Đọc những cách đọc Nguyễn Huy Thiệp và thử đọc Nguyễn Huy Thiệp

Chia sẻ: Thi Thi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

0
1
lượt xem
0
download

Đọc những cách đọc Nguyễn Huy Thiệp và thử đọc Nguyễn Huy Thiệp

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung chính của bài viết là khảo sát , phân tích sâu sắc hơn về vấn đề nhà phê bình - người đọc và thị hiếu văn học. Nguyễn Huy Thiệp đã trở thành một hiện tượng của sáng tạo văn học và đồng thời cũng là hiện tượng của những cuộc trao đổi, tranh luận quyết liệt giữa những người đọc, người phê bình và trong chính giới sáng tác.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Đọc những cách đọc Nguyễn Huy Thiệp và thử đọc Nguyễn Huy Thiệp

C NH NG CÁCH<br /> C NGUY N HUY THI P<br /> VÀ TH<br /> C NGUY N HUY THIÊP<br /> PGS. TS. Nguy n H u Sơn<br /> Vi n văn h c<br /> <br /> 1. Nhìn t phương di n xã h i h c văn h c, v n<br /> nhà phê bình -ngư i c ( c<br /> gi ) và th hi u văn h c ngày càng ư c kh o sát, phân tích sâu s c hơn. Trong th c ch t,<br /> c tuy n t vô vàn nh ng ngư i c, làm nên m t<br /> thương hi u “nhà phê bình” chính là s<br /> ki u ngư i c chuyên nghi p, có ngh , có kh năng nh hư ng th hi u b n c và dư<br /> lu n xã h i.<br /> Rõ ràng th hi u là m t phương di n quan tr ng trong toàn b<br /> i s ng văn h c, t n<br /> t i v a như m t phân o n trong h th ng liên hoàn: hi n th c xã h i – nhà văn – công<br /> chúng b n c; v a tác ng v a ch u s qui nh tr l i c a c a các phương di n khác.<br /> Song ã nói n th hi u t c là nói n s thích riêng: ngư i này nh y c m v i tâm s u<br /> hoài l ng ng, ngư i kia thích hài hư c, ngư i khác am mê v ly kỳ trong các tác ph m<br /> tâm lý xã h i, vi n tư ng, trinh thám. Trên cơ s th hi u cá nhân l i d n d n hình thành<br /> nh ng nhóm th hi u… Chính trên cơ s này mà các nhà lý lu n cho r ng câu ch văn b n<br /> ch có “M t” song l i có “Vô vàn tác ph m” v i ý nghĩa m i ngư i c là m t th c th<br /> c<br /> l p, có kh năng ti p nh n, thanh l c, chuy n hóa văn b n theo “t m nhìn bi n i” m t<br /> cách riêng bi t(1).<br /> 2. Theo dõi su t th k XX, có th th y nhà văn Nguy n Huy Thi p ã tr thành<br /> m t hi n tư ng c a sáng t o văn h c và ng th i cũng là hi n tư ng c a nh ng cu c trao<br /> i, tranh lu n quy t li t gi a nh ng ngư i c, ngư i phê bình và trong chính gi i sáng<br /> tác. Chính th c xu t hi n trên văn àn v i t p truy n ng n Tư ng v hưu(2) in trên gi y n a<br /> en nh m g m 10 truy n ư c vi t theo phong cách “gi c tích” (Trái tim h , Con thú l n<br /> nh t, Nàng Bua, Ti c xòe vui nh t, Sói tr thù,<br /> t quên, Chi c tù và b b quên, S , N n<br /> d ch, Nàng Sinh) trong chùm truy n Nh ng ng n gió Hua Tát và 9 truy n ng n in m s c<br /> màu truy n kỳ (Tâm h n m , Huy n tho i ph phư ng, Ch y i sông ơi, Tư ng v hưu,<br /> Mu i c a r ng, Chút thoáng Xuân Hương, Gi t máu, Không có vua, Con gái th y th n),<br /> Nguy n Huy Thi p ã t o nên m t tr n “sóng th n” trong i s ng văn chương.<br /> Ngay sau khi t p truy n ng n Tư ng v hưu in ư c m t năm ã xu t hi n t p sách<br /> Nguy n Huy Thi p – Tác ph m và dư lu n(3), trong ó có tuy n nh ng bài phê bình, trao<br /> i tiêu bi u v Nguy n Huy Thi p. Hơn mư i năm sau, t p sách i tìm Nguy n Huy<br /> Thi p(4) do Ph m Xuân Nguyên th c hi n ã óng vai trò t ng thành, k p th i t p h p ư c<br /> h u h t nh ng ti u lu n nghiên c u, phê bình, trao i, tranh lu n, gi i thi u, c sách và<br /> i m sách cơ b n nh t liên quan n sáng tác c a Nguy n Huy Thi p. Qua công trình t p<br /> h p này có th xác nh ư c chân dung c a t ng ngư i c, d u n c a t ng quan i m,<br /> <br /> t ng phong cách phê bình và có th phân lo i thành nh ng cách c, nh ng nhóm c gi<br /> và nh ng ki u lo i th hi u khác bi t nhau.<br /> T p sách i tìm Nguy n Huy Thi p g m 54 m c bài ã t p h p và bao quát ư c<br /> nh ng ý ki n lu n bình cơ b n nh t xung quanh hi n tư ng sáng tác Nguy n Huy Thi p.<br /> Nói cách khác, có th coi ây là câu chuy n "Ngư i ương th i Nguy n Huy Thi p bàn v<br /> Nguy n Huy Thi p", khi mà nh n th c trong xã h i và văn gi i còn y tính tr c c m, m i<br /> lùi th i gian<br /> t ng k t,<br /> ngư i u ph i bày t rõ ràng chính ki n, quan ni m, chưa có<br /> k t lu n. Châu tu n vào cu c th m nh và tranh lu n sôi n i này có m t h u h t các anh<br /> hùng h o hán c a làng sáng tác, nghiên c u và phê bình văn h c trong nư c như Di p<br /> Minh Tuy n, Bùi Hi n, H Phương, Mai Ng , Nguy n Văn B ng, Bùi Bình Thi, ông La,<br /> Trung Lai, Hoàng Ng c Hi n, Nguy n ăng M nh,<br /> c Hi u,<br /> Tr n Duy Thanh,<br /> Văn Khang,<br /> ng Anh ào, Nguy n H i Hà, Văn Tâm, L i Nguyên Ân, Vương Trí<br /> Nhàn, H ng Di u... R i thêm nh ng h i th o bàn tròn, ph ng v n, i u tra dư lu n... R i<br /> còn bài vi t c a các tác gi t Nga, Pháp, M , Australia... H i dư lu n ã th y gì trang<br /> văn Nguy n Huy Thi p ?<br /> Có m t i m d th ng nh t, dù khen dù chê, các ý ki n u th a nh n văn Nguy n<br /> Huy Thi p m i m , h p d n, có “Ma l c”. Qu th c có m t giai o n, nh t là ch ng<br /> ư ng kh i u, m i truy n ng n c a Nguy n Huy Thi p xu t hi n u là m t qu pháo<br /> ùng gây tranh lu n, bàn cãi - bàn cãi n quy t li t. Dư ng như trong tâm th th i<br /> i<br /> m i, b n c d<br /> ng c m v i cái m i, t ý th c v cái m i như m t bi u hi n c a s<br /> trư ng thành, i m i trong tư duy văn h c. Vì th , cái m i trong sáng tác c a Nguy n<br /> Huy Thi p cũng ư c ti p nh n trong s<br /> i sánh v i cái cũ quen thu c<br /> nh n chân c<br /> quá trình ti p n i và phát tri n: “Có m t th i văn h c c a ta n ng v ca ng i, bi u dương<br /> nh ng ph m ch t t t p, nh ng con ngư i thu c v kh i c ng ng nhân dân ta, dân t c<br /> ta, xã h i ta” (Hoàng Ng c Hi n); “Anh ã thoát kh i căn b nh tr m kha lâu nay văn h c ta<br /> v n m c ph i: ch nghĩa<br /> tài” (Di p Minh Tuy n); “ ã có m t th i quá dài, văn h c<br /> ngh thu t ta thư ng thiên v cái chung, cái ph bi n khi xây d ng c t truy n và tính cách<br /> nhân v t” (Nguy n M nh u); “Sáng tác ã thay i v căn b n - không ch còn là “công<br /> c ” ho c “phương ti n” c a chính tr n a - thì phê bình cũng ph i thay i h n. Không ph i<br /> là thôi “gác c a” ch này thì “gác c a” ch khác ho c chuy n sang làm ngư c vai trò<br /> c a ngư i “gác c a” - thì g i là i m i” (<br /> Trung Lai), v.v...<br /> ây tôi hi u r ng c<br /> Hoàng Ng c Hi n, Di p Minh Tuy n và hai nhà báo quân i Nguy n M nh<br /> u–<br /> Trung Lai u không h ph nh n quá kh - càng không có cái g i là ph nh n n n văn<br /> h c cách m ng trư c ây - mà ch nh m xét duy t, ch nh lý m t h n ch trong t ng thành<br /> giá tr n n văn h c m t th i. Có t trong s so sánh y m i th y ư c nh ng óng góp<br /> ích th c c a Nguy n Huy Thi p - ngư i v a là hi n thân, nh cao và “lãi l n” trong cu c<br /> canh tân văn h c cu i th k XX này.<br /> Còn nh bao nhiêu năm qua, h i gi a th p k Tám mươi c a th k trư c, anh b n<br /> Tr nh Bá ĩnh - bây gi là Phó Giáo sư, Ti n sĩ, Trư ng phòng Phòng Lý lu n Văn h c,<br /> cây bút d ch thu t và phê bình n i tr i Vi n Văn h c - c cách nh t bu i sáng l i lóc cóc<br /> <br /> p xe n nhà tôi trong làng Gi ng Võ ch<br /> cùng lu n bình v ... Nguy n Huy Thi p.<br /> Nói: “Tình hình gay quá ông ! Có hai bài ánh!”. Cách nh t, b o: “L i ánh ti p hai bài<br /> d l m! Gay go quá!”. R i sau l i th y b o: “ n r i!”... C như th , kh p trong Nam ngoài<br /> B c, t công s<br /> n tư gia, t bàn biên t p n quán nư c, âu âu cũng th y ngư i c và<br /> lu n bình Nguy n Huy Thi p.<br /> Nhìn l i hành trình “ i tìm Nguy n Huy Thi p” có th th y rõ hai lu ng ý ki n chính.<br /> M t phía thiên v ph n ng, th m chí phê phán quy t li t: “Ngòi bút c a anh Thi p úng là<br /> c a hi m. C a hi m c a m t tài năng ng th i cũng là c a hi m c a m t b nh lý, s v i<br /> vã nh hình, s b c l sâu s c cái tâm lý ch<br /> o là ch i b và ph n kháng, l t<br /> và h b<br /> m i th n tư ng” (Mai Ng ); “xô ngã th n tư ng” (Vũ Phan Nguyên); “b n súng l c vào<br /> Văn Khang say mê vi t t i b n bài, l i<br /> quá kh ” (Nguy n Thuý Ái). Có tác gi như<br /> ngư c dòng tìm l i gi i áp cho m t nh<br /> tư tư ng: Vì sao văn c a Nguy n Huy Thi p<br /> ngày càng sa sút!... Còn l i m t phía khác, ư c hi u như dòng ch lưu, thì n ng nhi t<br /> chào ón, ánh giá cao, cho r ng tác gi x ng áng nh n t ng thư ng “cây bút vàng”<br /> (Vương Trí Nhàn); “Lâu l m r i văn h c Vi t Nam m i xu t hi n m t hi n tư ng như hi n<br /> tư ng Nguy n Huy Thi p... Hy v ng chúng ta s còn ư c c nhi u tác ph m hay hơn<br /> n a c a anh. Có i u là mong cho anh có y<br /> b n lĩnh<br /> ng v ng trư c nh ng l i<br /> chê bai. Và c nh ng l i khen” (Di p Minh Tuy n); “Nguy n Huy Thi p xu t hi n như<br /> m t tài năng, ngày càng có nhi u s bàn cãi” (Nguy n Văn B ng); “Tôi th y Nguy n Huy<br /> Thi p xu t hi n v i m t gi ng i u m i, m t bút pháp s c g n, tr trung, r t thích” (H<br /> Phương); “Trong hành trình “ i tìm Nguy n Huy Thi p”, tôi th y m t gi t vàng rơi vào<br /> lòng mình, gi t vàng ròng ng i sáng. ó là truy n ng n c a anh” (<br /> c Hi u)...<br /> Ngoài hai lu ng ý ki n chính nêu trên, t p sách i tìm Nguy n Huy Thi p còn có<br /> nhi u ti u lu n nghiên c u th c s chuyên sâu, công phu, tâm huy t. Nhi u tác gi<br /> tv n<br /> phân tích t ng hình tư ng nhân v t, t ng truy n ng n, t ng c m<br /> tài (nông thôn mi n núi - thành th ), t ng phương th c sáng tác (hi n th c - huy n tho i - l ch s - gi c<br /> tích), t ng th pháp ngh thu t (thi pháp dân gian - vai trò ngư i k chuy n - ngh thu t<br /> barôc), m r ng liên h t i bút pháp s ký, truy n kỳ phương ông và c d u n văn h c<br /> hi n i M La - tinh… Ph i chăng ó chính là nh ng phương di n xác nh giá tr ích<br /> th c các sáng tác c a Nguy n Huy Thi p và r i ư c b n bè qu c t ón nh n, ư c d ch<br /> sang các ti ng Anh, Nga, Pháp,<br /> c, Nh t B n, Hàn Qu c, Italia... Xin ơn c l i ánh giá<br /> c a Ti n sĩ G. Lockhart: “Hơn n a, theo tôi ây là m t tác gi Vi t Nam có tài năng ngang<br /> t m v i nh ng nhà văn xu t s c qu c t . Vì th tôi nghĩ r ng tác ph m c a Nguy n Huy<br /> Thi p là m t óng góp cho văn h c th gi i hi n i” (<br /> ây tôi xin nói l i, trư c ây có<br /> nhà phê bình “b t c n lý lu n” ã lên ti ng chê bai: , cái ông p ông Ép y, bi t gì!)...<br /> ánh giá hi n tư ng Nguy n Huy Thi p t góc<br /> ti p nh n văn h c và các m i<br /> quan h l ch s - xã h i có th th y nhà văn chính là m t s n ph m, m t giá tr<br /> ng hành<br /> v i công cu c i m i. Nhi u ý ki n ã nh n nh Nguy n Huy Thi p “là m t dòng m ch<br /> xu t hi n ng th i v i i m i” (Nguy n ăng M nh); thêm n a, còn kh ng ng m nh<br /> m ý nghĩa công cu c<br /> i m i ã sinh thành nên nhà văn: “Ph i nói ngay r ng không có<br /> <br /> công cu c i m i trong i s ng văn hoá văn ngh hi n nay thì không th có hi n tư ng<br /> m i Nguy n Huy Thi p. Anh g p th i!” (Di p Minh Tuy n), “Nhưng anh v n là m t ngư i<br /> có h ng phúc, b i v i m t ngư i khác, hoàn c nh xu t hi n khác, nh ng trang văn trĩu<br /> n ng suy tư như c a anh không d ư c xu t hi n, n u có ư c xu t hi n cũng không d<br /> ư c ngư i ta xúm l i bàn tán” ( ông La); “Chúng tôi nghĩ, hi n tư ng Nguy n huy Thi p<br /> là s n ph m t t y u c a s g p g gi a tài năng v i khát v ng dân ch và i m i mà s<br /> v n ng ý th c xã h i cũng như văn h c sau 1975 em l i (Nguy n H i Hà – Nguy n Th<br /> Bình... Như th , bên c nh nh ng t ng thư ng “cây bút vàng”, có th coi Nguy n Huy<br /> Thi p là “nhà văn anh hùng” c a th i kỳ i m i!<br /> c i tìm Nguy n Huy Thi p, h n không ph i tôi ã tán ng v i t t c m i ý ki n<br /> khen cũng như chê trong t p sách. Tôi ch làm công vi c tư ng thu t và lu n bình các ý<br /> ki n bàn v Nguy n Huy Thi p. Dĩ nhiên m i nhà phê bình s ch u trách nhi m v nh ng ý<br /> ki n riêng c a mình. Ch có i u, h u th s soi vào t ng trang sách và b o: M này tr ng,<br /> M này en, M này nh nh !(5)...<br /> 3. V các sáng tác c a Nguy n Huy Thi p, ngay c nh ng ngư i c c oan nh t cũng<br /> th a nh n văn ông c th t h p d n, có ma l c, luôn lôi cu n, g i m , ưa ngư i c i t<br /> b t ng này n b t ng khác, mình tư ng th này thì câu chuy n l i chuy n sang hư ng<br /> khác, mình lý gi i ki u này hóa ra l i còn bao nhiêu i u thu n chi u và ngh ch lý khác<br /> n a.<br /> ây ch xin th nêu m t cách c, m t cách phân tích, th m bình hai o n ng n<br /> trong truy n Không có vua và nh ng câu song trùng m<br /> u – k t lu n trong truy n Nh ng<br /> ngư i th x c a Nguy n Huy Thi p.<br /> 3.1. Cũng như nhi u truy n ng n khác c a Nguy n Huy Thi p, Không có vua là m t<br /> ph c h p c a nh ng tính cách nhân v t, tình ti t, c t truy n.<br /> ây ch xin bàn v tính<br /> ph c h p c a các tính cách nhân v t và s g i m nh ng cách c, các kh năng ti p nh n<br /> và ý nghĩa thanh l c c a câu chuy n.<br /> 3.1.1. c m t o n văn trong truy n ng n Không có vua c a Nguy n Huy Thi p:<br /> “ oài lên giư ng gi báo ra c. Sinh d n d p m t lúc r i xu ng i t m. Sinh xách<br /> hai xô nư c vào trong bu ng t m, khép c a l i.<br /> Lão Ki n loay hoay dư i b p, nghe ti ng d i nư c bu ng t m, th dài, b lên nhà.<br /> i vài bư c, lão Ki n quay l i, vào trong b p, b c chi c gh<br /> u, trèo lên nín th ngó sang<br /> bu ng t m. Trong bu ng t m, Sinh ng kh a thân.<br /> oài ang lim dim ng , th y T n gi t áo ng i d y h i: “Cái gì?”. T n xua tay, d t<br /> oài xu ng b p, ch lão Ki n ang ng ki ng chân trên gh<br /> u. oài cau m t tát T n<br /> r t au. T n ngã v p m t xu ng cái xô ng nư c, trên có t m gi lau. Lão Ki n v i t t<br /> xu ng gh , nép cánh c a, lát sau ch y ra h i: “Sao ánh nó?”. oài b o: “Nó vô giáo d c<br /> thì ánh”. Lão Ki n ch i: “Th mày có giáo d c à?”. oài nghi n răng nói kh : “Tôi cũng<br /> vô giáo d c nhưng không nhìn tr m ph n c i tru ng”. Lão Ki n im.<br /> oài lên nhà, rót rư u u ng. Lão Ki n<br /> T n d y. T n xách xô nư c, ng i th p<br /> xu ng lau nhà. Lão Ki n i lên b o oài: “Rót tao m t c c”. U ng c n c c rư u lão Ki n<br /> b o: “Mày có h c mà t . Bây gi tao nói chuy n àn ông v i mày”. oài b o: “Tôi không<br /> <br /> tha th âu”. Lão Ki n b o: “Tao ch ng c n. àn ông ch ng nên x u h vì có con b…”.<br /> oài ng i im, u ng thêm m t c c rư u n a, r i b ng th dài: “K cũng ph i”. Lão Ki n<br /> b o: “Làm ngư i nh c l m”. oài h i: “Th sao không l y v l ?”. Lão Ki n ch i: “M<br /> cha mày, tao ch nghĩ thân tao, thì lũ chúng mày ư c th này à?”. oài rót ra m t c c<br /> rư u n a, t n ng n: “B u ng rư u n a không?”. Lão Ki n quay m t v phía bóng t i, l c<br /> u. oài nói: “Con xin l i b ”. Lão Ki n b o: “Bây gi mày như ào kép di n trên<br /> tivi”(6)...<br /> Trư ng o n câu chuy n trên ây x y ra vào bu i chi u sau ám gi bà v lão Ki n.<br /> T t c có b n nhân v t. oài làm vi c B Giáo d c, ít ti n nhưng khôn ngoan, b m mép,<br /> t ng có hành vi “nhìn chăm chú vào kho ng lõm ng c ch dâu”, “ ưa tay ch m vào lưng<br /> ch Sinh”, ã t ng: “Nói r i xán l i, hôn chút lên má Sinh. Sinh y ra, oài h n h n: “Tôi<br /> nói trư c, th nào tôi cũng ng ư c v i Sinh m t l n”… ( y th mà ngay sau ó oài l i<br /> có cái quy n tra v n, xét h i, xét x ngư i b c a mình). Cô Sinh là con dâu, ngư i vô can,<br /> th<br /> ng và là ch ng nhân: “Sinh l t vào gia ình nhà này t a như cơn mưa rơi xu ng t<br /> n . Không khí d u l i” (Cho n l n này, cô là nguyên c nhưng v n ngo i ph m, vô can,<br /> ây lão Ki n là nhân v t chính, v m t ã mư i m t năm, lúc ó lão năm<br /> vô tình)…<br /> mươi ba tu i, “cái tu i oái oăm, l y v n a cũng d , không l y v n a cũng d . Lão Ki n<br /> ch n cái d ít hơn, v y”. Th nhưng trong cái bu i chi u cay ng y, khi nghe ti ng d i<br /> nư c trong bu ng t m, lão “th dài, b lên nhà”. Không có di n bi n tâm lý, ch có hành<br /> ng, ch có bư c chân b n năng và m t kho nh kh c vô th c, m ng du, li u lĩnh, quy t<br /> oán: “ i vài bư c, lão Ki n quay l i…”. Còn l i nhân v t T n là a con út d d ng l i<br /> chính là ngư i ưa ra ánh sáng m t v vi c éo le, ch p n i ưa ư ng cho k vô – giáo –<br /> d c làm vi c B Giáo d c có tên là oài ư c quy n ch trích, tr n áp, h nh c ngư i<br /> cha ã h t lòng hy sinh vì nh ng a con.<br /> Trong o n văn trên, ti p n i sau s ki n lão Ki n “nín th ngó sang bu ng t m” là<br /> hành ng và i tho i chuy n t quan h T n – oài n oài – lão Ki n. T i sao khi<br /> ư c T n mách b o thì oài l i tát T n? Trong tâm tư ng, oài luôn buông th d c v ng,<br /> cho mình có quy n chi m h u ch dâu. Bây gi T n ã ch cho oài bi t m t th l c khác<br /> cũng có mưu mô và ganh ua v i y. Trong vô th c, oài t c gi n “ á thúng ng nia”,<br /> quay ra ánh T n và qui k t T n là “vô giáo d c” nhưng trong th c ch t nh m ám ch<br /> ngư i cha. R i oài óng vai ngư i t t , th a gió trút b xung l c gi n d lên lão Ki n và<br /> d n ngư i cha n ư ng cùng, bu c ông ph i im l ng, ch p nh n cu c thua.<br /> o n văn ti p theo miêu t c nh cha con u ng rư u. Lão Ki n bi n lu n, bào ch a,<br /> bi n báo, níu kéo, vi n d n l ph i v mình d a theo t m phao lý s b n năng, cái ph n b n<br /> tính d c v ng “chuy n àn ông”, “ch ng nên x u h ”… Trong tâm ý sâu xa, oài th a<br /> nh n cái nh<br /> ngư i cha ã nói th ng ra, t liên h , nhìn l i chính mình nên b ng “th<br /> dài” và th a nh n: “K cũng ph i”. Lão Ki n ti p t c ch rõ nh ng ngh ch lý và cay ng<br /> c a ki p ngư i trong hoàn c nh c th này: “Làm ngư i nh c l m”. Câu ch t v n c a oài:<br /> “Th sao không l y v l ?” ch t t cáo và ch ng t y là ngư i nông c n, m i s ng v i<br /> ph n b n năng mà chưa ch m ư c t i cái ph n nhân tính ngư i cha. Câu ch i buông<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản