Dinh dưỡng và thực phẩm: Vitamin

Chia sẻ: Tu Tu | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:34

0
69
lượt xem
12
download

Dinh dưỡng và thực phẩm: Vitamin

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bộ sách của Bác Sĩ Nguyễn Ý Đức có thể nói là một thành quả rất đáng khen về cả hai mặt khoa học cũng như thực dụng, bởi vì nó đáp ứng được cả tính chính xác của một tác phẩm khoa học cũng như tính dễ hiểu của một tài liệu hướng dẫn dành cho quảng đại quần chúng. Khi giới thiệu bộ sách này đến với quý độc giả, chúng tôi hy vọng là nó sẽ mang lại những kiến thức bổ ích và thiết thực ngay trong cuộc sống hằng ngày, giúp cho quý vị...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Dinh dưỡng và thực phẩm: Vitamin

  1. VITAMIN Toång quaùt Vitamin laø nhöõng chaát höõu cô caàn thieát cho söï taêng tröôûng vaø duy trì söùc khoûe cô theå. Vitamin goùp phaàn ñieàu haønh chöùc naêng cuûa caùc cô quan, boä phaän trong cô theå. Teân goïi vitamin coù nguoàn goác tieáng La-tinh, laø söï keát hôïp cuûa hai töø vita (coù nghóa laø ñôøi soáng) vaø amino (coù nghóa laø chaát dinh döôõng caàn thieát). Haàu heát caùc vitamin caàn phaûi ñöôïc cung caáp töø thöùc aên, vì cô theå con ngöôøi khoâng theå toång hôïp ñöôïc, tröø hai loaïi vitamin D vaø K. Ñieàu may maén laø trong thöïc phaåm coù ñuû caùc loaïi vitamin. Maëc duø ta chæ caàn moät löôïng vitamin raát nhoû, nhöng löôïng nhoû ñoù giöõ vai troø raát quan troïng cho söï sinh toàn cuûa cô theå. Khoâng coù vitamin thì nhöõng sinh vaät cao caáp nhö loaøi ngöôøi khoâng theå toàn taïi. Sau ñaây laø moät soá chöùc naêng cuûa vitamin: – Goùp phaàn vaøo vieäc caáu taïo teá baøo maùu, xöông vaø raêng. 47
  2. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm – Ñieàu haønh coù hieäu quaû nhöõng chöùc naêng cuûa tim vaø heä thaàn kinh, taêng cöôøng thò löïc cuûa maét. – Giuùp cô theå bieán thöïc phaåm thaønh naêng löôïng. – Giöõ vai troø xuùc taùc trong caùc heä thoáng sinh hoùa vaø coù nhieäm vuï chuyeån hoùa naêng löôïng ñeå giuùp caùc teá baøo vaø moâ hoaøn thaønh chöùc naêng raát caàn thieát cho söùc khoûe cuûa con ngöôøi. – Ngoaøi ra, vitamin coøn coù chöùc naêng hoã trôï cô theå söû duïng caùc khoaùng chaát, chaát ñaïm, chaát boät ñöôøng vaø nöôùc. Coù 13 loaïi vitamin chính. Ñoù laø vitamin A, C, D, E, K vaø taùm vitamin thuoäc nhoùm B nhö B1 (thiamin), B2 (riboflavin), B3 (niacin), B5 (acid pantothenic), B6 (pyridoxine), B12 (cobalamin), folacin (acid folic) vaø biotin. Ñaëc bieät, vitamin A vöøa coù trong thöïc phaåm nhö thòt, tröùng... laïi cuõng coù ôû daïng goïi laø caroten trong thöïc vaät. Khi ñöôïc ñöa vaøo cô theå, caroten ñöôïc bieán thaønh vitamin A. Caroten coù raát nhieàu trong caø roát, rau xanh, caø chua... Caroten laø moät chaát choáng oxy hoùa raát höõu hieäu. Ngoaøi ra, coøn moät soá chaát khoâng laø vitamin nhöng coù chöùc naêng gaàn gioáng nhö vitamin, chaúng haïn nhö flavonoid, carnitin, coenzyme, inositol. Coù 2 nhoùm vitamin. Nhoùm hoøa tan trong chaát beùo nhö caùc vitamin A, D, E vaø K, vaø nhoùm hoøa tan trong nöôùc goàm coù vitamin C vaø caùc vitamin B. 48
  3. Vitamin Ñaëc tính naøy raát quan troïng, vì cô theå toàn tröõ caùc vitamin hoøa tan trong chaát beùo ôû gan vaø moâ beùo töông ñoái laâu hôn, neân tình traïng thieáu huït caùc vitamin nhoùm naøy chaäm xaûy ra. Coøn caùc vitamin hoøa tan trong nöôùc chæ toàn taïi moät thôøi gian ngaén trong cô theå neân caàn ñöôïc boå sung thöôøng xuyeân ñeå traùnh caùc beänh gaây ra do thieáu nhöõng vitamin nhoùm naøy. Ña soá vitamin raát deã bò söùc noùng vaø aùnh saùng huûy hoaïi. Do ñoù, trong quaù trình toàn tröõ vaø naáu nöôùng thöïc phaåm moät soá vitamin bò maát ñi. Söï maát maùt caøng lôùn khi thöïc phaåm ñöôïc toàn tröõ döôùi aùnh saùng, söùc noùng hoaëc khoâng ñöôïc öôùp laïnh, baûo quaûn ñuùng caùch. Vitamin hoøa tan trong chaát beùo coù tính chaát oån ñònh hôn vitamin hoøa tan trong nöôùc khi thöïc phaåm ñöôïc naáu nöôùng. Ví duï, khi ñun soâi thì löôïng vitamin hoøa tan trong nöôùc bò phaân huûy trong nöôùc noùng, cho neân muoán duy trì löôïng vitamin naøy thì khoâng neân naáu thöùc aên quaù laâu, quaù chín vaø chæ neân naáu vôùi ít nöôùc. Moãi vitamin ñeàu coù chöùc naêng rieâng. Trong moät soá tröôøng hôïp, vaøi loaïi vitamin coù taùc duïng töông hoã nhöng khoâng theå thay theá cho nhau ñöôïc. Ví duï: – Vitamin D coù hieäu quaû toát hôn neáu duøng chung vôùi vitamin A. – Caëp vitamin D vaø A hoaït ñoäng toát hôn neáu coù söï hieän dieän cuûa vitamin B. 49
  4. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm – Vitamin E ñöôïc taêng hieäu naêng khi ñi chung vôùi vitamin D vaø A. – Vitamin C coù aûnh höôûng ñeán taùc duïng cuûa vitamin A. – Khi thieáu vitamin B1 thì söï haáp thuï caùc vitamin khaùc trong cô theå gaëp trôû ngaïi. Maëc duø cô theå caàn vitamin, nhöng vitamin khoâng theå thay theå thöïc phaåm. Khoâng coù thöïc phaåm thì nhöõng vitamin khoâng ñöôïc cô theå haáp thuï vaøo caùc heä thoáng sinh hoùa ñeå laøm nhieäm vuï bieán naêng. Vitamin khoâng cung caáp naêng löôïng (calori) vaø khoâng coù khaû naêng töï noù laøm taêng tröôûng cô theå nhö chaát ñaïm, chaát beùo, carbohydrat, khoaùng chaát vaø nöôùc. Vì vai troø quan troïng cuûa vitamin ñoái vôùi cô theå nhö ñaõ noùi treân, ta neân xeùt qua töøng loaïi hoaëc nhoùm vitamin ñeå bieát chuùng coù nhöõng chöùc naêng gì cuõng nhö nhu caàu cuûa chuùng ta ñoái vôùi caùc vitamin ñoù nhö theá naøo. 50
  5. VITAMIN A V itamin A hoøa tan trong chaát beùo, vaø coù nhieàu trong caùc thöïc phaåm nhö söõa, bô, phoù-maùt, loøng ñoû tröùng, gan, daàu caù... Trong moät soá thöïc phaåm nhö caø-roát, caø chua, rau xanh, suùp lô, caûi xoaên, bí, khoai lang... coù nhieàu chaát caroten, coøn ñöôïc goïi laø tieàn vitamin A (provitamin A), vì seõ ñöôïc bieán thaønh vitamin A khi ñöa vaøo cô theå. 1. Vitamin A Coù nhieàu hình thöùc vitamin A vôùi taùc duïng hôi khaùc nhau. Hai loaïi thoâng thöôøng nhaát laø retinol vaø dehydroretinol. Dehydroretinol chæ coù ôû caù nöôùc ngoït vaø chim aên caù ñoù, neân khoâng quan troïng laém. Retinol coù trong daàu caù bieån, môõ, gan, loøng ñoû tröùng. Vitamin A laø teân goïi chæ chung cho caû hai loaïi. Vitamin A coù maøu vaøng nhaït, khoâng hoøa tan trong nöôùc neân khoâng maát ñi khi naáu nöôùng thöïc phaåm. 51
  6. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm Vitamin A ñöôïc haáp thuï ôû ruoät non döôùi taùc duïng cuûa maät. Söï haáp thuï coù theå bò trôû ngaïi bôûi daàu khoaùng chaát. Daàu naøy khoâng hoøa tan trong nöôùc, thu huùt vitamin A vaø thaûi ra ngoaøi theo phaân. Vitamin khoâng coù trong nöôùc tieåu vì khoâng hoøa tan trong nöôùc. Trong cô theå, vitamin A ñöôïc döï tröõ nhieàu nhaát ôû gan, moät soá ít ôû teá baøo môõ, phoåi, thaän. Coâng duïng Vitamin A: – Giuùp maét nhìn roõ hôn trong aùnh saùng môø. – Giuùp taïo thaønh vaø baûo trì da, raêng, xöông, tinh truøng, nhöõng moâ meàm, nhöõng maøng nhaày. – Giuùp söï sinh saûn bình thöôøng. Thieáu vitamin A trong ba thaùng ñaàu mang thai thì coù theå bò saåy thai. – Coù theå ngaên chaën söï phaùt trieån cuûa teá baøo ung thö. – Caùc cuoäc nghieân cöùu môùi nhaát cho thaáy vitamin A coù khaû naêng giuùp treû em choáng nhieãm ñoäc, giuùp thai nhi taêng tröôûng toát. Nguoàn cung caáp Vitamin A coù nhieàu trong thöïc phaåm goác ñoäng vaät nhö daàu gan caù, gan, thaän, söõa vaø caùc saûn phaåm cheá bieán töø söõa, loøng ñoû tröùng... Gan boø nuoâi baèng coû xanh coù nhieàu 52
  7. Vitamin A vitamin A hôn boø nuoâi baèng coû khoâ, vaø gan boø lôùn tuoåi coù nhieàu vitamin A hôn boø coøn ít tuoåi. Daàu gan caù laø nguoàn cung caáp vitamin A nhieàu nhaát. Vitamin A toång hôïp cuõng an toaøn vaø coù taùc duïng nhö vitamin töø ñoäng vaät, nhöng reû tieàn hôn. Nhu caàu Nhu caàu moãi ngaøy laø 900mcg3 cho ñaøn oâng, 750mcg cho ñaøn baø. Toái ña laø 3000mcg. Khoâng caàn taêng vitamin A khi coù thai, nhöng trong giai ñoaïn cho con buù thì ngöôøi meï caàn tieâu thuï theâm khoaûng 200mcg moãi ngaøy. Thieáu vitamin A Thieáu vitamin A seõ deã bò nhieãm truøng mieäng, cuoáng hoïng; giaûm thò giaùc, khoâ vaø ñuïc giaùc maïc (crnea); cô theå coøi coïc, xöông chaäm phaùt trieån, raêng yeáu mau hö; da khoâ coù vaûy; giaûm khaû naêng thuï thai, thai nhi keùm taêng tröôûng. Tuy nhieân, tình traïng thieáu vitamin A ít khi xaûy ra vì trong thöïc phaåm aên vaøo haèng ngaøy thöôøng coù ñuû vitamin naøy. Thöøa vitamin A Duøng nhieàu vitamin A coù theå gaây aên maát ngon, nhöùc ñaàu, ruïng toùc, maét môø, tính tình noùng naûy, da khoâ, ngöùa, 53
  8. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm tieâu chaûy, oùi möûa, suy gan. Ngöôøi cao tuoåi duøng treân 5000mcg moät ngaøy coù theå bò suy gan. Phuï nöõ coù thai khoâng neân duøng quaù 5000mcg/ngaøy vì coù nguy cô gaây khuyeát taät ôû thai nhi. Toát nhaát chæ neân duøng nhöõng thöïc phaåm chöùa nhieàu vitamin A thay vì duøng daïng cheá bieán. 2. Caroten Coù 3 daïng caroten laø alpha, beta vaø gamma, ñeàu ñöôïc goïi chung laø provitamin A (tieàn vitamin A), vì khi cô theå haáp thuï nhöõng chaát naøy vaøo seõ bieán ñoåi chuùng thaønh vitamin A. Caroten coù nhieàu trong thöùc aên goác thöïc vaät nhö caùc loaïi traùi caây coù maøu vaøng cam vaø rau maøu luïc ñaäm, ñaëc bieät laø trong traùi xoaøi, traùi mô, cuû caø-roát, suùp lô, caø chua... Nhieàu nghieân cöùu cho thaáy beta caroten coù khaû naêng ngaên ngöøa beänh ung thö nhôø coù khaû naêng choáng oxy hoùa, voâ hieäu hoùa goác töï do trong caùc phaûn öùng choáng oxy hoùa cuûa cô theå. Nghieân cöùu ôû Trung Quoác cho thaáy khi duøng phoái hôïp vôùi vitamin B, beta caroten coù theå ngaên ngöøa beänh ung thö daï daøy. Keát quaû nghieân cöùu khaùc cho thaáy beta caroten coøn coù khaû naêng giaûm söï truyeàn beänh AIDS töø meï sang con. 54
  9. Vitamin D Khaùc vôùi vitamin A, caroten khoâng gaây ruûi ro khi duøng vôùi lieàu löôïng lôùn, bôûi vì cô theå chuyeån hoùa chaát naøy thaønh vitamin A daàn daàn theo nhu caàu. Tröôøng hôïp duøng vôùi löôïng quaù lôùn (ví duï nhö moãi ngaøy aên moät kyù caø roát) cuõng chæ laøm cho da trôû neân vaøng hay maøu cam, vaø hieän töôïng naøy seõ maát ñi ngay khi ta ñieàu chænh cheá ñoä aên. Moãi ngaøy coù theå duøng töø 10–20mg caroten khoâng gaây aûnh höôûng xaáu cho cô theå. Nguoàn cung caáp caroten goàm coù: caø roát, khoai lang, bí ngoâ, böôûi hoàng, maän, suùp lô vaø caùc loaïi rau coù laù maøu luïc ñaäm. Rau traùi caøng ñaäm maøu luïc vaø maøu cam thì caøng chöùa nhieàu caroten. VITAMIN D V itamin D laø chaát boät maøu traéng, khoâng muøi, hoøa tan trong chaát beùo, khoâng tan trong nöôùc, khoâng bò phaân huûy ôû nhieät ñoä cao vaø khoâng bò oxy hoùa, vì theá khoâng bò maát ñi trong quaù trình cheá bieán hoaëc baûo quaûn thöùc aên. Coâng duïng Vitamin D raát caàn cho söï taêng tröôûng cuûa raêng vaø xöông. Vitamin D duy trì chaát calci vaø phosphor trong 55
  10. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm maùu ôû möùc bình thöôøng baèng caùch ñieàu hoøa söï haáp thuï hai khoaùng chaát naøy töø thöïc phaåm. Neáu khoâng coù vitamin D, calci trong thöïc phaåm khoâng ñöôïc ruoät non haáp thuï, cô theå seõ laáy calci döï tröõ trong xöông ra ñeå cung öùng cho nhu caàu khaùc cuûa cô theå. Moät soá chuyeân gia y teá cho raèng Vitamin D coù theå laøm giaûm nguy cô ung thö ruoät giaø, vuù vaø caùc beänh phong nhöùc khôùp, nhöng vaán ñeà naøy vaãn coøn ñang trong phaïm vi nghieân cöùu. Nguoàn cung caáp Thöïc phaåm cung caáp raát ít vitamin D, nhöng may maén laø thieân nhieân ñaõ giuùp chuùng ta taïo ra loaïi vitamin naøy qua taùc duïng cuûa aùnh naéng maët trôøi chieáu treân da. Caùc loaïi caù beùo nhö caù trích, caù thu, caù hoài, caù ngöø... laø nguoàn cung caáp chính vitamin D. Caù aên caùc sinh vaät phuø du (plankton) phôi mình treân maët bieån naéng choùi. Gan, loøng ñoû tröùng, bô coù moät ít vitamin D. Söõa ngöôøi vaø söõa boø coù raát ít vitamin D. Rau traùi haàu nhö khoâng coù vitamin D. Vì theá, caùc loaïi söõa vaø thöïc phaåm duøng cho treû sô sinh ñeàu ñöôïc boå sung vitamin D, chaúng haïn nhö moät lít söõa thöôøng ñöôïc boå sung 10mcg vitamin D (töông ñöông khoaûng 400 IU). Ngoaøi ra, caùc saûn phaåm boät nguõ coác, 56
  11. Vitamin D baùnh mì, margarine, nöôùc traùi caây cuõng thöôøng ñöôïc boå sung vitamin D. Vitamin D ñöôïc ruoät non haáp thuï vôùi söï trôï giuùp cuûa maät. Vitamin D ñöôïc taïo ra khi aùnh saùng maët trôøi hoaëc aùnh ñeøn (coù tia cöïc tím) chieáu leân da. Tia cöïc tím bieán moät hoùa chaát döôùi da thaønh moät loaïi vitamin D roài gan vaø thaän tieáp tuïc bieán thaønh vitamin D höõu hieäu cho cô theå. Vì theá, chæ caàn phôi naéng 10-15 phuùt, hai hoaëc ba laàn moãi tuaàn laø coù ñuû löôïng vitamin D caàn thieát cho cô theå. Löôïng vitamin ñöôïc taïo ra theo caùch naøy thay ñoåi tuøy theo thôøi gian vaø möùc ñoä tieáp caän vôùi aùnh saùng. Da coù maøu ñaäm caûn saùng tôùi 95%, quaàn aùo vaø cöûa kính, khoâng khí oâ nhieãm cuõng gaây caûn trôû tia töû ngoaïi vaøo da, muøa ñoâng ít aùnh naéng hôn muøa heø... Phaàn lôùn vitamin D ñöôïc döï tröõ ôû teá baøo môõ, xöông vaø thòt; moät soá ít ôû gan, naõo, phoåi vaø thaän. Phaàn thöøa ra haàu heát ñöôïc baøi tieát theo phaân, chæ döôùi 4% baøi tieát qua ñöôøng tieåu. Nhu caàu Moãi ngaøy chæ neân tieâu thuï khoaûng 5 mcg vitamin D (töông ñöông khoaûng 200 IU) vaø khoâng nhieàu quaù 10 mcg (töông ñöông khoaûng 400 IU). Thieáu vitamin D coù theå ñöa tôùi beänh coøi xöông ôû treû em, nhuyeãn xöông (osteomalacia) ôû ngöôøi cao tuoåi, vaø xô cöùng maïch maùu. 57
  12. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm Trong beänh coøi xöông, xöông meàm vaø bieán daïng, xöông ngöïc nhoâ veà phía tröôùc, xöông soï chaäm kheùp kín, xöông soáng cong, raêng söõa chaäm moïc, raêng khoân moûng manh, men raêng mau hö... Taát caû ñeàu laø do thieáu calci vaø phospho trong xöông. Duøng vitamin D vôùi lieàu löôïng lôùn nhö treân 50mcg trong moät ngaøy (khoaûng 2000 UI) coù theå gaây nguy hieåm. Calci trong maùu seõ leân cao, keát tuï vaøo caùc teá baøo tim, maïch maùu, thaän, phoåi... vaø neáu quaù cao coù theå ñöa tôùi töû vong. Phuï nöõ coù thai vaø treû sô sinh duøng nhieàu vitamin D quaù thì van tim bò thu heïp, em beù chaäm phaùt trieån trí naõo vaø khuyeát taät. Thöôøng chæ khi duøng theâm vitamin D daïng cheá bieán thì môùi coù nguy cô naøy, cho neân caàn tham khaûo yù kieán cuûa baùc só tröôùc khi duøng. VITAMIN E V itamin E coù daïng daàu seàn seät, maøu vaøng nhaït, hoøa tan trong chaát beùo hoaëc coàn vaø khoâng hoøa tan trong nöôùc. Vitamin E chòu ñöïng ñöôïc söùc noùng vaø acid nhöng bò phaân huûy bôûi tia töû ngoaïi hoaëc oxygen. Naáu nöôùng vôùi nhieät ñoä bình thöôøng khoâng laøm maát vitamin E, nhöng khi chieân raùn ngaäp trong chaát beùo, hoaëc ñoùng hoäp, saáy khoâ thì vitamin E maát ñi khaù nhieàu. 58
  13. Vitamin E Coâng duïng Vitamin E (tocopherol) laø moät chaát choáng oxy hoùa raát höõu hieäu. Vitamin E baûo veä caùc moâ, giuùp cheá taïo vaø baûo veä hoàng huyeát caàu, giuùp cô theå haáp thuï vitamin K. Vì laø chaát choáng oxy hoùa neân vitamin E coù theå tieâu dieät hoaëc voâ hieäu hoùa caùc goác töï do (free radical), do ñoù coù theå giöõ moät chöùc naêng naøo ñoù trong söï phoøng ngöøa ung thö vaø laøm chaäm tieán trình laõo suy. Selen vaø vitamin E coù theå thay theá, hoã trôï cho nhau trong coâng duïng naøy. Nhöõng cuoäc nghieân cöùu sô khôûi cho thaáy vitamin E coù khaû naêng ngaên ngöøa caùc chöùng beänh tim maïch, keå caû nhöõng chöùng nhoài maùu cô tim hay tai bieán maïch maùu naõo, vì noù laøm giaûm bôùt söï keát tuï cuûa cholesterol xaáu LDL (low-density lipoprotein) ôû trong maïch maùu. Nhieàu nghieân cöùu cho thaáy vitamin E coù theå laøm taêng tính mieãn dòch baèng caùch baûo veä teá baøo khoûi bò toån thöông, do ñoù söùc ñeà khaùng cuûa cô theå vôùi caùc beänh nhieãm truøng maïnh hôn. Ñaëc tính naøy coù leõ cuõng giuùp trì hoaõn caùc trieäu chöùng cuûa beänh sa suùt trí tueä. Vitamin E coøn laøm giaûm nguy cô beänh cöôøm maét (cataract) nhôø khaû naêng choáng oxy hoùa. Caùc nghieân cöùu tröôùc ñaây cho thaáy khaû naêng sinh saûn cuûa chuoät toát hôn khi duøng vitamin E. Traùi vôùi söï tin töôûng cuûa nhieàu ngöôøi, vitamin E khoâng coù vai troø gì trong vieäc laøm cho taêng khaû naêng tình duïc cuûa nam giôùi. 59
  14. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm Nguoàn cung caáp Nguoàn cung caáp chính vitamin E laø thöïc phaåm goác thöïc vaät nhö daàu ñaäu naønh, daàu haït boâng vaûi (cottonseed oil), daàu höôùng döông, daàu baép, daàu meø, maàm luùa mì, baép, caùc loaïi haït coù voû cöùng (haït döa, haït bí...), quaû oâ-liu, maêng taây, vaø caùc loaïi rau coù laù maøu luïc. Thöïc phaåm goác ñoäng vaät coù raát ít vitamin E. Vitamin E ñöôïc haáp thuï ôû ruoät non nhôø coù maät vaø chaát beùo. Vitamin E löu chuyeån trong maùu vaø ñöôïc döï tröï trong teá baøo môõ, gan, baép thòt, phaàn dö thöøa ñöôïc baøi tieát qua phaân. Lieàu cao vitamin E (treân 800mg/ngaøy) coù theå gaây taùc haïi. Lieàu cao keùo daøi gaây roái loaïn ñöôøng ruoät (noân oùi, tieâu chaûy...), laøm yeáu cô baép vaø gaây roái loaïn sinh saûn. Thöøa vitamin E cuõng laøm giaûm khaû naêng haáp thuï caùc vitamin A, D vaø K, do ñoù phaùt sinh trieäu chöùng thieáu caùc vitamin naøy. Khi ñang duøng thuoác Coumadin (warfarin) choáng loaõng maùu, lieàu cao vitamin E coù theå gaây xuaát huyeát nhieàu hôn. Nhu caàu Moãi ngaøy cô theå chæ caàn khoaûng 8mg vitamin E, neân thöùc aên thöôøng ngaøy thöøa söùc cung caáp ñuû. Duøng treân 800mg/ngaøy coù theå gaây nhöùc ñaàu, buoàn noân, khoù chòu daï daøy. 60
  15. Vitamin K AÛnh höôûng laâu daøi khi duøng nhieàu vitamin E vaãn chöa ñöôïc laøm roõ, neân caùc chuyeân gia y teá khuyeân khoâng neân duøng quaù nhieàu loaïi vitamin naøy. VITAMIN K V itamin K hoøa tan trong chaát beùo, coù hai loaïi laø K1, coù trong caùc loaïi rau maøu luïc, vaø K2 ñöôïc toång hôïp bôûi caùc vi sinh vaät trong ruoät. Vitamin K3 ñöôïc toång hôïp baèng phöông phaùp khoa hoïc. Coâng duïng Vitamin K coù nhieäm vuï giuùp cô theå choáng chaûy maùu khi bò thöông treân da thòt hay xuaát huyeát trong cô quan noäi taïng. Vitamin K giuùp gan toång hôïp boán yeáu toá ñoâng maùu II, VII, IX vaø X maø khi thieáu caùc yeáu toá naøy thì maùu khoâng ñoâng ñöôïc. Nhieàu nghieân cöùu sô khôûi cho thaáy vitamin K coù theå giuùp taêng söùc chòu ñöïng cuûa boä xöông ngöôøi giaø. Nguoàn cung caáp Caùc vi khuaån trong ruoät taïo ra khoaûng 80% nhu caàu vitamin K, soá coøn laïi do thöùc aên cung caáp. Vitamin K coù nhieàu trong traø xanh, cuû caûi, caûi baép, caûi boâng, caùc loaïi rau coù laù lôùn, ñaäu naønh vaø nhieàu loaïi daàu thöïc vaät, gan, loøng ñoû tröùng.z.. 61
  16. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm Vitamin K chòu ñöïng ñöôïc söùc noùng vaø ñoä aåm nhöng bò tia töû ngoaïi, acid, kieàm, oxygen phaân huûy. Vieäc naáu nöôùng thöùc aên thöôøng khoâng laøm maát vitamin K. Vitamin K3 (menadione) cuõng coù taùc duïng nhö vitamin K trong töï nhieân. Nhu caàu Moãi ngaøy neân tieâu thuï khoaûng 30mcg - 80mcg tuøy theo ñoä tuoåi. Soá löôïng naøy coù theå ñöôïc cung caáp deã daøng töø thöïc phaåm neân khoâng caàn phaûi uoáng theâm vitamin K. Lyù do thieáu vitamin K thöôøng laø do uoáng nhieàu thuoác khaùng sinh khieán vi khuaån trong ruoät bò tieâu dieät, hoaëc do khoâng coù khaû naêng haáp thuï vitamin K töø thöïc phaåm. Treû sô sinh chöa coù vi khuaån ñöôøng ruoät, cuõng thöôøng hay thieáu vitamin K, neân sau khi sinh ñöôïc tieâm moät löôïng nhoû vitamin naøy ñeå ngöøa chaûy maùu. VITAMIN B1 V itamin B1 (thiamine) gaén lieàn vôùi moät beänh nan y maø ngöôøi Trung Hoa ñaõ bieát tôùi caùch ñaây nhieàu ngaøn naêm. Ñoù laø beänh teâ phuø do suy nhöôïc heä thaàn kinh (beriberi) do aên gaïo khoâng coù caùm. 62
  17. Vitamin B1 Teân goïi beriberi coù nghóa laø “toâi khoâng theå”, yù noùi khi maéc chöùng nan y naøy thì ngöôøi beänh khoâng theå cöû ñoäng ñöôïc. Thöïc vaäy, thieáu vitamin B1, beänh nhaân naèm thôû doác treân giöôøng. Nhöng chæ vôùi moät muõi tieâm Thiamin laø coù theå hoài phuïc ngay. Vitamin B1 caàn thieát cho moïi sinh ñoäng vaät. Coâng duïng Vitamin B1 coù nhieàu coâng duïng nhö sau: – Giöõ vai troø quan troïng trong quaù trình chuyeån hoùa caùc chaát dinh döôõng trong cô theå. – Giuùp caùc teá baøo chuyeån hoùa carbohydrat thaønh naêng löôïng – Giuùp cô theå chuyeån hoùa glucose thaønh chaát beùo. – Raát caàn thieát cho caùc chöùc naêng thaàn kinh naõo boä, tim. Naõo boä chæ söû duïng nguoàn naêng löôïng duy nhaát töø glucose, neân raát caàn vitamin B1. Tim suy yeáu khi thieáu vitamin B1. – Taïo caûm giaùc ngon mieäng vaø caàn thieát cho söï tieâu hoùa, taêng tröôûng cô theå vaø duy trì söùc maïnh cuûa cô thòt. Nguoàn cung caáp Vitamin B1 coù nhieàu trong thöïc phaåm nhö maàm luùa mì, thòt naïc (nhaát laø thòt heo), caù, maàm ñaäu naønh, haït höôùng döông, gaïo löùc, loøng ñoû tröùng, gan... 63
  18. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm Vitamin B1 toång hôïp ôû daïng Thiamin Hydrocholoridum laø moät loaïi boät keát tinh maøu traéng, hoøa tan trong nöôùc, ñöôïc baùn treân thò tröôøng vôùi caùc teân bieät döôïc nhö laø Benerva, Betabian, Beneurin... Söï thu haùi, toàn tröõ, bieán cheá thöïc phaåm coù aûnh höôûng tôùi haøm löôïng vitamin B1. Nhieät ñoä cao, söï oxy hoùa, quaù trình ñoùng hoäp thöïc phaåm ñeàu laøm giaûm löôïng vitamin B1. Gaïo xay saïch voû caùm, ñöôøng tinh cheá cuõng maát ñi haàu heát vitamin B1. Khi naáu thöùc aên thì vitamin B1 hoøa tan trong nöôùc neân deã bò phaân huûy trong nöôùc soâi. Khi aên soáng (goûi) caùc haûi saûn nhö caù, toâm, soø cuõng laøm cho vitamin B1 bò phaân hoùa vaø maát taùc duïng. Uoáng nhieàu röôïu, nöôùc traø hoaëc nhai laù traø (cheø) cuõng ngaên chaën söï haáp thuï vitamin B1. Vitamin B1 ñöôïc ruoät non haáp thuï, chuyeån vaøo maùu vaø ñöôïc toàn tröõ trong gan, thaän, tim, naõo, cô thòt. Vì hoøa tan trong nöôùc neân löôïng vitamin B1 thöøa seõ ñöôïc thaûi ra theo nöôùc tieåu. Nhu caàu Moãi ngaøy neân tieâu thuï khoaûng 1-3mg vitamin B1. Khi cheá ñoä aên giaøu carbohydrat thì coù theå gia taêng nhieàu hôn. Thieáu vitamin B1 thì con ngöôøi trôû neân meät moûi yeáu ñuoái, keùm taäp trung, aên maát ngon, ñau buïng, buoàn noân, 64
  19. Vitamin B2 ñaàu ngoùn tay teâ daïi, tim ñaäp nhanh, thaäm chí coù theå bò suy tim. Thieáu vitamin B1 laâu ngaøy coù theå maéc beänh teâ phuø (beriberi), vieâm daây thaàn kinh ngoaïi vi, maát caûm giaùc, gaày moøn, söng phuø, suy tim. VITAMIN B2 V itamin B2 hieän dieän trong haàu heát caùc teá baøo cuûa cô theå . ÔÛ traïng thaùi töï nhieân, vitamin B2 laø nhöõng tinh theå maøu vaøng, khoâng muøi, coù vò ñaéng, hoøa tan trong nöôùc, töông ñoái chòu nhieät nhöng deã bò aùnh saùng phaân huûy. Coâng duïng Vitamin B2 giuùp chuyeån hoùa chaát boät ñöôøng, chaát ñaïm vaø chaát beùo thaønh naêng löôïng. Ngoaøi ra, vitamin B2 coøn coù caùc chöùc naêng nhö: – Taùc ñoäng qua laïi vôùi caùc vitamin B khaùc vaø giöõ vai troø thieát yeáu trong söï taïo thaønh hoàng huyeát caàu, söï taêng tröôûng cuûa cô theå. – Giöõ vai troø quan troïng trong vieäc ngaên ngöøa chöùng ñuïc thuûy tinh theå cuûa maét. – Giuùp cho da, moùng chaân tay, toùc phaùt trieån laønh maïnh. – Giuùp cho chöùc naêng cuûa heä thaàn kinh ñöôïc hoaøn haûo. 65
  20. Dinh döôõng vaø thöïc phaåm Nguoàn cung caáp Vitamin B2 coù trong söõa, phoù maùt, thòt naïc, tim, gan, thaän, tröùng, haït nguõ coác, rau coù laù maøu luïc vaø caùc loaïi rau ñaäu... Nhu caàu Moãi ngaøy cô theå caàn khoaûng 1,4mg vitamin B2. Phuï nöõ mang thai hay ñang uoáng thuoác vieân ngöøa thai, ngöôøi nghieän röôïu, ma tuùy hoaëc uoáng nhieàu caø pheâ thì caàn nhieàu vitamin B2 hôn. Thieáu vitamin naøy, cô theå meät moûi, veát thöông chaäm laønh, thuûy tinh theå ñuïc, maét cay, khoâng chòu ñöôïc aùnh saùng maïnh; löôõi ñau, moâi nöùt neû, da khoâ, toùc deã gaõy, moùng tay chaân gioøn. Thöøa vitamin B2 khoâng gaây ngoä ñoäc. Vitamin B2 ñöôïc haáp thuï ôû ruoät, chuyeån sang maùu, döï tröõ raát ít ôû gan, thaän. Löôïng vitamin B2 thöøa ñöôïc thaûi ra haàu nhö toaøn boä, neân haèng ngaøy phaûi cung caáp ñuû vitamin naøy. VITAMIN B3 N aêm 1730, y só Taây Ban Nha Gaspar Casal moâ taû moät chöùng beänh vôùi caùc veát vieâm loeùt treân da, tieâu chaûy traàm troïng vaø thay ñoåi tính tình nhö caùu kænh, lo sôï, buoàn raàu roài ñi daàn tôùi maát ñònh höôùng, hoang töôûng. Beänh xuaát hieän ôû nhöõng ngöôøi laáy ngoâ (baép) laøm 66

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản