ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
LÊ THỊ THANH HUỆ
GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ CHO TRẺ 5-6 TUỔI
THEO TIẾP CẬN TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƢỜNG
MẦM NON KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC
Ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục
Mã số: 9140102
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
\
THÁI NGUYÊN - 2023
Công trình đƣợc hoàn thành tại:
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN
Phản biện 1: ......................................................
Phản biện 2: ......................................................
Phản biện 3: ......................................................
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường
Họp tại trường ĐẠI HỌC SƢ PHẠM - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Vào hồi giờ ngày tháng năm 2023
Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia Việt Nam
Trung tâm số - Đại học Thái Nguyên
Thư viện Trường Đại học Sư phạm – ĐH Thái Nguyên
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Chương trình giáo dục mầm non luôn được phát triển thường xuyên để
phù hợp với thực tiễn, góp phần thúc đẩy công cuộc đổi mới giáo dục tiến sang
một giai đoạn mới - theo triết lí giáo dục hình thành và phát triển phẩm chất,
năng lực cho trẻ em. Một trong những điểm mới quan trọng của chương trình là
yêu cầu về nội dung cần gắn với cuộc sống hiện thực và kinh nghiệm của trẻ;
phương pháp giáo dục phải tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám
phá môi trường xung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng, đáp ứng nhu cầu,
hứng thú của trẻ. Từ đó, giáo viên có thể thiết kế và tổ chức các hoạt động giáo
dục sao cho phù hợp với điều kiện thực tế của từng trẻ, từng vùng và địa phương.
1.2. Trong xu thế đổi mới giáo dục đó, tổ chức các hoạt động ở trường
mầm non theo tiếp cận trải nghiệm trở thành một yêu cầu tất yếu, bởi trải
nghiệm chính là quá trình nhận thức, khám phá đối tượng trực tiếp bằng việc
tương tác với đối tượng thông qua các thao tác vật chất bên ngoài (nhìn, sờ,
nếm, ngửi...) và các quá trình tâm lí bên trong (chú ý, ghi nhớ, tư duy, tưởng
tượng) nên phù hợp với đặc điểm tâm lí của trẻ. Giáo dục theo tiếp cận trải
nghiệm giúp trẻ phát huy tính tích cực, tự giác, tự chủ từ đó chiếm lĩnh được tri
thức và phát triển năng lực. Phương thức này phù hợp với quan điểm dạy học
lấy trẻ làm trung tâm và cũng là đặc trưng rõ nét trong các phương pháp giáo
dục mầm non tiên tiến đang được áp dụng hiện nay ở Việt Nam như Steam,
Montesori, W. Steiner, Reggio Emilia...
1.3. KNTBV giúp trẻ có khả năng làm chủ bản thân, có khả năng ứng xử phù
hợp với những người khác và biết ứng phó tích cực trước các tình huống nguy
hiểm, mất an toàn của cuộc sống. Khi có kỹ năng bảo vệ, trẻ sẽ biết cách tránh xa
các mối nguy hiểm hoặc khám phá thế giới trong phạm vi an toàn. Giáo dục
KNTBV theo tiếp cận trải nghiệm chính là thực hiện quan điểm hướng vào trẻ,
giúp trẻ có đủ năng lực để đáp ứng những thay đổi của cuộc sống trên cơ sở tạo
điều kiện cho trẻ có cơ hội được trải nghiệm các vấn đề liên quan đến bản thân
và môi trường bên ngoài.
1.4. Trẻ mẫu giáo ở các khu vực miền núi phía Bắc chủ yếu là người dân tộc
thiểu số, sống ở các vùng sâu, vùng xa - những vùng có địa hình đồi núi, khí hậu
khắc nghiệt. Trẻ em đi học gặp nhiều khó khăn và có nguy cơ cao mất an toàn
như: nhà ở, trường học thường ở sườn núi, dốc cao; quãng đường từ nhà đến
trường xa, trẻ tự đi bộ mà không có người lớn đưa đón; mưa lũ, sấm sét, sạt lở
2
đất đá; bị bắt cóc; bị xâm hại; bị lạc đường, tai nạn giao thông, đuối nước; bị
bỏng; vật sắc nhọn; bị côn trùng đốt và động vật hoang dã tấn công; bị đói, khát
nước; bị ốm sốt; ở nhà một mình khi bố mẹ đi làm thuê dài ngày...
1.5. Giai đoạn 5-6 tuổi đánh dấu sự chuyển tiếp quan trọng của trẻ về việc
thay đổi môi trường giáo dục với hoạt động chủ đạo là vui chơi ở trường mầm
non sang hoạt động chủ đạo là học tập ở trường tiểu học. Lúc này, trẻ cần được
chuẩn bị sẵn sàng tâm thế để bước vào lớp 1 bao gồm cả sự chuẩn bị về thể chất,
tâm lí, năng lực và phẩm chất. Ở khu vực miền núi, trẻ có sự tự lập tương đối cao
trong các hoạt động tự phục vụ, nhiều trẻ có thể chơi ở nhà một mình hoặc đi bộ
đến trường với những quãng đường xa, nên trẻ cần thiết phải có được kiến thức,
kĩ năng tự bảo vệ cơ bản trong những tình huống và hoàn cảnh cụ thể; được trải
nghiệm các hoạt động gắn với thực tế xã hội để nhận diện nguy cơ không an toàn
và phòng tránh. Cũng chính vì vậy, giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho trẻ ở các
trường mầm non khu vực miền núi phía Bắc đã được chú trọng và đang được
thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, bước đầu đạt được những kết quả
nhất định, song hiệu quả còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội. Giáo
dục kĩ năng tự bảo vệ cho trẻ chủ yếu được tiến hành lồng ghép trong các hoạt
động của chế độ sinh hoạt hàng ngày ở trường mầm non mà chưa có sự quan
tâm nghiên cứu đầy đủ về nội dung, phương pháp, hình thức, quy trình tổ chức
cũng như đánh giá kết quả hoạt động phù hợp. Hơn nữa, ngôn ngữ tiếng Việt của
trẻ còn hạn chế, trẻ nhút nhát, thiếu tự tin khi tham gia các hoạt động cũng là
những rào cản không nhỏ ảnh hưởng đến kết quả đạt được.
Từ những lí do trên, chúng tôi đã lựa chọn vấn đề “Giáo dục KNTBV cho trẻ
5-6 tuổi theo tiếp cận trải nghiệm ở các trường mầm non khu vực miền núi phía
Bắc'' làm đề tài nghiên cứu cho luận án.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho trẻ
5-6 tuổi theo tiếp cận trải nghiệm ở trường mầm non, đề tài đề xuất biện pháp
giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho trẻ 5-6 tuổi theo tiếp cận trải nghiệm nhằm nâng
cao hiệu quả giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non
khu vực miền núi phía Bắc.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non.
3
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Giáo dục KNTBV cho trẻ 5-6 tuổi theo tiếp cận trải nghiệm ở các trường
mầm non khu vực miền núi phía Bắc.
4. Giả thuyết khoa học
Trẻ em sống ở khu vực miền núi có nhiều nguy cơ bị mất an toàn nên cần
được trang bị đầy đủ các kỹ năng tự bảo vệ thiết yếu. Nếu giáo dục kĩ năng tự
bảo vệ cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non được tiến hành theo tiếp cận trải
nghiệm và tổ chức theo quy trình phù hợp với điều kiện địa phương; kết hợp xây
dựng các tình huống giả định cho trẻ trải nghiệm mô phỏng; được đánh giá kĩ
năng của trẻ bằng các tiêu chí được xây dựng trên cơ sở quan sát theo quá trình;
với môi trường vật chất, tâm lí đa dạng theo hướng tăng cường cho trẻ trải
nghiệm; có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giáo viên với gia đình, cộng
đồng thì sẽ nâng cao được kĩ năng tự bảo vệ cho trẻ khu vực miền núi phía Bắc
về …. Theo cấu trúc của KNTBV.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xây dựng cơ sở lý luận về giáo dục KNTBV cho trẻ 5-6 tuổi theo tiếp
cận trải nghiệm ở trường mầm non khu vực miền núi.
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng giáo dục KNTBV cho trẻ 5-6 tuổi theo tiếp
cận trải nghiệm ở trường mầm non ở các trường mầm non khu vực miền núi
phía Bắc.
5.3. Đề xuất biện pháp giáo dục KNTBV cho trẻ 5-6 tuổi theo tiếp cận trải
nghiệm ở các trường mầm non khu vực miền núi phía Bắc.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung nghiên cứu: Luận án tiến hành đánh giá, phân tích kĩ năng tự
bảo vệ của trẻ 5-6 tuổi trước và sau thực nghiệm với các nhóm kĩ năng: Kĩ năng
phòng tránh những nơi không an toàn, những vật dụng nguy hiểm đến tính mạng
và những hành động nguy hiểm; kĩ năng ăn uống an toàn; kĩ năng phòng tránh
xâm hại; kĩ năng phòng tránh lạc đường và bắt cóc; kĩ năng nhận diện một số
trường hợp khẩn cấp và gọi người giúp đỡ.
- Về khách thể khảo sát và địa bàn nghiên cứu: Đề tài tiến hành khảo sát thực
trạng trên 575 giáo viên của 9 tỉnh và 220 trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi của 10 trường
mầm non thuộc 5 tỉnh khu vực miền núi phía bắc Việt Nam; thực nghiệm ở 2
trường mầm non tại huyện Định Hoá, tỉnh Thái Nguyên.
