Giải phẫu tai
(Kỳ 7)
Bài giảng Giải phẫu học
Chủ biên: TS. Trịnh Xuân Đàn
2.5. Vòi tai (mua auditiva) hay vòi nhĩ eustachi
2.5.1. Mô tả
Là một ống thông hòm tai với tỵ hầu, có tác dụng làm cân bằng áp lực
của hòm tai với không khí bên ngoài nên có thể viêm nhiễm lan toả từ họng
hầu vào tai giữa. Vòi tai bắt đầu từ lỗ nhĩ của vòi tai ở thành trước hòm tai, đi
chếch xuống dưới vào trong ra trước, tận hết ở lỗ hầu vòi tai tại thành bên tỵ hầu,
dài xấp xỉ 37 mm.
2.5.2. Cấu tạo
- Phần xương vòi tai chiếm 1/3 ngoài là một ống xương xẻ ở mặt dưới
của xương đá. Nằm dưới ống cơ búa. Phía trong liên quan với động mạch cảnh
trong. Phần xương nối với phần sụn bởi eo vòi.
- Phần sụn chiếm 2/3 trong là sụn sợi, có một đầu tiếp với phần xương, một
đầu thông với hầu. Nằm trong rãnh vòi tai ở nền xương bướm. Phân sụn tận cùng
ở lỗ hầu vòi tai nằm sau xương xoăn mũi dưới.
Vòi tai có 2 lỗ: lỗ nhĩ thông với thành trước hòm tai; lỗ hầu thông với thành
bên tỵ hầu (giữa tuyến hạnh nhân vòi). Tác dụng của vòi nhĩ là làm cân bằng áp
lực của hòm tai với tai ngoài.
- Niêm mạc phủ vòi tai liên tiếp với niêm mạc của hầu và ở quanh lỗ hầu
có hạnh nhân vòi. Vòi tai có thể mở rộng hay khép là nhờ có một vài cơ của màn
hầu có tác dụng giữ cho áp lực của hòm tai thăng bằng với áp lực ở bên ngoài. Vì
có sự thông như vậy nên khi viêm mũi, viêm hầu điều trị không tốt sẽ gây ra
biến chứng viêm tai giữa, viêm xoang chũm. Do đó bệnh học của tai luôn đi với
bệnh học của mũi họng.
2.5.3. Mạch thần kinh vòi tai
- Động mạch: gồm có nhánh hầu lên và màng não giữa của động mạch cảnh
ngoài.
- Tĩnh mạch: đám rối chân bướm của tĩnh mạch cảnh trong.
- Thần kinh: đám rối nhĩ của thần kinh thiệt hầu và các nhánh thần kinh
chân bướm của dây thần kinh hàm dưới.
2.6. Niêm mạc hòm nhĩ
Niêm mạc hòm nhĩ phủ các thành hòm nhĩ, các xương tai, các cơ và các
thần kinh nằm trong hòm nhĩ. Niêm mạc hòm nhĩ tạo nên lớp trong của màng nhĩ
và liên tiếp với niêm mạc của hầu qua vòi tai, với niêm mạc của hang chùm
và của các tế bào chùm qua đường vào hang.
Niêm mạc tạo nên các nếp mạch, căng từ các thành hòm nhĩ tới các
xương tai, trong số đó có những nếp từ trần hòm nhĩ tới chỏm xương búa, tạo nên
nếp búa trên, nếp búa sau, tủi thân xương đe tạo nên nếp đe, phủ xương bàn đạp
tạo nên nếp bàn đạp, phủ thừng nhĩ tạo nên nếp thừng nhĩ.
Các nếp niêm mạc nói trên ngăn cách nhau và giới hạn nên các ngách màng
nhĩ.
2.7. Mạch thần kinh hòm tai
2.7.1. Động mạch
- Động mạch hòm nhĩ trước nhánh của động mạch hàm trên cấp máu cho
màng nhĩ.
- Động mạch trâm chùm, nhánh của động mạch tai sau, cấp máu cho
phần sau hòm nhĩ và tế bào chùm.
- Nhánh đá của động mạch màng não giữa.
- Động mạch hòm nhĩ trên, nhánh của động mạch màng não giữa.
- Động mạch nhĩ dưới, nhánh của động mạch hầu lên.
- Nhánh động mạch ống chân bướm, thuộc động mạch hàm trên.
- Động mạch cảnh nhĩ, nhánh của động mạch cảnh trong.
2.7.2. Tĩnh mạch
Máu đổ về xoang tĩnh mạch đá trên và đám rối chân bướm.
2.7.3. Bạch huyết
Từ niêm mạc hòm nhĩ và hang chũm chạy tới hạch mang tai hay hạch cổ
sâu trên.
2.7.4. Thần kinh
Là đám rối nhĩ của thần kinh thiệt hầu và đám rối động mạch cảnh trong
thuộc hệ thần kinh giao cảm.
3. TAI TRONG (AURIS INTERNA)
Là bộ phận nhận cảm của tai nhưng rất phức tạp, tai trong nằm trong mê
đạo nhĩ và gồm có 2 hệ thống:
- Một hệ thống gồm các túi, ống được cấu tạo bằng màng, hợp thành một
hệ thống đóng kín không thông với bên ngoài gọi là mê nhĩ màng, trong lòng mê
nhĩ màng chứa một chất dịch gọi là nội dịch.
- Một hệ thống gồm các hốc, rãnh được xẻ trong xương đá làm khuôn chứa
đựng hệ thống trên gọi là mê nhĩ xương.
Mê nhĩ màng không hoàn toàn giống mê nhĩ xương, có tiết diện nhỏ hơn
nên ở giữa mê nhĩ màng và mê nhĩ xương chúng còn cách nhau một khoang trong
khoang này chứa một chất dịch gọi là ngoại dịch.