Ministry of Agriculture & Rural Development
002/05/VIE
Tính khả thi về kinh tế và kỹ thuật của việc áp
dụng Quản Lý Thực Hành Tốt trong nuôi
trồng thuỷ sản quy mô nông hộ ở Việt Nam
MS 5: Báo cáo 6 tháng thứ hai
Tháng 8 năm 2007
1
1. Thông tin về các bên thực hiện
Tên dự án Tính khả thi về kinh tế và kỹ thuật của việc áp
dụng Quản Lý Thực Hành Tốt trong nuôi trồng
thuỷ sản quy mô nông hộ ở Việt Nam
Cơ quan phía Viẹt Nam Viện Nghiên cứu nuôi trồng Thuỷ sản 1
Trưởng nhóm phía Việt Nam Tiến sĩ Lê Xân
Cơ quan phía Úc Trường Đại học Tây Úc
Trưởng nhóm phía Úc Tiễn sĩ Steven Schilizzi
Ngày bắt đầu (nguyên bản Tháng 1 năm 2006
Ngày kết thúc (nguyên bản) Tháng 12 năm 2007
Ngày bắt đầu (Sau sửa đổi) Tháng 8 năm 2006
Ngày kết thúc (Sau sửa đổi) Tháng 12 năm 2008
Báo báo giai đoạn 6 tháng thứ 2
Địa chỉ liên lạc
Phía Úc: Trưởng Nhóm
Tên: Dr. Steven Schilizzi Điện thoại: +61 8 6488 2105
Vị trí: Giảng viên chính Fax: +61 8 6488 1098
Cơ quan Đại học Tây Úc Email: schilizz@cyllene.uwa.edu.au
or
Steven.Schilizzi@uwa.edu.au
Phía Úc: Liên hệ hành chính
Tên: Điện thoại:
Vị trí: Fax:
Cơ quan Email:
Phía Việt Nam
Tên: Dr. Lê Xân Telephone: 030.827124 or 04.8271368
Vị trí: Phó Viện trưởng Fax: 04.8273070
Cơ quan Viện Nghiên cứu Thuỷ sản 1 Email: lexancb@hn.vnn.vn or
vie97030.ria1@fpt.vn
19
2. Tóm tắt dự án
Nuôi trồng thuỷ sản quy mô nông hộ với diện tích dao động từ 0,5 ha đến 3 ha chiếm
khoảng 90% sản lượng tôm nuôi ở Việt Nam, đem lại giá trị xuất khẩu gần 1 tỉ đô la trong
năm 2004. Khả năng phát triển về kinh tế và sự bền vững về môi trường của loại hình sản
xuất này đang bị đe doạ bởi các thực hành quản lý chưa tốt, dẫn đến sự bùng phát dịch
bệnh, suy thoái môi trường. Môi trường bị ô nhiễm và sản phẩm không hợp vệ sinh thực
phẩm bởi hóa chất và tồn dư kháng sinh đồng thời làm suy giảm năng suất nuôi. Thực
Hành Quản Lý Tốt đã được áp dụng trong thương mại nuôi trồng thủy sản ở Việt Nam với
một số kết quả tích cực như nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tăng tính bền vững
về môi trường và giảm thiểu rủi ro về dịch bệnh. Tuy nhiên, áp dụng Quản Lý Thực Hành
Tốt cho các nông hộ nuôi trồng thuỷ sản quy mô nhỏ gặp nhiều khó khăn do các hạn chế
về vốn đầu tư, kiến thức kỹ thuật và các khuyến khích hoặc các sáng kiến áp dụng Quản
Lý Thực Hành Tốt. Mục tiêu của dự án này nhằm nghiên cứu tính khả thi của áp dụng
Quản Lý Thực Hành Tốt trong nuôi trồng thuỷ sản quy mô nông hộ và đề xuất các biện
pháp đẩy mạnh áp dụng Quản Lý Thực Hành Tốt cho ngành sản xuất này. Dự án sử dụng
các phương pháp tư vấn, đánh giá có sự tham gia của cộng đồng, trình diễn, tập huấn, hội
thảo để nghiên cứu và phổ biến áp dụng Quản Lý Thực Hành Tốt cho nuôi trồng thuỷ sản
quy mô nhỏ phù hợp với nhu cầu và khả năng của nông hộ.
3. Tóm tắt nội dung đã thực hiện
Trong 6 tháng từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2007 dự án CARD 002/05/VIE đã triển khai thực
hiện và hoàn thành tốt các hoạt động trong kế hoạch đề ra. Dự án đã tổ chức thành công 2 đợt
tập huấn cho các đối tượng tại 3 tỉnh của dự án tham gia. Đợt tập huấn thứ nhất về “Quản Lý
Thực Hành Tốt” trong nuôi tôm quy mô nhỏ từ ngày 10 đến 12 tháng 3 năm 2007. Trong đợt
tập huấn này bốn chuyên đề đã được thực hiện bao gồm: 1) Kỹ thuật nuôi tôm bán thâm canh
và quản canh cải tiến; 2) Phương pháp quản lý môi trường; 3 Phương pháp quản lý dịch bệnh
và 4) phương pháp tổ chức quản lý cộng đồng và lập kế hoạch sản xuất. Đã có 48 người tham
gia lớp tập huấn này bao gồm các đối tượng là cán bộ khuyến ngư cấp tỉnh, cán bộ quản lý
cấp huyện, xã và các nông hộ tham gia mô hình trình diễn. Đợt tập huấn thứ 2 về “Vệ sinh an
toàn thực phẩm và thú y thuỷ sản” diễn ra từ ngày 25 đến 29 tháng 7 năm 2007. Dự án đã kết
hợp với Trung tâm Chất lượng sản phẩm và Thú y thuỷ sản vùng một thực hiện đợt tập huấn
này. Có 6 chuyên đề đã được đề cập (chi tiết xem báo cáo tập huấn). Dự án đã tổ chức đợt
thăm quan chéo từ 22 đến 29 tháng 6 cho cán bộ và nông dân giữa các tỉnh Nghệ An, Hà
Tĩnh và Thừa Thiên-Huế trao đổi kinh nghiệm quản lý cũng như kinh nghiệm sản xuất giữa
các địa phương. Dự án đã thu mẫu và phân tích định kỳ về môi trường nước, các hộ mô hình
ghi chép đầy đủ các thông số kỹ thuật và kinh tế trong suốt quá trình nuôi, kiểm tra mẫu bệnh
tôm, kiểm tra chất lượng sản phẩm tôm nuôi trước khi thu hoạch. Dự án đã tổ chức định kỳ
hang tháng các buổi hội nghị đầu bờ tại các vùng nuôi nhằm trao đổi kinh nghiệm và giải
quyết các khó khăn cho người dân.
20
4. Giới thiệu về dự án
Mục tiêu dự án
Mục tiêu chính của dự án là nghiên cứu tính khả thi của việc áp dụng Quản Lý Thực Hành
Tốt trong nuôi trồng thuỷ sản quy mô nông hộ thông qua hạn chế ảnh hưởng tiêu cực lên môi
trường, tăng năng suất, giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng vệ sinh an toàn sản phẩm –
qua đó, đóng góp có ý nghĩa vào việc xoá đói giảm nghèo lâu dài và nâng cao thu nhập cho
các nông hộ trực tiếp tham gia vào chuỗi sản xuất nuôi trồng thuỷ sản.
Mục tiêu trước mắt của dự án: a) Thực hiện phân tích hiện trạng nuôi trồng thủy sản các
nông hộ và nhận biết những thuận lợi và hạn chế khi áp dụng Quản Lý Thực Hành Tốt; b)
Phát triển nguyên tắc Quản Lý Thực Hành Tốt phù hợp với nuôi trồng thủy sản quy mô nông
hộ ở miền Bắc Việt Nam; c) Nâng cao năng lực áp dụng Quản Lý Thực Hành Tốt cho các
thành viên tham gia vào chuỗi thị trường sản xuất nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là những
người sản xuất nhỏ.
Kết quả mong đợi
Kết quả mong đợi của dự án là phát triển phương pháp sử dụng và phổ biến nguyên tắc Quản
Lý Thực Hành Tốt đến các hộ nông dân nhằm thực hành tốt các hoạt động sản xuất, giảm
thiểu rủi ro do dịch bệnh, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực lên môi trường, tăng năng suất mùa vụ
và nâng cao hiệu quả kinh tế lâu dài. Kết quả dự án cũng sẽ đóng góp vào Chiến lược Giảm
nghèo và Phát triển của Chính phủ Việt Nam, đây cũng là điều mà Chương trình Hợp tác
Phát triển Nông nghiệp Nông thôn giữa Úc và Việt Nam đang hướng tới
Cách tiếp cận và chiến lược thực thi
Dự án có 3 giai đoạn: a) Phân tích hiện trạng nuôi thủy sản quy mô nông hộ và nhận biết
những thuận lợi và hạn chế của việc áp dụng Quản Lý Thực Hành Tốt; b) Phát triển hướng
dẫn thực hiện Quản Lý Thực Hành Tốt phù hợp cho các nông hộ nuôi thủy sản thông qua các
mô hình thí điểm cộng đồng; c) Nâng cao năng lực thực thi Quản Lý Thực Hành Tốt và diễn
đàn đối thoại với các nhà xuất khẩu, các thương gia, người chế biến và mở rộng khuyến
khích thị trường sản phẩm Quản Lý Thực Hành Tốt.
Giai đoạn 1: Dự án bắt đầu bằng việc nghiên cứu tổng quan các tài liệu và kinh nghiệm về
Quản Lý Thực Hành Tốt trong khu vực, sau đó tiến hành đánh giá hiện trạng nuôi trồng thuỷ
sản quy mô nông hộ, đánh giá về năng suất, sản lượng, tiềm năng và khả năng sử dụng nguồn
lực của các cơ sở nuôi. Tiến hành điều tra cơ bản nhằm nâng cao kinh nghiệm về phương
pháp thu thập và sử dụng thông tin cũng như trang bị cho cán bộ nghiên cứu và cán bộ ngành
thủy sản một bức tranh tổng thể về hiện trạng nuôi trồng thủy sản ở quy mô nông hộ tại 3
tỉnh của dự án. Kết thúc giai đoạn 1, một kế hoạch hành động được lập và lựa chọn địa điểm
thực hiện nguyên tắc Quản Lý Thực Hành Tốt.
21
Giai đoạn 2: Dự án tập trung trình diễn nguyên tắc Quản Lý Thực Hành Tốt ở 2 hình thức
nuôi tôm chính là nuôi bán thâm canh và nuôi quảng canh cải tiến. Các hình thức này hiện
đang phổ biến ở miền Bắc Việt Nam. Các hộ nuôi quy mô nhỏ liên quan đến 2 hình thức
nuôi trên sẽ được lựa chọn và khuyến khích tham gia các câu lạc bộ nuôi tôm hoặc chi hội
nghề cá để tham gia vào trình diễn áp dụng Quản Lý Thực Hành Tốt. Viện Thuỷ Sản 1, Đại
học Tây Úc và Trung tâm Khuyến ngư các tỉnh cùng phối hợp lựa chọn các hộ mô hình áp
dụng Quản Lý Thực Hành Tốt. Các số liệu trong quá trình thực hiện được ghi lại thông qua
sổ nhật ký nuôi tôm. Qua sự tham gia của các đối tác như các cộng đồng nuôi, cán bộ khuyến
ngư, cán bộ kỹ thuật nguyên tắc Quản Lý Thực Hành Tốt sẽ được chọn lọc và phát triển. Các
số liệu trong quá trình thực hành được thu thập bởi chính các hộ mô hình và cán bộ dự án ở
địa phương và cán bộ Viện Thuỷ Sản 1. Các số liệu này sẽ được sử dụng trong kết quả của
dự án.
Giai đoạn 3: Kết quả của dự án sẽ được sử dụng để phát triển và hoàn thiện nguyên tắc Quản
Lý Thực Hành Tốt, các tài liệu tập huấn cho nông dân và khuyến ngư viên. Các hộ mô hình
trình diễn, cán bộ khuyến ngư và hội nông dân sẽ là những đối tượng tham gia chính phổ
biến kết quả từ mô hình trình diễn ra cộng đồng. Các hộ trình diễn được tập huấn về sử dụng
dụng cụ đo chất lượng nước, kỹ năng chọn giống và thức ăn có chất lượng tốt sẽ phổ biến
kinh nghiệm ra cộng đồng. Khuyến khích thị trường sản phẩm BMP và các yêu cầu về chất
lượng sản phẩm được thăm dò thông qua đối thoại mở với các thương gia địa phương, người
thu mua, nhà chế biến và nhà nhập khẩu. Các đối tác tham gia sẽ được mời tham gia vào các
hoạt động của dự án như tập huấn và hội thảo để chia sẻ những vấn đề quan tâm và các yêu
cầu về chất lượng sản phẩm đối với người sản xuất quy mô nhỏ.
Phương pháp thực thi
Điều tra cơ bản nhằm đánh giá hiện trạng Quản Lý Thực Hành Tốt.
Phương pháp điều tra và đánh giá có sự tham gia của các đối tác sẽ được phát triển bởi Viện
Thủy sản 1 và Đại học Tây Úc và được sử dụng để đánh giá hiện trạng nuôi trồng thủy sản ,
những thuận lợi và khó khăn của các nông hộ. Bộ câu hỏi điều tra được thiết kế để thu thập
các thông tin về hiện trạng sản xuất, điều kiện kinh tế của các nông hộ, hiện trạng môi
trường, những thuận lợi, khó khăn khi áp dụng Quản Lý Thực Hành Tốt. Các số liệu thu
được sẽ được các cán bộ Viện Thủy sản 1 và Đại học Tây Úc phân tích đánh giá nhằm phục
vụ cho việc trình diễn, số liệu này cũng được sử dụng như số liệu gốc để so sánh giữa các hộ
trình diễn và các hộ khác trong suốt và sau khi dự án thực hiện.
Mô hình trình diễn Quản Lý Thực Hành Tốt.
Hai hình thức nuôi được áp dụng là bán thâm canh quảng canh cải tiến. Đối với bán thâm
canh, ở mỗi tỉnh chọn 20 đến 30 hộ tổ chức thành 1 câu lạc bộ hoạc hội nuôi tôm. Quản Lý
Thực Hành Tốt sẽ được nâng cao và được trao đổi giữa các hội viên trong câu lạc bộ trong
thời gian thực hiện dự án. Chọn 1 hộ trong câu lạc bộ làm mô hình trình diễn, hộ này phải đạt
22