intTypePromotion=3

Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc: Phần 2 - PGS.TS. Phạm Ngọc Thạch (chủ biên)

Chia sẻ: 9 9 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:67

0
228
lượt xem
87
download

Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc: Phần 2 - PGS.TS. Phạm Ngọc Thạch (chủ biên)

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mời các bạn cùng tham khảo tiếp phần 2 của giáo trình Bệnh nội khoa gia súc để nắm bắt các nội dung kiến thức về các bệnh ở gia súc như bệnh của hệ thần kinh, bệnh về máu và hệ thống tạo máu, bệnh về rối loạn trao đổi chất, bệnh về da, trúng độc, bệnh của gia súc non. Mời các bạn cùng tham khảo để có thêm thông tin chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc: Phần 2 - PGS.TS. Phạm Ngọc Thạch (chủ biên)

  1. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc Ch−¬ng VI BÖnh cña hÖ thÇn kinh HÖ thèng thÇn kinh thùc hiÖn sù thèng nhÊt ho¹t ®éng cña c¸c khÝ quan, tæ chøc trong c¬ thÓ; gi÷ th¨ng b»ng gi÷a c¬ thÓ vµ ngo¹i c¶nh. Mét c¬ thÓ bÞ bÖnh th× c¸c c¬ n¨ng, nhÊt lµ c¬ n¨ng ph¶n x¹ b¶o vÖ cña hÖ thÇn kinh rèi lo¹n. BÖnh ph¸t sinh vµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña bÖnh lý Ýt nhiÒu ph¶n ¸nh trong tr¹ng th¸i ho¹t ®éng cña hÖ thÇn kinh. Khi hÖ thÇn kinh bÞ bÖnh th−êng dÉn ®Õn: + Rèi lo¹n c¬ n¨ng thÇn kinh trung khu + Rèi lo¹n chøc n¨ng vËn ®éng cña c¬ thÓ + Rèi lo¹n vÒ ý thøc + Rèi lo¹n vÒ c¶m gi¸c vµ ph¶n x¹. BÖnh c¶m n¾ng (Insolatio) i. §Æc ®iÓm BÖnh th−êng x¶y ra vµo mïa hÌ, ë nh÷ng ngµy n¾ng g¾t, trong thêi ®iÓm 11 - 12 giê tr−a. Khi gia sóc ®−îc ch¨n th¶ hoÆc ph¶i lµm viÖc d−íi trêi n¾ng to, Ýt giã, ¸nh n¾ng chiÕu trùc tiÕp vµo ®Ønh ®Çu lµm cho sä vµ hµnh tuû nãng lªn, n;o vµ mµng n;o bÞ sung huyÕt g©y trë ng¹i ®Õn c¬ n¨ng cña hÖ thÇn kinh. HËu qu¶ cña bÖnh lµ g©y rèi lo¹n toµn th©n. iI. Nguyªn nh©n - Do vËn chuyÓn gia sóc víi qu;ng ®−êng dµi vµ ph−¬ng tiÖn vËn chuyÓn kh«ng cã m¸i che. - Do ch¨n th¶ gia sóc hoÆc b¾t gia sóc lµm viÖc d−íi trêi n¾ng to, n¾ng chiÕu trùc tiÕp vµo ®Ønh ®Çu. - Nh÷ng gia sóc qu¸ bÐo hoÆc ¨n qu¸ no khi tiÕp xóc víi n¾ng dÔ bÞ c¶m n¾ng. IIi. c¬ chÕ sinh bÖnh Do ¸nh n¾ng chiÕu trùc tiÕp vµo ®Ønh ®Çu lµm nhiÖt ®é ë vïng ®Çu t¨ng cao→ n;o vµ mµng n;o bÞ sung huyÕt g©y tæn th−¬ng ®Õn tÕ bµo thÇn kinh, tõ ®ã g©y ¶nh h−ëng tíi trung khu tuÇn hoµn, h« hÊp vµ ®iÒu hoµ th©n nhiÖt lµm cho con vËt chÕt rÊt nhanh. iv. TriÖu chøng Tïy theo møc ®é bÖnh 190
  2. - NÕu bÖnh nhÑ: Con vËt cã biÓu hiÖn cho¸ng v¸ng, ®i ®øng siªu vÑo, niªm m¹c m¾t tÝm bÇm, cã khi v; må h«i, nuèt khã, th©n nhiÖt t¨ng cao, ë lîn vµ chã cßn cã hiÖn t−îng n«n möa. - NÕu bÖnh nÆng: Con vËt ph¸t ®iªn cuång vµ sî h;i, m¾t ®á ngÇu, låi ra ngoµi, m¹ch nhanh vµ yÕu, tÜnh m¹ch cæ phång to. Gia sóc khã thë (thë kiÓu cheyne-stokes), ®i kh«ng v÷ng vµ ®æ ng; tù nhiªn. NhiÖt ®é c¬ thÓ lªn tíi 40-410C, da kh«, ®ång tö m¾t lóc ®Çu më réng, sau thu hÑp l¹i cuèi cïng mÊt ph¶n x¹ thÇn kinh vµ ph¶n x¹ toµn th©n. Con vËt run rÈy, co giËt råi chÕt. - Mæ kh¸m kiÓm tra bÖnh tÝch thÊy: N;o, mµng n;o vµ hµnh tuû bÞ sung huyÕt, xuÊt huyÕt, phæi vµ néi ngo¹i t©m m¹c còng bÞ xuÊt huyÕt. v. ChÈn ®o¸n - BÖnh th−êng x¶y ra cÊp tÝnh, con vËt chÕt nhanh kh«ng kÞp ®iÒu trÞ. - Khi chÈn ®o¸n cÇn ph©n biÖt víi bÖnh c¶m nãng vµ so s¸nh víi bÖnh truyÔn nhiÔm cÊp tÝnh, c¸c bÖnh vÒ phæi cÊp tÝnh. Vi. §iÒu trÞ 1. Hé lý - §−a ngay con vËt vµo chç r©m m¸t, tho¸ng khÝ. - Ch−êm n−íc ®¸ hay n−íc l¹nh lªn vïng ®Çu, sau ®ã phun n−íc l¹nh lªn toµn th©n, cã thÓ thôt n−íc l¹nh vµo trùc trµng ®Ó lµm gi¶m nhiÖt ®é c¬ thÓ. - Xoa bãp toµn th©n cho m¸u l−u th«ng ®Ó chèng sung huyÕt n;o. 2. Dïng thuèc ®iÒu trÞ a. Dïng thuèc t¨ng c−êng tuÇn hoµn vµ h« hÊp cho c¬ thÓ: Dïng thuèc trî tim (Cafein natribenzoat 20%, Spactein, Spactocam, Ubarin. Tiªm d−íi da hoÆc tÜnh m¹ch) b.Dïng thuèc h¹ th©n nhiÖt: Dïng mét trong c¸c lo¹i thuèc sau (Pyramidon, Paracetamon, Anagin, Decolgen,....) c. Dïng thuèc tiªm trî lùc: Dïng dung dÞch glucoza 20-40%. Tiªm truyÒn vµo tÜnh m¹ch. Chó ý: NÕu cã hiÖn t−îng ø huyÕt tÜnh m¹ch, n;o bÞ sung huyÕt nÆng th× ph¶i chÝch m¸u ë tÜnh m¹ch cæ ®Ó lÊy bít m¸u. 191
  3. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc BÖnh c¶m nãng (Siriasis) I. ®Æc ®iÓm - BÖnh th−êng x¶y ra khi khÝ hËu nãng kh«, hoÆc Èm −ít, lµm cho qu¸ tr×nh trao ®æi nhiÖt cña c¬ thÓ vµ m«i tr−êng bªn ngoµi khã kh¨n → tÝch nhiÖt trong c¬ thÓ, g©y sung huyÕt n;o → rèi lo¹n tuÇn hoµn n;o, lµm rèi lo¹n trung khu ®iÒu hoµ th©n nhiÖt. HËu qu¶ g©y rèi lo¹n toµn th©n. - BÖnh th−êng ph¸t ra cïng víi bÖnh c¶m n¾ng, møc ®é bÖnh thªm, con vËt chÕt rÊt nhanh. II. Nguyªn nh©n - Do khÝ hËu nãng bøc, nhiÖt ®é cña m«i tr−êng bªn ngoµi qu¸ cao, hoÆc qu¸ Èm −ít lµm ¶nh h−ëng tíi qu¸ tr×nh th¶i nhiÖt cña c¬ thÓ. - Do chuång tr¹i hoÆc ph−¬ng tiªn vËn chuyÓn qu¸ chËt chéi. - Do gia sóc qu¸ bÐo l¹i kh¸t n−íc, hoÆc gia sóc cã l«ng qu¸ dµy, gia sóc m¾c bÖnh tim ph¶i lµm viÖc trong thêi tiÕt oi bøc. IiI. C¬ chÕ Do nh÷ng nguyªn nh©n trªn lµm kh¶ n¨ng th¶i nhiÖt cña c¬ thÓ gi¶m, nhiÖt tÝch l¹i trong c¬ thÓ → th©n nhiÖt t¨ng cao, gia sóc v; må h«i nhiÒu nªn c¬ thÓ bÞ mÊt n−íc vµ mÊt muèi → rèi lo¹n qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt ë m« bµo. NhiÖt ®é c¬ thÓ t¨ng, ¶nh h−ëng tíi tuÇn hoµn vµ h« hÊp, mÆt kh¸c do m« bµo ë c¬ thÓ bÞ mÊt n−íc (do t¨ng tiÕt må h«i) lµm cho m¸u ®Æc l¹i, l−îng n−íc tiÓu gi¶m, c¸c s¶n phÈm trung gian cña qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt ø l¹i trong m¸u g©y nhiÔm ®éc, lµm cho con vËt bÞ h«n mª, co giËt. iv. TriÖu chøng - Con vËt thë khã, th©n nhiÖt t¨ng (410C), toµn th©n v; må h«i, mÖt mái, niªm m¹c tÝm bÇm, tim ®Ëp nhanh, m¹ch nÈy, c¬ nhai vµ c¬ m«i co giËt, n«n möa. NÕu nhiÖt ®é bªn ngoµi qu¸ nãng th× th©n nhiÖt con vËt t¨ng tíi 43- 440C, con vËt ®iªn cuång, tÜnh m¹ch cæ phång to, ®ång tö më réng sau ®ã h«n mª, co giËt råi chÕt. Khi chÕt con vËt sïi bät mÐp, cã khi cßn lÉn m¸u. - KiÓm tra thÊy m¸u khã ®«ng, n;o vµ mµng n;o sung huyÕt, phæi còng bÞ sung huyÕt hay phï. Ngo¹i t©m m¹c vµ phÕ m¹c bÞ ø huyÕt. IV. Tiªn l−îng Con vËt th−êng bÞ chÕt v× liÖt tim, sung huyÕt vµ phï thòng phæi. BÖnh nÆng con vËt chÕt nhanh. NÕu ph¸t hiÖn kÞp thêi vµ ®iÒu trÞ tèt con vËt cã kh¶ n¨ng håi phôc. 192
  4. V. ChÈn ®o¸n C¨n cø vµo biÓu hiÖn chñ yÕu: Con vËt v; må h«i, m¸u c« ®Æc, mÊt n−íc, rèi lo¹n vÒ trao ®æi chÊt, sung huyÕt vµ xuÊt huyÕt ë mét sè tæ chøc. Con vËt chÕt v× khã thë vµ nhiÔm ®éc. CÇn ph©n biÖt víi bÖnh: BÖnh c¶m n¾ng, bÖnh viªm n;o vµ mµng n;o, bÖnh nhiÖt th¸n,... VI. §iÒu trÞ Nguyªn t¾c ®iÒu trÞ: §Ó cho gia sóc yªn tÜnh, t¨ng c−êng viÖc tho¸t nhiÖt ®Ó ®Ò phßng tª liÖt trung khu thÇn kinh. 1. Hé lý §Ó gia sóc n¬i tho¸ng m¸t, dïng n−íc l¹nh ®¾p vµo ®Çu vµ toµn th©n, cho gia sóc uèng dung dÞch ®iÖn gi¶i. 2. Dïng thuèc ®iÒu trÞ a. Bæ sung n−íc vµ chÊt ®iÖn gi¶i cho c¬ thÓ: Dïng dung dÞch n−íc muèi sinh lý, glucoza hay dung dÞch ringerlactat. Tiªm chËm vµo tÜnh m¹ch. b. Dïng thuèc trî tim: Cafein natribenzoat 20%; Spactein,... Chó ý: Tr−êng hîp tÜnh m¹ch cæ qu¸ c¨ng ph¶i dïng biÖn ph¸p chÝch huyÕt. BÖnh viªm n·o vµ mµng n·o (Meningo encephatitis) I. §Æc ®iÓm - Mµng n;o bao bäc hÖ thÇn kinh trung −¬ng. Mµng n;o gåm ba l¸: + Mµng cøng: lµ mét mµng x¬ n»m s¸t vá x−¬ng. + Mµng mÒm: Phñ trùc tiÕp lªn m« thÇn kinh, lµ m« rÊt giÇu m¹ch m¸u, ph©n phèi kh¾p bÒ mÆt cña n;o. + Mµng nhÖn: N»m gi÷a hai mµng trªn, c¸ch mµng cøng mét kho¶ng ¶o, c¸ch mµng mÒm bëi khoang d−íi nhÖn, khoang nµy lµ n¬i l−u th«ng n−íc n;o tuû. - Qu¸ tr×nh viªm th−êng b¾t ®Çu ë mµng nhÖn sau ®ã theo m¹ch qu¶n vµ l©m ba vµo n;o. - Mµng n;o cã liªn quan trùc tiÕp tíi vá n;o vµ c¸c d©y thÇn kinh sä n;o. V× vËy, khi viªm n;o vµ mµng n;o cã thÓ g©y tæn th−¬ng ®¹i n;o vµ c¸c d©y thÇn kinh sä n;o → Con vËt bÞ bÖnh th−êng bÞ rèi lo¹n thÇn kinh, trªn l©m sµng th−êng thÊy mét sè triÖu chøng chøc n¨ng vµ thùc thÓ nhÊt ®Þnh. 193
  5. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc II. Nguyªn nh©n a. ThÓ nguyªn ph¸t - Do c¸c lo¹i vi trïng (liªn cÇu trïng, song cÇu trïng, tô cÇu trïng x©m nhËp g©y viªm). - Do n;o bÞ chÊn th−¬ng. - Do thêi tiÕt qu¸ nãng, qu¸ l¹nh (lµm ¶nh h−ëng tíi tuÇn hoµn n;o → g©y viªm). b. ThÓ kÕ ph¸t ThÓ nµy lµ hËu qu¶ cña mét sè bÖnh nh−: BÖnh tô huyÕt trïng, bÖnh nhiÖt th¸n, bÖnh d¹i, viªm h¹ch truyÔn nhiÔm, viªm phæi mµng gi¶, Êu s¸n n;o cõu. BÖnh cßn cã thÓ do viªm lan tõ n¬i kh¸c ®Õn, nh−: viªm xoang mÆt, mòi, viªm tai gi÷a. III. C¬ chÕ sinh bÖnh Qu¸ tr×nh viªm b¾t ®Çu tõ líp mµng nhÖn sau ®ã theo m¸u vµ dÞch l©m ba x©m nhËp vµo n;o. Trong qu¸ tr×nh viªm, do n;o vµ mµng n;o bÞ sung huyÕt, dÞch thÈm xuÊt tho¸t ra ngoµi lµm t¨ng ¸p lùc n;o g©y nªn rèi lo¹n thÇn kinh (rèi lo¹n vÒ ý thøc, rèi lo¹n vÒ vËn ®éng). NÕu viªm n;o vµ mµng n;o cã tÝnh chÊt côc bé th× trªn l©m sµng con vËt biÓu hiÖn triÖu chøng cã tÝnh chÊt ®Þa ph−¬ng. Iv. TriÖu chøng BÖnh cã biÓu hiÖn c¸c rèi lo¹n: - Rèi lo¹n vÒ thÇn kinh: Con vËt uÓ o¶i, nh×n ngo¹i c¶nh ng¬ ng¸c, döng d−ng nh− mÊt hån, ph¶n x¹ kÐm, cã khi qu¸ mÉn c¶m. Con vËt ®i lo¹ng cho¹ng, dÔ ng;. Cã khi cã nh÷ng c¬n h−ng phÊn lµm cho con vËt ®iªn cuång, lång lén, lao ®Çu vÒ phÝa tr−íc, sau nh÷ng c¬n ®ã con vËt l¹i ë tr¹ng th¸i ñ rò. - Rèi lo¹n h« hÊp: Con vËt thë nhanh, m¹ch nhanh trong thêi kú h−ng phÊn, thë chËm, s©u, thë kiÓu cheyne-stokes trong thêi kú øc chÕ. - Rèi lo¹n vÒ ¨n uèng: bá ¨n, n«n möa, cã khi bÞ liÖt häng hoÆc c¬ l−ìi. - Rèi lo¹n vÒ vËn ®éng: NÕu n;o bÞ tæn th−¬ng côc bé th× con vËt cã biÓu hiÖn tª liÖt tõng vïng c¬ hoÆc liÖt nöa th©n. V. ChÈn ®o¸n ChÈn ®o¸n bÖnh ph¶i c¨n cø vµo triÖu chøng l©m sµng cña con vËt, chñ yÕu lµ rèi lo¹n thÇn kinh (ë møc ®é toµn th©n hay côc bé), kÕt hîp víi kiÓm tra dÞch n;o tuû, xÐt nghiÖm dÞch n;o tuû thÊy cã nhiÒu b¹ch cÇu. CÇn chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi mét sè bÖnh: + BÖnh d¹i: ngoµi nh÷ng triÖu chøng vÒ thÇn kinh, con vËt cã biÓu hiÖn sî giã, sî n−íc, sî tiÕng ®éng. + Chøng ure huyÕt: Con vËt th−êng ñ rò, co giËt, trong h¬i thë cã mïi n−íc tiÓu. + BÖnh uèn v¸n: Con vËt cã thÓ bÞ co rót c¸c c¬ b¾p, c¬ hµm nghiÕn chÆt, m¾t trîn ng−îc, th©n nhiÖt kh«ng cao. 194
  6. + Chøng tróng ®éc: Ngoµi triÖu chøng thÇn kinh, con vËt bÞ viªm d¹ dµy, ruét, n«n möa, Øa ch¶y. VI. §iÒu trÞ 1. Hé lý - §Ó gia sóc vµo n¬i yªn tÜnh, Ýt ¸nh s¸ng. Trong chuång cÇn tr¶i cá kh«, r¬m r¹ ®Ó ®én lãt. NÕu gia sóc bÞ liÖt, dïng dÇu nãng xoa n¬i bÞ liÖt vµ th−êng xuyªn trë m×nh cho gia sóc. - §¾p n−íc l¹nh, n−íc ®¸ lªn vïng ®Çu. - Tr−êng hîp bÞ ø huyÕt n;o cÇn ph¶i chÝch huyÕt. 2. Dïng thuèc ®iÒu trÞ a. Dïng kh¸ng sinh diÖt vi khuÈn: (lo¹i kh¸ng sinh cã t¸c dông tèt trong ®iÒu trÞ bÖnh viªm n;o vµ mµng n;o lµ: Ampixilin, Penixilin+Streptomycin; Tetraxilin). b. Dïng thuèc lµm gi¶m ¸p lùc ë nEo, lîi tiÓu vµ gi¶i ®éc Thuèc §¹i gia sóc TiÓu gia sóc Chã, lîn Glucoza 20% 1 - 2 lÝt 300 - 500 ml 150 - 300 ml Canxi clorua 10% 50 - 70 ml 30 - 40 ml 5 ml Urotropin 10% 50 - 70 ml 30 - 50 ml 10 -15 ml Vitamin C 5% 20 ml 10 ml 5 ml c. Dïng thuèc trî søc vµ trî lùc: Cafein natribenzoat hoÆc long n;o kÕt hîp víi vitamin B1. Tiªm b¾p. Chó ý: - §èi víi chã cã thÓ dïng Spactein kÕt hîp víi vitamin B1, B12 hoÆc Terneurine. - Tr−êng hîp gia sóc qu¸ h−ng phÊn, dïng thuèc an thÇn. - NÕu gia sóc bÞ liÖt, dïng thuèc t¨ng c−êng tr−¬ng lùc c¬ vµ bæ thÇn kinh kÕt hîp víi ®iÖn ch©m vµ dïng dÇu nãng xoa bãp n¬i bÞ liÖt. BÖnh viªm tuû sèng (Myelitis spinalis) i. ®Æc ®iÓm Qu¸ tr×nh viªm cã thÓ lan trµn hoÆc chØ giíi h¹n côc bé, tæ chøc thùc thÓ cña tuû sèng bÞ viªm vµ tho¸i ho¸ → g©y rèi lo¹n vËn ®éng. Tuú theo tÝnh chÊt viªm cã thÓ ph©n thµnh c¸c lo¹i (viªm ho¸ mñ; viªm xuÊt huyÕt; viªm thùc thÓ hay viªm trµn t−¬ng dÞch). Ii. nguyªn nh©n - Do kÕ ph¸t tõ mét sè bÖnh truyÒn nhiÔm: BÖnh d¹i, bÖnh cóm, bÖnh viªm phÕ m¹c truyÒn nhiÔm,... - Do tróng ®éc mét sè ®éc tè cña nÊm mèc (nÊm mèc trong thøc ¨n). - Do chÊn th−¬ng cét sèng, hoÆc gia sóc ph¶i lµm viÖc qu¸ søc. - Do ®ùc gièng phèi gièng qu¸ nhiÒu trong thêi gian ng¾n. 195
  7. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc iII. C¬ chÕ sinh bÖnh Vi khuÈn vµ ®éc tè qua m¹ch qu¶n vµ dÞch l©m ba t¸c dông ®Õn tuû sèng lµm cho tuû sèng sung huyÕt vµ tiÕt dÞch, sau ®ã g©y tho¸i ho¸ c¸c tÕ bµo ë tuû sèng → lµm mÊt tÝnh ®µn håi cña tuû sèng vµ lµm ¶nh h−ëng ®Õn trung khu vËn ®éng cña c¬ thÓ, g©y nªn nh÷ng biÕn ®æi bÖnh lý. Trªn l©m sµng thÊy gia sóc th−êng bÞ liÖt, tõ ®ã cã thÓ kÕ ph¸t nh÷ng bÖnh kh¸c (vÝ dô kÕ ph¸t ch−íng h¬i d¹ dµy, viªm ruét Øa ch¶y, viªm phæi, thèi loÐt mét sè vïng tæ chøc trªn c¬ thÓ), lµm t×nh tr¹ng bÖnh nÆng thªm. Bß liÖt do viªm tñy sèng III. TriÖu chøng - Con vËt bÞ rèi lo¹n vËn ®éng: Khi míi ph¸t bÖnh, do kÝch thÝch cña viªm nªn c¸c c¬ chÞu sù chi phèi cña tuû sèng th−êng ph¸t sinh co giËt, sau ®ã g©y gi¶m tr−¬ng lùc c¬ råi liÖt → trªn l©m sµng gia sóc cã hiÖn t−îng liÖt vµ teo c¬ ë phÇn th©n sau. - Con vËt mÊt c¶m gi¸c vµ ph¶n x¹. - Con vËt th−êng bÞ liÖt bµng quang, n−íc tiÓu tÝch l¹i trong bµng quang g©y tróng ®éc cho gia sóc. - Cã khi con vËt cßn mÊt ph¶n x¹ ®¹i, tiÓu tiÖn, ph©n vµ n−íc tiÓu tù ®éng ch¶y ra ngoµi. IV. Tiªn l−îng BÖnh rÊt khã håi phôc: ë thÓ cÊp tÝnh, gia sóc th−êng chÕt sau 3-4 ngµy. ë thÓ m¹n tÝnh gia sóc th−êng bÞ liÖt hoÆc teo c¬, gia sóc bÞ liÖt hµng th¸ng, sau ®ã th−êng kÕ ph¸t bÖnh kh¸c (viªm bµng quang, viªm ruét, thèi loÐt da thÞt,...) sau ®ã con vËt chÕt. V. ChÈn ®o¸n - C¨n cø vµo triÖu chøng l©m sµng ®iÓn h×nh: Con vËt bÞ rèi lo¹n vËn ®éng, vËt mÊt c¶m gi¸c vµ ph¶n x¹, liÖt vµ teo c¬ ë phÇn th©n sau. - CÇn chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi c¸c bÖnh: + Viªm mµng n;o vµ n;o: con vËt sèt cao vµ sèt kÐo dµi, mÊt ý thøc + BÖnh ë khíp x−¬ng, bÖnh mÒm x−¬ng hay cßi x−¬ng ë gia sóc. VI. §iÒu trÞ 1. Hé lý - §Ó gia sóc ë n¬i yªn tÜnh, s¹ch sÏ, tho¸ng m¸t, cã ®Öm lãt b»ng cá kh«, r¬m kh« vµ lu«n trë m×nh cho gia sóc, ®Ò phßng hiÖn t−îng viªm loÐt bé phËn bÞ liÖt. - Cho gia sóc ¨n nh÷ng thøc ¨n dÔ tiªu. - Dïng dÇu nãng xoa bãp ë nh÷ng n¬i bÞ liÖt ngµy 2-3 lÇn, mçi lÇn 15-20 phót. 2. Dïng thuèc ®iÒu trÞ a. Dïng thuèc ®iÒu trÞ nguyªn nh©n: Tuú theo tõng nguyªn nh©n g©y bÖnh cã thÓ dïng c¸c lo¹i thuèc ®Æc hiÖu ®Ó ®iÒu trÞ. Cã thÓ dïng ®¬n thuèc sau: 196
  8. Thuèc §¹i gia sóc TiÓu gia sóc Chã Penicillin 2.000.000 - 3.000.000 UI 500.000 - 10.000.000 UI 500.000 UI Urotropin 10% 7-10 g 1g 0,5 g N−íc cÊt 30 ml 30 ml 30 ml Tiªm chËm vµo tÜnh m¹ch ngµy 1 lÇn. b. Dïng thuèc kÝch thÝch tr−¬ng lùc c¬ vµ t¨ng c−êng ho¹t ®éng cña thÇn kinh Thuèc §¹i gia sóc TiÓu gia sóc Chã Strychninsulfat 0,1% 5 - 10 ml/con 3 - 5 ml/con 0,5 - 1 ml/con Vitamin B12 2000 - 3000 γ 500 γ 1000 - 2000 γ Vitamin B1 1,25% 10 - 20 ml 5 ml 2 ml Tiªm b¾p ngµy 1 lÇn. c. Dïng thuèc trî søc, trî lùc vµ n©ng cao søc ®Ò kh¸ng, t¨ng c−êng gi¶i ®éc cña c¬ thÓ. Chó ý: + NÕu cã ®iÒu kiÖn dïng biÖn ph¸p ch©m cøu vµo c¸c huyÖt trªn c¬ thÓ (®iÖn ch©m hoÆc thuû ch©m). + §iÒu trÞ triÖu chøng do bÖnh kÕ ph¸t. Chøng ®éng kinh (Nervous signse) I. §Æc ®iÓm Chøng ®éng kinh lµ sù rèi lo¹n tõng c¬n chøc n¨ng cña thÇn kinh trung −¬ng do sù phãng ®iÖn ®ét ngét, qu¸ møc cña c¸c n¬ron. Chøng ®éng kinh th−êng x¶y ra theo chu kú, xuÊt hiÖn ®ét ngét, g©y rèi lo¹n vÒ ý thøc, sinh co giËt, sïi bät mÐp sau ®ã ngÊt xØu. Trªn l©m sµng cã thÓ nguyªn ph¸t vµ kÕ ph¸t. ë gia sóc th−êng gÆp ë thÓ kÕ ph¸t. BÖnh th−êng diÔn biÕn qua hai thêi kú: + Thêi kú tiÒn ph¸t + Sau thêi kú tiÒn ph¸t II. Nguyªn nh©n Nguyªn nh©n g©y bÖnh rÊt phøc t¹p - ë thÓ nguyªn ph¸t: Do vá ®¹i n;o vµ trung khu d−íi vá ®¹i n;o bÞ kÝch thÝch bëi nh÷ng t¸c ®éng bªn trong c¬ thÓ hoÆc do ngo¹i c¶nh (¸nh s¸ng, tiÕng ®éng,...) g©y rèi lo¹n gi÷a hai qu¸ tr×nh h−ng phÊn vµ øc chÕ. - ë thÓ kÕ ph¸t: Chñ yÕu do nh÷ng bÖnh vÒ n;o, bÖnh g©y rèi lo¹n trao ®æi chÊt, bÖnh vÒ tuyÕn néi tiÕt, c¸c bÖnh g©y rèi lo¹n tuÇn hoµn, bÖnh viªm phæi do virus. III. TriÖu chøng Chøng ®éng kinh xuÊt hiÖn ®ét ngét, g©y mÊt ý thøc t¹m thêi, sau c¬n ®éng kinh gia sóc l¹i khoÎ b×nh th−êng. BÖnh th−êng diÔn biÕn qua 2 thêi kú: - Tr−íc ®éng kinh: con vËt cã thêi kú tiÒn ph¸t. Thêi kú nµy ë mçi loµi vËt cã nh÷ng biÓu hiÖn kh¸c nhau: 197
  9. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc + ë ngùa th−êng ñ rò, ph¶n x¹ chËm hoÆc qu¸ h−ng phÊn, con vËt hay l¾c ®Çu, ®i lo¹ng cho¹ng. + ë dª, cõu hay quay vßng trßn. + ë lîn hay kªu vµ dÝ mòi hóc ®Êt. + ë chã cã hiÖn t−îng tá ra kh«ng yªn, hay c¾n xÐ. - Sau thêi kú tiÒn ph¸t: Con vËt tá ra sî h;i, ®i kh«ng v÷ng, thë m¹nh, c¬ tai, c¬ vïng mÆt, mÝ m¾t co giËt, mÊt ý thøc råi ng;, 4 ch©n duçi th¼ng, niªm m¹c m¾t nhît nh¹t hoÆc tÝm bÇm, ®ång tö më réng, nh;n cÇu rung, sïi bät mÐp, ngÊt xØu. Sau kho¶ng 30-60 gi©y chuyÓn sang co giËt tõng c¬n ë c¬ vïng ®Çu (c¬ mÆt, c¬ mòi, c¬ måm...) råi lan toµn th©n, nÕu nÆng th× bèn ch©n gi;y giôa, r¨ng nghiÕn ken kÐt, måm ngËm chÆt, tim ®Ëp nhanh, m¹ch cøng vµ yÕu. C¬n co giËt kÐo dµi vµi phót sau ®ã trë l¹i b×nh th−êng, gia sóc mÖt mái, ñ rò. NÕu c¬n ®éng kinh nhÑ, bÖnh x¶y ra ng¾n (con vËt ®ét nhiªn mÊt ý thøc, c¸c c¬ co giËt nhÑ) vµ rÊt nhanh nªn rÊt khã ph¸t hiÖn. IV. Tiªn l−îng BÖnh th−êng hay t¸i ph¸t, lóc ®Çu m¾c bÖnh, c¸c c¬n ®éng kinh th−êng c¸ch xa nhau, thêi gian sau c¸c c¬n ®éng kinh xuÊt hiÖn th−êng xuyªn h¬n. BÖnh ë d¹ng m¹n tÝnh ch÷a kh«ng khái. V. ChÈn ®o¸n C¨n cø vµo triÖu chøng l©m sµng ®iÓn h×nh kÕt hîp víi viÖc ®iÒu tra bÖnh CÇn chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi hiÖn t−îng co giËt do thiÕu canxi (tr−êng hîp co giËt do thiÕu canxi, con vËt cã rèi lo¹n vÒ tuÇn hoµn vµ h« hÊp nh−ng kh«ng cã rèi lo¹n vÒ ý thøc, kh«ng ngÊt xØu). VI. §iÒu trÞ 1. Hé lý - §Ó gia sóc n¬i yªn tÜnh, tho¸ng m¸t víi t− thÕ ®Çu cao, ®u«i thÊp. - Cho ¨n nh÷ng thøc ¨n dÔ tiªu ho¸, giÇu dinh d−ìng. 2. Dïng thuèc ®iÒu trÞ a. T×m nguyªn nh©n vµ ®iÒu trÞ theo nguyªn nh©n chÝnh b. Ch÷a theo triÖu chøng: Chñ yÕu dïng thuèc an thÇn tr−íc khi c¬n ®éng kinh xuÊt hiÖn c. Khi gia sóc lªn c¬n ®éng kinh: Dïng thuèc g©y mª d. Dïng c¸c lo¹i thuèc trî søc, trî lùc, n©ng cao søc ®Ò kh¸ng cña c¬ thÓ 198
  10. Ch−¬ng VII BÖnh vÒ m¸u vµ hÖ thèng t¹o m¸u (Diseases of blood and blood forming organs) M¸u cã quan hÖ mËt thiÕt tíi sù sèng cña c¬ thÓ, nã vËn chuyÓn chÊt dinh d−ìng ®Õn c¸c tæ chøc vµ th¶i tiÕt nh÷ng s¶n phÈm sinh ra trong qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt. M¸u cã nhiÖm vô trao ®æi O2 vµ CO2 ë phæi vµ m« bµo. M¸u lµm nhiÖm vô ®iÒu tiÕt nhiÖt cho c¬ thÓ, tham gia vµo qu¸ tr×nh thùc bµo vµ s¶n sinh kh¸ng thÓ, vËn chuyÓn c¸c chÊt néi tiÕt ®Ó lµm cho c¸c khÝ quan trong c¬ thÓ liªn hÖ víi nhau chÆt chÏ. HÖ thèng t¹o m¸u cña gia sóc tr−ëng thµnh chñ yÕu lµ tuû x−¬ng, h¹ch l©m ba, l¸ l¸ch vµ hÖ thèng néi b× vâng m¹c. Tuû x−¬ng t¹o nªn Proerythroblaste ®Ó sinh ra hång cÇu, Megacaryoblaste sinh ra huyÕt tiÓu b¶n lµ b¹ch cÇu cã h¹t (B¹ch cÇu trung tÝnh, b¹ch cÇu −a axit, b¹ch cÇu −u baz¬). H¹ch l©m ba vµ l¸ l¸ch t¹o nªn Lymphoblaste ®Ó sinh ra l©m ba cÇu. HÖ thèng néi b× vâng m¹c ph©n t¸n ë l¸ l¸ch, h¹ch l©m ba vµ tuû x−¬ng sinh ra monocyte (b¹ch cÇu ®¬n nh©n). Thµnh phÇn h÷u h×nh cña m¸u ®éng vËt ®Òu æn ®inh, nã chØ thay ®æi chót Ýt trong ph¹m vi sinh lý. Khi c¬ thÓ bÞ mét kÝch thÝch nµo ®ã ë néi t¹i hoÆc c¸c t¸c ®éng tõ bªn ngoµi ®Òu cã thÓ lµm thay ®æi vÒ thµnh phÇn vµ tÝnh chÊt cña m¸u. Sù thay ®æi nµy phô thuéc vµo tÝnh chÊt cña bÖnh, møc ®é cña bÖnh còng nh− diÔn biÕn cña qu¸ tr×nh bÖnh. Trong c«ng t¸c chÈn ®o¸n vµ theo dâi bÖnh, viÖc kiÓm tra m¸u lµ c«ng viÖc kh«ng thÓ thiÕu ®−îc, nhÊt lµ nh÷ng c¬ quan t¹o m¸u. ë mét sè bÖnh khi c¸c triÖu chøng l©m sµng ch−a kÞp xuÊt hiÖn song ®; cã sù thay ®æi vÒ tÝnh chÊt vµ thµnh phÇn cña m¸u, ®iÒu ®ã gióp ta chÈn ®o¸n sím bÖnh vµ cã biÖn ph¸p phßng trÞ hiÖu qu¶. BÖnh cña c¬ quan t¹o m¸u do nhiÒu nguyªn nh©n g©y bÖnh kh¸c nhau dÉn ®Õn mÊt m¸u: nh− c¸c bÖnh truyÔn nhiÔm, ký sinh trïng, tróng ®éc, ung th−, c¸c bÖnh vÒ rèi lo¹n dinh d−ìng vµ trao ®æi chÊt. Khi m¸u vµ c¬ quan t¹o m¸u bÞ bÖnh sÏ ¶nh h−ëng nghiªm träng tíi c¬ thÓ. Nh÷ng hiÖn t−îng mÊt m¸u vµ tan m¸u g©y nªn thiÕu m¸u, nh÷ng nh©n tè g©y b¹i huyÕt lµm thay ®æi bÖnh lý trong c¬ quan t¹o m¸u. ë c¸c chøng viªm, qu¸ tr×nh g©y mñ, nh÷ng rèi lo¹n vÒ néi tiÕt cã thÓ g©y nªn chøng t¨ng b¹ch cÇu. 199
  11. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc Chøng thiÕu m¸u (Anaemia) B×nh th−êng khèi l−îng cña m¸u ®−îc duy tr× ë møc ®é gÇn nh− h»ng ®Þnh. Do ®ã, thiÕu m¸u lµ gi¶m sè l−îng hång cÇu trong mét ®¬n vÞ dung tÝch m¸u, kÌm theo gi¶m hµm l−îng hemoglobin, lµm cho hång cÇu thay ®æi vÒ chÊt lÉn l−îng. Cã rÊt nhiÒu c¸ch xÕp lo¹i thiÕu m¸u, song dÔ hiÓu nhÊt lµ c¸ch xÕp lo¹i theo c¬ chÕ sinh bÖnh. Cã thÓ xÕp thµnh ba nhãm chÝnh I. ThiÕu m¸u do mÊt m¸u ThiÕu m¸u do mÊt m¸u lµ thiÕu m¸u nh−îc s¾c (v× s¾t bÞ mÊt ra ngoµi c¬ thÓ, kh«ng thu håi l¹i ®−îc). Cã hai tr−êng hîp mÊt m¸u - ThiÕu m¸u cÊp tÝnh Do c¬ thÓ bÞ mét lÇn mÊt m¸u víi khèi l−îng lín, lµm cho con vËt rèi lo¹n tuÇn hoµn vµ h« hÊp nghiªm träng ®ång thêi thÓ hiÖn rèi lo¹n vÒ thÇn kinh, do l−îng m¸u ë mao qu¶n thiÕu hôt nhanh chãng, nghiªm träng nhÊt lµ sù thiÕu m¸u n;o. Tr−êng hîp nµy thµnh phÇn m¸u kh«ng thay ®æi. - ThiÕu m¸u thÓ m¹n tÝnh Do m¸u ch¶y ra ngoµi liªn tôc víi mét khèi l−îng nhá. Trong tr−êng hîp nµy ngoµi sù thay ®æi vÒ sè l−îng, chÊt l−îng m¸u còng thay ®æi, thÓ hiÖn râ nhÊt lµ sù gi¶m hång cÇu vµ huyÕt s¾c tè. 1. Nguyªn nh©n - Nguyªn nh©n chñ yÕu g©y nªn mÊt m¸u cÊp tÝnh: + Do vì m¹ch qu¶n (nhÊt lµ vì ®éng m¹ch) + Khi gia sóc bÞ ngo¹i th−¬ng, lµm phÉu thuËt, + Do vì mét sè khÝ quan trong c¬ thÓ (vì gan, l¸ch, d¹ dµy, xuÊt huyÕt phæi,...). - Nguyªn nh©n g©y mÊt m¸u m¹n tÝnh: + Do mét sè bÖnh truyÒn nhiÔm m¹n tÝnh. + BÖnh ký sinh trïng, bÖnh néi khoa m¹n tÝnh. 2. C¬ chÕ sinh bÖnh - Tr−êng hîp mÊt m¸u cÊp tÝnh g©y nªn thiÕu m¸u n;o, dÉn ®Õn tÕ bµo thÇn kinh ë vá n;o bÞ ¶nh h−ëng nghiªm träng, gia sóc chÕt trong thêi gian ng¾n. Khi mÊt m¸u, l−îng m¸u ë tim vµ m¹ch qu¶n gi¶m, ¸p lùc ë xoang vµ ®éng m¹ch cæ gi¶m, tõ ®ã kÝch thÝch thÇn kinh giao c¶m lµm cho tim ®Ëp nhanh, m¹ch qu¶n co l¹i, ®ång tö m¾t gi;n réng, v; må h«i. H¬n n÷a do l−îng oxy trong m¸u gi¶m lµm cho gia sóc ng¹t thë. Khi l−îng m¸u ë m¹ch qu¶n gi¶m, m¸u ë c¸c c¬ quan dù tr÷ trong c¬ thÓ (nh− l¸ch) dån vµo m¹ch qu¶n, tiÕp ®ã dÞch tæ chøc còng dån vµo m¹ch qu¶n lµm cho con vËt cã c¶m gi¸c kh¸t n−íc. - Tr−êng hîp mÊt m¸u m¹n tÝnh: HuyÕt cÇu sÏ thay ®æi vÒ sè l−îng vµ chÊt l−îng. Sù thay ®æi ch¼ng nh÷ng phô thuéc vµo sè l−îng m¸u mÊt mµ cßn phô thuéc vµo kh¶ n¨ng t¸i sinh cña c¬ quan t¹o m¸u. Tr−êng hîp mÊt m¸u m¹n tÝnh, trong m¸u xuÊt hiÖn nhiÒu hång cÇu non, hµm l−îng huyÕt s¾c tè gi¶m, sè l−îng b¹ch cÇu t¨ng. NÕu mÊt m¸u tr−êng diÔn cã thÓ dÉn tíi mét sè c¬ quan ngoµi tuû x−¬ng còng t¹o m¸u (nh− gan, l¸ch, h¹ch l©m ba). 200
  12. 3. TriÖu chøng - Tr−êng hîp mÊt m¸u cÊp tÝnh: lµm cho c¬ thÓ suy sôp rÊt nhanh chãng. Gia sóc to¸t må h«i, l¹nh, c¬ run rÈy, khã thë, niªm m¹c tr¾ng bÖch (nh− mµu chÐn sø), gia sóc rÊt kh¸t n−íc. NhiÖt ®é c¬ thÓ h¹ dÇn, m¹ch yÕu, tim ®Ëp nhanh, huyÕt ¸p h¹ ®ét ngét, tiÕng tim thø hai gi¶m. Trong m¸u sè l−îng hång cÇu gi¶m, l−îng huyÕt s¾c tè gi¶m, sè l−îng b¹ch cÇu vµ huyÕt tiÓu b¶n t¨ng. - Tr−êng hîp mÊt m¸u m¹n tÝnh: con vËt mÖt mái, yÕu dÇn, mÊt kh¶ n¨ng lµm viÖc, niªm m¹c nhît nh¹t. Trong m¸u xuÊt hiÖn c¸c d¹ng hång cÇu bÖnh lý, sè l−îng hång cÇu vµ Niªm m¹c m¾t nhît nh¹t l−îng huyÕt s¾c tè gi¶m. 4. Tiªn l−îng Tiªn l−îng cña bÖnh phô thuéc vµo l−îng m¸u cña c¬ thÓ mÊt nhiÒu hay Ýt, phô thuéc vµo vÞ trÝ n¬i ch¶y m¸u vµ c¬ quan bÞ mÊt m¸u. 5. §iÒu trÞ Nguyªn t¾c ®iÒu trÞ: Lo¹i trõ nguyªn nh©n g©y ch¶y m¸u, ®Ò phßng ch¶y m¸u tiÕp tôc, bæ sung l−îng m¸u ®; mÊt cho c¬ thÓ vµ kÝch thÝch sù t¹o m¸u. 5.1. Tr−êng hîp mÊt m¸u cÊp - NÕu ch¶y m¸u bªn ngoµi: dïng c¸c thñ thuËt ngo¹i khoa ®Ó cÇm m¸u. - NÕu ch¶y m¸u bªn trong: dïng c¸c thuèc lµm co m¹ch qu¶n, lµm xóc tiÕn qu¸ tr×nh ®«ng m¸u ë n¬i cã m¸u ch¶y. 5.2. Tr−êng hîp mÊt m¸u m¹n tÝnh Cho gia sóc uèng s¾t hoµn nguyªn (FeCl2), kÕt hîp víi vitamin C ®Ó t¨ng c−êng qu¸ tr×nh t¹o m¸u. Gia sóc ¨n thÞt cho ¨n thªm gan. Dïng vitamin B12 tiªm cho gia sóc. Chó ý: - Tr−êng hîp gia sóc bÞ ch¶y m¸u phæi kh«ng ®−îc dïng Adrenalin ®Ó tiªm (v× nã lµm gi;n m¹ch qu¶n phæi). - TiÕp m¸u khi gia sóc bÞ mÊt m¸u cÊp tÝnh: sè l−îng m¸u tiÕp tuú thuéc vµo sè l−îng m¸u mÊt vµ ph¶n øng cña c¬ thÓ (cã thÓ tõ 0,1- 2 lÝt). NÕu kh«ng cã m¸u tiÕp, ph¶i dïng n−íc sinh lý ®Ó duy tr× huyÕt ¸p b×nh th−êng cña gia sóc. II. ThiÕu m¸u do dung huyÕt (Anaemia haemolytica) ThiÕu m¸u do dung huyÕt lµ chøng thiÕu m¸u g©y nªn bëi hång cÇu bÞ ph¸ huû hµng lo¹t, lµm cho gia sóc cã hiÖn t−îng hoµng ®¶n. Th−êng do kÕ ph¸t tõ mét sè bÖnh truyÒn nhiÔm, ký sinh trïng vµ trong mét sè tr−êng hîp tróng ®éc. 201
  13. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc 1. Nguyªn nh©n - Do gia sóc m¾c mét sè bÖnh truyÔn nhiÔm hoÆc ký sinh trïng (xo¾n khuÈn, tiªn mao trïng, lª d¹ng trïng, biªn trïng,...). - Do gia sóc bÞ tróng ®éc c¸c lo¹i ho¸ chÊt (Pb, Hg, Cloroforin,...). - Do bÞ ung th−, bÞ báng l©u ngµy, hoÆc bÞ nhiÔm trïng huyÕt. - Do suy tuû, dÉn tíi c¬ n¨ng t¹o huyÕt bÞ rèi lo¹n. 2. C¬ chÕ sinh bÖnh Nh÷ng ®éc tè cña vi sinh vËt, ký sinh trïng hay nh÷ng chÊt ®éc kh¸c tõ bªn ngoµi c¬ thÓ th«ng qua ph¶n x¹ thÇn kinh trung −¬ng sÏ ph¸ ho¹i c¬ n¨ng cña c¬ quan t¹o m¸u. Trong qu¸ tr×nh viªm hµng lo¹t c¸c tÕ bµo m¸u (b¹ch cÇu, hång cÇu, huyÕt tiÓu b¶n) bÞ ph¸ vì. Do hång cÇu bÞ ph¸ vì, l−îng bilirubin t¨ng lªn trong huyÕt thanh (chñ yÕu lµ hemobilirubin). Do vËy, trªn l©m sµng con vËt cã hiÖn t−îng hoµng ®¶n. MÆt kh¸c do hång cÇu bÞ vì nhiÒu lµm cho con vËt bÞ suy nh−îc dÉn ®Õn chÕt. 3. TriÖu chøng - Gia sóc kÐm ¨n, da kh«, l«ng xï, thë n«ng, tim ®Ëp nhanh, niªm m¹c m¾t nhît nh¹t cã mµu vµng, da còng cã mµu vµng. Tr©u bß bÞ bÖnh th−êng liÖt d¹ cá, gi¶m s¶n l−îng s÷a. - XÐt nghiÖm m¸u thÊy: Sè l−îng hång cÇu gi¶m nhiÒu, trong m¸u xuÊt hiÖn hång cÇu dÞ h×nh (hång cÇu ®a s¾c ký, h×nh l−íi), søc kh¸ng hång cÇu gi¶m, sè l−îng b¹ch cÇu th−êng kh«ng t¨ng. Trong Con vËt gÇy cßm, suy nh−îc huyÕt thanh hµm l−îng hemobilirubin t¨ng cao, ph¶n øng vandenberg gi¸n tiÕp. - Trong n−íc tiÓu xuÊt hiÖn hemoglobin niÖu, l−îng urobilin t¨ng. - Trong ph©n, l−îng stekobilin t¨ng, ph©n cã mµu ®Ëm. - Khi mæ kh¸m cã hiÖn t−îng l¸ l¸ch s−ng to, gan còng h¬i s−ng cã hiÖn t−îng ho¹i tö hoÆc tho¸i ho¸ mì. 4. ChÈn ®o¸n C¨n cø vµo triÖu chøng l©m sµng ®iÓn h×nh vµ kÕt qu¶ xÐt nghiÖm m¸u, n−íc tiÓu. §ång thêi cÇn chó ý kiÓm tra ký sinh trïng ®−êng m¸u, thøc ¨n, thuèc hoÆc ho¸ chÊt ®; dïng cho gia sóc. 5. §iÒu trÞ C¨n cø vµo tÝnh chÊt cña bÖnh nguyªn ®Ó tiÕn hµnh ®iÒu trÞ. NÕu lµ bÖnh truyÒn nhiÔm hay ký sinh trïng ®−êng m¸u ph¶i ®iÒu trÞ nh÷ng bÖnh trªn. NÕu lµ tróng ®éc, t×m biÖn ph¸p gi¶i ®éc. 202
  14. 5.1. Hé lý - T¨ng c−êng ch¨m sãc vµ nu«i d−ìng tèt gia sóc. Bæ sung vµo thøc ¨n nh÷ng nguyªn tè vi l−îng vµ protein ®Ó t¹o hång cÇu. 5.2. Dïng thuèc ®iÒu trÞ a. Trong tr−êng hîp sè l−îng hång cÇu bÞ ph¸ huû Ýt: Dïng c¸c thuèc cã t¸c dông lµm t¨ng hång cÇu. + Cho uèng viªn s¾t: §GS (5-10 g/con/ngµy); TGS (2-3 g/con/ngµy); Chã (1g/con/ngµy). + Tiªm vitamin B12 : §GS (2000-3000 γ/con); TGS (1000 γ/con); Chã (200-500 γ/con). b. Dïng c¸c lo¹i thuèc lµm t¨ng c−êng c¬ n¨ng cña gan Philatop gan: §GS (10ml/con/ngµy); TGS (5ml/con/ngµy); Lîn, chã (2-5ml/con/ngµy). Tiªm hoÆc cho uèng tïy theo chÕ phÈm thuèc. III. ThiÕu m¸u do rèi lo¹n chøc phËn t¹o m¸u Qu¸ tr×nh t¹o m¸u cÇn nh÷ng nguyªn liÖu nh− s¾t, protein, vitamin vµ sù ho¹t ®éng b×nh th−êng cña c¬ quan t¹o m¸u. Lo¹i thiÕu m¸u nµy rÊt phøc t¹p. Trong nhãm nµy ng−êi ta th−êng gÆp: + ThiÕu m¸u do thiÕu s¾t. + ThiÕu m¸u do thiÕu protein. + ThiÕu m¸u do thiÕu vitamin (vitamin C, B12). + ThiÕu m¸u do tñy x−¬ng kÐm hoÆc kh«ng ho¹t ®éng. BÖnh b¹ch huyÕt (Leucosis hay Leucaemia) I. §Æc ®iÓm Chñ yÕu lµ do sù thay ®æi bÖnh lý ë c¸c khÝ quan t¹o ra b¹ch cÇu, lµm cho sè l−îng b¹ch cÇu trong m¸u t¨ng lªn qu¸ møc vµ cã nhiÒu d¹ng b¹ch cÇu non. BÖnh b¹ch huyÕt cã 2 thÓ: ThÓ t¨ng b¹ch cÇu Myeloleucosis, thÓ t¨ng l©m ba cÇu Lympholeucosis. II. Nguyªn nh©n Nguyªn nh©n g©y bÖnh b¹ch huyÕt cã nhiÒu gi¶ thuyÕt kh¸c nhau, song quy tô cã hai nguyªn nh©n chÝnh 1. Nguyªn nh©n do virus Dïng kÝnh hiÓn vi ®iÖn tö c¸c nhµ khoa häc ®; t×m thÊy lo¹i virus g©y bÖnh ë gµ vµ thá, bÖnh cã tÝnh chÊt l©y lan, râ nhÊt lµ bÖnh leucosis ë gµ. 2. Do tia phãng x¹ Do ¶nh h−ëng cña tia phãng x¹ lµm rèi lo¹n qu¸ tr×nh s¶n sinh b¹ch cÇu lµm thay ®æi cÊu tróc cña tÕ bµo, t¹o ra t×nh tr¹ng mÊt th¨ng b»ng trong qu¸ tr×nh t¹o m¸u. 203
  15. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc C¸c tia phãng x¹ lµm thay ®æi cÊu t¹o cña axit desoxyribonucleic (AND) vµ axit oxyribonucleic (ARN) lµ nh÷ng chÊt c¬ b¶n trong tÕ bµo, lµm cho nã ph¸t triÓn kh«ng b×nh th−êng. III. triÖu chøng Nh÷ng triÖu chøng l©m sµng lóc míi m¾c bÖnh th−êng biÓu hiÖn gièng nh− ë bÖnh thiÕu m¸u (con vËt mÖt mái, ñ rò, kÐm ¨n, tim ®Ëp nhanh, thë gÊp, niªm m¹c tr¾ng bÖch, da kh«, l«ng xï, hay t¸o bãn hoÆc Øa ch¶y, ®èi víi loµi nhai l¹i nhu ®éng d¹ cá gi¶m, l−îng s÷a gi¶m). Sau ®ã xuÊt hiÖn c¸c triÖu chøng: - Cã hiÖn t−îng h¹ch s−ng: c¸c h¹ch d−íi hµm, h¹ch mang tai, h¹ch tr−íc vai, h¹ch bÑn ®Òu s−ng to. C¸c h¹ch s−ng, cøng, kh«ng ®au, kh«ng nãng vÉn di ®éng. Do h¹ch s−ng cã thÓ lµm trë ng¹i cho sù vËn ®éng cña con vËt. C¸c h¹ch trong néi t¹ng còng s−ng to lµm ¶nh h−ëng tíi c¬ n¨ng ho¹t ®éng cña c¸c khÝ quan trong c¬ thÓ vµ sù vËn chuyÓn, l−u th«ng cña m¸u. - NhiÖt ®é con vËt b×nh th−êng hoÆc h¬i cao, niªm m¹c cã lóc cã hiÖn t−îng xuÊt huyÕt. - M¸u con vËt cã mµu ®á nh¹t, chËm ®«ng, tèc ®é huyÕt trÇm t¨ng, m¸u lo;ng. - Sè l−îng b¹ch cÇu t¨ng râ rÖt. - Sè l−îng hång cÇu, hµm l−îng hemoglobin gi¶m m¹nh, thÓ tÝch hång cÇu to nhá kh«ng ®Òu. Trong m¸u xuÊt hiÖn nhiÒu hång cÇu dÞ h×nh, hång cÇu ®a s¾c. - Tû lÖ b¹ch cÇu trong m¸u thay ®æi tuú theo thÓ bÖnh. ë thÓ lympholeucosis th× l©m ba cÇu (Lymphocyte) t¨ng râ, nhÊt lµ tiÓu l©m ba. ë thÓ Myeloleucosis th× b¹ch cÇu ®a nh©n trung tÝnh t¨ng râ, ngoµi ra tû lÖ b¹ch cÇu ¸i toan, ®¬n nh©n còng t¨ng. Trong b¹ch cÇu ®a nh©n trung tÝnh th× tû lÖ tuû cÇu t¨ng. - L¸ l¸ch s−ng to, gan s−ng to (ë gµ bÞ bÖnh gan s−ng to gÊp 5 lÇn b×nh th−êng). IV. Tiªn l−îng BÖnh kÐo dµi hµng th¸ng, hµng n¨m, khã ®iÒu trÞ, cuèi cïng con vËt gÇy dÇn vµ chÕt. v. ChÈn ®o¸n Khi chÈn ®o¸n cÇn c¨n cø vµo ®Æc ®iÓm cña bÖnh: h¹ch l©m ba, gan, l¸ l¸ch s−ng to, èng x−¬ng ®au. Sè l−îng b¹ch cÇu t¨ng râ vµ cã thay ®æi vÒ h×nh th¸i. Sè l−îng hång cÇu gi¶m, h×nh th¸i hång cÇu thay ®æi, gia sóc ë t×nh tr¹ng thiÕu m¸u. So s¸nh 2 thÓ m¾c bÖnh: thÓ lympholeucosis hay x¶y ra ë c¸c loµi gia sóc, thÓ Myeloleucosis th−êng hay gÆp ë chã. Ngoµi ra khi chÈn ®o¸n cÇn ph©n biÖt nã víi bÖnh lao, tþ th−, ung th−, c¸c chøng viªm, c¸c bÖnh truyÒn nhiÔm. ë c¸c bÖnh ®ã sè l−îng b¹ch cÇu t¨ng nh−ng kh«ng râ rÖt nh− thÓ b¹ch huyÕt, ngoµi ra nã cßn cã triÖu chøng ®Æc tr−ng cña bÖnh. 204
  16. VI. §iÒu trÞ - §èi víi bÖnh b¹ch huyÕt viÖc ®iÒu trÞ kh«ng ®em l¹i hiÖu qu¶ cao. Chñ yÕu lµ t¨ng c−êng ch¨m sãc nu«i d−ìng ®Ó ng¨n ngõa bÖnh tiÕn triÓn. - Trong tr−êng hîp cÇn thiÕt dïng biÖn ph¸p truyÒn m¸u ®Ó cÊp cøu t¹m thêi. - Dïng c¸c thuèc c¶n trë sinh tÕ bµo ®Ó ng¨n chÆn bÖnh. 205
  17. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc Ch−¬ng VIII BÖnh vÒ rèi lo¹n trao ®æi chÊt (Disorder of metabolism) Trao ®æi chÊt ë ®éng vËt lµ dÊu hiÖu c¬ b¶n cña sù sèng. C¬ thÓ ®éng vËt sinh ra, ph¸t triÓn, sèng vµ chÕt ®i ®Òu lµ do kÕt qu¶ cña sù trao ®æi vËt chÊt. Sù trao ®æi chÊt ë ®éng vËt gåm cã hai qu¸ tr×nh c¬ b¶n liªn quan mËt thiÕt víi nhau lµ ®ång hãa vµ dÞ hãa + §ång hãa Lµ qu¸ tr×nh tiªu thô c¸c chÊt dinh d−ìng ®−a tõ m«i tr−êng xung quanh vµo c¬ thÓ ®éng vËt. §Ó ®¶m cho c¸c qu¸ tr×nh ho¹t ®éng sèng ®−îc tiÕn hµnh b×nh th−êng c¬ thÓ cÇn cã c¸c chÊt oxy, n−íc, protein, lipit, gluxit, muèi kho¸ng vµ nhiÒu hîp chÊt kh¸c. Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng sèng, c¬ thÓ ®éng vËt sÏ biÕn chóng thµnh c¸c d¹ng dÔ tiªu thô vµ sau ®ã dïng vµo viÖc kh«i phôc hoÆc ®æi míi c¸c bé phËn c¬ thÓ cña m×nh hoÆc vµo viÖc tæng hîp rÊt nhiÒu hîp chÊt h÷u c¬ phøc t¹p s½n cã cña c¬ thÓ. + DÞ hãa Lµ qu¸ tr×nh ng−îc víi ®ång hãa. Nã thÓ hiÖn ë sù ph©n hñy s©u s¾c c¸c bé phËn cña c¬ thÓ ®éng vËt thµnh nh÷ng chÊt gi¶n ®¬n sau ®ã th¶i ra m«i tr−êng xung quanh c¸c s¶n phÈm cuèi cïng cña ho¹t ®éng sèng. Khi trao ®æi chÊt trong qu¸ tr×nh dÞ hãa cã sù gi¶i phãng n¨ng l−îng cÇn thiÕt ®Ó thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng sèng cña c¬ thÓ ®éng vËt. Khi ®iÒu kiÖn sèng thay ®æi ë ®éng vËt th× ®Æc ®iÓm trao ®æi chÊt còng thay ®æi vµ ë møc ®é nhÊt ®Þnh nµo ®ã sÏ g©y nªn sù rèi lo¹n trao ®æi chÊt, tõ ®ã lµm cho c¬ thÓ l©m vµo tr¹ng th¸i bÖnh lý. Tïy theo sù rèi lo¹n c¸c chÊt trong c¬ thÓ mµ g©y nªn nh÷ng tr¹ng th¸i bÖnh lý kh¸c nhau. VÝ dô khi rèi lo¹n trao ®æi gluxit sÏ g©y nªn chøng xeton huyÕt. Khi rèi lo¹n trao ®æi canxi, phospho sÏ g©y nªn hiÖn t−îng cßi x−¬ng, mÒm x−¬ng. Chøng xeton huyÕt (Ketonic) I. §Æc ®iÓm Chøng xeton huyÕt lµ kÕt qu¶ cña sù rèi lo¹n trao ®æi lipit vµ protein. Trong m¸u vµ trong tæ chøc chøa nhiÒu thÓ xeton g©y triÖu chøng thÇn kinh ë con vËt, ®ång thêi hµm l−îng ®−êng huyÕt gi¶m xuèng râ rÖt. HËu qu¶ cña sù t¨ng c¸c axit xetonic trong m¸u lµ: - øc chÕ sù bµi tiÕt axit uric m¸u theo thËn dÉn ®Õn t¨ng axit trong m¸u. HËu qu¶ xuÊt hiÖn c¸c c¬n co rót c¬. 206
  18. - Lµm nhiÔm axit chuyÓn hãa vµ g©y mÊt nhiÒu cation trong n−íc tiÓu dÉn ®Õn rèi lo¹n h« hÊp vµ nhiÔm axit trong dÞch n;o tñy. - Lµm gi¶m thu nhËn oxy ë n;o vµ øc chÕ mét c¸ch tæng qu¸t sù thu nhËn glucoza, axit pyruvat ë n;o dÉn ®Õn c¬ thÓ mÖt mái, ñ rò. BÖnh th−êng x¶y ra ë bß s÷a cã s¶n l−îng cao, thiÕu vËn ®éng, thøc ¨n nhiÒu ®¹m, mì. II. Nguyªn nh©n - Do phèi hîp khÈu phÇn thøc ¨n ch−a ®óng. Trong khÈu phÇn thøc ¨n thiÕu gluxit, nh−ng tû lÖ protein vµ lipit l¹i qu¸ nhiÒu. - Do kÕ ph¸t tõ chøng ®−êng niÖu, do bÖnh gan, do thiÕu insulin nªn sù tæng hîp glycogen kÐm, c¬ thÓ kh«ng gi÷ ®−îc ®−êng. III. C¬ chÕ sinh bÖnh ë c¬ thÓ gia sóc khoÎ, trao ®æi chÊt tiÕn hµnh b×nh th−êng, hµm l−îng thÓ xeton trong m¸u thÊp (1-2 mg%). Khi hµm l−îng ®−êng kh«ng ®ñ cung cÊp n¨ng l−îng cho c¬ thÓ, trong khi ®ã thøc ¨n chøa nhiÒu ®¹m vµ mì th× c¬ thÓ ph¶i dïng mì vµ ®¹m lµm chÊt t¹o n¨ng l−îng chñ yÕu cho c¬ thÓ th× hµm l−îng xeton trong m¸u t¨ng lªn rÊt nhiÒu (200-300 mg%), g©y hiÖn t−îng xeton huyÕt (c¬ thÓ ph©n gi¶i nhiÒu lipit, protein, l−îng axetyl coenzim A s¶n sinh qu¸ nhiÒu, chóng kh«ng hoµn toµn ®i vµo chu tr×nh Krebs, l−îng cßn thõa sÏ thµnh thÓ xeton). ThÓ xeton t¨ng trong m¸u chñ yÕu lµ axit β oxybutyric; axit axetoaxetic; axeton. C¸c thÓ xeton mang tÝnh chÊt toan, nÕu tÝch nhiÒu trong m¸u sÏ lµm gi¶m ®é dù tr÷ kiÒm g©y nªn tróng ®éc toan, lµm rèi lo¹n s©u s¾c c¸c qu¸ tr×nh sinh ho¸ cña c¬ thÓ, con bÖnh th−êng chÕt trong tr¹ng th¸i h«n mª. C¸c thÓ xeton trong m¸u vµo phæi, thËn, tuyÕn vó. Do vËy trong h¬i thë, s÷a, n−íc tiÓu cña con vËt bÖnh còng cã thÓ xeton. IV. TriÖu chøng - Trong giai ®o¹n ®Çu (nhÊt lµ ®èi víi bß s÷a cã s¶n l−îng cao) con vËt biÓu hiÖn rèi lo¹n tiªu ho¸, thÝch ¨n thøc ¨n th« xanh chøa nhiÒu n−íc, con vËt ¨n dë, ch¶y d;i, nhai gi¶, nhu ®éng d¹ cá gi¶m hoÆc liÖt, gi¶m nhai l¹i. Sau ®ã cã hiÖn t−îng viªm ruét thÓ cata, ®i Øa ch¶y, ph©n ®en, cã chÊt nhÇy, thØnh tho¶ng ®au bông. Con vËt gÇy dÇn, s¶n l−îng s÷a gi¶m. - Giai ®o¹n bÖnh tiÕn triÓn: con vËt ñ rò, mÖt mái, ®i l¹i lo¹ng cho¹ng, thÝch n»m l×, m¾t lim dim. Con vËt cã triÖu chøng thÇn kinh b¾t ®Çu b»ng nh÷ng c¬n ®iªn cuång, m¾t trîn ng−îc, dùa ®Çu vµo t−êng, hai ch©n tr−íc ®øng b¾t chÐo hay cho¹ng ra, l−ng cong, c¬ cæ vµ c¬ ngùc co giËt. - Cuèi thêi kú bÖnh: con vËt bÞ liÖt hai ch©n sau, ph¶n x¹ kÐm, n»m l× mét chç, ®Çu gôc vµo mÐ ngùc. - Trong qu¸ tr×nh bÖnh nhiÖt ®é c¬ thÓ th−êng gi¶m, thë s©u vµ chËm, thë thÓ bông, tÇn sè m¹ch Ýt thay ®æi nh−ng khi suy tim th× tÇn sè m¹ch t¨ng. - Vïng ©m ®ôc cña gan më réng, kh¸m vïng gan con vËt cã ph¶n øng ®au, gan bÞ tho¸i ho¸ mì. - Da rÊt nh¹y c¶m, khi ch¹m vµo da con vËt cã c¶m gi¸c ®au ®ín. 207
  19. Giáo trình Bệnh nội khoa gia súc - N−íc tiÓu trong, tû träng n−íc tiÓu thÊp, cã mïi xeton, l−îng xeton trong n−íc tiÓu cã thÓ ®¹t tíi 100 mg/l. V. Tiªn l−îng BÖnh th−êng ë thÓ m¹n tÝnh, kÐo dµi vµi tuÇn. NÕu gia sóc n»m l×, ch÷a kh«ng kÞp thêi th× tiªn l−îng xÊu. VI. ChÈn ®o¸n §iÒu tra khÈu phÇn thøc ¨n cña gia sóc. N¾m v÷ng nh÷ng ®Æc ®iÓm cña bÖnh lµ rèi lo¹n tiªu ho¸, liÖt d¹ cá, Øa ch¶y. Trong h¬i thë, s÷a, n−íc tiÓu cã mïi xeton. Con vËt tª liÖt, n»m l× gôc ®Çu vÒ phÝa ngùc. Hµm l−îng xeton t¨ng trong m¸u vµ n−íc tiÓu, cßn hµm l−îng ®−êng huyÕt gi¶m. Khi chÈn ®o¸n cÇn ph©n biÖt víi nh÷ng bÖnh sau: + LiÖt sau khi ®Î: bÖnh x¶y ra ngay sau khi ®Î 1-3 ngµy, trong n−íc tiÓu kh«ng cã mïi xeton. Dïng ph−¬ng ph¸p b¬m kh«ng khÝ vµo vó cã thÓ ch÷a khái. + LiÖt d¹ cá: BÖnh nµy kh«ng cã xeton trong n−íc tiÓu. VII. §iÒu trÞ Nguyªn t¾c ®iÒu trÞ: C¶i thiÖn khÈu phÇn thøc ¨n cho gia sóc. Cho ¨n thøc ¨n dÔ tiªu, gi¶m tû lÖ ®¹m mì. T¨ng c−êng sù h×nh thµnh glycogen ®Ó tr¸nh nhiÔm ®éc toan. 1. Hé lý Cho gia sóc ¨n thªm c¸c lo¹i thøc ¨n nh− c©y ng«, ngän mÝa, b; ®−êng, t¨ng c−êng hé lý, ch¨m sãc, cho gia sóc vËn ®éng. 2. Dïng thuèc ®iÒu trÞ Tr−êng hîp bÖnh nÆng - Bæ sung ®−êng glucoza vµo m¸u + Dung dÞch glucoza 20- 40%, tiªm tÜnh m¹ch 200-300 ml/con, vµi giê tiªm mét lÇn. + Cho uèng n−íc ®−êng: hoµ 200 - 400 g ®−êng víi 1- 2 lÝt n−íc Êm, cho uèng 2-3 lÇn trong ngµy. - §Ò phßng nhiÔm ®éc toan: cho uèng bicarbonat natri tõ 50 -100 g, cho uèng 3-4 giê mét lÇn. - KÝch thÝch nhu ®éng d¹ cá vµ nhuËn trµng: cho uèng natrisulfat 300-500 g/con. - Tr−êng hîp gia sóc cã triÖu chøng thÇn kinh: Dïng thuèc an thÇn. - Tr−êng hîp bÖnh g©y nªn do thiÕu Insulin: Insulin (40-80 UI) kÕt hîp víi dung dÞch glucoza 20-40% (200-300 ml). Dïng tiªm tÜnh m¹ch 2 ngµy 1 lÇn. - Dïng thuèc trî søc, trî lùc cho gia sóc. 208
  20. BÖnh cßi x−¬ng (Rachitis) I. §Æc ®iÓm BÖnh cßi x−¬ng lµ mét lo¹i bÖnh ë gia sóc non ®ang trong thêi kú ph¸t triÓn, do trë ng¹i vÒ trao ®æi canxi, phospho vµ vitamin D g©y ra. Do thiÕu canxi vµ phospho mµ tæ chøc x−¬ng kh«ng ®−îc canxi ho¸ hoµn toµn nªn x−¬ng ph¸t triÓn kÐm. BÖnh th−êng gÆp ë chã, lîn, cõu, bª, nghÐ. BÖnh ph¸t triÓn vµo mïa ®«ng vµ nh÷ng n¬i cã ®iÒu kiÖn vÖ sinh, ch¨n nu«i kÐm. II. Nguyªn nh©n - Do thøc ¨n (hoÆc s÷a mÑ) thiÕu canxi, phospho, vitamin D. HoÆc tû lÖ gi÷a Ca/P kh«ng thÝch hîp. - Do gia sóc Ýt ®−îc ch¨n th¶, chuång tr¹i thiÕu ¸nh s¸ng ¶nh h−ëng ®Õn tæng hîp vitamin D. - Do gia sóc bÞ bÖnh ®−êng ruét lµm trë ng¹i ®Õn hÊp thu kho¸ng. - Gia sóc thiÓu n¨ng tuyÕn phã gi¸p tr¹ng g©y mÊt c©n b»ng tû lÖ canxi, phospho trong m¸u. III. C¬ chÕ Khi hµm l−îng canxi trong c¬ thÓ gi¶m, tû lÖ Ca/P bÞ ph¸ vì ¶nh h−ëng tíi sù t¹o x−¬ng vµ sôn nhÊt lµ sù cèt ho¸ ë c¸c ®Çu x−¬ng. Do vËy, x−¬ng bÞ biÕn d¹ng, ®Æc biÖt râ ë x−¬ng èng. Trªn l©m sµng nh÷ng con bÞ bÖnh, x−¬ng èng th−êng cong queo, ¶nh h−ëng ®Õn vËn ®éng, lµm cho gia sóc quÌ hoÆc liÖt. Ngoµi hiÖn t−îng x−¬ng bÞ biÕn d¹ng, khi thiÕu canxi cßn g©y triÖu chøng co giËt ë con vËt bÞ bÖnh. Còng do thiÕu canxi, phospho con vËt hay ¨n bËy nªn dÔ m¾c bÖnh ®−êng tiªu ho¸, vËt ngµy cµng gÇy, chËm lín, kh¶ n¨ng kh¸ng bÖnh kÐm. IV. TriÖu chøng - Giai ®o¹n ®Çu: cña bÖnh con vËt th−êng gi¶m ¨n, tiªu ho¸ kÐm, thÝch n»m, cã hiÖn t−îng ®au c¸c khíp x−¬ng. - Giai ®o¹n bÖnh tiÕn triÓn: Con vËt hay ¨n dë, liÕm bËy b¹, mäc r¨ng vµ thay r¨ng chËm. ë lîn cßn cã triÖu chøng co giËt tõng c¬n. - Cuèi thêi kú bÖnh: x−¬ng biÕn d¹ng, c¸c khíp s−ng to, c¸c x−¬ng èng ch©n cong queo, sèng l−ng cong lªn hay vÆn vÑo, lång ngùc vµ x−¬ng chËu hÑp, x−¬ng øc låi... con vËt gÇy yÕu, hay kÕ ph¸t c¸c bÖnh kh¸c. NÕu kh«ng kÕ ph¸t c¸c bÖnh kh¸c th× trong suèt qu¸ tr×nh bÖnh con vËt kh«ng sèt. 209

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản