intTypePromotion=1

Giảng dạy phiên dịch theo phương pháp tiếp cận năng lực và một số kiến nghị

Chia sẻ: ViKakashi2711 ViKakashi2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:7

0
57
lượt xem
3
download

Giảng dạy phiên dịch theo phương pháp tiếp cận năng lực và một số kiến nghị

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết phân tích thực trạng giảng dạy môn phiên dịch ở một số chương trình đào tạo cử nhân ngoại ngữ tại thành phố Hồ Chí Minh. Từ đó, bài viết đề xuất xây dựng chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận năng lực, đồng thời đưa ra một số kiến nghị để quá trình đào tạo đạt được hiệu quả cao, sinh viên có thể nắm bắt những kỹ thuật cơ bản của nghề phiên dịch, cách thức tự học và trau dồi các kỹ năng đó nếu muốn chọn phiên dịch là sự nghiệp theo đuổi lâu dài.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giảng dạy phiên dịch theo phương pháp tiếp cận năng lực và một số kiến nghị

v PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> GIẢNG DẠY PHIÊN DỊCH<br /> THEO PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN NĂNG LỰC<br /> VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ<br /> NGUYỄN QUANG NHẬT*; NGUYỄN NGỌC PHƯƠNG DUNG**<br /> *<br /> Đại học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh, ✉ nhatnq@buh.edu.vn<br /> Đại học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh, ✉ dungnnp@buh.edu.vn<br /> **<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> TÓM TẮT<br /> Hiện nay việc tăng cường đào tạo đội ngũ phiên dịch chất lượng cao với các kỹ năng cần thiết đáp<br /> ứng nhu cầu xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế là một tất yếu khách quan. Bài viết phân tích<br /> thực trạng giảng dạy môn phiên dịch ở một số chương trình đào tạo cử nhân ngoại ngữ tại thành<br /> phố Hồ Chí Minh. Từ đó, nhóm tác giả đề xuất xây dựng chương trình đào tạo theo hướng tiếp<br /> cận năng lực, đồng thời đưa ra một số kiến nghị để quá trình đào tạo đạt được hiệu quả cao, sinh<br /> viên có thể nắm bắt những kỹ thuật cơ bản của nghề phiên dịch, cách thức tự học và trau dồi các<br /> kỹ năng đó nếu muốn chọn phiên dịch là sự nghiệp theo đuổi lâu dài.<br /> Từ khóa: chuẩn đầu ra, kỹ thuật phiên dịch, phiên dịch, tiếp cận năng lực.<br /> <br /> <br /> <br /> 1. ĐẶT VẤN ĐỀ ngoại ngữ thực hiện. Việc thiếu chuyên nghiệp<br /> đã dẫn tới nhiều hậu quả đáng buồn, thậm chí<br /> Phiên dịch ngày nay đã trở thành một lĩnh nghiêm trọng. Điều này cho thấy, tầm quan<br /> vực không thể thiếu trong bối cảnh đất nước phát trọng của phiên dịch viên và tính cấp thiết cần<br /> triển và hội nhập quốc tế. Trong điều kiện uy tín có đội ngũ phiên dịch lành nghề trong bối cảnh<br /> Việt Nam ngày càng được nâng cao trên trường hội nhập quốc tế.<br /> quốc tế, công tác quan hệ ngoại giao và tiếp thị,<br /> tìm kiếm các cơ hội làm ăn ngày càng nhiều, Từ thực tế giảng dạy và khảo sát nhu cầu<br /> càng làm tăng vai trò của công tác phiên dịch. tuyển dụng phiên dịch viên ở Khoa Ngoại ngữ,<br /> Tại Việt Nam, tuy đã được chú trọng cho việc Trường Đại học Ngân hàng thành phố Hồ Chí<br /> đầu tư, phát triển nhưng phiên dịch vẫn chưa Minh, nhóm tác giả xin đề xuất áp dụng phương<br /> thực sự đáp ứng đầy đủ nhu cầu xã hội. Có thể pháp dạy-học phiên dịch theo cách tiếp cận năng<br /> nói, công tác phiên dịch ở nước ta cho đến nay lực với chương trình chi tiết nhằm có thể nâng<br /> vẫn chưa trở thành một nghề mang tính chuyên cao năng lực phiên dịch cho sinh viên sau khi<br /> nghiệp. Việc phiên dịch chủ yếu do sinh viên tốt nghiệp. Bài viết bắt đầu bằng việc mô tả thực<br /> ngoại ngữ mới ra trường hoặc những người biết trạng giảng dạy phiên dịch chủ yếu hiện nay ở<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> 62 Số 08 - 7/2017<br /> PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY v<br /> <br /> <br /> <br /> một số chương trình đào tạo cử nhân ngoại ngữ giúp sinh viên nắm bắt ý tưởng và phiên dịch<br /> tại thành phố Hồ Chí Minh, tiếp đến là nền tảng một cách hiệu quả ở giai đoạn đầu, nhưng lại bất<br /> lý luận cho việc đề xuất dạy phiên dịch theo lợi đối với việc bồi dưỡng kỹ năng phiên dịch<br /> hướng tiếp cận năng lực, sau đó, phân tích chi trình độ cao. Theo Phạm Ngọc Thạch (2010), ở<br /> tiết năng lực chuẩn đầu ra cần có của một phiên các chương trình đào tạo phiên dịch châu Âu gần<br /> dịch viên, một số kiến nghị về ứng dụng giảng 20% thời lượng là dành cho rèn luyện trí nhớ và<br /> dạy phiên dịch theo hướng tiếp cận năng lực, và xử lí tình huống. Do đó, 6/7 giảng viên cho rằng,<br /> kết luận bằng một số quan điểm cần nắm vững cần dành thêm thời gian cho các kỹ năng khác,<br /> để quá trình dạy phiên dịch đạt kết quả cao. hướng dẫn sinh viên kỹ thuật dịch và cách tự rèn<br /> luyện ở nhà.<br /> 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU<br /> Thứ hai, 7/7 giảng viên đều cho biết, hiện<br /> Bài viết được thực hiện trên cơ sở quan sát nay giáo trình đào tạo phiên dịch chuyên nghiệp<br /> thực tiễn, nghiên cứu các tài liệu liên quan, rất hạn chế, chủ yếu cung cấp ngữ liệu thực hành<br /> đồng thời kết hợp một số phương pháp khác nhưng không hướng dẫn kỹ thuật phiên dịch chi<br /> nhằm phân tích những cơ sở lý luận và thực tiễn tiết. Đa phần là các CD chương trình VOA, BBC<br /> để chứng minh rằng, dạy học phiên dịch theo thiên về dịch hội thoại, dịch câu ngắn, dịch bản<br /> hướng tiếp cận năng lực có thể đem lại những tin, tập trung vào các chủ đề: ngoại giao, thời tiết,<br /> hiệu quả nhất định. Cụ thể, dựa vào bảng khảo du lịch, kinh tế, ngoại thương, công nghiệp,….<br /> sát về chuẩn đầu ra năng lực cần có của sinh viên Các tài liệu đó không chỉ rõ làm cách nào chia<br /> ngành ngôn ngữ Anh tại trường Đại học Ngân nhỏ những câu dài, phức tạp thành những câu<br /> hàng thành phố Hồ Chí Minh đối với yêu cầu ngắn hơn và đơn giản hơn cho phù hợp văn<br /> tuyển dụng của 8 công ty về dịch thuật ở thành phong tiếng Việt, hay là làm cách nào dịch sang<br /> phố Hồ Chí Minh. Đồng thời kết hợp nghiên cứu tiếng Anh để đạt tính tự nhiên nhất. Trên mạng<br /> báo cáo thực tập của 3 khóa sinh viên gần nhất có 1 bộ 7 bài về kỹ năng phiên dịch gồm: vai trò<br /> tại 8 công ty dịch thuật trên, cũng như phỏng vấn của người phiên dịch; kỹ năng nói trước công<br /> 7 giảng viên hiện đang giảng dạy các môn phiên chúng; tập trung và ghi nhớ; ghi nhanh, xử lý<br /> dịch tại 4 trường đại học: Đại học Sư phạm, Đại tình huống; nhận thức về văn hóa và tính chuyên<br /> học Ngoại ngữ Tin học, Đại học Luật, và Đại nghiệp. Tuy nhiên, tất cả đều thiếu phần ứng<br /> học Ngân hàng. Hình thức phỏng vấn là bán cấu dụng với các bước từ thấp lên cao.<br /> trúc, trong đó các câu hỏi được chuẩn bị trước và<br /> có thể điều chỉnh cho phù hợp với những thông Thứ ba, các kiến thức về xã hội – chuyên<br /> tin mới xuất hiện trong quá trình thu thập. Các ngành và kỹ năng mềm cần thiết đối với nghề<br /> câu hỏi này liên quan đến 5 vấn đề chính sẽ được phiên dịch chưa được quan tâm đúng mức, trong<br /> đề cập trong phần nội dung. Thời lượng trung khi các giảng viên dạy dịch ít kinh nghiệm thực<br /> bình cho một cuộc phỏng vấn là 30 phút. tế. Kết quả là giảng viên cũng tránh đi sâu vào<br /> những vấn đề kiến thức phức tạp, tập trung sửa<br /> 3. NỘI DUNG chữa bài tập, chủ yếu là cách dùng từ, ngữ pháp<br /> cho sinh viên (Trịnh Thị Anh Tú, 2009, tr. 26-27).<br /> 3.1. Thực trạng giảng dạy phiên dịch tại một Ngoài ra, việc giới thiệu kỹ năng mềm cũng ít<br /> số trường đào tạo chuyên ngành biên, phiên dịch được nhắc đến. Trong quá trình phiên dịch có<br /> nhiều tình huống xảy ra bất ngờ, chẳng hạn, khi<br /> Thứ nhất, phương pháp giảng dạy phiên dịch trước hội trường diễn giả đề cập đến một<br /> dịch không phân bố đều các kỹ năng. Nghe hiểu vấn đề cấm kị. Khi đó, đôi khi người phiên dịch<br /> chiếm gần 80% thời lượng đào tạo trên lớp, trong phải đóng vai trò là người gánh thay (scapegoat).<br /> khi các kỹ năng khác được giới thiệu sơ lược và Hoặc khi diễn giả yêu cầu mình thực hiện công<br /> không chú trọng nhiều (Trịnh Thị Anh Tú, 2009, việc nào đó không có trong hợp đồng thì người<br /> tr.18). Tuy nghe hiểu là một kỹ năng cần thiết phiên dịch phải tùy tình huống mà cân nhắc đưa<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> Số 08 - 7/2017 63<br /> v PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY<br /> <br /> <br /> ra quyết định đúng. Nếu kỹ năng mềm không tốt Cuối cùng, phương pháp này tạo điều kiện<br /> thì có thể mắc sai lầm lớn khó cứu vãn. thuận lợi hơn cho việc xem xét, đánh giá và tự<br /> đánh giá quá trình dạy học. Sinh viên cũng có<br /> Tóm lại, 7/7 giảng viên đều cho rằng, cần phương hướng và tầm nhìn rõ hơn nếu như muốn<br /> phải thay đổi phương pháp dạy phiên dịch sao<br /> đi sâu nghiên cứu, tự học hoặc bồi dưỡng để theo<br /> cho phù hợp với thực tế hiện tại.<br /> con đường dịch thuật chuyên nghiệp sau này.<br /> 3.2. Nền tảng lý luận cho việc đề xuất dạy<br /> 3.3. Năng lực chuẩn đầu ra cần có của một<br /> phiên dịch theo hướng tiếp cận năng lực<br /> phiên dịch viên<br /> Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), năng<br /> Tiêu chí về chuẩn năng lực cần có của một<br /> lực được quan niệm “là sự kết hợp một cách linh<br /> phiên dịch viên đã là đề tài nghiên cứu của khá<br /> hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái độ,<br /> tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân,… nhằm đáp nhiều bài viết khoa học cũng như mối quan tâm<br /> ứng hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt của các nhà tuyển dụng (Lâm Quang Đông,<br /> động trong bối cảnh nhất định”. Dạy học định 2007; Đỗ Thị Quý Thu, 2015; Nguyễn Thị Thu<br /> hướng phát triển năng lực tập trung vào việc Ngân, 2016). Đồng thời, theo kết quả khảo sát<br /> mô tả chất lượng đầu ra, coi năng lực là “sản về chuẩn đầu ra năng lực cần có của sinh viên<br /> phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học. Phương ngành ngôn ngữ Anh tại trường Đại học Ngân<br /> pháp này giúp người học có thể nhanh chóng hàng, thành phố Hồ Chí Minh đối với yêu cầu<br /> hoà nhập vào thực tế lao động, có năng lực đáp tuyển dụng của 8 công ty về dịch thuật ở thành<br /> ứng với các tiêu chuẩn của doanh nghiệp và xã phố Hồ Chí Minh, một phiên dịch viên chuyên<br /> hội cũng như bắt nhịp được với những thay đổi nghiệp cần có những năng lực sau:<br /> nhanh chóng của thực tiễn đời sống. Năng lực ngôn ngữ, cần đạt trình độ trung<br /> Việc giảng dạy phiên dịch theo hướng tiếp cao để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ được giao.<br /> cận năng lực sẽ đem lại các lợi ích sau: Khả năng nghe và nắm bắt thật nhanh, tiếp thụ<br /> thật nhanh nội dung kiến thức mới, có thể diễn<br /> Thứ nhất, phương pháp này xem xét và gắn đạt lại ý tưởng một cách ngắn gọn, dễ hiểu là<br /> với nhu cầu người tuyển dụng. Để đáp ứng nhu những yếu tố cốt lõi mà một phiên dịch viên phải<br /> cầu đó, sinh viên cần phải được giảng viên giúp có. Cụ thể hơn, sinh viên phải nghe được ít nhất<br /> xác định những kỹ năng nào cần thiết cho ngành 80% nội dung/1 lần nghe với nhiều giọng nói và<br /> phiên dịch, kỹ năng nào được quan tâm hàng đầu tốc độ khác nhau. Về diễn đạt, giọng nói phải to<br /> bởi nhà tuyển dụng, cấp độ hiện tại của họ đã rõ, lưu loát, dễ nghe, các tiêu chí về phát âm, ngữ<br /> thỏa mãn chuẩn đầu ra chưa, kỹ năng nào cần điệu, diễn cảm phải đạt trình độ cao để chuyển<br /> rèn luyện, rèn luyện thế nào và tại sao lại làm tải thông điệp giữa các ngôn ngữ một cách trong<br /> cách đó. sáng, ngắn gọn, đúng tinh thần bản gốc.<br /> Thứ hai, phương pháp này giúp người học Năng lực về kiến thức, phải đa ngành phong<br /> phát triển toàn diện với các “kỹ năng cứng” và<br /> phú. Phiên dịch không chỉ yêu cầu người dịch<br /> “kỹ năng mềm”, nhanh chóng thích ứng với môi<br /> có kiến thức ngôn ngữ tốt mà còn phải có kiến<br /> trường làm việc. Sinh viên có thể phát hiện ra<br /> thức khoa học, kiến thức phổ thông và kiến thức<br /> những thủ thuật cần thiết được sử dụng trong<br /> chuyên môn. Sinh viên không chỉ phải có vốn từ<br /> quá trình phiên dịch, xây dựng nhận thức về<br /> vựng phong phú, hiểu biết thấu đáo những vấn<br /> chiến lược dịch, nâng cao sự tự tin, đảm bảo sự<br /> đề ngôn ngữ học (cú pháp, phân tích diễn ngôn,<br /> thành công, chất lượng, và tốc độ phiên dịch.<br /> ngữ nghĩa học) mà còn cần hiểu biết những<br /> Thứ ba, phương pháp này giúp chương trình tương đồng và khác biệt giữa các ngôn ngữ<br /> đào tạo được xây dựng và thiết kế theo một quy (ngôn ngữ học so sánh đối chiếu). Đồng thời,<br /> trình chuẩn. Các công đoạn của quá trình đào tạo mỗi một lĩnh vực có những thuật ngữ, cách diễn<br /> sẽ có tính liên thông và chặt chẽ. đạt riêng, phong cách riêng, đòi hỏi sinh viên<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> 64 Số 08 - 7/2017<br /> PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY v<br /> <br /> <br /> <br /> phải hiểu được ý nghĩa, nội hàm của chúng, dẫu thực, (2) Mạch lạc, (3) Phong cách, tức là dịch<br /> rằng không thể sâu như một nhà chuyên môn. thuật phải đảm bảo tính chính xác toàn diện<br /> trong việc truyền đạt cả về mặt ngữ nghĩa lẫn ý<br /> Năng lực ứng xử và kỹ năng mềm. Nghề phiên đồ tu từ và tư tưởng của nguyên tác.<br /> dịch phải chịu sức ép và độ căng thẳng nhiều,<br /> khi phải vừa nghe vừa dịch, sức ép của những Trước tiên, để đảm bảo tính chính xác và trung<br /> kiến thức và thông tin mới, lớn nhất đó chính là thực, cần phải đào tạo kỹ năng Nghe và Ghi chú<br /> tính chính xác khi dịch, ngay cả khi người nói đạt mức độ thành thục cao. Cần xác định rõ các<br /> không rõ ràng thì người phiên dịch cũng phải loại hình nghe nào cần thiết được đào tạo để học<br /> chuyển tải thành một bản dịch hay sao cho người môn phiên dịch (nghe lấy ý chính, nghe để ghi<br /> nhận dễ tiếp nhận nhất. Vì thế, sinh viên cần trau chú, kỹ năng Dictogloss, nghe hiểu toàn bộ nội<br /> dồi bản thân trở nên quyết đoán, bản lĩnh, có sự dung văn bản…) từ đó có kế hoạch dạy và rèn<br /> nhạy bén, và nắm bắt được tâm lý. Kỹ năng này luyện thích hợp. Các dạng bài tập cần được xây<br /> cần có kinh nghiệm sống dày dạn, tiếp xúc nhiều dựng từ thấp lên cao nhằm giúp sinh viên có thể<br /> và sự từng trải nên cần được học kinh nghiệm từ nhận diện các dạng bài tập phiên dịch dựa theo<br /> những người đã làm qua phiên dịch. yêu cầu và cấu trúc bài nghe, dự đoán nội dung,<br /> áp dụng hiệu quả các thủ thuật nghe khác nhau,<br /> Quy tắc ứng xử và đạo đức nghề nghiệp.<br /> lựa chọn thông tin phù hợp, xác định nhu cầu và<br /> Chuẩn đạo đức này chú trọng tới thái độ không<br /> lập kế hoạch tự rèn luyện kỹ năng trong khóa<br /> thiên vị đối với các bên, nhất là không được<br /> học và sau khóa học…. Thậm chí, trong bối cảnh<br /> thêm thắt, bình luận, nhận xét hay thể hiện thái<br /> hội nhập hiện nay, sinh viên cần được đào tạo<br /> độ cá nhân vào lời dịch. Đồng thời, nó còn là yêu<br /> cả khả năng nghe hiểu tiếng Anh không chuẩn<br /> cầu về tính kỷ luật cao, làm việc đúng giờ, có kế<br /> (non-standard English, World Englishes). Đối<br /> hoạch với các phương án dự phòng cụ thể cũng<br /> với kỹ năng ghi chú, cần hình thành và rèn luyện<br /> như không ngừng học hỏi để tránh lạc hậu, rèn<br /> thói quen ghi chú ở sinh viên, yêu cầu sinh viên<br /> luyện năng lực ngôn ngữ và tri thức ngày một<br /> phải vận dụng thành thạo các dạng viết tốc kí,<br /> phong phú hơn. Thực tế, yêu cầu cực kỳ quan<br /> các kí hiệu, cũng như luyện tập để có thể ghi chú<br /> trọng này thường bị xem nhẹ trong quá trình<br /> hiệu quả nội dung khi phải nghe chỉ có một lần.<br /> giáo dục song lại ảnh hưởng rất lớn đến sự thành<br /> công của sinh viên sau này. Để đảm bảo tính mạch lạc, phải đảm bảo bồi<br /> dưỡng kỹ năng Nói và nói chuyện trước công<br /> Tuy nhiên, theo kết quả nghiên cứu thuộc<br /> Dự án nghiên cứu khoa học cấp Đại học Quốc chúng hiệu quả. Khác với kỹ năng nói thông<br /> gia (Nguyễn Thị Như Ngọc, Nguyễn Thị Quý thường, nghề phiên dịch cần kỹ năng Nói ở trình<br /> Thu, Lê Thị Ngọc Ánh, 2015, tr.18-19), thực tế độ cao bởi lẽ trong nhiều trường hợp như dịch<br /> ở các trường đại học hiện nay nội dung đào tạo đuổi trước hội trường, dịch phim ảnh, dịch các<br /> tập trung nhiều vào nghe hiểu, chưa có chương event quốc tế, người phiên dịch đóng vai trò như<br /> trình cụ thể đào tạo từng chuẩn kỹ năng cũng một diễn giả thứ hai phải nói chuyện trước công<br /> như chưa có phương thức đánh giá phù hợp. Kết chúng rất lâu có khi mất vài tiếng đồng hồ. Do<br /> quả là điều này làm ảnh hưởng đến “chất lượng đó, rèn luyện kỹ năng nói bao gồm kỹ năng ghi<br /> chuẩn đầu ra cũng như phải đào tạo lại sinh viên nhớ, kỹ năng luyện thanh và kỹ năng nói diễn<br /> khi tham gia thị trường lao động”. cảm để đảm bảo duy trì sự chú ý và hứng thú<br /> của khán giả trong suốt thời gian dịch, kỹ năng<br /> 3.4. Một số kiến nghị về ứng dụng giảng giữ giọng và đa dạng giọng nói, kỹ năng biểu thị<br /> dạy phiên dịch theo hướng tiếp cận năng lực cảm xúc qua ngôn từ, và kỹ năng phối hợp nhịp<br /> nhàng với diễn giả. Đồng thời, giảng viên cần<br /> Herbert Cushing Tolman (1901) đã khái quát giúp sinh viên có thể vận dụng đúng và thành<br /> những tiêu chuẩn dịch thuật thành: (1) Trung thạo các cấu trúc ngôn ngữ trong các tình huống<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> Số 08 - 7/2017 65<br /> v PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY<br /> <br /> <br /> thực tế, trong thuyết trình, đàm phán, thảo luận, quốc tế, vận dụng và đánh giá các kiến thức kỹ<br /> nói trước đám đông; thực hiện các bài phiên dịch năng tiếng Anh và tiếng Việt trong giao tiếp và<br /> với độ khó cao về giọng nói, có khả năng phản học thuật hiệu quả, mở rộng và sử dụng đúng<br /> biện, đánh giá bài nói của người khác. Đồng thời, các thuật ngữ, cụm từ, cấu trúc câu trong các bài<br /> cũng phải hướng dẫn rèn luyện kỹ năng phản xạ nói có độ dài và độ khó ở trình độ cao cấp hay ở<br /> ứng biến, xử lí các tình huống phát sinh trong các bài thuyết trình, hội họp. Từ đó phát huy tinh<br /> quá trình phiên dịch như phần giao lưu hỏi đáp thần ham học hỏi cái mới và học tập suốt đời.<br /> khán giả…. Tóm lại, tính mạch lạc không chỉ<br /> là làm sao để buổi phiên dịch diễn ra trôi chảy Đồng thời, với đặc thù nghề nghiệp, giảng<br /> mà còn đảm bảo mục đích chính của buổi phiên viên cũng cần đào tạo và hướng dẫn sinh viên<br /> dịch phải đạt được như mong muốn ý đồ người cách thức phân tích những điểm mạnh và yếu<br /> tổ chức (giới thiệu sản phẩm, tìm kiếm sự đồng của bản thân khi thực hành phiên dịch (giọng<br /> tình từ khán giả,…). Do đó, giảng viên phải dạy nói, ngoại hình, cách ăn mặc, kiểu tóc, xây dựng<br /> sinh viên nhận thức được tầm quan trọng của kỹ hình tượng bản thân,…), giúp sinh viên bước đầu<br /> năng Nói trong nghề phiên dịch, biết được các tự tìm tòi và theo đuổi một phương cách phiên<br /> yêu cầu và tiêu chuẩn trong nhóm kỹ năng này, dịch riêng phù hợp với mình, xây dựng nhóm<br /> cách thức rèn luyện và thực tập chúng trong thời để mô phỏng một môi trường dịch thuật chuyên<br /> gian dài để có thể về nhà tự trau dồi khi muốn nghiệp trên lớp, cùng nhau giải quyết các khó<br /> chọn con đường phiên dịch chuyên nghiệp. khăn nảy sinh trong quá trình thực hành kỹ năng<br /> phiên dịch, xác định được những yêu cầu xã hội<br /> Để đảm bảo tính phong cách, cần đào tạo đặt ra về chuẩn mực và đạo đức cho nghề dịch;<br /> kỹ năng Chuyển tải ý tưởng, bao gồm: chọn lọc nhận diện được tầm quan trọng của công tác dịch<br /> ngôn từ, các thủ thuật dịch thuật và đảm bảo tính thuật trong thời đại hội nhập, từ đó không ngừng<br /> nhất quán về văn phong, văn hóa cũng như bối tìm hiểu và luyện tập để trau dồi kiến thức cũng<br /> cảnh phiên dịch. Trước hết về chọn lọc ngôn như kĩ năng phiên dịch của bản thân.<br /> ngữ, cần có hệ thống bài tập phát triển vốn từ<br /> vựng phong phú của các ngôn ngữ, hệ thống Nhóm tác giả đề xuất một chương trình đào<br /> từ đồng nghĩa, trái nghĩa, cụm thành ngữ và tổ tạo giảng dạy phiên dịch cơ bản 90 tiết với từng<br /> hợp từ, sắc thái từ,…. Thứ hai, giảng viên cần buổi học tập trung riêng từng chuẩn kỹ năng như<br /> hướng dẫn các thủ thuật phiên dịch như: diễn đính kèm trong phần phụ lục.<br /> giải, dịch tương đương, dịch thoát, khi nào cần<br /> 3.5. Một số quan điểm cần nắm vững để<br /> đơn giản hóa, khi nào cần giải thích nội dung<br /> dạy phiên dịch đạt kết quả cao<br /> nội hàm trong bài nói để người nghe hiểu rõ hơn<br /> nhằm đáp ứng tốt nhất mục đích buổi phiên dịch. 5/7 giảng viên tham gia phỏng vấn đưa ra<br /> Ngoài ra, nếu như không có kiến thức so sánh về một số lưu ý cần thiết để quá trình giảng dạy<br /> văn hoá vững vàng thì khó có thể diễn đạt hay lí phiên dịch đạt kết quả tốt hơn như sau:<br /> giải một cách chính xác ngôn ngữ nguồn. Vì vậy,<br /> giảng viên cần tiến hành đối chiếu đa ngữ, giúp Chương trình dạy cần đảm bảo tính minh<br /> sinh viên sau khóa học có thể nhận dạng và xác bạch và khoa học, để sinh viên có cái nhìn toàn<br /> định vấn đề về ngôn ngữ và xã hội, hiểu rõ bản diện về môn học. Giảng viên cần chú trọng buổi<br /> chất của các khái niệm, thuật ngữ trong trong giảng đầu tiên, phổ biến rõ ràng nội dung môn<br /> nhiều lĩnh vực ngành nghề và ngôn ngữ, đánh học, ghi rõ mục tiêu môn học, lịch giảng các nội<br /> giá, phân tích tính chất vấn đề trên bình diện văn dung, phương pháp giảng dạy, cách thức kiểm<br /> hóa và dân tộc. Sinh viên học xong phải nắm tra, tỷ lệ điểm, cách tính điểm, nguồn học liệu<br /> vững một số kiến thức cơ bản trong các lĩnh vực: và phổ biến đề cương bài giảng đến từng sinh<br /> khoa học, kinh tế, nghệ thuật, văn học, y dược, viên. Sinh viên cũng phải biết mình sẽ được học<br /> luật pháp; hiểu được các vấn đề trong nước và gì, học và tự học như thế nào, kết quả học tập sẽ<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> 66 Số 08 - 7/2017<br /> PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY v<br /> <br /> <br /> <br /> được đánh giá theo tiêu chí nào. Đồng thời có Cuối cùng, cần có phương pháp đánh giá<br /> thể ứng dụng công nghệ thông tin tạo sự kết nối toàn diện và đáng tin cậy hơn phương thức mà<br /> giao lưu trao đổi kinh nghiệm giữa giảng viên nhiều trường đại học đang chọn là cho sinh viên<br /> với sinh viên, với các cựu sinh viên đã hay đang nghe băng rồi dịch ra giấy. Phương pháp truyền<br /> làm trong lĩnh vực dịch thuật, cũng như giao lưu thống này chỉ tập trung một hai kỹ năng nên<br /> gặp gỡ học kinh nghiệm giữa các lớp phiên dịch không đánh giá đúng thực lực của người học.<br /> trong và ngoài trường sẽ giúp phát triển đáng kể Sinh viên sau khóa học cần được kiểm tra các kỹ<br /> năng lực phiên dịch của sinh viên. năng được dạy xem có đạt chuẩn đầu ra không.<br /> Các khả năng này có thể mới chỉ dừng lại ở mức<br /> Giảng viên nên là người đã từng hoặc đang vừa phải vì thời lượng đào tạo hạn chế, nhưng<br /> là phiên dịch viên, vì kinh nghiệm của họ rất giảng viên sẽ phát hiện ra bằng kinh nghiệm của<br /> phong phú. Ví dụ, khi dịch ở hải quan Trung mình và sau đó có những nhận xét cụ thể để giúp<br /> Quốc không bao giờ được nói đến những vấn cho sinh viên có được kỹ năng phiên dịch và kỹ<br /> đề như “Tây Tạng (Tibet), Dalai Lama, Falun năng nghề nghiệp cần thiết.<br /> Cong” vì đó là những từ bị nghiêm cấm ở Trung<br /> Quốc, nếu đề cập đến sẽ gặp rắc rối với chính Thực tế, giảng dạy phiên dịch đại học còn<br /> quyền. Khi đó phải áp dụng những thủ thuật nhiều khó khăn không thể đáp ứng hết những<br /> phiên dịch đối với những vấn đề văn hóa. Những đề xuất kể trên khi so với một trung tâm đào tạo<br /> kiến thức đó sẽ làm sinh viên thấy thực tế, có ích biên, phiên dịch ngoài xã hội. Một số những vấn<br /> hơn, cũng như có thể làm nền tảng cho công tác đề có thể kể đến như áp lực của cơ chế đánh giá<br /> nghiên cứu sau này. Đồng thời, họ là người hiểu và thi cử, sĩ số lớp đông, giảng viên còn nhiều<br /> rõ nên tập trung đào tạo phiên dịch quanh trục kỹ công tác chuyên môn khác phải thực hiện, giảng<br /> năng cũng như cách thức lĩnh hội trau dồi các kĩ dạy đại học cần bằng thạc sĩ, tiến sĩ trong khi<br /> năng đó thay vì đưa ra lý thuyết và giao cho rất nhiều phiên dịch viên nổi tiếng và thành công<br /> thì không đáp ứng được yêu cầu về bằng cấp,….<br /> nhiều bài tập nghe như những giảng viên thông<br /> Tuy nhiên, theo Nguyễn Quý Tâm (2007), nếu<br /> thường khác. Nói tóm lại, giảng viên là phiên<br /> muốn một trường đại học về ngoại ngữ đào tạo<br /> dịch viên có cả hai kỹ năng: dịch và dạy dịch.<br /> phiên dịch chất lượng với đúng nghĩa của nó thì<br /> Tài liệu dạy dịch phải là tài liệu gắn liền với không thể không thay đổi. Chỉ như thế mới có<br /> các dạng bài tập nâng cao khả năng sử dụng thể đào tạo được lực lượng phiên dịch viên có<br /> ngôn ngữ (các cuộc họp, phỏng vấn, bài giảng, năng lực thực sự, đáp ứng nhu cầu của xã hội<br /> bài phát biểu, tranh luận, họp báo...), nâng cao trong thời kì hội nhập.<br /> kỹ năng dịch (luyện một mình, luyện đôi, luyện<br /> 4. KẾT LUẬN<br /> nhóm…) thay vì chỉ là những bài tập nghe cùng<br /> với danh sách từ vựng. Theo nhận định của Võ Với thời lượng có hạn trong chương trình<br /> Hồng Hạnh, Trưởng phòng Quản lý tài liệu và học, rất khó có thể đưa tất cả nội dung vào dạy<br /> biên, phiên dịch của Công ty Trách nhiệm hữu một cách nhuần nhuyễn. Tuy nhiên, với phương<br /> hạn Phiên dịch chuyên nghiệp quốc tế, nhiều pháp giảng dạy tiếp cận năng lực, chúng ta đưa<br /> chương trình dạy phiên dịch thương mại chỉ tập ra một hệ thống nội dung bài giảng có phương<br /> trung cho sinh viên nghe các bản tin thời sự kinh pháp kết hợp cùng bài tập bổ trợ từ thấp lên cao<br /> tế trên BBC, VOA, trong khi một số kiến thức để sinh viên nhận thức một cách khái quát và hệ<br /> như kỹ năng phối hợp khi dịch cabin, dịch Panel thống yêu cầu ngành nghề, các năng lực cần đáp<br /> talk, dịch qua điện thoại,… lại không hề đề cập ứng khi ra trường như thế nào mới có thể thỏa<br /> (Lê Thị Diu, 2013). Thực tế, sinh viên cần học mãn nhu cầu nhà tuyển dụng. Từ đó, việc giảng<br /> cách để dịch chứ không cần tài liệu, vì hiện nay dạy sẽ có lộ trình cụ thể hơn, tập trung hơn, cũng<br /> việc tiếp cận các nguồn thông tin rất thuận tiện như sinh viên sẽ biết được nếu muốn theo đuổi<br /> và dễ dàng. con đường dịch thuật chuyên nghiệp, họ còn yếu<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> Số 08 - 7/2017 67<br /> v PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY<br /> <br /> <br /> mảng kỹ năng nào và có thể làm gì để trau dồi 6. Phạm Ngọc Thạch (2010), Nhớ như thế<br /> kỹ năng đó, từ đó phát huy tinh thần tự đánh giá nào, truy cập ngày 12/02/2017, .<br /> thầy trong bối cảnh hội nhập./.<br /> 7. Đỗ Thị Quý Thu (2015), Cơ hội việc<br /> Tài liệu tham khảo: làm cho sinh viên ngành dịch thuật: hướng tới<br /> phương pháp đào tạo dịch thuật phù hợp, NXB<br /> 1. Lê Thị Diu (2013), Quality management<br /> process of a translation, Luận văn tốt nghiệp, Đại học Quốc gia, TP. Hồ Chí Minh.<br /> Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh. 8. Trịnh Thị Anh Tú (2009), Khảo sát về<br /> 2. Lâm Quang Đông (2007), Đề xuất tiêu chí phương pháp dạy phiên dịch ở một số trường<br /> tuyển chọn và đào tạo sinh viên phiên dịch, Hội đại học, Luận văn tốt nghiệp, Trường Đại học<br /> thảo “Công tác biên/phiên dịch và đào tạo cử Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh.<br /> nhân phiên/biên dịch” lần thứ nhất, Đại học Huế.<br /> 9. Tài liệu tập huấn việc dạy học và kiểm tra,<br /> 3. Nguyễn Thị Thu Ngân (2016), Chương trình đánh giá theo theo định hướng phát triển năng<br /> đào tạo cử nhân ngành Biên/Phiên dịch từ góc nhìn lực của học sinh do Bộ Giáo dục và Đào tạo<br /> quản lý, NXB Đại học Quốc gia, TP. Hồ Chí Minh.<br /> phát hành năm 2014.<br /> 4. Nguyễn Thị Như Ngọc, Nguyễn Thị Quý<br /> Thu, Lê Thị Ngọc Ánh (2015), Khảo sát thực 10. Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí<br /> trạng hoạt động đào tạo biên phiên dịch tiếng Minh (2015), Chuẩn đầu ra cử nhân ngành<br /> Anh tại một số trường đại học tại Việt Nam hiện Ngôn ngữ Anh.<br /> nay, NXB Đại học Quốc gia, TP. Hồ Chí Minh.<br /> 11. Khảo sát Blackbox về năng lực đầu ra<br /> 5. Nguyễn Quý Tâm (2007), “Triển khai sinh viên ngành ngôn ngữ Anh (2015), Trường<br /> chương trình dạy dịch có định hướng nghề Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh.<br /> nghiệp tại khoa Anh - Trường Đại học Hà Nội”,<br /> Tạp chí Khoa học Ngoại ngữ, số 12 - Trường 12. Tolman, Herbert Cushing (1901), The Art<br /> Đại học Hà Nội. of Translating. Boston: B.H. Sanborn & Co.<br /> <br /> <br /> ADOPTING COMPETENCY-BASED APPROACH IN INTERPRETER TRAINING:<br /> SOME RECOMMENDATIONS<br /> NGUYEN QUANG NHAT<br /> NGUYEN NGỌC PHUONG DUNG<br /> Abstract: Quality improvement in interpreter training programs to meet social needs in the context<br /> of international integration is an objective necessity. This paper aims to examine the current status<br /> of interpretation training in some tertiary programs of HCMC, then suggest a competency-based<br /> approach with some fundamentals as well as recommendations in implementation so that this<br /> method can bring fruitful results. Hopefully, students can grasp basic techniques of interpretation;<br /> they can decide how to study and how to master these skills if they want to pursue this job as their<br /> long-term career.<br /> Keywords: learning outcomes, interpreting techniques, interpreters, competency-based approach.<br /> Received: 23/3/2017; Revised: 13/6/2017; Accepted for publication: 28/6/2017<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> 68 Số 08 - 7/2017<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2