng lư ng gia súc ngay c khi nhu c u các ch t dinh dư ng c th như protein, vitamin và mu i khoáng ñã ñư c ñáp ng ñ y ñ thì nhu c u v năng lư ng v n còn là m t câu h i. Gia súc c n năng lư ng ñ trư c h t cho các 77
  17. ch c năng thi t y u như: Ho t ñ ng cơ h c c a cơ, ho t ñ ng hoá h c, v n chuy n ch ñ ng các cơ ch t ngư c gradient n ng ñ và t ng h p các thành t c n thi t c a cơ th như: hormone, enzyme. gia súc ñói, năng lư ng cho các ch c năng này có ñư c t quá trình d hoá ngu n d tr c a cơ th (catabolism) trư c h t là glycogen sau ñó là m và protein. Gia súc c n năng lư ng c a th c ăn ñ ñáp ng nhu c u duy trì và ngăn ng a d hóa, khi năng lư ng th c ăn ñư c dùng cho các ho t ñ ng c a cơ và các ho t ñ ng hoá h c trong quá trình duy trì, gia súc tr ng thái ng và t ng năng lư ng tiêu dùng ñư c chuy n thành nhi t và có nhi m v duy trì ho t ñ ng c a cơ th gia súc. gia súc ñói, lư ng nhi t s n xu t ra ñúng b ng năng lư ng c a mô b d hoá và khi ño ñ c trong nh ng ñi u ki n nh t ñ nh, năng lư ng này ñư c g i là năng lư ng trao ñ i cơ b n (basal metabolism). ơc tính năng lư ng trao ñ i cơ b n cho phép ư c tính nhu c u năng lư ng cho duy trì c a gia súc. Năng lư ng do th c ăn cung c p l n hơn năng lư ng c n cho duy trì s ñư c s d ng cho các ch c năng s n xu t khác. gia súc non, năng lư ng v cơ b n ñư c d tr trong protein các mô cơ, trong khi gia súc trư ng thành năng lư ng ñư c d tr nhi u hơn các mô m và gia súc ti t s a năng lư ng c a th c ăn s chuy n thành năng lư ng trong s a và năng lư ng ñ nuôi thai. Có th nói là không có ch c năng nào, k c ch c năng duy trì có ñư c ưu th tuy t ñ i v s d ng năng lư ng. V y m t h th ng năng lư ng là gì? Hi u theo nghĩa ñơn gi n nh t h th ng năng lư ng là m t t p h p các quy lu t liên k t lư ng năng lư ng ăn vào c a m t gia súc v i năng su t hay kh năng s n xu t c a con v t ñó. H th ng này ñư c dùng ñ ho c ch n ñoán năng su t c a gia súc t m t m c năng lư ng ăn vào nào ñó ho c ñ tính toán lư ng năng lư ng ăn vào c n thi t ñ có ñư c m t m c năng su t nào ñó. M t h th ng năng lư ng ñơn gi n nh t cũng ph i bao g m hai b s li u: m t b s li u v nhu c u năng lư ng c a gia súc và b kia là s li u v giá tr năng lư ng c a th c ăn. Hai b s li u này ñư c bi u th b ng cùng m t ñơn v . 1.1.2. ðơn v ño ðơn v ño năng lư ng ñi n, cơ khí và hóa h c là joule (J). Joule cũng có th chuy n ñ i thành calorie (cal). M t calorie b ng 4,184 joule và ñư c ñ nh nghĩa là nhi t c n thi t ñ nâng nhi t ñ c a 1 g nư c t 16,5 lên 17,5oC. 78
  18. Trong th c t , calorie quá nh nên ngư i ta thư ng dùng ñơn v kilocalorie (kcal) (1 kcal = 1000 cal) và megacalorie (Mcal) (Mcal = 1000 kcal). 1.2. Các d ng năng lư ng c a th c ăn 1.2.1. Năng lư ng thô c a th c ăn (Gross Energy - GE) Gia súc dùng năng lư ng t th c ăn chúng ăn vào, s lư ng năng lư ng hóa h c có trong th c ăn có th ño ñư c b ng cách chuy n chúng thành năng lư ng nhi t và xác ñ nh năng lư ng này. Vi c chuy n này ñư c th c hi n b ng cách ñ t (ôxy hoá) th c ăn. S lư ng nhi t t o ra t ôxy hoá hoàn toàn m t lo i th c ăn nào ñó chính là GE c a th c ăn ñó. B ng 3.1. M t vài giá tr GE ñi n hình (MJ/kg ch t khô) Glucose 15,6 Tinh b t 17,7 Cellulose 17,5 Các thành ph n th c ăn Casein 24,5 Bơ 38,5 M t h t có d u 39,0 Acetic 14,6 Propionic 20,6 S n ph m lên men Butyric 24,9 Lactic 15,2 Methane 55,0 Cơ 23,6 Mô ñ ng v t M 39,3 H t ngô 18,5 Th c ăn C khô 18,9 S a 4% m 24,9 Y u t ch y u ñ u tiên xác ñ nh hàm lư ng GE c a m t ch t h u cơ là m c ñ ôxy hoá c a chúng bi u th b ng t l (C + H)/O2. T t c carbohydrate có cùng m t t l trên nên chúng có cùng m t lư ng GE/kg ch t khô (17,5 MJ/kg CK). Protein có hàm lư ng GE cao hơn carbohydrate và th p hơn lipid. Phương pháp xác ñ nh GE 79
  19. GE ñư c ño trong m t thi t b g i là nhi t lư ng k (Bomb Calorimeter). Nguyên lý chung là khi ñ t cháy ch t h u cơ, nhi t ñư c hình thành ho c s làm tăng nhi t (ñ ng áp) ho c s làm tăng áp su t (ñ ng nhi t) bình ch a. Căn c s chênh l ch nhi t ñ ho c áp xu t trư c và sau khi ô-xy hóa ch t h u cơ mà có th tính nhi t lư ng. Trong th c t , ngư i ta thư ng s d ng nhi t lư ng k ñ ng áp v i c u t o ñơn gi n g m m t bu ng b ng kim lo i (bomb) ñ t trong m t b nư c cách nhi t. Th c ăn và ôxy ñư c cho vào Bomb dư i áp su t cao. M u ñư c ñ t cháy b ng dòng ñi n 2 chi u thông qua 2 ñi n c c k t n i v i m u th c ăn. Chênh l ch nhi t ñ nư c trư c và sau khi ñ t m u là căn c ñ tính nhi t lư ng ñ t cháy hoàn toàn lư ng th c ăn trong bomb. Thông thư ng, ngư i ta s d ng m t ch t chu n ñã bi t nhi t lư ng ñ quy ñ i (axit benzoic, nhi t lư ng chu n: 6318 cal/g). Ví d , ñ t cháy 1 gam axit benzoic làm tăng nhi t ñ 120C và trong khi ñ t cháy 1 gam th c ăn cũng làm tăng 120C thì nhi t lư ng th c ăn là 6318 cal/g (hay 6,3 Mcal/kg). Bomb Calorimeter có th dùng ñ xác ñ nh GE c a th c ăn, c a mô ñ ng v t, các s n ph m bài ti t và các thành ph n c a th c ăn. H u h t các th c ăn thông d ng có GE = 18,5 MJ/kg CK. 1.2.2. Năng lư ng tiêu hoá c a th c ăn (Digestible Energy - DE) 80
  20. Không ph i t t c GE ñ u ñư c gia súc s d ng. M t ph n năng lư ng b m t dư i d ng các ch t bài ti t: r n, l ng ho c khí (sơ ñ 3.1). Năng lư ng tiêu hóa (DE) chính là GE - năng lư ng trong phân. Ví d , trong 1 thí nghi m tiêu hoá, c u ăn 1,63 kg ch t khô, có GE = 18 MJ/kg CK thì t ng năng lư ng ăn vào = 18 x 1,63 = 29,3 MJ/ngày. C u th i ra 0,76 kg ch t khô phân, có 18,7 MJ/kg CK. T ng năng lư ng th i ra trong phân = 18,7 x 0,76 = 14,2 MJ. T l tiêu hóa bi u ki n c a năng lư ng c a c khô = (29,3 - 14,2)/29,3 = 0,515 hay 51,5%. V y DE c a c khô = 18 x 0,515 = 9,3 MJ/kg CK. 81

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản