intTypePromotion=4

Độc học môi trường part 9

Chia sẻ: Afsjkja Sahfhgk | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:110

0
91
lượt xem
28
download

Độc học môi trường part 9

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tại sao trong thận phụ nữ thường có hàm lượng Cadimi cao hơn nam giới? 2. Tại sao Cadimi ít đe dọa đến chất lượng của nước trong đất mà nguy cơ đe dọa chất lượng nước ngầm nhiều hơn? 3. Hàm lượng Cadimi trong bùn cống rãnh tại kênh Nhiêu Lộc từ 10 – 38ppm, trung bình 18,7ppm có ảnh hưởng như thế nào đến thủy sinh sống ở kênh? 4. Có thể sử dụng bùn cống rãnh nhiễm Cd như thế nào để làm phân vi lượng bổ xung cho vùng đất thiếu Cd để cho thực...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Độc học môi trường part 9

  1. Caâu hoûi: 1. Taïi sao trong thaän phuï nöõ thöôøng coù haøm löôïng Cadimi cao hôn nam giôùi? 2. Taïi sao Cadimi ít ñe doïa ñeán chaát löôïng cuûa nöôùc trong ñaát maø nguy cô ñe doïa chaát löôïng nöôùc ngaàm nhieàu hôn? 3. Haøm löôïng Cadimi trong buøn coáng raõnh taïi keânh Nhieâu Loäc töø 10 – 38ppm, trung bình 18,7ppm coù aûnh höôûng nhö theá naøo ñeán thuûy sinh soáng ôû keânh? 4. Coù theå söû duïng buøn coáng raõnh nhieãm Cd nhö theá naøo ñeå laøm phaân vi löôïng boå xung cho vuøng ñaát thieáu Cd ñeå cho thöïc vaät ôû ñoù coù ñuû Cd ñeå phaùt trieån toát hôn? 5. Taïi sao Cd2+ coù khaû naêng baùm huùt treân beà maët cuûa keo ñaát hôn caùc daïng khaùc nhö trung tính hay anion? 6. Caùc ion kim loaïi Ca2+, Cr2+, Cu2+, Ni2+, Pb2+ kieàm cheá söï haáp thuï Cd trong ñaát nhö theá naøo? 7. Gaây nhieãm Cd cho caây luùa ôû daïng CdCl2, CdO, CdS thì daïng gaây nhieãm naøo seõ aûnh höôûng nhieàu ñeán söùc khoûe con ngöôøi khi aên gaïo bò nhieãm Cadimi? 8. Taïi sao khi haøm löôïng Cd trong ñaát taêng leân (50 – 1000ppm) seõ laøm gia taêng tích luõy keõm trong gaïo? 9. Metallo thionein (MT) coù 4 ñoàng phaân: MT I, MT II, MT III, MT IV ñoàng phaân naøo coù hieäu quaû cao trong vieäc loaïi thaûi Cd ra khoûi cô theå cuûa ngöôøi vaø ñoäng vaät coù vuù? 10. Laøm theá naøo ñeå bieát ñöôïc coù söï hieän dieän cuûa Cd trong moâi tröôøng? 11. Taïi sao ngöôøi huùt thuoác thì coù löôïng Cd vaøo cô theå cao hôn ngöôøi khoâng huùt? 12. Enzym anhydraza cacbonic cuûa thöïc vaät phuø du ôû bieån haàu heát laø loaïi chöùa Cd, noù xuùc taùc chuyeån hoaù giöõa cacbon ñioxyt vaø axit cacbonic, gaây aûnh höôûng ñeán söï luaân chuyeån Cd trong bieån vaø chu trình Carbon nhö theá naøo? 13. Taïi sao trong nhöïa taùi cheá laïi coù haøm löôïng Cd gaây beänh cho ngöôøi söû duïng? 14. Coù theå duøng phaûn öùng taïo phöùc cuûa Cd vôùi dietyldithiocacbaminat trong nöôùc vaø chieát phöùc baèng clorofom ñeå xaùc ñònh haøm löôïng cañimi trong moâi tröôøng khoâng? 290
  2. TAØI LIEÄU THAM KHAÛO Taøi lieäu trong nöôùc Leâ Huy Baù, Nguyeãn Vaên Ñeä vaø ctv. OÂ nhieãm kim loaïi naëng 1. trong moâi tröôøng ñaát, nöôùc Nhaø Beø do nöôùc thaûi töø TPHCM vaø aûnh höôûng cuûa noù leân caây luùa vaø giun ñaát”. Trích baùo caùo hoäi nghò KHCN laàn thöù VII. Ngoâ Quang Huy, Traàn Vaên Luyeán vaø ctv. Nhieãm baån caùc 2. nguyeân toá ñoäc haïi vaø kim loaïi naëng do chaát thaûi coâng nghieäp gaây ra ñoái vôùi buøn keânh raïch Thaønh phoá Hoà Chí Minh.”. Baùo caùo ñeà taøi caáp boä 1998 – 1999. Nguyeãn Ngoïc Quyønh. Hieän traïng nhieãm baån daàu môõ vaø kim 3. loaïi naëng taïi moät soá vuøng ñaát troàng luùa chòu aûnh höôûng cuûa nöôùc thaûi coâng nghieäp TPHCM. Baùo caùo taïi Vieän KHKTNNMN 5 (2001) Sôû Khoa hoïc coâng ngheä vaø moâi tröôøng TPHCM. Tình hình oâ 4. nhieãm coâng nghieäp taïi TPHCM vaø caùc bieän phaùp kieåm soaùt oâ nhieãm. Baùo caùo haøng naêm töø 1993 –2002. Vuõ Cao Thaùi, Nguyeãn Thò Bích Thu vaø ctv. AÛnh höôûng chaát 5. thaûi cuïm coâng nghieäp Phöôùc Long ñeán moâi tröôøng ñaát vaø caây troàng. Baùo caùo, TT. Nghieân cöùu ñaát vaø phaân boùn – Vieän NHTN. 6 (1997). Laâm Minh Trieát vaø ctv. Caùc bieän phaùp baûo veä moâi tröôøng trong 6. hoaït ñoäng naïo veùt, vaän chuyeån vaø ñoå buøn laéng keânh raïch Thaønh phoá Hoà Chí Minh”. Baùo caùo toång hôïp taäp 1, thaùng 12 (2000). Taøi lieäu nöôùc ngoaøi Adriano, D.C., Trace Elements in the Terrestrial Environment. 7. Springer–Verlag, New York (1986). Allaway, W.H., Adv.. Agron. 20 (1968). 235–237. 8. 291
  3. Alloway, B.J., Tills. A.R. and Morgan. H. in Trace substances 9. in environmental health. 18 (1985). 187–201. 10. Alloway, B.J., Unpubl. Res. Report. DOE PECD 7/8/05 (1986) 11. Alloway, B.J., Thornton, I., Smart, G.A. Sherlock, J. and Quinn, M.J. Sci. total environ. 75 (1988), 41–69. Andersson, A., and Nilsson, K.O., Ambio 3 (1974), 198–200. 12. Andersson, A., Swedish J. Agric. Res. 7 (1977). 1–5. 13. Aylett B.J., The chemistry and bioinorganic chemistry of Cd. in 14. the chemistry, biochemistry and biology of Cd., M. Webb (Ed.) Topic in Environmental Health, 2, Elsevier /North–Holland, 1979. Baker, D.E., in Handbook on reference methods for soil testing 15. and plant analysis. Athems Georgia (1974). Baker, D.E., Amacher, M.L. and Doty, W.T.. in Land as waste 16. management alternative. Ed. Loehr, R.C. Ann Arbor, MI (1977), 261–281. Bennett, B.C., Exposure commitment assessments of environmental 17. pollutants. Vol. 1., No.1, MARC,., london (1981) Biddappa, C.C., Chino, M. and Kumazawa, K. Plant and soil 66 18. (1982), 299–316. Bingham, F.T., Strong, J.E. and Sposito, G., Soil sci. 135 19. (1983), 160–165. Bingham, F.T., Peryea, F.J. and Jarrell, W., in Metal ions in 20. biological systems Vol.20. ed. Sigel, H., marcel Dekker, New York (1986), 119–156. 21. Bingham, F.T., Page, A.L., Mahler, R.J. and Ganje, T.J., J. Environ. Qual. 2 (1975), 207–211. 292
  4. Bowen, H.J.M., Environmental Chemistry of the Elements. 22. Academic Press, London (1979) Buchauer, M.J. Environ. Sci. Technol. 7 (1973), 131–135. 23. Caltado, D.A., Galand, T.R. and Wilding, R.E.C., Plant Phys. 68 24. (1981), 835–839. Cavallaro, N. and McBride. M.B., Soil Sci. Soc. Am. J. 42 25. (1978), 550–556. Chaney, R.L. in Factors involed in land application of 26. agricultural and municipal wastes USDA. Beltsiville (1974). Chaney, R.L. and Giordano, P.M., Soils, the management of 27. organic wastes and waste waters, eds. Elliot, L.F. and Stevenson, F.J. Soil Sci. Soc. Am. Am. Soc. Agron & Crop Sci. Soc. Am., Madison (1977). 235–279. Chumbley, C.G. and unwin, R.F., Environmental pollution. B4 28. (1982). 231–237. Christensen, T.H., Water. Air & soil pollution 21 (1984), 105–114. 29. Christensen, T.H., Water. Air & soil pollution 34 (1987), 305–314. 30. Christensen, T.H., and Lun, X.Z. Water, air & soil pollution 21 31. (1988), (in press). Council of the Eropean Community, Environmental pollution by 32. cadmium proposed action programme. COM (87) 165 (1987) Davis, R.D. and Coker, E., heavy metals in the environment. 33. CEP Consultants, Edinburgh (1979). Davis, R.D., and Calton–Smith, C., Crops as indicators of the 34. significance of contamination of soil by heavy metals. WRC, Stevenage TR140 (1980) Davis, R.D., in Heavy metals in the environment, CEP 35. Consultans, Edinburgh (1983), 330–337. 293
  5. Elliot, H.A. and Dennery, C.M., J. Environ. Qual. 11 (1982) 36. 658–662. Farrah, H. andø Pickering, B., Aust. J. Chem. 30 (1977), 1417–1422. 37. Fassett, D.W., in Metals in the environment ed. Waldron, H.A. 38. Academic Press, london (1880), 61–110. 39. Fleischer, M. Sarofim, A.F., Fassett, D.W., Hammond, P., Shackelette, H.T., Nisbet, Epstein, I.C.T. F. Environment health persfect. 7 (1974), 253–323. Fletcher, P. and Beckett, P.H.T., Water Res. 21 (1987), 1163– 40. 1172. Gerritse, R.G. and Van–Driel, W., J. Environ. Qual. 13 (1984), 41. 179–204. Gacia – Miraga, J. and Page, A.L. Water, air & soil pollution 9 42. (1978), 289–299 Harmsen, K.1977. Behaviuor of heavy metals in soils. Agric. 43. Res. Rep. No. 866. Centre for Agricultural Publishing and documentation, Wageningen, Netherlands. Hatchi D. J., Jones L. H. P. and Burau R. G. Effect of pH on 44. uptake of cadmium by four plant species grown in flowing solution culture. Plant and Soil 105, 121–126 (1988). 45. Heinrichs, H., Schultz–Dobrick, B. and Wedepohl, K.H., Geochim. Cosmochim. Acta. 44 (1980), 1519–1532. 46. Hinesly, T.D., Redborg, K.E., Ziegler, E.L. and Alexander, J.D., Soil Sci. Soc.. Am. J. 46 (1982), 490–497. Hinesly, T.D., Redborg, K.E., Ziegler, E.L. and Berrett, G.E. J. 47. Environ. Qual. 8 (1979) 35–38. 48. Holmgren, C.G.S., Meyer, M.W., Daniels, R.B., Kubota, J. and Chaney, R.L., J. Environ. Qual. 16 (1986) 294
  6. Homma Y. and Hirata A., The effect of heavy metal treatment 49. to soil on the growth, the yields by rice plants and wheat 24, 66 (1969). Nihon Dojyou Hyryougaku Zasshi, 45, 368–377 (1974). Hutton, M., Cadmium in the European Community, MARC rep. 50. No.2 MARC London (1982). Hutton, M., in Lead, mercury, cadmium and arsenic in the 51. environment, SCOPE 31, eds. Hutchinson, T.C., and Meema, K.M. Jonh Wiley, Chichester (1987), 35–41. Ito H. and Limura K. Characteristics of cadmium absorption by 52. rice plant. Science of rice plant. Vol.2, 1033–1034 (1976). Ito, H. and Limura K. The absorption and trans location of 53. cadmium in rice plants and its influence on their growth, in comparison with zinc studies on heavy metals pollution of soils (part 1) Bull. Hokuriku Nat.1 Agric. Exp. Stn. 19, 71–139 (1976). Jarvis, S.C. and Jones, L.H.P., Soil Sci., 31 (1980), 469–479. 54. Jones, K.C., Symon, K.C. and Jonhston, A.E., Sci. Total 55. environ. 67 (1987), 75–90. Kabata–Pendias, A. and Pendias, H., Trace elements in soils 56. and plants. CRC Press, Baton Rouge (1984). Kobayashi, J., Muramoto, S. and Hara, K., The effects of 57. amount of Cd, Zn, Pb applied to soil on the uptake of these metals and the yields by rice plants and wheat. J. Hyg., 24, 66 (1969). 58. Kobayashi, J.,Morii, F., Muramoto, S., Nakashima, S. (1973) Distribution of Cd, Zn, Pb of soil soround the zinc refinery in Anaka City, Gumma perfecture, Japan. Nihon Dojyou Hyryougaku Zasshi, 44, 471–485 295
  7. Koshino, M. Cadmium uptake by rice plant and wheat as 59. affected by the application of phosphate and several metal elements. Bull Hokuriku Nat.1 Agric. Exp. Stn., B24, 1–51 (1973). Kuo, S., Heilman, P. E. and Baker, S., Distribution and forms 60. of copper, zinc, cadmium, ion, and manganese in soils near a copper smelter. Soil Science Vol.135, No.2, 101–109 (1983) Kuoboi, T., Noguchi, A. vaø Yazaki, I. Plant & Soil 104 (1987), 61. 275–280. Livi–Minzi, R., Soldatini, G.F. ang Riffaldi, R.. Soil Sci. 27 62. (1976), 10–15 Lund, L.J. Betty, E.E., Page A.L. and Elliett, R.A. Environ. 63. Qual. 10 (1981). 274–281. Maclean, A.J., Can J. Soil Science, 56 (1976), 129–138. 64. Mahler, R.J., Bingham, F.T., Sposito, G. and Page, A.L., J. 65. Environ. Qual. 9 (1980), 359–364. Mahler, R.J., Bingham, F.T. and Page, A.L., J. Environ. Qual. 66. 7 (1978), 274–281. Cadmium 79. 67. Marples, A.E., Thornton, I. in Cadmium Association, London (1980). Mattigod, S.V. and Sposito, G., in Chemical Modelling in 68. Aqueous Systems. Ed. Jenne. A. American Chemical Soc. Wasington D.C. (1979), 837–856. Mc Bride, M.B., Soil Sci. Soc. Am. J. 43 (1980), 26–28. 69. Mc Grath, S.P., J. Agric. Sci. Camb. 103 (1984), 25–35. 70. 71. Mc Grath, S.P., Sanders J.R., Tancock, and Laurie, S.H., in Soil contamination, CEP Consultants Edinburgh (1984), 707– 712. 296
  8. Mc Grath, S.P., in Trace substances in environmental health 20 72. (1986), 242–252 Mc Grath, S.P., in Pollutant transport and fate in ecosystems, 73. eds. Coughtrey, P.J., Martin, M.H. and Unsworth, M.H. Blackwell, Oxford (1987), 438–442. Mitchell, G.A., Bingham, F.T., Page,. A.L. and Nash, P., J. 74. Environ. Qual. 7 (1978), 165–171. Ministry of Agriculture, Fisheries and Food, The use of sewage 75. sludge on agricultural land. Booklet 2409, HMSO, London (1982). Moritsugi, M., and Kobayashi, J., Study on trace metals in 76. biomaterials. II. Cadmium content in polished rice. Ber.Ohara Inst. Landwirtsch Boil. Okayama Univ. 12–19 (1964). Mortvedt, J.J., J. Environ. Aual. 16 (1987), 137–142. 77. Mulla, D.J. Page, A.L.,and Ganje, T.J. J.Environ. Qual. 9 78. (1980), 408–412. Muramoto, S., Heavy metal tolerance of rice plants (Oryza 79. sativa L.) to some metal oxides at the critical levels. J Environ Sci Hlth, B24: 559–568 (1989). Muramoto, S. Comparison of metal upake between glutinous 80. and non–glutinous rice for cadmium cloride, oxide and sulfide at the critical level. Bull. Environ. Contam. Toxicol. (1990) 45:415–421. Muramoto, S., Metal contents of unpolished rice and of the soil 81. after croping as on effect of treatment with twelve Cadmium compouds. J. Environ Sci Hlth, B25 (1990), in press. Muramoto, S., Aoyama, I., Effect of the fertilizers on the 82. vicissitude of cadmium on rice plant. Water, Air, and soil polution, 52: (1990), in press. 297
  9. Muramoto, S., Nishizaki, H., and Aoyama, I., The critical levels 83. and the maximum metal uptake for wheat and rice plants when applying metal oxide to soil. J. Environ Sci Hlth, B24: (1990), in press. Ministry of Health and Walfare., Method of health 84. examination: A part of provisional countermesures against environmental pollution of cadmium. May 19, (1971). Neal, R.H. and Sposito, G., Soil Sci. 142 (1986), 164–172. 85. Nriagu, J.D., Environment pollution, 50 (1988), 139–161. 86. Nriagu, J.O., (ed.). Cadmium in the environment. 1: Ecological 87. cycling. Jonh Wiley, New York (1980) Nriagu, J.D., Nature 279 (1979), 409–411. 88. 89. O’Riodan, E.G., Dodd, V.A., Tunney, H. and Fleming, G.A., Inrish J. Agric. Res.25 (1986) Pacyna, J.M., in Lead, mercury, cadmium and arsenic in the 90. Environment. SCOPE 31. eds. Hutchinton, T.C., and Meema, K.M., John Wiley, Chichester (1987), 69–87. Page, A. L., Bingham, F.T., an11d Chang, A.C., in Effect of 91. heavy metal pollution on plants. Vol. 1 ed. Lepp, N.W. Applied Science, London (1981), 72–109. Page, A. L., Chang, A.C. and Mohamed El–Amany. in Lead, 92. mercury, cadmium and asenic in the environment SCOPE 31, eds. Hutchinson, T.C. and Meema, K.M. Jonht Willy (1987) Page, A. L., Bingham, F.T., Residue Rev. 48 (1973), 1–43. 93. Page, A. L., USEPA Report EPA–672/2–74–005 (1974). 94. Papadopoulos, P. and Rewell, D.L., J. Soil Sci. 39 (1988), 658–662. 95. pepper, I.L. Bezdizeck, D.F.Baker, A.S. and Sims, J.M. J. 96. Environ. Qual. 12(1983), 270–275. 298
  10. Pickering, W., in Cadmium in the environment. Part 1 97. ecological cycling, ed. Nriagu, j.O., john wiley, New York (1980), 365–397. Pulls, R.W. and Bohn, H.L., Soil. Soc. Am. J. 52 (1988), 1289–1292. 98. Rose, A.W., Howkes, H.E. and Webb, J.S., Geochemistry in 99. Mineral Exploration. 2nd edn. Academic Press, London (1979). 100. The science and technology agency of Japan. The table of standard chemical composition of Japanese foods. The printing bureau of finance, Tokyo. (1963). 101. Sommers, L.E., Nelson, D.W. and Yost, K.J. J. Environ. Qual., 3 (1976), 303–306 102. Sommers, L.E.,J. Environ. Qual., 3 (1977), 225–232. 103. Spivey Fox, M.R. J. Environ. Qual. 17(1988), 175–180. 104. Sposito, G. and Page, A.L., in Metal ions in biological systems, ed. Sigel, H. Marcel Dekker. New York (1984) 287–332. 105. Sposito, G., in Applied environmental geochemistry, ed. Thornton, I. Academic Press, New York (1983) 123–170 106. Stevenson, F.J., Soil Sci. Soc. Am. J. 40 (176), 665–672. 107. Street, J and Lindsay, W.L. and Sabey, B.R., J. Environ. Qual. 6 (1977), 72–77. 108. Tills, A.R. andø Alloway, B.J., J. Soil science, 34 (1983), 769– 781. 109. Tjell, J.C., Hansen, J.A.,Christensen, T.H.and Hovmand, M.F., in Characterisation, treatment and use of sewage sludge. Eds. L’Hermite, P. and Ott, H.D. Reidel. Dordrecht (1981), 1493– 1498. 110. Tjell, J.C., Christensen, T.H. and Bro–Rasmussen, B., Ecotoxicology & environ safety, 7(1983) 122–140. 299
  11. 111. US Environmental Protection Agency. Criteria for classification of solid waste disposal facilities and practices. Fed. Regis. 44 (1979), 53438–53468. 112. William, J.H. Water pollut. control (1975) 635–642. 113. Williams, D., E., J., Vlamis, A. H. Pukite, and J. E. Lorey. 1980. Trace element accumulation, movement, and distribution in the soil profile from nassive applications of sewage sludge. Soil Sci. 120: 119–132. 114. Yost, K.J., Miles, L.J., J. Environ. Sci. Health. A 14(1979), 837–856. 300
  12. 6 CHÖÔNG ÑOÄC HOÏC MOÂI TRÖÔØNG CUÛA CHÌ (Ecotoxicology of Lead) 6.1. MÔÛ ÑAÀU (Xem theâm chöông 5, Ñoäc hoïc moâi tröôøng, Leâ Huy Baù, NXB ÑHQG TP HCM, 2000) Ludwig van Beethoven, nhaø soaïn nhaïc löøng danh theá giôùi, ít ai ngôø laïi qua ñôøi vì beänh nhieãm ñoäc chì. Ngoaøi nhöõng baûn concerto noåi tieáng, Beethoven coøn ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát ñeán laø moät nhaø soaïn nhaïc duy nhaát töø tröôùc ñeán nay coù theå saùng taùc ngay khi ñaõ bò ñieác. Thính giaùc cuûa oâng baét ñaàu suy giaûm töø nhöõng naêm cuoái cuøng cuûa theá kyû 17 vaø yeáu daàn trong suoát khoaûng thôøi gian treân 20 naêm. Cho tôùi naêm 1819, oâng bò ñieác hoaøn toaøn. Ngoaøi beänh ñieác, sinh thôøi, Beethoven coøn thöôøng xuyeân bò haønh haï bôûi chöùng khoù tieâu, buoàn noân, traàm caûm, deã bò kích öùng vaø nhöõng côn ñau döõ doäi khoâng ngöøng. Maëc duø oâng ñaõ tôùi khaùm haøng chuïc baùc só nhöng thôøi ñoù khoâng coù ai tìm ra ñöôïc nguyeân nhaân chöùng beänh cuûa oâng. Beethoven ñaõ phaûi chòu ñöïng beänh taät trong suoát thôøi gian daøi cho tôùi luùc qua ñôøi vaøo naêm 1827 ôû tuoåi 57. Gaàn hai theá kyû sau, vaøo naêm 2000, nguyeân nhaân gaây ra beänh taät cuûa Beethoven môùi ñöôïc tieán só Wiliam Walsh thuoäc Vieän nghieân cöùu söùc khoeû ôû Naperville, Myõ, tìm ra. Phaân tích maãu toùc cuûa 299
  13. Beethoven, W. Walsh phaùt hieän ra haøm löôïng chì trong maãu toùc ñoù cao gaáp 100 laàn so vôùi ngöôøi bình thöôøng. Ñoàng thôøi, nhöõng trieäu chöùng beänh cuûa Beethoven luùc sinh thôøi cuõng chính laø trieäu chöùng cuûa nhieãm ñoäc chì. Do ñoù, W. Walsh ñaõ ñi ñeán keát luaän: Nhaø soaïn nhaïc vó ñaïi cuûa chuùng ta ñaõ maéc beänh vaø qua ñôøi vì nhieãm ñoäc chì. Nghieân cöùu cuûa tieán só Wiliam Walsh laø moät trong raát nhieàu nhöõng coâng trình khoa hoïc ñaõ vaø ñang ñöôïc tieán haønh nhaèm tìm hieåu ñoäc hoïc cuûa chì. Coù theå noùi raèng, chì laø moät trong nhöõng chaát ñoäc ñöôïc bieát ñeán vaø ñöôïc tìm hieåu nhieàu nhaát. Ngaøy nay, cuøng vôùi nhöõng thaønh töïu to lôùùn cuûa khoa hoïc kyõ thuaät, ngaønh ñoäc hoïc noùi chung vaø ñoäc hoïc veà chì noùi rieâng ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh coâng raát ñaùng keå trong lónh vöïc baûo veä söùc khoeû coäng ñoàng cuõng nhö duy trì caân baèng sinh thaùi. Chöông naøy seõ trình baøy roõ hôn veà ñoäc tính cuûa chì vaø nhöõng phöông phaùp kieåm soaùt nhieãm ñoäc chì bao goàm: toùm löôïc lòch söû nhieãm ñoäc chì, nguoàn phaùt sinh chì, haønh vi cuûa chì trong moâi tröôøng, ñoäc tính cuûa chì; ñoàng thôøi ñeà xuaát moät soá giaûi phaùp ngaên ngöøa oâ nhieãm vaø nhieãm ñoäc chì. 6.2. TOÅNG QUAN VEÀ CHÌ 6.2.1. Ñaëc tính vaø öùng duïng cuûa chì 6.2.1.1. Ñaëc tính cuûa chì Chì (teân La tinh laø Plumbum, goïi taét laø Pb) laø nguyeân toá hoùa hoïc nhoùm IV trong baûng heä thoáng tuaàn hoaøn Mendeleev, soá thöù töï nguyeân töû laø 82, khoái löôïng nguyeân töû baèng 297,19, noùng chaûy ôû 327,4oC, soâi ôû 1725oC, khoái löôïng rieâng baèng 11,34 g/cm3. Chì laø kim loaïi coù maøu xaùm nhaït, khoâng muøi, khoâng vò, khoâng hoøa tan trong nöôùc, khoâng chaùy. Chì raát meàm, deã gia coâng, coù theå duøng dao caét ñöôïc vaø deã nghieàn thaønh boät. Chì ñöôïc coi laø meàm vaø naëng nhaát trong taát caû caùc kim loaïi thoâng thöôøng. Tuy nhieân, chæ caàn boå sung moät löôïng nhoû caùc nguyeân toá nhö antimon, bismuth, arsen, ñoàng hay kim loaïi kieàm thoå laø coù theå taêng ñoä cöùng cuûa chì leân ñaùng 300
  14. keå. Vì vaäy, trong coâng nghieäp cheá taïo maùy, chì thöôøng ñöôïc söû duïng döôùi daïng hôïp kim. Chì coù maät ñoä phaân töû cao, haáp thuï tia X toát. Ñoàng thôøi, caùc ñoàng vò cuûa chì laø nhöõng ñoàng vò beàn vöõng nhaát trong caùc daõy phoùng xaï: söï phaân raõ lieân tuïc cuûa caùc nguyeân toá trong daõy phoùng xaï cuoái cuøng ñeàu taïo thaønh ñoàng vò cuûa chì. Hôi chì coù vò ngoït ôû hoïng neân trong quaù khöù moät soá nôi ngöôøi ta leùn cho chì vaøo trong röôïu ñeå laøm cho röôïu ngoït. Hieän nay, moät soá röôïu thuoác ôû Trung Hoa cuõng nhö moät soá thuoác coå truyeàn vaãn thònh haønh ôû Trung Ñoâng (Middle East) ñeàu coù chöùa moät löôïng chì ñaùng keå. Veà maët phaûn öùng vôùi caùc axit, chì khoù bò taùc duïng bôûi HCl, H2SO4 loaõng. Nhöng H2SO4 ñaëc ñun noùng taùc duïng vôùi chì cho PbSO4 vaø taïo khí aerosol (SO3). Chì hoøa tan trong HNO3 taïo thaønh chì nitrat vaø khí NO2. Ñònh tính chì: - Taùc duïng vôùi H2S trong moâi tröôøng clohydric cho keát tuûa PbS ñen. - Taùc duïng vôùi KI cho keát tuûa vaøng tan trong nöôùc noùng vaø laïi keát tinh laïi thaønh tinh theå vaøng oùng aùnh khi ñeå nguoäi. - Taùc duïng vôùi K2SO4 cho keát tuûa maøu vaøng cuûa PbCrO4 tan trong dung dòch KOH, khoâng tan trong axit axetic. - Taùc duïng vôùi HCl vaø H2SO4 ñeàu cho keát tuûa clorua vaø sulfat. - Chì coù aùi löïc maïnh vôùi löu huyønh, trong töï nhieân thöôøng toàn taïi döôùi daïng sulfit. - Chì nguyeân chaát ôû trong khoâng khí thöôøng ñöôïc phuû nhanh bôûi moät lôùp oxít moûng PbO. - Chì khoù bò aên moøn, chæ tan trong caùc axit sulfuaric vaø nitric ñaäm ñaëc. - Trong caùc hôïp chaát, chì thöôøng coù soá oxy hoùa +2 vaø +4. Nhöõng hôïp chaát cuûa chì +2 thì beàn hôn. 301
  15. Chì vaø caùc hôïp chaát cuûa chì laø nhöõng chaát ñoäc. Chì khoâng bò phaân huûy vaø coù khaû naêng tích tuï trong cô theå sinh vaät thoâng qua chuoãi thöùc aên. 6.2.1.2. ÖÙng duïng cuûa chì Chì laø moät trong nhöõng kim loaïi thoâng duïng nhaát töø tröôùc tôùi nay. Con ngöôøi ñaõ khai thaùc vaø söû duïng chì töø raát xa xöa, vaøo khoaûng thôøi kyø Ñoà Ñoàng hoaëc Ñoà Saét. Ngaøy nay, chì ñöôïc öùng duïng raát roäng raõi trong moïi lónh vöïc cuûa ñôøi soáng. Nhôø nhöõng tính chaát ñaëc bieät nhö deã naáu chaûy, deã gia coâng, deã taùi cheá, deã taïo hôïp kim, khoù bò aên moøn,… neân chì ñöôïc söû duïng haàu nhö ôû taát caû caùc loaïi hình saûn xuaát coâng nghieäp. Ñöùng ñaàu laø coâng nghieäp cheá taïo aéc quy, chieám tôùi 60% löôïng chì ñöôïc con ngöôøi söû duïng. Tieáp theo laø ngaønh saûn xuaát ñaïn döôïc, voû boïc daây caùp, caùn eùp taám chì, haøn toång coäng chieám 15%. Ngoaøi ra, chì coøn ñöôïc söû duïng roäng raõi trong coâng nghieäp saûn xuaát sôn, ngaønh goám söù, saûn xuaát boät maøu, matít,… Trong ngaønh cheá taïo maùy vaø ngaønh xaây döïng, ngöôøi ta duøng chì ñeå cheá taïo caùc khôùp noái ñöôøng oáng, van, caùc chi tieát maùy moùc coù tieáp xuùc vôùi moâi tröôøng aên moøn vaø nhieàu cô caáu trong caùc coâng trình loä thieân. Ñaëc bieät, trong caùc lónh vöïc coâng nghieäp coù söû duïng chaát phoùng xaï, chì laø kim loaïi duy nhaát ñöôïc duøng ñeå cheá taïo caùc container chöùa chaát thaûi phoùng xaï cuõng nhö xaây döïng caùc keát caáu ngaên tia X. Trong noâng nghieäp, ngöôøi ta söû duïng moät soá hôïp chaát cuûa chì coù tính khaùng sinh laøm thuoác tröø saâu. Vaøo khoaûng thôøi gian töø thaäp nieân 30 ñeán thaäp nieân 90 cuûa theá kyû 20, chì ñöôïc söû duïng raát roäng raõi trong giao thoâng döôùi daïng tetraalkyl; chì laø chaát choáng kích noå trong xaêng. Ngoaøi ñaïn döôïc, chì coøn ñöôïc duøng ñeå cheá taïo nhieàu chi tieát trong vuõ khí quaân söï. Trong lónh vöïc thöông maïi cuõng nhö trong ñôøi soáng haøng ngaøy, con ngöôøi cuõng söû duïng chì döôùi raát nhieàu hình thöùc khaùc nhau, chaúng haïn nhö: voû ñöïng ñoà uoáng, ñoà naáu beáp, myõ phaåm, döôïc phaåm, ñoà chôi treû em, ñoà ñieän,… Coù theå thaáy raèng, chì laø kim loaïi khoâng theå thay theá ñöôïc vaø coù maët ôû moïi nôi trong cuoäc soáng cuûa chuùng ta. Ñieàu ñoù khoâng chæ noùi leân taàm quan troïng cuûa chì ñoái vôùi con ngöôøi maø coøn cho thaáy tieàm naêng gaây oâ nhieãm vaø nhieãm ñoäc chì laø raát lôùn. 302
  16. 6.2.2. Toùm löôïc lòch söû nhieãm ñoäc chì Trung taâm kieåm soaùt beänh dòch cuûa Myõ (United State Centers for Disease Control – CDC) ñaõ phaân loaïi nhöõng nguyeân nhaân gaây beänh vaø laøm cheát ngöôøi nhö sau: 50% do loái soáng 25% do moâi tröôøng 25% do toá chaát sinh hoïc baåm sinh Nhieãm ñoäc chì laø moät loaïi beänh do moâi tröôøng, ñoàng thôøi cuõng laø beänh do loái soáng gaây ra. Chì laø moät trong nhöõng kim loaïi ñoäc ñöôïc bieát ñeán vaø ñöôïc söû duïng nhieàu nhaát töø raát xa xöa. Ngaøy nay, nhöõng aûnh höôûng cuûa noù ñoái vôùi söùc khoeû cuûa con ngöôøi cuõng ñöôïc tìm hieåu vaø ñaùnh giaù nhieàu hôn so vôùi baát kyø hoùa chaát naøo. Baèng nhöõng coâng ngheä tieân tieán, ngöôøi ta coù theå laàn theo daáu veát ngöôïc thôøi gian khaùm phaù quaù trình chì xaâm nhaäp vaøo moâi tröôøng vaø nhöõng aûnh höôûng cuûa noù tôùi söùc khoeû cuûa con ngöôøi töø xöa tôùi nay. 6.2.2.1. Söï xuaát hieän cuûa chì trong xaõ hoäi loaøi ngöôøi Chaéc chaén raèng, con ngöôøi ñaõ söû duïng chì töø caùch ñaây nhieàu hôn 6000 naêm. Chì coù theå ñaõ ñöôïc khai thaùc vaøo khoaûng thôøi ñaïi Ñoà Ñoàng hoaëc thôøi ñaïi Ñoà Saét. Daáu veát moû chì sôùm nhaát tìm thaáy ñöôïc laø vaøo khoaûng nhöõng naêm 6500 tröôùc Coâng nguyeân ôû Thoå Nhó Kyø. Vaät nhaân taïo xöa nhaát laøm töø chì laø moät chieác voøng coå ñöôïc tìm thaáy ôû Anatolia, ñöôïc ñònh tuoåi vaøo khoaûng 6000 ñeán 8000 naêm. Song song vôùi vieäc phaùt hieän nhöõng daáu veát söû duïng chì töø thôøi coå xöa, caùc minh chöùng cho nhöõng aûnh höôûng cuûa kim loaïi naøy ñoái vôùi söùc khoeû con ngöôøi thôøi thöôïng coå cuõng ñaõ ñöôïc tìm thaáy. Ñoäc tính cuûa chì ñöôïc ghi nhaän töø khoaûng nhöõng naêm 2000 tröôùc Coâng nguyeân. Ñoàng thôøi, söï öùng duïng roäng raõi cuûa kim loaïi naøy ñaõ gaây ra hoäi chöùng nhieãm ñoäc chì maõn tính ôû moät soá xaõ hoäi trong suoát tieán trình lòch söû. Trong moät cuoán saùch coå ñöôïc vieát vaøo khoaûng naêm 250 tröôùc Coâng nguyeân, nhaø trieát hoïc Hy Laïp Nikander ñaõ cho raèng chöùng ñau buïng maõn tính vaø beänh thieáu maùu laø haäu quaû cuûa nhieãm ñoäc chì. Theo Hippocrates, röôïu vaø thöùc aên maø con ngöôøi söû duïng coù 303
  17. lieân quan tôùi beänh gout, maëc duø trong thôøi kyø naøy (naêm 450 – 380 tröôùc Coâng nguyeân) moái lieân heä giöõa beänh gout vaø chöùng nhieãm ñoäc chì vaãn chöa ñöôïc phaùt hieän ra. Sau ñoù, vaøo khoaûng thôøi La Maõ coå ñaïi, beänh gout trôû neân phoå bieán trong giôùi thöôïng löu vaø noù ñöôïc coi laø haäu quaû cuûa vieäc con ngöôøi thu naïp vaøo cô theå löôïng chì quaù lôùn. 6.2.2.2. Thôøi La Maõ coå ñaïi: chì baét ñaàu ñöôïc söû duïng vaø phaân boá roäng raõi Vaøo thôøi baáy giôø, vieäc söû duïng chì ñaõ trôû thaønh nhu caàu lôùn. Nhöõng ngöôøi La Maõ coå ñaïi quaûn lyù khai thaùc chì treân quy moâ roäng vaø hoï ñaõ coù nhöõng moû chì cuõng nhö nhöõng khu luyeän quaëng chì khoång loà. Chaúng haïn, moät khu luyeän quaëng chì ôû Taây Ban Nha söû duïng tôùi haøng chuïc ngaøn noâ leä ñeå vaän haønh. Ngoaøi ra, coøn moät khu luyeän quaëng lôùn nöõa ñöôïc ñaët taïi Hy Laïp. Khoùi thaûi töø hai khu luyeän quaëng naøy ñaõ gaây ra oâ nhieãm chì treân bình dieän raát roäng lôùn vaøo thôøi baáy giôø. Buïi chì theo gioù ñöôïc cuoán ñi raát xa khu vöïc luyeän quaëng, sau ñoù laéng xuoáng maët ñaát döôùi daïng laéng ñoïng khoâ hoaëc möa, tuyeát. Moät phaàn trong soá buïi ñoù coøn toàn taïi nguyeân daïng tôùi taän ngaøy nay. Nhôø vaäy, caùc nhaø khoa hoïc ñaõ döïa treân vieäc ño ñaïc, xaùc ñònh chì trong baêng ôû Greenland ñeå tìm hieåu lòch söû saûn xuaát chì. Vieäc khai thaùc vaø tinh cheá chì vôùi löôïng khoång loà nhö vaäy ñaõ keùo daøi haøng traêm naêm. Trong lòch söû, chì do ngöôøi La Maõ coå ñaïi saûn xuaát ñaõ chieám vò trí ñoäc toân veà soá löôïng vaø cho tôùi taän caùch maïng coâng nghieäp, con soá naøy môùi bò vöôït qua. ÔÛ thôøi kyø naøy, nhieãm ñoäc chì laø caên beänh cuûa caùc nhaø giaøu. Hoï laø nhöõng ngöôøi söû duïng chì moät caùch roäng raõi: ñoà naáu beáp baèng chì, ly ñöïng ñoà uoáng baèng chì, bình ñöïng röôïu baèng chì, oáng daãn nöôùc ñöôïc haøn baèng chì, noài coâ nöôùc nho vaø thuøng chöùa röôïu vang baèng chì, ñoà trang ñieåm cuõng söû duïng chì. Oxit chì vôùi maøu ñoû haáp daãn coøn ñöôïc söû duïng ñeå taêng maøu saéc vaø höông vò cho röôïu vang. Thôøi ñoù, nhöõng ngöôøi La Maõ vaän chuyeån röôïu vang ñi khaép caùc vuøng thuoäc ñòa, tôùi taän mieàn Baéc nöôùc Ñöùc. Ñoù laø moät trong nhöõng nguyeân nhaân gaây ra hoäi chöùng nhieãm ñoäc chì ôû nhieàu khu vöïc thôøi baáy giôø. 304
  18. 6.2.2.3. Theá kyû thöù 18: khaû naêng gaây beänh ngheà nghieäp cuûa chì baét ñaàu ñöôïc quan taâm Vaøo thôøi kyø cuûa caùch maïng coâng nghieäp, ngöôøi ta khai thaùc, saûn suaát chì vôùi löôïng khoång loà. Ñoàng thôøi, kim loaïi naøy cuõng ñöôïc söû duïng roäng raõi trong raát nhieàu lónh vöïc khaùc nhau. Ñieàu ñoù ñaõ gaây ra söï buøng noå cuûa hoäi chöùng nhieãm ñoäc chì ôû nhöõng ngöôøi tröôûng thaønh laøm vieäc trong caùc lónh vöïc coù söû duïng chì vaøo caùc theá kyû 18, 19 vaø 20, Nhöõng coâng nhaân naøy ñaõ thu naïp chì vaøo trong cô theå thoâng qua vieäc hít phaûi buïi hoaëc hôi chì, qua vieäc aên thöùc aên nhieãm chì taïi ñòa ñieåm laøm vieäc, vaø qua con ñöôøng haáp thuï qua da. Vaøo naêm 1973, Benjamin Franklin ñaõ ghi nhaän chöùng ñau buïng quaën vaø ñau khôùp coå tay ôû nhöõng ngöôøi thôï haøn, thôï sôn vaø thôï xeáp chöõ; coøn Charles Dickens thì moâ taû nhöõng trieäu chöùng khuûng khieáp cuûa beänh nhieãm ñoäc chì ôû nhöõng phuï nöõ London laøm vieäc trong caùc xöôûng boät chì nhö sau: “naõo cuûa hoï chaûy qua tai vaø gaây ñau ñôùn khuûng khieáp...” (“Nhöõng ngoâi sao cuûa ñaát”– Charles Dickens). Nhöõng aûnh höôûng ñoäc haïi cuûa chì leân quaù trình sinh saûn ñaõ ñöôïc bieát ñeán caùch ñaây ít nhaát laø moät theá kyû. Caùc nhaø thanh tra coâng nghieäp cuûa Anh ñaõ ghi chuù raèng nhöõng phuï nöõ tieáp xuùc vôùi chì khi laøm vieäc taïi caùc xöôûng goám thuû coâng coù xu höôùng trôû neân hieám muoän. Ngoaøi ra, treû em do nhöõng phuï nöõ naøy sinh ra thöôøng coù tuoåi thoï ngaén. Trong khoaûng thôøi gian töø thaäp nieân 1930 cho tôùi thaäp nieân 1970, nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc baûo veä söùc khoeû ñaõ nhaän thöùc roõ hôn veà khaû naêng gaây beänh ngheà nghieäp cuûa chì thoâng qua nhieàu tröôøng hôïp nhieãm ñoäc chì ñaõ ñöôïc ghi nhaän. Nhôø ñoù, luaät baûo veä coâng nhaân laøm vieäc trong caùc lónh vöïc söû duïng chì ñaõ ñöôïc ban haønh. 6.2.2.4. Ñaàu theá kyû 20: ñoäc tính cuûa chì ñoái vôùi treû em trôû thaønh xu höôùng nghieân cöùu Nhöõng hieåu bieát veà nhieãm ñoäc chì ñoái vôùi treû em ngaøy nay ñaõ ñöôïc tích luõy qua boán giai ñoaïn: Giai ñoaïn thöù nhaát: Phaùt hieän nhieãm ñoäc chì ôû treû em Vaøo naêm 1892, taïi Beänh vieän Nhi Brisbane, Australia, A.J. Turner ñaõ chaån ñoaùn moät soá treû em bò nhieãm ñoäc chì. Nhöõng treû em 305
  19. naøy tröôùc ñoù ñaõ ñöôïc chaån ñoaùn laø vieâm maøng naõo. Cuõng taïi beänh vieän naøy, baùc só nhaõn khoa J. Lockart Gibson cuõng ñaõ ghi nhaän beänh nhieãm ñoäc chì ôû nhöõng treû em bò vieâm voõng maïc. Sau ñoù, caùc nhaø khoa hoïc ñaõ ñieàu tra vaø ñi ñeán keát luaän nguyeân nhaân gaây nhieãm ñoäc chì ôû treû em chính laø tieáp xuùc vôùi sôn ôû caùc chaán song vaø haøng raøo quanh nhaø. Tuy nhieân, maõi tôùi naêm 1914, sôn coù chöùa chì môùi bò caám söû duïng cho muïc ñích gia duïng ôû Australia. Cuøng naêm naøy, tröôøng hôïp nhieãm ñoäc chì ôû treû em ñaàu tieân ôû Myõ cuõng ñaõ ñöôïc ghi nhaän. Giai ñoaïn thöù hai: Ghi nhaän nhieãm ñoäc chì gaây ra caùc beänh maõn tính Moät thôøi gian khaù daøi sau khi phaùt hieän ra tröôøng hôïp nhieãm ñoäc chì ôû treû em, ngöôøi ta vaãn chæ quan taâm tôùi nhieãm ñoäc caáp tính. Ña soá caùc baùc só nhi khoa ñeàu tin raèng nhöõng treû em bò nhieãm ñoäc chì soáng soùt qua giai ñoaïn caáp tính seõ khoâng maéc moät chöùng beänh maõn tính naøo. Vaøo naêm 1943, baùc só thaàn kinh nhi khoa Randolph Byers ñaõ phaùt hieän ra raèng moät soá treû em bò sa suùt trong hoïc taäp vaø nhaän thöùc tröôùc ñoù ñaõ töøng ñieàu trò chöùng nhieãm ñoäc chì. Sau ñoù, oâng ñaõ cuøng vôùi baùc só taâm lyù Elizabeth Lord cuûa beänh vieän nhi Boston tieán haønh moät cuoäc traéc nghieäm taâm lyù treân 20 treû em ñaõ töøng bò nhieãm ñoäc chì. Keát quaû cho thaáy 19 trong soá 20 treû naøy bò suy giaûm trí thoâng minh vaø leäch laïc trong nhaän thöùc. Nhöõng nghieân cöùu cuûa R. Byer vaøo ñaàu thaäp nieân 1940 ñaõ laàn ñaàu tieân chöùng minh raèng nhieãm ñoäc chì ôû treû em thöôøng keùo theo nhöõng caên beänh maõn tính veà thaàn kinh, chaúng haïn nhö suy giaûm trí thoâng minh. Giai ñoaïn thöù ba: Coâng nhaän chì vôùi lieàu löôïng chöa gaây ñoäc caáp tính cuõng aûnh höôûng tôùi söùc khoeû Nhöõng di chöùng maõn tính cuûa nhieãm ñoäc chì ñaõ ñöôïc coâng nhaän. Tuy nhieân, ngöôøi ta môùi chæ quan taâm ñeán caùc di chöùng ôû nhöõng ngöôøi bò nhieãm chì vôùi lieàu löôïng gaây ñoäc caáp tính. Vaøo cuoái caùc thaäp nieân 1970, 1980 vaø ñaàu thaäp nieân 1990, nhöõng taøi lieäu ghi nhaän caùc tröôøng hôïp suy giaûm trí thoâng minh vaø nhaän thöùc ôû treû em bò nhieãm chì vôùi lieàu löôïng chöa gaây ñoäc caáp tính ñaõ ñöôïc coâng boá. Ñieàu naøy ñaõ laøm daáy leân moät vaán ñeà gaây tranh caõi trong giôùi y khoa: lieäu caùc lieàu löôïng chì chöa gaây ñoäc caáp tính (silent dose) coù gaây haïi cho con ngöôøi, 306
  20. ñaëc bieät laø treû em hay khoâng? Sau ñoù, traûi qua raát nhieàu nghieân cöùu chuyeân saâu, caùc nhaø khoa hoïc ñaõ thoáng nhaát coâng nhaän: chì vôùi lieàu löôïng khoâng gaây ñoäc caáp tính vaãn gaây ra suy giaûm chöùc naêng thaàn kinh, bao goàm trí thoâng minh, nhaän thöùc, khaû naêng taäp trung, vaø naêng löïc ngoân ngöõ. Giai ñoaïn thöù tö: Xaây döïng caùc chöông trình, chieán löôïc phoøng ngöøa nhieãm ñoäc chì Caùc chöông trình truyeàn thoâng veà baûo veä treû em tröôùc nguy cô nhieãm ñoäc chì ñöôïc toå chöùc vôùi quy moâ lôùn. Luaät leä kieåm soaùt nhieãm ñoäc chì cuõng ñöôïc chænh söûa vaø boå sung. Caùc chöông trình kieåm tra baét buoäc nhaèm phaùt hieän sôùm nhöõng tröôøng hôïp treû em bò nhieãm ñoäc chì cuõng ñaõ ñöôïc thieát laäp. Hieäp ñònh quoác teá naêm 1925 ñaõ caám söû duïng chì trong sôn gia duïng. Naêm 1991, Trung taâm kieåm soaùt dòch beänh cuûa Myõ ñaõ ñeà ra chieán löôïc phoøng ngöøa nhieãm ñoäc chì ôû treû em. Ñaây laø nhöõng ñieåm moác quan troïng trong lòch söû phoøng choáng nhieãm ñoäc chì. 6.2.2.5. Söï ra ñôøi cuûa TEL – ñieåm moác quan troïng khaùc trong lòch söû nhieãm ñoäc chì Naêm 1921, caïnh tranh treân thò tröôøng oâ toâ ôû Myõ trôû neân khoác lieät. Ñeå taêng söùc caïnh tranh cho saûn phaåm xe Ford, giaùm ñoác trung taâm nghieân cöùu cuûa haõng General Motor laø Charles F. Kettering ñaõ quyeát ñònh thay theá ñoäng cô cuûa xe baèng ñoäng cô nhanh hôn. Ñeå ñaït ñöôïc ñieàu naøy, oâng ñaõ cho taêng löïc neùn trong xilanh ñoäng cô. Tuy nhieân, ñoäng cô caûi tieán naøy chaïy khoâng eâm vaø bò kích noå, gaây toån thaát naêng löôïng ñoàng thôøi laøm giaûm tuoåi thoï ñoäng cô. Ñeå khaéc phuïc nhöôïc ñieåm naøy, Kettering ñaõ ñaët haøng nhaø hoùa hoïc Thomas Midgely ôû coâng ty GM’s Dayton tìm ra taùc nhaân choáng kích noå. Vaøo thaùng 12 naêm 1921, sau moät loaït thöû nghieäm, Midgely ñaõ phaùt hieän ra raèng khi cho tetraetyl chì (TEL) vaøo trong xaêng, ñoäng cô seõ chaïy eâm, khoâng bò kích noå. Ngay sau ñoù, Tel ñaõ ñöôïc ñöa vaøo saûn xuaát vaø nhieân lieäu môùi ra ñôøi: xaêng pha chì. Loaïi nhieân lieäu môùi naøy ñaõ ñöôïc chaïy thöû trong cuoäc ñua Indianapolis 500 vaø ñaõ thaønh coâng ngoaøi söùc töôûng töôïng: taát caû caùc xe veà ñích ñaàu tieân, thöù hai vaø thöù 307
ANTS
ANTS

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản