Giáo trình Cây ăn quả

Chia sẻ: Le Ngoc | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:175

0
424
lượt xem
235
download

Giáo trình Cây ăn quả

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung của cuốn "Giáo trình Cây ăn quả" này là cung cấp cho các thầy, cô giáo và các giáo sinh của các trường Cao đẳng Sư phạm trong cả nước những kiến thức cơ bản về đặc tính sinh học của cây ăn quả, vị trí và vai trò của chúng trong hệ thống sinh thái, những quy luật về mối quan hệ giữa cây ăn quả với điều kiện ngoại cảnh.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Cây ăn quả

  1. Gi¸o tr×nh c©y ¨n qu¶ 1
  2. PhÇn A: Lý thuyÕt Më ®Çu Trong c¸c m«n häc d¹y cho häc sinh Trung häc c¬ së ë líp 9 cã m«n häc kü thuËt trång c©y ¨n qu¶, ë líp 7 m«n C«ng nghÖ - N«ng nghiÖp phÇn 1 - Trång trät còng cã nh÷ng néi dung liªn quan ®Õn trång c©y ¨n qu¶. Nh»m n©ng cao chÊt l−îng c¸c m«n häc ë tr−êng THCS vμ rÌn nghÒ cho häc sinh Bé Gi¸o dôc §μo t¹o chñ tr−¬ng biªn so¹n gi¸o tr×nh "Kü thuËt trång c©y ¨n qu¶". Néi dung cña cuèn gi¸o tr×nh nμy lμ cung cÊp cho c¸c thÇy, c« gi¸o vμ c¸c gi¸o sinh cña c¸c tr−êng Cao ®¼ng S− ph¹m trong c¶ n−íc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ ®Æc tÝnh sinh häc cña c©y ¨n qu¶, vÞ trÝ vμ vai trß cña chóng trong hÖ thèng sinh th¸i, nh÷ng quy luËt vÒ mèi quan hÖ gi÷a c©y ¨n qu¶ víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh. Tõ ®ã ®Æt c¬ së lý luËn cho viÖc ph¸t triÓn nghÒ trång c©y ¨n qu¶ víi nh÷ng biÖn ph¸p kü thuËt thÝch hîp ®Ó th©m canh t¨ng n¨ng suÊt vμ phÈm chÊt qu¶. Gi¸o tr×nh kü thuËt trång c©y ¨n qu¶ sÏ gãp phÇn h÷u Ých vμo viÖc cung cÊp c¸c th«ng tin cÇn thiÕt, c¸c tμi liÖu tham kh¶o chuyªn ngμnh cho c¸c gi¸o viªn khi chuÈn bÞ gi¸o ¸n m«n "Kü thuËt trång c©y ¨n qu¶" ë líp 9 THCS, m«n C«ng nghÖ N«ng nghiÖp 7, phÇn I trång trät cho líp 7 THCS. §©y cßn lμ tμi liÖu tham kh¶o cho nh÷ng ng−êi lμm v−ên gióp hä hiÓu ®Ó khai th¸c tèt nguån tμi nguyªn c©y ¨n qu¶ b¶n ®Þa vμ nhËp néi, ¸p dông c¸c TBKT míi, ®Ó th©m canh t¨ng n¨ng suÊt vμ phÈm chÊt c©y ¨n qu¶, gãp phÇn t¨ng thu nhËp, c¶i thiÖn ®êi sèng vμ b¶o vÖ m«i tr−êng. CÊu tróc cña gi¸o tr×nh ®−îc chia thμnh hai phÇn: PhÇn A: lý thuyÕt vμ phÇn B: thùc hμnh, trong ®ã néi dung c¬ b¶n ®−îc ph¸t triÓn tõ cuèn Gi¸o tr×nh C©y ¨n qu¶ xuÊt b¶n tr−íc ®ã Nxb N«ng nghiÖp, Hμ Néi (n¨m 1998) cña cïng nhãm t¸c gi¶ vμ mét sè b¹n ®ång nghiÖp. Tuy nhiªn, ë gi¸o tr×nh 2
  3. viÕt cho tr−êng Cao ®¼ng S− ph¹m lÇn nμy chóng t«i ®· cè g¾ng cËp nhËt c¸c dÉn liÖu míi, nh÷ng tiÕn bé kü thuËt, vÒ gièng, kü thuËt canh t¸c c©y ¨n qu¶... cña trong vμ ngoμi n−íc, nh÷ng yªu cÇu cña ng−êi tiªu dïng vÒ chÊt l−îng nh− qu¶ an toμn vμ rau qu¶ h÷u c¬... ®Ó gióp ng−êi ®äc cã mét c¸i nh×n tæng qu¸t vÒ t×nh h×nh s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ ë n−íc ta vÒ tiÒm n¨ng vμ nh÷ng thμnh tùu, nh÷ng tån t¹i cÇn kh¾c phôc ®Ó ®−a nghÒ trång c©y ¨n qu¶ n−íc ta ph¸t triÓn lªn b−íc míi ®¸p øng yªu cÇu cña nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp theo h−íng CNH, H§H. Do thêi l−îng cã h¹n ®Ó gi¶ng d¹y vμ häc tËp ®¹t hiÖu qu¶ tèt ë phÇn A: PhÇn më ®Çu c¸c ch−¬ng 1, 2, 3 b¾t buéc ph¶i gi¶ng, ch−¬ng 4 kh«ng b¾t buéc gi¶ng hÕt tÊt c¶ 9 c©y thuéc 3 nhãm: C©y ¨n qu¶ ¸ nhiÖt ®íi: C©y cã mói (Citrus) v¶i, nh·n. C©y ¨n qu¶ nhiÖt ®íi: Xoμi, Thanh long, SÇu riªng, Ch«m ch«m. C©y ¨n qu¶ «n ®íi: Lª, MËn Gi¸o viªn cã thÓ c¨n cø vμo vÞ trÝ cña tr−êng m×nh ®ang d¹y thuéc vïng sinh th¸i nμo ë trong n−íc ®Ó chän ®èi t−îng c©y cho phï hîp. VÝ dô c¸c tØnh Nam Bé, T©y Nguyªn th× chän c¸c c©y ¨n qu¶ nhiÖt ®íi, ë c¸c tØnh miÒn B¾c chän c©y ¨n qu¶ ¸ nhiÖt ®íi, c¸c tØnh miÒn nói chän c©y ¨n qu¶ «n ®íi vμ ¸ nhiÖt ®íi. Sè l−îng chän ®Ó gi¶ng kh«ng qu¸ 4 - 5 c©y, cßn n÷a ®Ó cho häc sinh tù ®äc. ë phÇn B: Thùc hμnh. Gåm cã 7 bμi thùc hμnh TËp trung h−íng dÉn thùc hμnh ë 5 bμi, mçi bμi 2,5 tiÕt: Cô thÓ nh− sau: Bμi 1: Kü thuËt nh©n gièng c©y tõ h¹t. Bμi 4, bμi 5: Kü thuËt ghÐp m¾t vμ ghÐp ®o¹n cμnh. Bμi 6: Kü thuËt t¹o h×nh. Bμi 7: Kü thuËt trång míi c©y ¨n qu¶. 3
  4. Môc ®Ých cña mçi bμi thùc tËp lμ t¨ng ®−îc thêi l−îng ®Ó thùc hiÖn c¸c thao t¸c cña buæi häc gióp häc viªn n¾m ®−îc kü thuËt liªn hoμn cña mçi bμi tËp, råi tù m×nh rÌn luyÖn ®Ó cã thao t¸c thuÇn thôc. §©y lμ cuèn gi¸o tr×nh vÒ c©y ¨n qu¶ ®Çu tiªn viÕt cho tr−êng Cao ®¼ng S− ph¹m. Chóng t«i cè g¾ng ®Ó thÓ hiÖn ®−îc tÝnh c¬ b¶n, hiÖn ®¹i vμ ViÖt Nam trong cuèn s¸ch, nh−ng thiÕu sãt vμ khuyÕt ®iÓm ch¾c kh«ng tr¸nh khái. KÝnh mong b¹n ®äc gãp ý bæ khuyÕt ®Ó lÇn t¸i b¶n sau ®−îc hoμn chØnh vμ cã néi dung phong phó h¬n. §Ó hoμn thμnh cuèn gi¸o tr×nh nμy chóng t«i ®· nhËn ®−îc sù gióp ®ì cña c¸c b¹n ®ång nghiÖp ë c¸c tr−êng §¹i häc khèi N«ng - L©m nghiÖp vμ ®Æc biÖt lμ Ban Qu¶n lý dù ¸n §μo t¹o gi¸o viªn trung häc c¬ së thuéc Bé Gi¸o dôc vμ §μo t¹o. Chóng t«i xin tr©n träng tá lßng c¶m ¬n. 4
  5. Ch−¬ng I Lîi Ých cña viÖc trång c©y ¨n qu¶ vμ chñ tr−¬ng ph¸t triÓn s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ cña ®¶ng vμ nhμ n−íc Néi dung: C¸c néi dung sau ®©y ®· ®−îc ®Ò cËp trong ch−¬ng nμy: - Gi¸ trÞ vμ ý nghÜa viÖc ph¸t triÓn nghÒ trång c©y ¨n qu¶ trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. - T×nh hμnh s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ ë n−íc ta. - §Þnh h−íng ph¸t triÓn nghÒ trång c©y ¨n qu¶. Môc tiªu: Sau khi häc xong ch−¬ng nμy sinh viªn cÇn: - N¾m ®−îc gi¸ trÞ vμ ý nghÜa viÖc ph¸t triÓn nghÒ trång c©y ¨n qu¶ ®èi víi ®êi sèng vμ ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n−íc. - N¾m ®−îc t×nh h×nh s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ cña n−íc ta trong h¬n 20 n¨m qua vμ ®−êng lèi chñ tr−¬ng cña §¶ng vμ Nhμ n−íc thêi kú 1999 - 2010. - ThÊy ®−îc nh÷ng khã kh¨n, tån t¹i trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ ®Ó cã c¸c gi¶i ph¸p kh¾c phôc, ®−a nghÒ trång c©y ¨n qu¶ n−íc ta ph¸t triÓn theo h−íng c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa. 1. Gi¸ trÞ vµ ý nghÜa viÖc ph¸t triÓn nghÒ trång c©y ¨n qu¶ trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. NghÒ trång c©y ¨n qu¶ lμ mét bé phËn cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp mμ ®èi t−îng cña nã lμ nh÷ng c©y l©u n¨m cã qu¶ ¨n ®−îc. Khoa häc c©y ¨n qu¶ nghiªn cøu c¸c ®Æc tÝnh sinh häc cña c©y ¨n qu¶, vÞ trÝ vμ vai trß cña chóng trong hÖ sinh th¸i, nh÷ng quy luËt vÒ mèi quan hÖ gi÷a c©y ¨n qu¶ víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh. Tõ ®ã ®Æt c¬ së lý luËn cho viÖc ph¸t triÓn nghÒ trång c©y ¨n qu¶ víi nh÷ng biÖn ph¸p kü thuËt thÝch hîp cho 5
  6. tõng lo¹i c©y trong ®iÒu kiÖn khÝ hËu ®Êt ®ai cô thÓ cña n¬i trång nh»m th©m canh, t¨ng n¨ng suÊt vμ phÈm chÊt qu¶. C©y ¨n qu¶ lμ nhãm c©y cã nhiÒu triÓn väng ph¸t triÓn ë n−íc ta. §iÒu kiÖn khÝ hËu, ®Êt ®ai, ®Þa thÕ thÝch hîp víi nhiÒu lo¹i c©y ¨n qu¶, trong ®ã cã nh÷ng loμi qu¶ cã thÓ trë thμnh ®Æc s¶n cã gi¸ trÞ trªn thÞ tr−êng trong n−íc vμ trªn thÕ giíi. Trång c©y ¨n qu¶ lμ mét bé phËn quan träng trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë n−íc ta. Ph¸t triÓn nghÒ trång c©y ¨n qu¶ ®em l¹i nhiÒu lîi Ých ®èi víi ®êi sèng vμ ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n−íc, nh÷ng gi¸ trÞ ®ã cô thÓ lμ: 1.1. Gi¸ trÞ dinh d−ìng Cã thÓ nãi, tr¸i c©y lμ nguån cung cÊp nhiÒu lo¹i chÊt dinh d−ìng cho con ng−êi, lμ nguån dinh d−ìng quý gi¸ cÇn cho con ng−êi ë mäi løa tuæi vμ nghÒ nghiÖp kh¸c nhau. Trong qu¶ cã nhiÒu lo¹i ®−êng dÔ tiªu, c¸c axit h÷u c¬, pr«tªin, lipit, c¸c chÊt kho¸ng, pectin, c¸c hîp chÊt th¬m vμ c¸c chÊt kh¸c v.v... Cã nhiÒu lo¹i vitamin nh− vitamin A, B, C, PP. §Æc biÖt vitamin C rÊt cÇn cho con ng−êi ë mäi løa tuæi, vitamin A rÊt cÇn cho trÎ em. 1.2. Gi¸ trÞ c«ng nghiÖp Mét sè lo¹i c©y ¨n qu¶ l¹i võa lμ c©y c«ng nghiÖp. C©y ®iÒu, c©y dõa vμ mét sè c©y kh¸c võa cho qu¶, h¹t ®Ó ¨n nh− nh÷ng c©y ¨n qu¶ kh¸c võa lμ nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn. VÝ dô: S¶n phÈm chÕ biÕn nh− dÇu dõa, dÇu vá h¹t ®iÒu, papain chiÕt xuÊt tõ qu¶ ®u ®ñ C¸c lo¹i qu¶ lμ nguyªn liÖu cña c«ng nghiÖp chÕ biÕn ®å hép qu¶ mÝt, n−íc qu¶, r−îu vang, xir«, qu¶ sÊy kh«. C«ng nghiÖp chÕ biÕn qu¶ ®· gãp phÇn gi¶i quyÕt ®−îc nhu cÇu cña ®êi sèng lμ cung cÊp qu¶ quanh n¨m cho nh©n d©n. 1.3. Gi¸ trÞ y häc C¸c lo¹i qu¶ vμ c¸c bé phËn kh¸c cña c©y nh− rÔ, l¸, hoa, vá, h¹t lμ nh÷ng vÞ thuèc ®−îc sö dông kh¸ phæ biÕn trong ®«ng y. Cã thÓ nãi hÇu hÕt c©y ¨n qu¶ ®Òu lμ c©y thuèc. 6
  7. C¸c lo¹i tr¸i c©y víi gi¸ trÞ dinh d−ìng cao, vÞ ngät, h−¬ng th¬m lμ yÕu tè rÊt quan träng ®Ó båi bæ, phôc håi bæ sung søc kháe cho con ng−êi. 1.4. Gi¸ trÞ m«i tr−êng C©y ¨n qu¶ cã t¸c dông lín trong viÖc b¶o vÖ m«i tr−êng sinh th¸i víi chøc n¨ng lμm s¹ch m«i tr−êng, gi¶m tiÕng ån, lμm rõng phßng hé, lμm ®Ñp c¶nh quan. NhiÒu gièng c©y ¨n qu¶ lμ c©y nguån mËt cã chÊt l−îng cao ®−îc ng−êi tiªu dïng −a thÝch. ë vïng nhiÖt ®íi c©y ¨n qu¶ cßn cã t¸c dông che phñ b¶o vÖ ®Êt, chèng xãi mßn, lμm hμng rμo chèng giã b·o, phñ xanh ®Êt trèng, ®åi träc, v−ên c©y ¨n qu¶ t¹o m«i tr−êng sèng trong lμnh cho c− d©n n«ng th«n, c− d©n ®« thÞ nhÊt lμ c¸c ®« thÞ nhá ng−êi d©n cã khuynh h−íng t¹o dùng c¸c phè - v−ên. ë c¸c thμnh phè lín, sè nhμ cã v−ên kh«ng nhiÒu, nhiÒu gia ®×nh cã nhiÒu cè g¾ng t¹o dùng v−ên c©y trªn s©n th−îng, hoÆc trång ë hμnh lang hay trªn ban c«ng ®Ó c¶i thiÖn m«i tr−êng sèng. C¸c ®iÓm du lÞch sinh th¸i th−êng trång c©y ¨n qu¶ ®Ó t¹o c¶nh quan hÊp dÉn kh¸ch du lÞch. Nh÷ng nç lùc ®ã cho thÊy ý nghÜa sinh th¸i, ý nghÜa m«i tr−êng to lín cña v−ên c©y. 1.5. Gi¸ trÞ kinh tÕ ë nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi ë n−íc ta nghÒ trång c©y ¨n qu¶ cho thu nhËp rÊt cao. Tïy tõng vïng trång, tïy lo¹i c©y ¨n qu¶ kh¸c nhau, nãi chung 1ha c©y ¨n qu¶ cho thu nhËp gÊp 3-5 lÇn thËm chÝ gÊp 10 lÇn trång c©y l−¬ng thùc. Thùc tÕ, trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång trong h¬n 10 n¨m qua cho thÊy viÖc ph¸t triÓn s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ t¹o thªm c«ng ¨n viÖc lμm, thu hót ®−îc lùc l−îng lao ®éng d− thõa ë n«ng th«n. Trång c©y ¨n qu¶ cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nªn ®· gióp phÇn xãa ®ãi gi¶m nghÌo, c¶i thiÖn ®êi sèng vËt chÊt vμ tinh thÇn cho n«ng d©n, lμm thay ®æi bé mÆt n«ng th«n. VÝ dô: vïng trång v¶i thiÒu ®iÓn h×nh ë huyÖn Lôc Ng¹n, tØnh B¾c Giang, vïng trång thanh long ë tØnh B×nh ThuËn 1.6. Gi¸ trÞ v¨n hãa - x∙ héi Ng−êi ViÖt Nam cã tôc thê cóng tæ tiªn. Vμo ngμy r»m, mång mét hμng th¸ng c¸c lo¹i qu¶ trë thμnh ®å d©ng cóng thiªng liªng vμ tiÖn lîi cho 7
  8. mçi gia ®×nh. Cßn vμo dÞp tÕt Nguyªn §¸n gia ®×nh nμo còng bμy m©m ngò qu¶ thËt ®Ñp ®Ó ®ãn n¨m míi, ®Ó cÇu may m¾n thÞnh v−îng. C©y ¨n qu¶ ®· ®i vμo ®êi sèng cña d©n téc ViÖt. Ng−êi ta ®· lËp ®Òn thê «ng tæ trång c©y v¶i ë th«n Thóy L©m(x· Thanh S¬n, huyÖn Thanh Hμ, tØnh H¶i D−¬ng). ë miÒn Nam, hμng n¨m ®Òu cã lÔ héi tr¸i c©y. R¶i r¸c kh¾p c¸c vïng miÒn ®Òu cã ®Þa danh mang tªn c¸c lo¹i qu¶: S«ng B−ëi (Thanh Hãa); Lμng Cam (Hμ Néi); Lμng Chanh (NghÖ An); Dèc Xoμi (Gia Lai); Dèc Chuèi (B¶o Léc) Tªn mét sè lo¹i qu¶ còng ®· ®−îc dïng ®Ó ®Æt tªn ng−êi: c« M¬, c« MËn, chÞ §μo, anh Cam, cô QuÊt, bμ B−ëi, «ng Chanh 2. T×nh h×nh s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ ë n−íc ta Trong 20 n¨m qua (1980 - 2000) diÖn tÝch c©y ¨n qu¶ ë n−íc ta kh«ng ngõng t¨ng lªn. N¨m 1980 c¶ n−íc cã 210.8000 ha, ®Õn n¨m 1990 cã 281.200 ha vμ cuèi n¨m 2000 cã 520.000 ha (sè liÖu cña NXB Thèng Kª, Hμ Néi 2000). NÕu so s¸nh víi giai ®o¹n 1980 - 1990 th× 10 n¨m cuèi cña thÕ kû 20 (1991 - 2000) diÖn tÝch c©y ¨n qu¶ c¶ n−íc t¨ng nhanh gÊp 3,4 lÇn. §Æc biÖt cã n¨m t¨ng lªn h¬n 50.000 ha so víi n¨m tr−íc (n¨m 1997). Vïng cã diÖn tÝch c©y ¨n qu¶ lín nhÊt trong c¶ n−íc lμ ®ång b»ng s«ng Cöu Long (chiÕm 38 - 46% diÖn tÝch vμ 45 - 50% s¶n l−îng c©y ¨n qu¶ c¶ n−íc. Thø ®Õn lμ trung du miÒn nói phÝa B¾c, thø ba lμ ®ång b»ng Nam Bé, tiÕp theo lμ ®ång b»ng s«ng Hång, B¾c Trung Bé, Duyªn h¶i Nam Trung Bé vμ Ýt nhÊt lμ T©y Nguyªn) (xem b¶ng 1). Theo tμi liÖu cña bé N«ng NghiÖp vμ PTNT n¨m 2000 trªn toμn quèc, chuèi cã diÖn tÝch lín nhÊt (98.366 ha) råi ®Õn c©y cã mói (cam, quýt, b−ëi, chanh (68.614 ha), tiÕp theo lμ xoμi (46.782 ha), thanh long (3.223 ha), vμ nho (1.820 ha). DiÖn tÝch vμ s¶n l−îng mét sè c©y ¨n qu¶ chñ yÕu ®−îc tr×nh bμy ë b¶ng 2 vμ b¶ng 3. C¸c loμi c©y ¨n qu¶ cã diÖn tÝch t¨ng nhanh trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y lμ nh·n, v¶i, xoμi, b−ëi, thanh long, døa do cã nhu cÇu cña thÞ tr−êng trong vμ ngoμi n−íc, b¸n ®−îc gi¸ vμ cã thu nhËp cao nªn nhiÒu n¬i n«ng d©n h¨ng h¸i trång. 8
  9. B¶ng 1: DiÖn tÝch c©y ¨n qu¶ c¸c vïng trong n−íc §¬n vÞ tÝnh: 1000 ha N¨m STT Vïng, miÒn 1996 1997 1998 1999 2000 C¶ n−íc 383,8 426,1 438,4 496,0 544,7 MiÒn B¾c 139,9 162,0 166,2 204,1 221,1 1 §ång b»ng s«ng Hång 59,0 49,0 49,4 51,9 58,3 2 §«ng b¾c 25,9 50,6 52,3 79,7 90,0 3 T©y B¾c 20,2 23,5 24,9 30,2 28,8 4 B¾c Trung bé 34,8 38,7 39,6 42,3 44,0 MiÒn Nam 244,9 264,1 272,2 291,9 323,6 5 Duyªn h¶i Nam Trung bé 16,6 15,4 18,0 20,8 21,9 6 T©y Nguyªn 9,6 11,9 12,9 12,9 12,9 7 §«ng Nam bé 41,7 50,8 51,6 66,9 82,5 8 §ång b»ng s«ng Cöu long 177,0 186 191,3 191,3 206,3 Nguån: Bé N«ng nghiÖp vμ PTNT; Vô KÕ ho¹ch vμ Quy ho¹ch. Nhμ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp Hμ néi -2002. B¶ng 2: DiÖn tÝch mét sè c©y ¨n qu¶ chñ yÕu ë ViÖt Nam §¬n vÞ tÝnh: ha Cam, Nh·n, V¶i Thanh N¨m chanh, Chuèi Xoµi Døa Ch«m Nho long quýt ch«m 1990 14,500 88,300 16,400 38,900 1991 21,200 89,200 15,100 38,110 1992 25,500 90,100 14,700 34,700 1993 44,500 94,200 17,700 29,200 1994 55,500 91,800 20,100 29,200 27,200 1995 59,500 91,800 21,100 26,300 37,900 1996 74,406 95,902 26,200 26,200 73,661 2,308 1,480 1997 67,275 92,427 31,200 25,800 90,663 2,279 1,798 1998 68,175 96,132 30,867 25,734 92,975 1,494 2,065 1999 66,413 95,197 41,136 36,204 138,693 1,757 2,772 2000 68,614 98,366 46,782 36,541 168,814 1,820 3,223 Nguån: Bé N«ng nghiÖp vμ PTNT; Vô KÕ ho¹ch vμ Quy ho¹ch. Nhμ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp Hμ néi -2002. 9
  10. B¶ng 3: S¶n l−îng mét sè c©y ¨n qu¶ chñ yÕu ë ViÖt Nam §¬n vÞ tÝnh: tÊn Nh·n, Cam, V¶i Thanh N¨m chanh, Chuèi Xoµi Døa Nho Ch«m long quýt ch«m 1990 119,200 1,221,400 173,000 467,900 1991 121,100 1,285,800 139,900 420,200 1992 160,100 1,365,500 112,100 264,200 1993 249,700 1,397,700 119,200 257,600 1994 285,600 1,375,100 135,500 235,000 179,500 1995 379,400 1,282,200 152,500 184,800 223,200 1996 491,504 1,318,747 187,900 185,200 275,949 35,713 15,118 1997 393,808 1,322,529 164,800 199,200 405,225 45,817 17,510 1998 378,957 1,315,189 171,921 195,842 407,097 33,844 20,590 1999 383,509 1,288,379 174,713 255,620 557,913 20,242 33,201 2000 426,744 1,124,838 177,327 291,428 616,620 24,549 45,761 Nguån: Bé N«ng nghiÖp vμ PTNT; Vô KÕ ho¹ch vμ Quy ho¹ch. Nhμ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp Hμ néi -2002 Trªn ®Þa bμn c¶ n−íc ®· h×nh thμnh ®−îc nh÷ng vïng c©y ¨n qu¶ chuyªn canh tËp trung nh− xoμi ë TiÒn Giang, §ång Th¸p, CÇn Th¬, Kh¸nh Hßa, nhãm ë H−ng Yªn, S¬n La (vïng S«ng M·), Tuyªn Quang ë §ång B»ng S«ng Cöu Long cã c¸c tØnh TiÒn Giang, VÜnh Long, BÕn Tre, §ång Th¸p, Sãc Tr¨ng v¶i thiÒu ë B¾c Giang (Lôc Ng¹n), H¶i D−¬ng (Thanh Hμ), Qu¶ng Ninh (§«ng TriÒu), Na ë L¹ng S¬n (Chi L¨ng), T©y Ninh (nói Bμ §en), m¬ ë B¾c C¹n (B¹ch Th«ng), mËn ë Lμo Cai (B¾c Hμ), S¬n La (Méc Ch©u)Thanh L ong ë B×nh ThuËn SÇu riªng ë BÕn Tre, TiÒn Giang, VÜnh Long, B×nh Ph−íc S¶n phÈm c©y ¨n qu¶ kh«ng nh÷ng ®Ó tiªu thô trong n−íc mμ ®· trë thμnh hμng xuÊt khÈu cã gi¸ trÞ nh− Xoμi, Xhuèi, V¶i, Nh·n, Thanh Long, B−ëi, M¨ng côt, Vó s÷a v.v tr¸i c©y cña ViÖt Nam ®· cã mÆt ë 48 n−íc trªn thÕ giíi vμ hμng n¨m mÆt hμng rau qu¶ thu vμ ®−îc 200 - 300 triÖu ®«la. T×nh h×nh ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ ë n−íc ta trong nh÷ng n¨m qua cho thÊy s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ ®ang cã b−íc ph¸t triÓn míi. NhiÒu ®Þa ph−¬ng ®· 10
  11. chó ý ®Õn ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ coi ®ã lμ mét trong nh÷ng gi¶i ph¸p ®Ó ®a d¹ng hãa s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. NhiÒu hé n«ng d©n qua thùc tiÔn s¶n xuÊt cña m×nh ®· nhËn thøc ®−îc lμ trång c©y ¨n qu¶ mang l¹i thu nhËp cao, cã ®ãng gãp tÝch cùc vμ viÖc n©ng cao ®íi sèng vμ søc kháe cña c¸c thμnh viªn trong gia ®×nh, do ®ã nh÷ng phÇn ®Êt tr−íc ®©y cßn ®Ó hoang hoÆc trång lóa vμ c¸c c©y trång kh¸c n¨ng suÊt thÊp, bÊp bªnh, Ýt cã hiÖu qu¶ th× nay ®−îc chuyÓn ®æi sang trång c©y ¨n qu¶. NhiÒu vïng ®Êt trèng, ®åi träc, ®Êt phÌn øng ch−a sö dông hoÆc sö dông Ýt cã hiÖu qu¶ tr−íc ®Êy, nh÷ng n¨m gÇn ®©y nhê cã chÝnh s¸ch vμ chñ tr−¬ng chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång cña Nhμ n−íc, cã thªm c¸c tiÕn bé kü thuËt vμ hiÓu biÕt vÒ c©y ¨n qu¶, do cã nh÷ng ho¹t ®éng di chuyÓn d©n nªn ®−îc sö dông trång c©y ¨n qu¶ mang l¹i nhiÒu kÕt qu¶ tèt vÒ ph−¬ng diÖn kinh tÕ x· héi vμ m«i tr−êng. Râ rμng nhÊt lμ nh÷ng vïng ®iÓn h×nh trång v¶i thiÒu ë huyÖn Lôc Ng¹n (tØnh B¾c Giang) c¶m quýt ë huyÖn B¾c Quang (Hμ Giang) d−a ë huyÖn T©n Ph−íc (TØnh TiÒn Giang). Nho ë TØnh Ninh ThuËn, Thanh Long ë tØnh B×nh ThuËn HiÖn nay ë trong nhiÒu vïng trong n−íc ®· cã trong tr¹i ®ang s¶n xuÊt kinh doanh c©y ¨n qu¶. Tuy nhiªn, bªn c¹nh nh÷ng thμnh tùu ®· ®¹t ®−îc, t×nh h×nh ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ ë n−íc ta trong thêi gian qua cßn béc lé mét sè mÆt bÊt cËp sau ®©y: - Tèc ®é ph¸t triÓn cßn chËm, qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ch−a thËt v÷ng ch¾c, s¶n xuÊt cßn mang tÝnh tù ph¸t. Mét c©y nμo ®ã næi lªn b¸n ®−îc gi¸, n«ng d©n ®ua nhau trång vμ sau ®ã l¹i chÆt bá vμ rèt gi¸ do kh«ng cã thÞ tr−êng. - Khã kh¨n lín nhÊt ®ang ®−îc ®Æt ra hiÖn nay ®èi víi ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ ë n−íc ta lμ b¶o qu¶n chÕ biÕn vμ thÞ tr−êng tiªu thô. VÊn ®Ò b¶o qu¶n t−¬i ®ang lμ mét khã kh¨n ch−a ®−îc gi¶i quyÕt. - NhiÒu vÊn ®Ò vÒ khoa häc c«ng nghÖ cã liªn quan ®Õn ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ ë ViÖt Nam ch−a ®−îc gi¶i quyÕt mét c¸ch c¬ b¶n vμ ®ång bé nh− vÒ gièng c©y, vÒ kü thuËt canh t¸c, vÒ phßng trõ s©u bÖnh, vÒ s¶n xuÊt qu¶ h÷u c¬ (qu¶ s¹ch) cã nh÷ng vÊn ®Ò vÒ sau thu ho¹ch nh− b¶o qu¶n chÕ biÕn cã nh÷ng vÊn ®Ò vÒ tæ chøc, qu¶n lý s¶n xuÊt, vÒ hμng hãa, thÞ tr−êng v.v 11
  12. 3. §Þnh h−íng ph¸t triÓn nghÒ trång c©y ¨n qu¶ 3.1. §−êng lèi chñ tr−¬ng ph¸t triÓn nghÒ trång c©y ¨n qu¶ cña §¶ng vµ ChÝnh phñ Ngμy 3 th¸ng 9 n¨m 1999 Thñ t−íng ChÝnh phñ ®· phª duyÖt ®Ò ¸n ph¸t triÓn rau qu¶ hoa c©y c¶nh thêi kú 1999 - 2010 víi môc tiªu: - Nhanh chãng tháa m·n nhu cÇu ®êi sèng nh©n d©n vÒ rau, qu¶ vμ hoa c©y c¶nh (th«ng th−êng vμ cao cÊp) trong ®ã ®Èy m¹nh s¶n xuÊt, chÕ biÕn n−íc qu¶ víi gi¸ rÎ ®Ó tõng b−íc thay thÕ n−íc uèng cã cån hiÖn nay. - T¹o thªm viÖc lμm cho kho¶ng 5.0 triÖu ng−êi - Kim ng¹ch xuÊt khÈu ®Õn n¨m 2010 ®¹t 1.0 tû ®« la mü/n¨m - Tháa m·n nhu cÇu tiªu thô néi ®Þa: 8 triÖu tÊn rau, 6 triÖu tÊn qu¶ - §−a diÖn tÝch trång c©y ¨n qu¶ cña c¶ n−íc lªn 1 triÖu ha. 3.2. Mét sè gi¶i ph¸p quan träng gãp phÇn ®−a nghÒ trång c©y ¨n qu¶ n−íc ta ph¸t triÓn lªn b−íc míi a) Nªn x©y dùng quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ cña c¶ n−íc Dùa vμo chiÕn l−îc ph¸t triÓn n«ng nghiÖp toμn diÖn, ®¶m b¶o an ninh l−¬ng thùc cho c¶ n−íc cÇn sím x©y dùng quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ cña n−íc ta. Quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ dùa trªn sù ®¸nh gi¸ ®óng hiÖn tr¹ng vμ nh÷ng vÊn ®Ò ®ang ®Æt ra cho nghÒ trång c©y ¨n qu¶ cña n−íc ta, dù b¸o nhu cÇu thÞ tr−êng trong n−íc vμ thÞ tr−êng thÕ giíi, dù b¸o nhu cÇu thÞ tr−êng trong n−íc vμ thÞ tr−êng thÕ giíi. Dù b¸o c¸c tiÕn bé khoa häc vμ c«ng nghÖ Dùa vμo ®iÒu kiÖn sinh th¸i, khÝ hËu, ®Êt ®ai, tμi nguyªn c©y ¨n qu¶ ë mçi vïng ®Ó quy ho¹ch s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ ë tõng ®Þa ph−¬ng ®Ó s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, thu hót ®−îc nhiÒu lao ®éng vμ ®¹t ®−îc c¸c môc tiªu cña ®Ò ¸n ph¸t triÓn rau qu¶ hoa vμ c©y c¶nh thêi kú 1999 - 2010 ®· ®−îc ChÝnh phñ phª duyÖt. 12
  13. b) B×nh tuyÓn chän läc, lai t¹o, nhËp néi kh¶o nghiÖm n©ng cao phÈm chÊt gièng c©y ¨n qu¶ ThÞ tr−êng trong n−íc vμ ngoμi n−íc ®ang cã nh÷ng ®ßi hái cao vÒ chÊt l−îng qu¶, chÊt l−îng hμng ho¸. C«ng t¸c gièng c©y ¨n qu¶ ®· ®−îc Bé NN & PTNT chó ý ®Çu t− vμ cã 1 ch−¬ng tr×nh gièng quèc gia. C¸c con ®−êng ®Ó t¹o ra gièng cã chÊt l−îng cao cã thÓ th«ng qua c¸c hé thi tr¸i c©y ë c¸c vïng nh− ®· tõng lμm ë c¸c tØnh ®ång b»ng s«ng cöu long ®èi víi xoμi, b−ëi, sÇu riªng, cam quýt, nh·n v. v hoÆc héi thi v¶i thiÒu ë H¶i D−¬ng, héi thi nh·n ë H−ng Yªn, ë Tuyªn Quyªn v.v. thi c¸c gièng b−ëi ngon ë Hμ Néi, H−¬ng Khª (Hμ TÜnh) §oan Hïng (Phó Thä) v.v Qua c¸c héi thi ®· chän ra ®−îc nh÷ng gièng c©y ¨n qu¶ cã n¨ng suÊt cao, chÊt l−îng th¬m ngon vμ nh÷ng c©y −u tó ®−îc chän cã thÓ dïng ®Ó nh©n gièng cho s¶n xuÊt. C¸c gi¶i ph¸p nh− ®iÒu tra b×nh tuyÓn chän läc c¸c gièng ®Êt ë ®Þa ph−¬ng trong thêi gian qua còng ®¹t ®−îc nhiÒu thμnh tùu xuÊt s¾c nh− chän ra ®−îc c¸c gièng v¶i nh©n chÝn sím ®Ó ®iÒu tiÕt thêi vô thu ho¹ch, c¸c gièng xoμi cã chÊt l−îng cao, phï hîp tõng vïng khÝ hËu ®Ê ®ai nh− xoμi c¸t hoμ léc ë TiÒn Giang, xoμi c¸t mèc ë B×nh §Þnh, xoμi c¸t chu ë §ång Th¸p v.v vμ nhiÒu gièng c©y ¨n qu¶ kh¸c n÷a. ViÖc lai t¹o trång kh¶o nghiÖm c¸c gièng n−íc ngoμi còng ®¹t ®−îc kÕt qu¶ nh− gièng xoμi GL1, GL2, GL6 cña viÖn NK rau qu¶ chän läc trång thÝch nghi cho c¸c tØnh miÒn b¾c, c¸c gièng xoμi xanh cña Th¸i Lan do trén giãng c©y ¨n qu¶ ®ång tiÕn (TP. Hå ChÝ Minh) chän läc cã chÊt l−îng cao, ®−îc ng−êi tiªu dïng rÊt thÝch v.v TÊt c¶ ®Òu cho thÊy râ c«ng t¸c gièng lμ mét vÊn ®Ò quan träng hμng ®Çu, cã tÝnh chiÕn l−îc trong viÖc ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ tõ nay vÒ sau. c) §Èy m¹nh c¸c ho¹t ®éng khoa häc - c«ng nghÖ c©y ¨n qu¶ C©y ¨n qu¶ muèn ph¸t triÓn nhanh vμ v÷ng ch¾c vμ cã hiÖu qu¶ lμ ph¶i dùa trªn c¬ së khoa häc ®ång bé bao gåm c¸c kh©u trång trät, b¶o qu¶n, chÕ 13
  14. biÕn, l−u th«ng, thÞ tr−êng, hμng ho¸, kÕt cÊu h¹ tÇng v.v HiÖn nay c¸c kh©u nμy ch−a thËt ®ång bé cho tõng ®èi t−îng, tõng vïng sinh th¸i cô thÓ. VÝ dô: X©y dùng quy tr×nh kü thuËt trång c©y xoμi c¸c tØnh ®ång b»ng s«ng Cöu Long cã nh÷ng ®iÓm kh¸c víi trång xoμi ë c¸c tØnh miÒn b¾c; quy tr×nh kü thuËt trång b−ëi n¨m roi ë B×nh Minh (VÜnh Long) cã nh÷ng ®iÓm kh¸c víi b−ëi Phóc Tr¹ch ë H−¬ng Khª (Hμ TÜnh). PhÊn ®Êu ®Ó sím cã c¸c quy tr×nh vÒ trång trät cho c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶. Quy tr×nh chÕ biÕn c¸c lo¹i qu¶ t¹i c¬ së s¶n xuÊt, ë c¸c x−ëng chÕ biÕn cã quy m« c«ng nghiÖp. Quy tr×nh b¶o qu¶n c¸c lo¹i qu¶ ë quy m« nhá, võa vμ lín. Vμ muèn c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng trong khu vùc vμ thÕ giíi th× viÖc chÕ biÕn cÇn ph¶i cã c«ng nghÖ tiªn tiÕn, bao b× ®ãng gãi ph¶i ®−îc tiªu chuÈn kü thuËt vμ mü thuËt, hÊp dÉn, tiÖn dông vμ s¶n phÈm chÕ biÕn c©y ¨n qu¶ ph¶i cã phÝa mμ ng−êi tiªu dïng chÊp nhËn vμ hÊp dÉn hä. d) Tæ chøc tèt c«ng t¸c dÞch vô c©y ¨n qu¶ Trong n«ng nghiÖp tõ tr−íc ®Õn nay ta míi x©y dùng c¸c dÞch vô chñ yÕu lμ ®Ó phôc s¶n xuÊt c©y l−¬ng thùc, c«ng t¸c dÞch vô c©y ¨n qu¶ ë c¸c ®Þa ph−¬ng cßn thiÕu v¾ng, vμ nÕu cã th× thiÕu ®ång bé, kh«ng thuËn tiÖn cho s¶n xuÊt chuyªn ngμnh nμy. C«ng t¸c dÞch vô c©y ¨n qu¶ bao gåm c¸c mÆt d−íi ®©y: - DÞch vô c©y gièng B¶o ®¶m cho ng−êi s¶n xuÊt cã c©y gièng tèt, ®óng tiªu chuÈn cña Bé NN & PTNT ®· ban hμnh, nhÊt lμ gièng s¹ch bÖnh. Mét sè loμi c©y ¨n qu¶ trang bÞ cam quýt cã bÖnh vμng l¸ greening rÊt nguy hiÓm. NÕu c©y gièng kh«ng s¹ch bÖnh sau khi trång sím muén còng ph¶i lo¹i bá. V× vËy cÇn thiÕt ph¶i lμm tèt kh©u dÞch vô nμy. - DÞch vô b¶o vÖ thùc vËt Trong kh©u nμy bao gåm c¶ c¸c lo¹i thuèc phßng trõ s©u bÖnh, c¸c dông cô phun thuèc, xö lý h¹t, xö lý c©y, ®ång thêi cã c¶ c¸n bé kü thuËt gióp ph¸t hiÖn s©u bÖnh, dù tÝnh dù b¸o s©u bÖnh lo¹i c©y ¨n qu¶ vμ phßng trõ ngay trªn v−ên s¶n xuÊt. 14
  15. - DÞch vô c¸c vËt t− c«ng cô phôc vô cho s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶. Bao gåm vËt t− chuyªn dïng cho c©y ¨n qu¶ nh− dao ghÐp c©y, kÐo c¾t cμnh, c−a cμnh vμ th©n c©y, giÊy nil«ng ®Ó buéc sau khi ghÐp, giÊy bao qu¶, chÊt kÝch thÝch sinh tr−ëng, c¸c lo¹i ph©n bãn chuyªn dïng cho c©y ¨n qu¶, c¸c lo¹i ph©n vi l−îng, c¸c lo¹i m¸y ®o nhanh ®é pH ®Êt, hμm l−îng n−íc trong ®Êt, ®o ®é Brix trong qu¶ v.v… - C¸c dÞch vô kh¸c Nh− nh÷ng th«ng tin, thÞ tr−êng, gi¸ c¶, n¬i tiªu thô, c¸c yªu cÇu vÒ phÈm chÊt qu¶, thêi vô thÞ tr−êng v.v… rÊt cÇn cho nh÷ng nhμ s¶n xuÊt, gãp phÇn ph¸t triÓn s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶ ë tõng ®Þa ph−¬ng nãi riªng vμ c¶ n−íc nãi chung. e) C¶i t¹o v−ên t¹p Do nh÷ng nguyªn nh©n kh¸ch quan vμ chñ quan, v−ên c©y ¨n qu¶ ë nhiÒu vïng ®Òu lμ v−ên t¹p ë c¸c møc ®é kh¸c nhau. Bëi vËy song song víi viÖc trång míi, cÇn coi träng viÖc c¶i t¹o v−ên t¹p ®Ó sím cã nh÷ng v−ên qu¶ mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, gãp phÇn n©ng cao ®êi sèng, c¶i t¹o m«i tr−êng sèng, lμm ®Ñp c¶nh quan. Tãm t¾t Trång c©y ¨n qu¶ mang l¹i cho con ng−êi nhiÒu lîi Ých. Ngoμi viÖc cung cÊp c¸c chÊt dinh d−ìng cho ng−êi cßn cã nhiÒu lîi Ých kh¸c. §ã lμ gãp phÇn c¶i thiÖn m«i tr−êng sèng, b¶o vÖ ®Êt chèng xãi mßn, chèng « nhiÔm m«i tr−êng. Ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ cßn cã ý nghÜa to lín vÒ mÆt x· héi, kinh tÕ, nh©n v¨n, c«ng nghiÖp vμ m«i tr−êng. Nh÷ng thμnh tùu vÒ ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ trong 20 n¨m qua trªn ®Êt n−íc ta thËt to lín song ®Ó cã b−íc ph¸t triÓn míi cÇn chó ý ®Õn viÖc quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ c¶ n−íc, c«ng t¸c gièng, c¸c ho¹t ®éng khoa häc c«ng nghÖ tiÕn tíi x©y dùng quy tr×nh kü thuËt cho tõng c©y ë tõng vïng miÒn cô thÓ, tæ chøc tÊt c«ng t¸c dÞch vô c©y ¨n qu¶ vμ c¶i t¹o v−ên t¹p. 15
  16. C©u hái «n tËp 1. §èi t−îng vμ môc ®Ých cña m«n häc c©y ¨n qu¶? 2. Gi¸ trÞ vμ ý nghÜa viÖc ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ trong ®êi sèng vμ kinh tÕ quèc d©n. 3. Nh÷ng thμnh tùu trong ngμnh c©y ¨n qu¶ trong 20 n¨m qua ë n−íc ta, nh÷ng yÕu kÐm cÇn kh¾c phôc. 4. C¸c gi¶i ph¸p ®Ó ®−a nghÒ trång c©y ¨n qu¶ n−íc ta ph¸t triÓn lªn mét b−íc míi. Tμi liÖu ®äc thªm 1. NguyÔn Minh Ch©u: Ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ ®Õn n¨m 2010, Bé NN vµ PTNT, ViÖn nghiªn cøu c©y ¨n qu¶ miÒn Nam. "Tμi liÖu tËp huÊn c«ng nghÖ sau thu ho¹ch tr¸i c©y". SOFRI, 15-26/5/2000. 2. §−êng Hång DËt: NghÒ lµm v−ên. Ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ ë n−íc ta. Nhãm c©y ¨n qu¶ nhiÖt ®íi cã kh¶ n¨ng thÝch nghi hÑp, NXB V¨n hãa D©n téc, Hμ Néi, 2000. 3. Vò C«ng HËu: Trång c©y ¨n qu¶ ë ViÖt Nam, NXB N«ng nghiÖp, TP. Hå ChÝ Minh, 1996. 4. Vò Tuyªn Hoμng: Ph¸t triÓn nhanh ngµnh Rau vµ Qu¶, ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng vµ xuÊt khÈu, B¸o nh©n d©n ngμy 22.11.1993. 5. Lª Ngäc S¸u: §Þnh h−íng thÞ tr−êng tr¸i c©y ViÖt Nam, Kinh tÕ V.A.C sè 35. 29/8/2002. 6. Thanh S¬n: XuÊt khÈu rau qu¶: Bao giê ®−îc 1 tû USD/n¨m?, N«ng nghiÖp ViÖt Nam sè 56. 18/3/2004 7. TrÇn ThÕ Tôc: Mét sè ý kiÕn vÒ ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ vïng nói vµ trung du phÝa B¾c ®Õn n¨m 2000 vµ 2010, T¹p chÝ KHKT rau hoa qu¶. ViÖn nghiªn cøu rau qu¶ 1998 n-2, 3-7 8. TK Chattopadhyay: A texbook on pomology. Vol. I. Fundamentals, pp1-30 kalyani publishers New delhi. Second revised edition 2003. 16
  17. Ch−¬ng II c¸c ph−¬ng ph¸p nh©n gièng c©y ¨n qu¶ Néi dung: C¸c néi dung sau ®©y sÏ ®−îc ®Ò cËp trong ch−¬ng nμy: - Ph−¬ng ph¸p nh©n gièng h÷u tÝnh - nh©n gièng b»ng h¹t - Ph−¬ng ph¸p nh©n gièng v« tÝnh + ChiÕt cμnh + Gi©m cμnh + GhÐp c©y + T¸ch chåi vμ t¸ch c©y con + Nu«i cÊy m« tÕ bμo Môc tiªu: - Gióp sinh viªn hiÓu ®−îc néi dung cña c¸c ph−¬ng ph¸p nh©n gièng c©y ¨n qu¶. - N¾m ®−îc c¸c −u nh−îc ®iÓm cña tõng ph−¬ng ph¸p nh©n gièng cô thÓ ®Ó lùa chän vμ ¸p dông viÖc nh©n gièng cho tõng ®èi t−îng cô thÓ (cam, quýt, xoμi, v¶i, nh·n v.v ) nh»m ®¹t ®−îc hiÖu qu¶ cao trong nh©n gièng. - KÕt hîp víi bμi thùc tËp ®Ó hiÓu râ thªm c¸c b−íc tiÕn hμnh trong tõng ph−¬ng ph¸p; chuÈn bÞ ®Çy ®ñ dông cô vμ vËt liÖu cho c«ng t¸c nh©n gièng. C¸c ph−¬ng ph¸p nh©n gièng c©y ¨n qu¶ NhiÖm vô chñ yÕu cña c«ng t¸c nh©n gièng lμ sö dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt ®Ó t¨ng nhanh sè l−îng c©y gièng vμ ®¶m b¶o duy tr× n©ng cao nh÷ng ®Æc tÝnh quý cña gièng nh»m cung cÊp cho s¶n xuÊt nhiÒu c©y gièng cã chÊt l−îng cao, s¹ch bÖnh. 17
  18. Cã hai ph−¬ng ph¸p nh©n gièng c¬ b¶n: nh©n gièng h÷u tÝnh vμ nh©n gièng v« tÝnh. 1. Ph−¬ng ph¸p nh©n gièng h÷u tÝnh - nh©n gièng b»ng h¹t Khi nh©n gièng h÷u tÝnh ng−êi ta dïng mét khÝ quan rÊt phæ biÕn cña thùc vËt ®ã lμ h¹t gièng ®−îc h×nh thμnh th«ng qua qu¸ tr×nh thô phÊn, thô tinh, lμ sù kÕt hîp gi÷a h¹t phÊn víi no·n. Trong ®iÒu kiÖn ®ñ n−íc, nhiÖt ®é thÝch hîp vμ ®−îc tiÕp xóc víi mét l−îng oxy thÝch hîp, h¹t n¶y mÇm trë thμnh mét c©y míi. Ph−¬ng ph¸p nμy th−êng gÆp rÊt phæ biÕn trong tù nhiªn vμ ®a sè c©y rõng tù nh©n gièng theo ph−¬ng ph¸p nμy. 1.1. −u ®iÓm vµ nh−îc ®iÓm cña ph−¬ng ph¸p nh©n gièng b»ng h¹t 1.1.1. ¦u ®iÓm - Kü thuËt ®¬n gi¶n dÔ lμm; trong mét thêi gian ng¾n cã thÓ cung cÊp mét sè l−îng c©y gièng t−¬ng ®èi lín cho s¶n xuÊt. - Chi phÝ s¶n xuÊt c©y gièng thÊp do ®ã gi¸ thμnh c©y gièng thÊp, gi¸ b¸n võa ph¶i hÊp dÉn ng−êi mua. - C©y con tõ h¹t sinh tr−ëng khoÎ, cã rÔ ¨n s©u, tuæi thä c©y cao, cã kh¶ n¨ng thÝch øng réng víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh. 1.1.2. Nh−îc ®iÓm - C©y con mäc tõ h¹t th−êng khã gi÷ ®−îc nh÷ng ®Æc tÝnh cña gièng, cã thÓ ph¸t sinh nhiÒu biÕn dÞ do thô phÊn chÐo (kh¸c loμi hoÆc kh¸c gièng). LÊy h¹t tõ mét c©y mÑ tèt ®em gieo sÏ cho nhiÒu c©y con kh¸c nhau khiÕn cho v−ên c©y kh«ng ®ång ®Òu nhÊt lμ vÒ n¨ng suÊt, chÊt l−îng. - C©y gièng mãc tõ h¹t ®em trång sÏ chËm ra qu¶. Ýt nhÊt lμ tõ 3-5 n¨m (tuú gièng) trõ mét sè loμi c©y ¨n qu¶ cã thêi gian sinh tr−ëng ng¾n nh− ®u ®ñ, t¸o ta v.v 1.1.3. Do cã nh÷ng nh−îc ®iÓm trªn ®èi víi nhiÒu lo¹i c©y ¨n qu¶, ngμy nay ng−êi ta th−êng kh«ng dïng h¹t vμ chØ −¬ng c©y con b»ng h¹t trong c¸c tr−êng hîp sau ®©y: 18
  19. - Cã nh÷ng h¹t kh«ng chøa mét ph«i nh− th−êng lÖ mμ chøa nhiÒu ph«i (®a ph«i) nh− h¹t xoμi, h¹t b¬, h¹t cam quýt, h¹t t¸o ta v.v trong c¸c ph«i nμy chØ cã mét ph«i cã nguån gèc h÷u tÝnh do phèi tö ®ùc kÕt hîp víi phèi tö c¸i mμ thμnh, nh÷ng ph«i kh¸c lμ do c¸c tÕ bμo ë no·n t©m bÞ kÝch thÝch ph©n ho¸ mμ thμnh, do nguån gèc v« tÝnh nªn khi thμnh c©y sÏ gièng hÖt c©y mÑ, vμ nh÷ng c©y ph«i v« tÝnh th−êng khoÎ, lÊn ¸t c©y ph«i h÷u tÝnh. - Mét sè gièng c©y ¨n qu¶ kh¸c h¹t còng cã nguån gèc tõ ph«i t©m, thùc chÊt lμ v« tÝnh nh− ®èi víi m¨ng côt, lßn bon v.v nªn cã thÓ nh©n gièng b»ng h¹t vμ vÉn gi÷ ®−îc ®Æc tÝnh cña c©y mÑ ban ®Çu. - Gieo h¹t ®Ó lÊy c©y lμm gèc ghÐp. §Ó gi÷ ®é ®ång ®Òu cña gèc ghÐp ng−êi ta còng chän c¸c gièng ®a ph«i ®Ó lÊy h¹t. - Dïng trong c«ng t¸c lai t¹o chän läc gièng - Sö dông gieo h¹t ®èi víi nh÷ng gièng ch−a cã c¸c ph−¬ng ph¸p nh©n gièng kh¸c tèt h¬n. 1.2. Nh÷ng ®iÒu cÇn chó ý khi nh©n gièng b»ng h¹t §Ó h¹t n¶y mÇm ®Òu, tû lÖ n¶y mÇm cao, c©y con sinh tr−ëng khoÎ cÇn ph¶i n¾m ®−îc c¸c ®Æc tÝnh sinh lý cña h¹t, cã c¸c biÖn ph¸p xö lý hîp lý: - Mét sè gièng h¹t ®Ó l©u søc n¶y mÇm sÏ kÐm nh− h¹t v¶i, nh·n, ®u ®ñ, na. - H¹t gièng mét sè c©y thuéc hä hoa hång nh− ®μo, mËn, m¬ ®ßi hái ph¶i qua mét thêi gian ngñ nghØ, lÊy h¹t ë qu¶ võa chÝn ®em gieo th−êng kh«ng mäc ngay, nªn ph¬i kh« ñ trong c¸t hoÆc b¶o qu¶n trong ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é thÊp kho¶ng 5-60 1 thêi gian. H¹t hång muèn n¶y mÇm tèt còng cÇn xö lý ë nhiÖt ®é thÊp tr−íc khi gieo. - Mét sè gièng h¹t cã vá cøng cÇn ®−îc xö lý b»ng c¸c ph−¬ng ph¸p nh− ng©m n−íc, ®Ëp vì vá cøng hoÆc xö lý ho¸ häc nh− h¹t ®μo, mËn, m¬, xoμi - §¶m b¶o nh÷ng ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh ®Ó h¹t n¶y mÇm tèt: + NhiÖt ®é thÝch hîp cho h¹t n¶y mÇm. §èi víi c©y ¨n qu¶ nhiÖt ®íi: 23,8- 350C 19
  20. §èi víi c©y ¨n qu¶ ¸ nhiÖt ®íi: 15,5- 26,50C §èi víi c©y ¨n qu¶ «n ®íi: 10-210C + §é Èm ®Êt b¶o ®¶m: 70- 80% ®é Èm b¶o hoμ. + §ñ oxy: ®Êt gieo h¹t ph¶i t¬i xèp, tho¸ng khÝ, khi gieo kh«ng lÊp h¹t qu¸ s©u. - Tr−íc khi gieo h¹t bao giê còng nªn thö søc n¶y mÇm cña h¹t. C¸ch thö ®¬n gi¶n lμ lÊy 100 h¹t, r¶i ®Òu lªn mét m¶nh v¶i −ít hay giÊy thÊm n−íc cho Èm, ®Ó ë chç cã nhiÖt ®é kho¶ng 250c. ChØ sau vμi 3 ngμy lμ h¹t mäc vμ h¹t tèt th× mäc nhanh, nhiÒu. Th−êng h¹t tèt ph¶i mäc tíi 80-90% trë lªn. - Muèn chän ®−îc h¹t gièng tèt ph¶i chän theo 3 b−íc: + Chän gièng tèt: chän nh÷ng c©y gièng ®Ó lÊy h¹t ph¶i ®¹t c¸c tiªu chuÈn: sinh tr−ëng khoÎ, n¨ng suÊt cao, æn ®Þnh, phÈm chÊt tèt, h×nh d¹ng mμu s¾c qu¶ ®Ñp, tÝnh chèng chÞu tèt mang ®Çy ®ñ c¸c ®Æc ®iÓm cña gièng muèn nh©n. C©y ë vμo thêi kú sung søc ®ang cho qu¶ víi n¨ng suÊt cao. + Chän qu¶ tèt: trªn c©y chän nh÷ng qu¶ cã h×nh ®¹ng ®Æc tr−ng cña gièng n»m phÝa ngoμi t¸n, mμu s¾c ®Ñp, kh«ng cã vÐt s©u bÖnh. + Chän h¹t: chän h¹t to, mÈy, c©n ®èi, kh«ng cã vÕt s©u bÖnh, dÞ d¹ng. 1.3. Kü thuËt gieo h¹t Tïy theo ®iÒu kiÖn cô thÓ viÖc gieo h¹t lμm c©y gièng cã thÓ tiÕn hμnh theo 2 c¸ch: gieo h¹t −¬m c©y trªn luèng vμ gieo h¹t −¬m c©y trong bÇu. 1.3.1. Gieo h¹t −¬m c©y trªn luèng Khi gieo h¹t chó ý ®¶m b¶o c¸c kh©u kü thuËt chñ yÕu sau: - Lμm ®Êt: ®Êt ®−îc cμy bõa cuèc xíi kü, ®¶m b¶o ®Êt ph¶i t¬i xèp, tho¸ng, b»ng ph¼ng, nhÆt hÕt cá d¹i vμ ®−îc bãn lãt b»ng ph©n chuång hoai môc vμ ph©n l©n (50-70 kg ph©n chuång + 0,5 - 0,7 kg supe l©n/100m2) - Lªn luèng: yªu cÇu tho¸t n−íc tèt trong mïa m−a, ®i l¹i ch¨m sãc c©y thuËn tiÖn. Th«ng th−êng luèng cã ®é cao 10-15 cm, mÆt luèng réng 60-80cm, kho¶ng c¸ch gi÷a 2 luèng (r·nh) 40-50cm, chiÒu dμi luèng tuú thuéc ®Þa thÕ. 20

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản