Một số biện pháp đổi mới phương pháp
dạy môn Tập làm văn miêu tả ở lớp 4
I/ Lý do chọn đề tài
Môn tập làm văn là một môn học chính trong chương trình lớp 4, bản thân tôi
đang là giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy, đón nhận chương trình thay đổi
kỹ năng sống vào môn tập làm văn, môn đạo đức, khoa học, nên bản thân cần
phải nỗ lực phấn đấu đảm nhiệm chức trách của mình đối với học sinh . Nhìn từ
phía khoa học và công nghệ thì đây là thời đại văn minh thông tin với nền kinh tế
dựa trên tri thức. Thời đại văn minh mới này là một bước phát triển vượt bậc so
với thời đại văn minh nông nghiệp với nền kinh tế dựa trên khoáng sản là chính.
Những đặc điểm chủ yếu của thời đại văn minh thông tin có thể tóm tắt trong bốn
yếu tố: Thông tin- Tri thức trở thành tài nguyên quan trọng nhất. Khoa học- Công
nghệ trở thành lực lượng sản xuất và trực tiếp. Hàm lượng trí tuệ trong từng sản
phẩm ngày càng tăng và cuối cùng là máy tính cá nhân và Internet là phương tiện
lao động phổ biến nhất và có hiệu quả nhất.
- Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt: nghe, nói,
đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi,
thông qua việc dạy và học Tiếng Việt góp phần rèn luyện các thao tác của tư duy.
- Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và những hiểu biết
sơ giản về xã hội, tự nhiên, con người, về văn hóa, văn học Việt Nam và nước
ngoài.
Học Tiếng Việt, học sinh được trang bị những kiến thức cơ bản và tối thiểu cần
thiết giúp các em hòa nhập với cộng đồng và phát triển cùng với sự phát triển của
xã hội. Cùng với môn Toán và một số môn khác, những kiến thức của môn Tiếng
Việt sẽ là những hành trang trên bước đường đưa các em đi khám phá, tìm hiểu,
nghiên cứu thế giới xung quanh và kho tàng tri thức vô tận của loài người. Trong
đó phân môn Tập làm văn là phân môn thực hành, tổng hợp của tất cả các phân
môn thuộc môn Tiếng Việt (tập đọc, luyện từ và câu, chính tả, kể chuyện). Chính
vì thế, việc dạy và học Tập làm văn là vấn đề luôn cần có sự đổi mới. Không thể
cứ áp dụng mãi phương pháp học hôm qua vào hôm nay và mai sau.
II/ Cơ sở thực tiễn
- Đổi mới việc dạy cũng thế, trong việc thừa kế cái cũ, cái vốn có đòi hỏi phải là
một sự sáng tạo. Với các phân môn khác của Tiếng Việt trong việc đổi mới nội
dung và phương pháp dạy học chỉ rõ quy trình các bước lên lớp rất cụ thể rõ ràng.
Còn với phân môn Tập làm văn, các nhà nghiên cứu chỉ đưa ra quy trình chung
nhất cho mỗi loại bài, chủ yếu vẫn là sự sáng tạo của giáo viên khi lên lớp. Còn
việc học thì sao? Ngoài SGK Tiếng Việt thì hiện nay có rất nhiều loại sách tham
khảo cho học sinh, giúp cho học sinh có cái nhìn đa dang, phong phú hơn. Song
những cuốn sách tham khảo của phân môn Tập làm văn lại thường đưa ra các bài
văn mẫu hoàn chỉnh nên khi làm văn các em thường dựa dẫm, ỉ lại vào bài mẫu, có
khi còn sao chép y nguyên bài văn mẫu vào bài làm của mình. Cách cảm, cách
nghĩ của các em không phong phú mà còn đi theo lối mòn khuôn sáo, tẻ nhạt. Từ
những lý do khách quan và chủ quan trên để khắc phục những hạn chế trong việc
dạy Tập làm văn ở Tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong nhà
trường, tôi đã chọn nghiên cứu dề tài: "Một số biện pháp đổi mới phương pháp
dạy môn Tập làm văn miêu tả ở lớp 4".
phần Nội dung
Bài văn miêu tả được xây dựng trên cơ sở những hình ảnh, những ấn tượng về đối
tượng mà người viết thu lượm, cảm nhận được thông qua các giác quan trực tiếp
của mình. Văn miêu tả là thể loại văn bản mang tính chất nghệ thuật cao, mang
tính sáng tạo, tính cá thể của người viết. Ngôn ngữ trong văn miêu tả là thứ ngôn
ngữ nghệ thuật là ngôn ngữ giầu sức gợi cảm và là ngôn ngữ của những biện pháp
tu từ.
Kết cấu bài văn miêu tả cũng tuân thủ kết cấu 3 phần:
+ Mở bài: Giới thiệu đối tượng miêu tả, thể hiện tình cảm, quan hệ của người
miêu tả với đối tượng miêu tả.
+ Thân bài: Tái hiện, sao chụp chân dung của đối tượng miêu tả ở những góc
nhìn nhất định.
+ Kết luận: Nêu những nhận thức, suy nghĩ, tình cảm, thái độ trực tiếp của người
miêu tả và của mọi người nói chung đối với đối tượng miêu tả.
Như vậy, bài văn là một văn bản gồm ngôn từ, nội dung chứa trong ngôn từ chính
là văn. Văn và ngữ luôn sóng đôi với nhau: văn cần đến ngữ để biểu hiện, ngữ cần
đến văn để nói nên ý nghĩa. Văn là nghệ thuật của ngôn từ, văn là cái đẹp, có
người lại nói văn học là nhân học, văn học là tình cảm, đạo đức lý tưởng, là tình
yêu cuộc sống, yêu thiên nhiên và con người. Văn có được nhờ cảm xúc của tâm
hồn, nó làm cho tâm hồn con người thêm phong phú và sâu sắc.
Chương trình Tập làm văn lớp 4 gồm 68 tiết, trong đó văn miêu tả chiếm 38 tiết
gồm các mảng kiến thức sau:
- Thế nào là miêu tả?
- Quan sát để miêu tả cho sinh động.
- Trình tự miêu tả ( Người, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối ).
- Cấu tạo đoạn văn, bài văn miêu tả ( Người, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối)
Các kiến thức trên được cụ thể hóa thành hai loại bài. Đó là, loại bài hình thành
kiến thức và loại bài luyện tập thực hành.
I/ Thực trạng việc dạy Tập làm văn - Thể loại văn miêu tả lớp 4.
1/ Tình hình chất lượng học tập môn Tiếng Việt và phân môn Tập làm văn
của học sinh.
Chương trình phân môn tập làm văn lớp 4 hiện đang học thể loại bài miêu tả, nhìn
chung các em đã nắm được cấu trúc một bài văn miêu tả nhưng bài làm của các
em còn viết theo một khối mòn khuôn sáo, kém hấp dẫn, ít cảm xúc và nghèo hình
ảnh, đặc biệt là các em chưa biết sử dụng các biện pháp tu từ, các biện pháp nghệ
thuật như so sánh, nhân hóa….
Tóm lại: Học sinh nắm được kiến thức cơ bản của phân môn luyện từ và câu
nhưng khi áp dụng vào viết văn thì các em thường mắc các lỗi trên, kết hợp với
